Với Việt nam, việc thực hiện đờng lối đổi mới kinh tế của Đảng và nhà nớc, từng bớc chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trờng theo định hớng xã hội chủ ngh
Trang 1Lời mở đầu
Trong nền kinh tế mở hiện nay, khi mà quan hệ thơng mại quốc tế ngày càng trở lên phát triển thì vấn đề thanh toán quốc tế cũng là một vấn đề rất đợc quan tâm Vì việc xuất khẩu của nớc này đi cùng với việc nhập khẩu của nớc khác cho nên giữa hai quốc gia tham gia quan hệ thơng mai phải có ít nhất một nớc cần ngoại tệ để thanh toán Nó có thể là đồng tiền của nớc nhập khẩu hay của nớc xuất khẩu hay là đồng tiền của nớc thứ ba đợc quy định trong hợp đồng từ trớc chứ trên thế giới ít có một quốc gia -nếu không muốn nói là hoàn toàn không có - có thể buộc các nớc tham gia quan hệ thơng mại với mình mà chỉ dùng bằng đồng tiền của mình Do vậy, ngoại thơng đòi hỏi các nớc đều phải cần đến tiền nớc ngoài và hình thành nên thị trờng ngoaị hối
Tuy nhiên thị trờng cung cầu luôn luôn biến động, nếu nhà nớc không có chính sách quản lý sẽ dẫn đến tình trạng cung lớn hơn cầu,tỷ giá giảm, hay cầu lớn hơn cung làm cho tỷ giá tăng Từ đó ảnh hởng đến tình hình kinh tế ở mỗi quốc gia Vì vậy, quản lý ngoại hối là một vấn đề quan trọng không thể thiếu đợc ở mỗi quốc gia
Với Việt nam, việc thực hiện đờng lối đổi mới kinh tế của Đảng và nhà nớc, từng bớc chuyển đổi nền kinh tế từ cơ chế quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trờng theo định hớng xã hội chủ nghĩa, thực hiện mở cửa nền kinh tế quan hệ hợp tác song phơng và đa phơng với các nớc trong khu vực và trên thế giowisthif vấn đề quản lý ngoại hối cũng trở nên quan trọng Trớc đây với việc nhà nớc độc quyền về ngoại thơng và ngoại hối thì vấn đề1 tỷ giá không
đợc quan tâm Nhng từ khi nền kinh tế mở cửa thì ngoại hối và ngoại thơng
đợc nhà nớc đặc biệt quan tâm, coi đây là một trong những yếu tố ảnh hởng lớn đén sự phát triển kinh tế của quốc gia Vì vậy trong khuôn khổ của bài này, em xin đề cập đến một trong những vấn đè quan trọng về quản lý ngoại
hối là:”những hoạt động quản lý ngoại hối của ngân hàng nhà nớc Việt
nam “
Trong bài còn nhiều thiếu sót em xin các thầy cô giáo chỉ bảo hớng dẫn cho
em làm tốt hơn
Em xin chân thành cảm ơn
Trang 2Sinh viªn: Tèng ThÞ Thu Hµ.
Trang 3Lý luận chung.
I, Ngoại hối.
Trong một nền kinh tế mở, các chủ thể kinh tế (cá nhân, tổ chức ) trong nớc tiến hành giao dịch với các nớc chủ thể kinh tế nớc ngoài dới nhiều hình thức khác nhau: trao đổi hàng hoá, dịch vụ, đầu t trực tiếp, gián tiếp, vay nợ viện trợ; chuyển tiền và thu nhập một chiều Các giao dịch này làm phát sinh sự
di chuyển của dòng ngoại hối ra vào nền kinh tế
Vậy ngoại hối là gì?
Ngoại hối là tiền nớc ngoài, vàng tiêu chuẩn quốc tế, các giấy tờ có giá,các công cụ thanh toán bằng tiền nớc ngoài đóng vai trò là phơng tiện thanh toán và hạch toán quốc tế, dự trữ của cải, đợc chấp nhận nh đồng tiền quốc tế
Theo nghị định 63/1998/NDDDíCP ngày 17/8/1998 về quản lý ngoại hối thì ngoại hối là:
_Tiền nớc ngoài nh: tiền kim loại, tiền giấy
_Công cụ thanh toán bằng tiền nớc ngoài nh : séc, thẻ thanh toán, hối phiếu, chứng chỉ tiền gửi và các công cụ thanh toán khác
_Các loại giấy tờ có giá bằng tiền nớc ngoài nh: trái phiếu chính phủ, trái phiếu công ty, kỳ phiếu, cổ phiếu và các loại giấy tờ có giá khác
_Quyền rút vốn đặc biệt, đồng tiền chung châu âu, các đồng tiền chung khác dùng trong thanh toán quốc tế và khu vực
_ Vàng tiêu chuẩn quốc tế
_ Đồng tiền đang lu hành của nớc cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam trong trờng hợp chuyển vào và chuyển ra khỏi lãnh thổ Việt nam hoặc đợc sử dụng làm công cụ trong thanh toán quốc tế
Nh vạy, ngoại hối là phơng tiện thiết yếu trong quan hệ kinh tế văn hoá giữa các quốc gia với nhau Nền kinh tế càng phát triển quan hệ quốc tế ngày càng mở rộng thì không thể có một quốc gia nào phát triển một cách đơn độc, khép kín, mà đòi hỏi phải mở rộng quan hệ kinh tế với nớc ngoài Trong quá trình quan hệ kinh tế sẽ có dòng ngoại hối ra vào nền kinh tế Nếu nguồn ngoại hối chảy ra lớn hơn nguồn ngoại hối chảy vào thì các chủ thể
Trang 4kinh tế đang trong tình trạng thâm hụt cán cân thanh toán quốc tế Ngợc lại, nếu nguồn ngoại hối chảy ra nhỏ hơn nguồn ngoại hối chảy vào, khi đó nền kinh tế bắt đầu có sự tích luỹ ngoại hối Trong cả hai trờng hợp đều dẫn đến
sự ảnh hởng to lớn đến nền kinh tế trong nớc Vì vậy, nhà nớc cần có biện pháp quản lý dòng tiền ra vào nền kinh tế thông qua các chính sách, biện pháp tác động vào quá trình xuất nhập khẩu ngoại hối và sử dụng ngoại hối theo những mục tiêu nhất định
Ngân hàng trung ơng với t cách là cơ quan duy nhất có nghiệp vụ phát hành tiền, xây dựng và thực thi chính sách tiền tệ, lập và theo dõi cán cân thanh toán quốc tế; đợc Nhà nớc giao nhiệm vụ là cơ quan quản lý và kiểm soát ngoại hối trên thị trờng Với nhiệm vụ nh vậy, ngân hàng trung ơng phải thực hiện các chức năng chủ yếu nh: điều tiết tỷ giá nhằm thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia ;bảo tồn quỹ dự trữ ngoại hối Nhà nớc; cải thiện cán cân thanh toán quốc tế
Để thực hiện chức năng này, ngân hàng trung ơng phải có những biện pháp nhằm tập trung và thúc đẩy tập trung các nguồn ngoại hối vào ngân hàng trung ơng để thông qua đó nhà nớc sử dụng một cách hợp lý, có hiệu quả cho các nhu cầu phát triển ngoại hối và kinh tế Đồng thời thông qua việc sử dụng chính sách ngoại hối nh mua bán trên thị trờng ngoại hối để can thiệp vào tỷ giá khi cần thiết nhằm ổn định giá trị của đồng tiền; đồng thợi thông qua đó nhằm bảo tồn giá trị thực của quỹ dự trữ ngoại hối nhà nớc Tránh tình trạng bị sáo mòn, thất thoát quỹ dự trữ ngoại hối của Nhà nớc, đảm bảo
độc lập chủ quyền về tiền tệ
Trong quan hệ thơng mại quốc tế, cán cân thơng mại quốc tế thể hiện quan
hệ thu chi quốc tế của một nớc với nớc ngoài, phản ánh xu hớng về cung cầu ngoại tệ trong các giao dịch quốc tế nên nó tác đọng lớn đến tỷ giá hối đoái của đồng tiền Khi cán cân thanh toán quốc tế bội thu, lợng ngoại tệ chảy vào trong nớc tăng lên dẫn đến khả năng cung ứng ngoại tệ cao hơn nhu cầu Tr-ờng hợp này tỷ giá vận động theo xu hớng giảm Ngợc lại khi cán cân thanh toán bội chi, tức là lợng ngoại tệ chảy ra khỏi đất nớc tăng lên dẫn đến nhu cầu về ngoại tệ cao hơn khả năng cung ứng Trờng hợp này không có sự can thiệp của ngân hàng trung ơng thì tỷ giá sẽ tăng hoặc giảm theo quan hệ cung cầu trên thị trờng ngoại hối Vì vậy, tuỳ theo chính sách kinh tế của các
Trang 5quốc gia khác nhau mà các nớc thực hiện các chính sách quản lý ngoại hối khác nhau Hiện nay trên thế giới tồn tại 3 hình thức quản lý ngoại hối:
Một là: Cơ chế quản lý ngoại hối: Thực hiện cơ chế này nghĩa là ngoại hối
đ-ợc tự do lu thông trên thị trờng, cân bằng ngoại hối do thị trờng quyết định
mà không có sự can thiệp của nhà nớc Do vậy; tỷ giá hay giá cả ngoại hối sẽ phù hợp với sức mua của đồng tiền trên thị trờng Tỷ giá này thả nổi dẫn đến lãi suất, vốn vào và ra do thị trờng quyết định Với việc thực hiện cơ chế này, nhà nớc hoàn toàn không kiểm soát lãi suất, tỷ giá, vốn ra vào nền kinh
tế Chỉ một số nớc phát triển thị trờng hối đoái đã đợc quốc tế hoá mới có khả năng thực hiện cơ chế này Còn hiện nay trên thế giới hầu hết các nớc
đều áp dụng cơ chế có sự quản lý của nhà nớc, song tuỳ theo từng nớc mà mức độ can thiệp của Nhà nớc có sự khác nhau
Hai là: Cơ chế nhà nớc tực hiện quản lý hoàn toàn: Theo cơ chế này n thực hiện độc quyền về ngoại thơng và ngoại hối Nhà nớc áp dụng các biện pháp hành chính áp đặt tập trung tất cả ngoại hối vào tay mìmh Tỷ giá do Nhà
n-ớc quy định mà tất cả các giao dịch ngoại hối phải chấp hành, các tổ chức tham gia hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu nếu bị lỗ do tỷ giá thì sẽ đợc Nhà nớc cấp bù, ngợc lại nếu có lãi thì phải nộp cho ngân sách Nhà nớc Cơ chế này thích hợp với nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung
Ba là cơ chế quản lý có sự diều tiết: Khác với cơ chế quản lỳ hoàn toàn, Nhà nớc có thể áp đặtkhống chế đợc thị trờng, ngăn chặn ảnh hởng từ bên ngoài, chủ động khai thác đợc nguồn vốn bên trong Tuy nhiên trong nền kinh tế thị trờng, cách quản lý này sẽ không phù hợp, cản trở và gây khó khăn cho nền kinh tế
Để khắc phục sự áp đặt, Nhà nớc điều tiết nhng cũng gắn với thị trờng, mức
độ kiểm soát của Nhà nớc trong điều kiện nhất định để nhằm phát huy tính tích cực của thị trờng, hạn chế nhợc điểm do thị trờng gây nên, tạo điều kiện cho kinh tế trong nớc phát triển ổn định
Bằng công cụ tỷ giá, dự trữ ngoại hối và các yếu tố khác mà ngân hàng trung
ơng có thể chủ động điều chỉnh theo mục tiêu chính sách kinh tế vĩ mô
II, Nội dung cơ bản về quản lý ngoại hối
_ Các quốc gia khác nhau đều có những nội dung về quản lý ngoại hối khác nhau Nó phụ thuộc vào tình hình kinh tế chính trị xã hội của quốc gia đó,
Trang 6Tuy nhiên họ đều có một số chính sách chung và đợc thể hiện trên các nội dung cơ bản sau:
1 Quy dịnh chung về quản lý ngoại hối bao gồm:
_ Đối tợng chịu sự quản lý về ngoại hối là ai ? Là tổ chức cá nhân sống và làm việc trong nớc hay ngoài nớc, chịu sự quản lý nh thế nào
_ Phạm vi điều chỉnh rộng hay hẹp, thể hiện ở những lĩnh vực, những mặt nào
_ Chủ thể quản lý là đơn vị nào? quản lý dới hình thức nào Hiện nay chủ thể quản lý thờng là ngân hàng trung ơng hay bộ tài chính do chính phủ giao cho Chủ thể quản lý dới hình thức tác động trực tiếp vào thị trờng ngoại hối thông qua hoạt động mua bán ngoại hối vớ t cách là ngời can thiệp, giám sát
điều tiết đồng thời cũng là ngời mua bán cuối cùng
Trên thị trờng hối đoái trong nớc, ngân hàng trung ơng là ngời mua bán cuối cùng và chỉ tiến hành mua bán với các ngân hàng thơng mại tại hội sở trung
-ơng của các ngân hàng th-ơng mại mà không trực tiếp mua bán với các công
ty kinh doanh xuất nhậpkhẩu Tỷ giá hối đoái do ngân hàng trung ơng công
bố Tại thị trờng này ngân hàng trung ơng sử dụng một phần dự trữ đẻ bán cho các ngân hàng thơng mại và mua ngoại tệ của các ngân hàng thơng mại
đa vào dự trữ Thông qua việc mua bán đó ngân hàng trung ơng thực hiện cung ứng tiền tệ hoặc rút bớt tiền khỏi lu thông Trên cơ sở đó bình ổn tỷ giá hối đoái của đồng bản tệ
Đối với các nớc phát triển thị trờng hối đoái đã đợc quốc tế hoá thì tỷ giá đợc thả nổi và ngân hàng trung ơng chỉ can thiệp vào khi thị trờng có sự biến
động lớn hay trong một số trờng hợp đặc biệt cần thiết
Trên thị trờng quốc tế, ngân hàng trung ơng thực hiện việc mua bán nhằm bảo tồn và phát triển quỹ dự trữ ngoại hối thông qua việc ngân hàng trung
-ơng tính toán gửi ngoại hối ở nớc nào là có lợi mà có lợi mà vẫn đảm bảo an toàn, nghiên cứu lãi suất thực tế và xu hớng tăng lên của lãi suất để kinh doanh có lãi Qua mua bán ngoại hối thực hiện kinh doanh chênh lệch giá để kiếm lời
_ Quy định về nội dung ngoại hối, ngời c trú, ngời không c trú, hoạt động ngoại hối
Trang 7Theo quy định về nội dung ngoại hối: thì ngoại hối có thể là vàng, các công
cụ thanh toán bằng tiền nớc ngoài, các loại giấy tờ có giá bằng tiền nớc ngoài, tiền nớc ngoài
Ngời c trú, ngời không c trú là những tổ chức, cá nhân hoạt động sản xuất kinh doanh có nguồn thu chi bằng ngoại tệ, hoạt động và duy trì việc duy trì trên các tài khoản ngoại tệ mở tại các ngân hàng
2 Quy định về việc mở tài khoản, sử dụng ngoại tệ của ngời c trú và ngời
không c trú ;quy định về các giao dịch vãng lai, giao dịch vốn
Mỗi quốc gia khác nhau quy định về việc ngời c trú, ngời không c trú đợc phép mở sử dụng và giao dịch trong những tài khoản của mình là khác nhau
Điều này phụ thuộc vào mục tiêu kinh tế của mỗi quốc gia trong từng thời kỳ kinh tế Đối với nền kinh tế cha phát triển thị trờng ngoại hối cha phát triển , cần ổn định giá trị đồng tiền trong nớc, tranh thủ nguồn ngoại tệ bên ngoài
đ-a vào cho phát triển kinh tế thì họ thực hiện chính sách thu hút vốn đầu t nớc ngoài vào trong nớc, khuyến khích các chủ thể kinh tế mở và sử dụng tài khoản tiền ngoại tệ, đồng thời có chính sách hạn chế dòng ngoại tệ xuất ra
n-ớc ngoài
Cồn đối với các nớc phát triển thì việc tự do hoá tài chính đợc đẩy mạnh, hàng rào di chuyển dòng vốn đợc tự do cùng với tự do hoá lãi suất nhằm kích thích cạnh tranh trong hệ thống tài chính Từ đó tăng cờng hiệu quả sử dụng vốn trong nền kinh tế
Nh vạy, mõi quốc gia khác nhau có cách thức quản lý khác nhau, tuỳ thuộc vào chính sách kinh tế trong từng thời kỳ nhng nhìn chung đều
Trang 8Phần II: Thực trạng quản lý ngoại hối ở Việt nam.
I, Trớc khi luật ngân hàng ra đời:
Trong một thời gian dài, Nhà nớc ban hành quy chế quản lý ngoại hối nhằm khai thác nguồn thu về ngoại hối, hạn chế ngoại hối ra nớc ngoài Nhà nớc nắm độc quyền về ngoại thơng và ngoại hối, Nhà nớc trực tiếp can thiệp và xác định tỷ giá Không hề quan tâm đén cung cầu thực tế trên thị tr ờng, ban hành chế độ tỷ giá cố định và đa tỷ giá Vì vậy, mọi nguồn thu chi ngoại tệ
đều do Nhà nớc định đoạt, Nhà nớc trung ơng hoàn toàn độc quyền về ngoại hối
Trong thời kỳ này, quản lý ngoại hối tập trung vào Nhà nớc, chỉ có các doanh nghiệp quốc doanh mới đợc phép tham gia xuất nhập khẩu hàng hoá với tỷ giá cố định đợc kí kết trong các hiệp định song biên và đa biên giữa các chính phủ của các quốc gia với nhau trong khối SEU mà không quan tâm
đến yếu tố tác động lên thị trờng nh cung cầu ngoại tệ, yếu tố tác động đến
tỷ giá, bản thân sự tồn tại của thị trờng thua lỗ thu nhỏ hơn chi, do vậy nhà
n-ớc phải tiến hành bù lỗ
Sau khi thực hiện chuyển đổi nền kinh tế, thực hiện pháp lệnh ngân hàng, ngân hàng Nhà nớc đã ban hành các quy chế về quản lý ngoại hối, Nội dung của các quy chế này trên tinh thần khuyến khích ngoại hối vào, hạn chế ngoại hối ra nhằm khai thác mọi tiềm năng kinh tế trong nớc, phát triển quan
hệ kinh tế với nớc ngoài vì lợi ích quốc gia Ngay từ đầu năm 1989, Nhà nớc
đã có chủ trơng và giải pháp đổi mới đồng bộ trong quan hệ kinh tế đối ngoại
và trong chính sách tỷ giá Từ tháng 3/ 1999, Nhà nớc đã áp dụng chế độ tỷ giá đợc điều chỉnh thờng xuyên gần sát với tỷ giá thị trờng Ngay sau đó ngân hàng Nhà nớc Việt nam mở hai trung tâm giao dịch hối đoái: một ở thành phố Hồ Chí Minh và một ở Hà Nội để làm thí điểm tiến tới việc thành lập một thị trờng hối đoái trong cả nớc
Bên cạnh đó, thực hiện chính sách thu hút ngoại tệ vào trong nớc thông qua việc cho phép các tổ chức, cá nhân đợc pháp mở tài khoản bằng ngoại tệ và hởng lãi tại các ngân hàng đợc phép kinh doanh ngoại tệ, cho phép các tổ chức, cá nhân có tài khoản ngoại tệ đợc phép mua bán, chuyển nhợng, thanh toán Với việc thực thi chính sách nh vậy, ngân hàng trung ơng đã đạt kết quả tốt trong việc ổn định giá trị tiền tệ đồng thời với việc thu hút ngoại tệ
Trang 9đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế đất nớc Điều này đợc thể hiện qua việc các nguồn vốn ngoại tệ tăng lên qua các năm dáp ứng nhu cầu nhập khẩu của nền kinh tế hàng năm tăng lên: năm 1992:2,5tỉ USD; năm 1993:3,5tỉ USD; năm 1993\4: 5,3tỉ USD; năm 1995: 7,5tỉ USD
Từ đó tạo ra môi trờng ổn dịnh cho các nhà đầu t nớc ngoài yên tâm đầu t vào Việt nam Đây cũng là luồng ngoại tệ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế của Việt nam
Tuy nhiên, bên cạnh những mục tiêu đã đạt đợc, nảy sinh mọt số tồn tại trong quản lý mua bán, thanh toán chuyển nhợng ngoại tệ của các tổ chức, cá nhân nh việc năm 1991, tỷ giá trên thị trờng tự do là:1USD=14500VND Trong khi tỷ giá do nhà nớc công bố mới ở mức 1USD=7000VND Điều này buộc ngân hàng Nhà nớc phải có biện pháp can thiệp bằng cách bán vài chục triệu USD làm giảm cơn sốt này, tỷ giá tụt xuống chỉ còn dới 10000VND/USD
Từ đó ngân hàng trung ơng nhận thấy còn một số hạn chế trong quá trình thực hiện quy chế quản lý ngoại tệ ban hành năm 1998, các năm tiếp theo ngân hàng trung ơng đã tham mu cho chính phủ lần lợt ban hành các nghị quyêT Sản điều chỉnh, tăng cờng công tác quản lý ngoại tệ, từng bớc thu hẹp việc sử dụng ngoại tệ trên lãnh thổ Việt nam , đảm bảo chủ quyền tiền tệ của ta
Trang 10II, Sau khi ban hành bộ luật ngân hàng
Luật ngân hàng Nhà nớc Viêtn nam ra đời đã quy định rõ việc quản lý ngoại hối ở Việt nam tại điều 37,38 Trong đó quy định rõ ngân hàng Nhà nớc Việt nam là cơ quan quản lý dự trữ ngoại hối Nhà nớc bao gồm: ngoại tệ tiền mặt
và các giấy nhận nợ của nớc ngoài bằng ngoại tệ, các chứng khoán nợ do chính phủ, ngân hàng nớc ngoài hoặc ngân hàng quốc tế phát hành, bảo lãnh, vàng, các loại ngoại hối khác của Nhà nớc Ngân hàng Nhà nớc quản lý dự trữ ngoại hối Nhà nớc theo quy định của chính phủ nhằm mục tiêu chính sách tièen tệ quốc gia, đảm bảo khả năng thanh toán quốc tế, bảo toàn dự trữ ngoại hối Nhà nớc
Luật ngân hàng Nhà nớc quy định rõ việc ngân hàng Nhà nớc quản lý ngoại hối theo các nội dung sau:
- Cấp, thu hồi giấy phép hoạt động ngoại hối
- Tổ chức điều hành thị trờng ngoại tệ liên ngân hàng và thị trờng ngoại hối trong nớc
- Kiểm kê, thanh tra việc thực hiện các quy định của pháp luật về quản lý ngoại hối, kiểm soát việc xuất nhập ngoại hối
- Kiểm soát hoạt dộng ngoại hối của các tổ chức tín dụng
Theo đó chính phủ và các cơ quan quản lý tài chính đã ban hành một loạt các văn bản pháp quy quy định về quản lý và dự trữ ngoại hối bao gồm:
- Nghị định số 63/1998/NĐ-CP của chính phủ về quản lý ngoại hối
- Nghị định số 164/1999/NĐ-CP của chính phủ về quản lý cán cân thanh toán quốc tế của Việt nam
- Nghị định số 86/1999/NĐ-CP của chính phủ về quản lý dự trữ ngoại hối Nhà nớc
- Quyết định số 93/ 2000/QĐ-BTC của bộ trởng bộ tài chính về việc ban hành quy chế diều hành quỹ ngoại tẹ tập trung của Nhà nớc Những quy
định này nhằm điều chỉnh chính sachs ngoại tệ và cơ chế điều hành trong thời gian trớc cho phù hợp với tình hình thực tế của đất nớc trong xu hớng phát triển chung của nền kinh tế thế giới không ngừng thay đổi và biến
động, đáp ứng yêu cầu và đòi hỏi của hoạt động kinh tế thị trờng