quantri1_Lich su hinh thanh HND

CHƯƠNG I NÔNG DÂN SÓC TRĂNG VỚI CUỘC VẬN ĐỘNG CÁCH MẠNG DÂN TỘC DÂN CHỦ VÀ TỔNG KHỞI NGHĨA GIÀNH CHÍNH QUYỀN (1930 8/1945) I Phong trào nông dân đấu tranh chống thực dân phong kiến trước khi có Đảng c[.]

CHƯƠNG I NÔNG DÂN SÓC TRĂNG VỚI CUỘC VẬN ĐỘNG CÁCH MẠNG DÂN TỘC DÂN CHỦ VÀ TỔNG KHỞI NGHĨA GIÀNH

CHÍNH QUYỀN (1930-8/1945)

I Phong trào nông dân đấu tranh chống thực dân phong kiến trước khi có Đảng cộng sản Việt Nam ra đời:

Vùng đất Sóc Trăng được hình thành cùng thời với các tỉnh Bạc Liêu,

Cà Mau, đất đai hoang vu, thú dữ, voi đàn (nay còn địa danh bào tượng xã

Mỹ Phước, bào lớn thị trấn Phú Lộc) Mùa mưa ngập úng, mùa hạn phèn đỏ

cả đồng không có nước ngọt sử dụng, cuộc sống vô vàn khó khăn

Với tinh thần “Chung lưng đấu cật”, sống chết có nhau, họ đã kếtthành cộng đồng Chống rắn độc, thú dữ để sinh tồn, đào kênh khơi ngòi đểkhai hoang lập ấp và chính cuộc sống đó, nông dân mô tả lại:

“Cỏ mọc thành tinh, rắn đồng biết gáy”

“Muỗi kêu như sáo thổi, đĩa lội tợ bánh canh”

Hay: “Tới đây xứ sở lạ kỳ

Chim kêu cũng sợ, cá vùng cũng kinh”

Với tinh thần đoàn kết yêu thương, lao động cần cù, chính nhữngnông dân họ đã biến vùng đất hoang vu trở nên thành thục và cũng để thựchiện ước mơ là được làm chủ mảnh ruộng, được hưởng thành quả lao độngcủa chính mình Ước mơ của nông dân rất đơn sơ, thật bình dị, nhưng ước

mơ đó đã không trở thành hiện thực

Dưới thời phong kiến, triều đình cho lập chế độ công điền và quân cấpcông điền, phát canh thu tô Nhà Nguyễn mộ quân, mộ dân lập đồn điền mới.Năm 1838, thời vua Minh Mạng cử Trương Đăng Quế, Dinh bộ thượng thưvào Nam tiến hành lập địa bạ để tính thuế, thực chất là cướp ruộng của nôngdân đã khai phá Ai chống đối bị kết tội chống triều đình, bị đuổi nhà, cướp đất,nông dân nhiều nơi nổi lên chống lại triều đình, tiêu biểu nhất Sơn Tốt ngườinông dân Khmer tập hợp nông dân cả làng (gồm cả người Kinh, người Khmer,người Hoa) nổi dậy chống triều đình cướp đất nông dân đã lan đến Cần Thơ,Bạc Liêu Bị triều đình đàn áp, gây bao cảnh “Máu nhuộm cỏ đen, đồng phơixương trắng” Bọn cường hào, tham quan ô lại dựa vào phép đồn điển chiếmđoạt ruộng đất của nông dân, số dân mới đến bị chúng bắt làm không công.Đất đai tập trung vào bọn địa chủ cường hào, ở nông thôn thì bọn chúng vẫngiữ địa vị thống trị Như vậy, suốt thời gian dài dưới thời phong kiến, cuộcsống nông dân vô cùng khổ ải do bị bóc lột tô nặng nề Địa chủ chiếm ruộngđất buộc nông dân phải mướn ruộng đất của địa chủ, phải nộp tô cho địa chủ -nông dân không khác gì nô lệ, quanh năm tay lắm chân bùn, đầu tắt mặt tối

7

nhưng vẫn nghèo khổ Bọn địa chủ còn thâm độc hơn khi phát hiện vợ con táđiền đẹp là chúng tìm mọi thủ đoạn lấy cho kỳ được Chủ điền vợ đôi vợ ba làchuyện thường trên vùng đất Sóc Trăng Vậy là mâu thuẫn giữa nông dân vàbọn địa chủ phong kiến diễn ra hết sức gay gắt.

Dưới thời Pháp thuộc, nông dân tiếp tục bị tước đoạt ruộng đất bằngnhững thủ đoạn thâm độc Pháp cấu kết với bọn cường hào ác bá địaphương để cướp đất nông dân Một mặt cứ để nông dân khai phá đất hoangtrong khi đó chúng đăng ký khai khẩn Đến khi đất trở nên thành thục,chúng trưng “bằng khoán” ra buộc nông dân giao đất, vậy là nông dân

“không còn mảnh đất cấm dùi” dời nhà đi nơi khác, hoặc xin ở lại làm táđiền cho chúng và buộc phải cày cấy ruộng đất của chính mình cho bọn tưbản nước ngoài Từ đó, đất Sóc Trăng đã lọt vào tay đồn điền Tây Như đồnđiền Gressier (một nhà tư bản tài chính, đã từng là chủ kho bạc Sóc Trăng),chiếm đến 4.725 ha nên dân ta gọi khu vực đất đai mênh mông ấy là đồnđiền Ông Kho Kế đến là đồn điền La bách (Labasthe) 4.088 ha (1) Đồn điềncác linh mục Pháp, như: đồn điền Jourđan; đồn điền hội thánh Datô; đồnđiền các linh mục Hérgott; đồn điền linh mục Bimbrot…và đồn điền của cácđịa chủ người Việt, người Khmer mang quốc tịch Pháp (vào làng Tây) như:đồn điền bà Phủ An (tên thật là Nguyễn Thị Lưu); đồn điền Trương VĩnhThế (sau sang tên cho con là Trương Vĩnh Ký); đồn điền Lê Văn Thước;đồn điền của Lâm Em (người Khmer)…

Còn lại là điền chủ nhỏ chiếm cả thẩy 8.000 ha ở rải rác trong bốnquận Như vậy thực dân, địa chủ chiếm 2% dân số nhưng họ đã chiếm đến80% có nơi 90% đất đai màu mỡ Ngược lại 90% nông dân không có đấtphải làm tá điền với địa tô cắt cổ, mướn đất từ hai đến ba giạ công đất xấu,

từ năm đến bảy giạ công đất tốt, nông dân còn phải mướn trâu làm phươngtiện, một đôi trâu phải nộp từ 80 đến 100 giạ lúa năm, làm xong vụ mùa lúa

bị vét sạch Ngoài ra, nông dân còn bị bắt làm công lễ 30 ngày một năm.Nếu gia đình có việc cần xài thì vay mười giạ đến mùa phải trả hai mươi giạ.Lúa nợ, lúa vay phải giê sạch nếu không “từng khạo buộc phải giê lại và phảiđem đến lẫm lúa điền chủ để trả” Pháp còn đặt ra hàng trăm thứ thuế đểbóc lột nông dân, thuế thổ cư, tiền chuộc công sưu, khắc nghiệt nhất là bắtnông dân làm sâu đào kênh, làm lộ, bắc cầu để mở mang đồn điền Độc nhất

là thuế thân, bán từ 20 - 25 giạ lúa mới đủ đóng một suất thuế thân một năm,điều này đã được học giả Vương Hồng Sển (thơ ký tòa bố Sóc Trăng thờithuộc Pháp) ghi trong nhật ký của mình như sau:

“Mỗi khi Tây dắt một tốp lính Mã tà chừng vài chục người, đi ruồngcác làng hẻo lánh, xét bắt dân nghèo không có tiền đóng thuế thân…vậy màtrói và dắt về khám đường cả xâu người chỉ mắc tội nghèo…họ sợ Cò hơn

sợ Cọp, sợ lính Mã tà hơn sợ Beo” Nông dân quanh năm thiếu đói, ráchrưới mùa giáp hạt một số nông dân phải ăn củ co, củ năn, bông súng thaycơm, phải mặc “quần bao, áo bố” thậm chí hai vợ chồng chỉ mặc chung mộtcái quần, ngủ chung một cái “nóp”; không có dầu thắp sáng, phải thắp bằngrọi mù u, dầu cá; không những gieo khổ sở cho nông dân, chúng còn gây tủinhục cho nông dân, đó là bắt con gái tá điền từ 18 tuổi đến 20 tuổi khỏa thânlội trong hồ tắm để thỏa mãn thú tính (tên chủ đồn điền La Bách ở KếSách)

Với chính sách cai trị như vậy, khiến mâu thuẫn giữa nông dân và hệthống cầm quyền Pháp ngày càng bị dồn nén Ước mơ một sự đổi đời bằngchính sự vùng lên của nông dân Sóc Trăng chỉ chờ có cơ hội

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX chữ quốc ngữ trở nên phố biến Cácbáo chí xuất hiện, in bằng chữ Việt (Gia Định báo - 1865) được người Việt đónnhận như nhu cầu tinh thần bổ ích Dân chúng gọi báo là “Nhật trình” Cùngthời với báo chí, các trí thức tân học đã dịch các truyện chữ Nôm ra quốc ngữnhư: “Đại Nam Quốc Sử Ca” (1871), “Gia Huấn Ca” (1882), “Phan Trần”(1889), “Lục Vân Tiên” (1889), “Thạch Sanh Lý Thông”, “Tam Quốc”, “ĐôngChu Liệt Quốc” Nhờ phong trào phát triển của “Tân Thư” mà người dân đã ýthức được tính độc lập dân tộc từ rất sớm Đặc biệt, những nông dân khá lênnhờ chăm chỉ siêng năng, họ mạnh dạn đưa con cái lên Sài Gòn ăn học, đượctiếp xúc với trào lưu tiến bộ của “Tân Thư” như các anh: Dương Kỳ Hiệp,Phan Văn Chiêu, Trịnh Thới Cang…ông Dương Kỳ Hiệp sớm giác ngộ cáchmạng, tháng 9/1930 Ông được kết nạp vào Đảng khi còn đang học ở trườngHuỳnh Công Phát (Sài Gòn) chính các ông đã đưa những thông tin tiến bộ củachủ nghĩa “Tam Dân” (Dân tộc, Dân quyền, Dân sinh) của Tôn Trung Sơn, tưtưởng dân chủ Tư sản Pháp, tư tưởng dân chủ Lập hiến của Nhật về Sóc Trăng.Giới công chức, giáo chức, học sinh Sóc Trăng đón nhận nguồn thông tin ấytruyền ra dân chúng, từ đó nhóm lên làn sóng yêu nước, ủng hộ cuộc vận độngĐông Du của cụ Phan Bội Châu; hưởng ứng phong trào Duy Tân của cụ PhanChu Trinh Để duy trì phong trào yêu nước, nhóm sĩ phu, chí sĩ yêu nước lập racác Hội kín để sinh hoạt, gặp gỡ, trao đổi tin tức Tại Sóc Trăng có nhóm củaÔng Ngô Tôn Đường (chủ tiệm thợ bạc tỉnh lỵ), ở quận Kế Sách có Ông PhanVăn Hoành (một người yêu nước, có uy tín với nhân dân chủ trì), ở quận Phú

9

Lộc có nhóm anh em họ Trần (Trần Văn Bảy)… Năm 1926, anh Nguyễn VănTây (Thanh Sơn), anh Vân xuống Sóc Trăng bắt liên lạc với nhóm Hội kín,quyên góp gây quỹ ủng hộ tài chính cho các xưởng in báo chí tiến bộ ở CầnThơ, Sài Gòn Chẳng bao lâu các loại sách báo như: “Việt Nam hồn”, “Tiếngchuông rè”…được lan truyền trong đồng bào yêu nước tỉnh nhà Đặc biệt là

“Bản yêu sách của Nguyễn Ái Quốc gửi Hội nghị Vẹcxây”, “Bản án chế độthực dân Pháp” và báo “Người cùng khổ” của Nguyễn Ái Quốc được nhân dânSóc Trăng đón đọc vô cùng hâm mộ, làn sóng yêu nước lan tỏa khắp nơi

Và sự kiện nổi bật là cuộc nổi dậy có vũ trang của nông dân Ninh ThạnhLợi vào năm 1927, dưới sự lãnh đạo của Trần Kim Túc (Chủ Chọt người Việtgốc Hoa lai Khmer) và Châu Nhum (người Khmer) chống lại thủ đoạn cướpđất trắng trợn của chủ điền người Pháp Cuộc nổi dậy quy tụ khá đông nôngdân người Kinh, Khmer, Hoa ở Sóc Trăng và các tỉnh lân cận tham gia Ngườinông dân được trang bị vũ khí thô sơ như: dao mác chống lại địa chủ Ây Nô,

vì chúng đã cấu kết với bọn cai tổng và xã trưởng cướp 9/10 diện tíchđất ở làng Ninh Thạnh Lợi Cuộc đấu tranh diễn ra ác liệt, nghĩa quân bắn còBou-Chet bị thương, giết chết ba lính Mã Tà, tịch thu ba súng Thực dân Phápthẳng tay đàn áp Tuy thất bại, bị đàn áp đẫm máu nhưng cuộc nổi dậy đãchứng minh cho tinh thần đoàn kết keo sơn của nông dân Kinh, Khmer, Hoalàm thất bại một phần chính sách ruộng đất của thực dân Pháp

Ngày 26/02/1928 cuộc nổi dậy của nông dân trên cánh đồng Nọc Nạn(xã Phong Thạnh huyện Giá Rai) do anh em ông Mười Chức đứng đầu chốnglại bọn địa chủ thực dân Đây là cuộc đấu tranh vang dội khắp các tỉnh đồngbằng sông Cửu Long Nông dân bao gồm cả ba dân tộc Kinh - Khmer - Hoasát cánh chiến đấu quyết liệt để giữ đất, giữ thóc lúa của họ(1) Các cuộc nổidậy này được ký giả Lê Trung Nghĩa phản ánh trên tờ báo LaTribuneIndochinsise (Diễn đàn Đông Dương) từ ngày 17/8 đến ngày 24/8/1929

“…Đây là cuộc khủng hoảng chính sách ruộng đất bất công do chính phủ Pháp gây ra, do viên chức địa phương cướp đất của nông dân” Qua diễn

“…Đây là cuộc khủng hoảng chính sách ruộng đất bất công do chính phủ Pháp gây ra, do viên chức địa phương cướp đất của nông dân” Qua diễn

10

(1) Ngày nay, về xã Phong Thạnh (Giá Rai) các cụ già còn nhớ bài vè:

“ Lục tỉnh có hạt Ba Xuyên

Ông bà đặt chữ bình yên nơi này

Mậu thìn vốn thiệt năm nay

Một ngàn hai tám, tiếng rày còn vang

Phong Thạnh vốn thiệt tên làng

Giá Rai là quận, chợ làng kêu chung

Anh em Mười Chức anh hùng

Bị tranh điền thổ rùng rùng đứng lên…”

biến lịch sử tại vùng đất Sóc Trăng đã khẳng định: Nhân dân (thực chất là nông dân) một khi đã giác ngộ tư tưởng thì lòng câm hờn bọn địa chủ phong kiến cùng chế độ thực dân Pháp sẽ biến thành hành động một mất một còn ngay trên mảnh đất quê hương mình Đây chính là mảnh đất sản sinh ra những người con cách mạng, dám xả thân vì độc lập của Tổ quốc, vì hòa bình, hạnh phúc của nhân dân sau này.

II Phong trào đấu tranh của nông dân Sóc Trăng từ khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời cho đến tổng khởi nghĩa cách mạng tháng 8/1945 thành công:

Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới của CNTB (1929-1933) đã làm chonước Pháp kiệt quệ, buộc chúng phải đẩy mạnh chính sách vơ vét thuộc địa để đổvào chỗ thiếu hụt trong ngân sách của chính quốc

Ở xứ Đông Dương, nhất là đối với Việt Nam - xứ sở nông nghiệp độccanh cây lúa thì mảnh ruộng, hột lúa là nguồn sống của nông dân Vậy màruộng đất lọt vào các đồn điền Tây và địa chủ tay sai Pháp Mùa màng luônthất bát (do hạn hán, lụt bão) chế độ thực dân Pháp không quan tâm tới thủylợi, phòng chống thiên tai…làm xong vụ mùa, lúa của nông dân bị đem vàokho lẫm đồn điền cất giữ Sau khi trừ các loại thuế, nợ, số còn lại được nhậndần bằng tấm, gạo để ăn (phần lớn là gạo ẩm), số thừa được đổi bằng đồdùng như: vải, dầu…đời sống nông dân hoàn toàn bị lệ thuộc, cơ cực Đại

bộ phận nông dân đói ăn, thất học, trong đó một số phải bỏ đi lang thang,phiêu bạt khắp nơi, nhà cửa xác xơ tiêu điều, thu hoạch mùa màng xong làtrắng tay vì nạn “tiền vay, bạc hỏi” của những điền chủ trong vùng chờ sẵn.Người nông dân kể như quanh năm mang nợ, nợ ông truyền lại cho cha, nợcha truyền lại cho con (ba đời vẫn còn thiếu) Đói khát và dịch bệnh là nỗi

lo truyền kiếp của người nông dân Việt Nam nói chung và nông dân SócTrăng nói riêng

Cuộc sống cùng cực của nông dân được nhà thơ Nguyễn Quang Diệu ghi lại:

“Suốt năm cày mướn, cuốc thuê;

Lúa đi đâu hết, tiền về tay ai? ”

Đã nghèo đói, người nông dân còn còng lưng chịu nạn thuế thân và chuyệnphu phen tạp dịch cho bọn cường hào, ác bá trong vùng Chính sách “bần cùnghóa nông dân” với mục đích “chia để trị”

Ngược lại với đại bộ phận nông dân bần cùng là cảnh sống xa hoa, trụylạc của bọn địa chủ, cường hào, xã trưởng…con cái của chúng thả sức ăn

11

chơi (1) Lúa gạo chúng vơ vét được từ ruộng đồng đều tập trung cho xuất khẩu.Sóc Trăng vốn có ba dân tộc: Kinh - Khmer - Hoa tồn tại bên nhau trong “tìnhlàng nghĩa xóm” Thì giờ đây, thực dân Pháp khoét sâu mâu thuẫn dân tộc,kích động người Khmer chống lại người Kinh; kích động người Kinh kỳ thịngười Khmer-Hoa Tình hình đó dẫn đến mâu thuẫn dân tộc ngày càng trầmtrọng Ở tỉnh Sóc Trăng, mâu thuẫn chính rất căng thẳng giữa đại bộ phận nôngdân, thợ thuyền nghèo khổ với giai cấp địa chủ - thực dân.

Sống trong một xã hội đầy rẫy bất công và bị bóc lột đến cùng cực,nhiều thanh niên có nhiệt huyết muốn thoát khỏi cảnh “đời đen tối” đã đitheo tiếng gọi “cứu nước, cứu nhà” của tổ chức “Việt Nam Thanh niên cáchmạng đồng chí hội” Chế độ thực dân - phong kiến ở Nam kỳ đã tạo ra mâuthuẫn thời đại là “Độc lập dân tộc và giải phóng giai cấp cần lao”, đó chính

là mục tiêu cách mạng Việt Nam phải giành được

Sau khi Đảng ra đời (3/2/1930) xác lập ở ba miền có ba cấp ủy lãnhđạo cách mạng là: Xứ ủy Bắc kỳ, Xứ ủy Trung kỳ và Xứ ủy Nam kỳ Đảngtập trung vào mục đích “Đánh đuổi thực dân Pháp xâm lược, giành độc lậpthống nhất Tổ quốc, lật đổ ách thống trị phong kiến địa chủ giải phóng giaicấp cần lao (Công-Nông)”

Tháng 4/1930, đ/c Quảng Trọng Hoàng (Xứ ủy Nam kỳ) về vùng Tâynam tỉnh Sóc Trăng, nơi đang là điểm nóng đấu tranh giữa nông dân và địachủ (Sự kiện “Đồng Nọc Nạn”) để hoạt động Các hạt nhân được giác ngộcon đường cách mạng như Đ/c Nguyễn Văn Giác, Châu Văn Phát cùng Đ/cQuảng Trọng Hoàng ngày đêm tuyên truyền giác ngộ nhân dân Giữa năm

1930, tại nhà Đ/c Châu Văn Phát (chợ Kha-Na-Rộn) Chi bộ Cộng sản làng

Mỹ Quới chính thức được thành lập do đ/c Châu Văn Phát làm bí thư Sau

đó Châu Văn Phát thoái hóa, biến chất bị khai trừ khỏi tổ chức Đảng, Đ/cTrần Văn Bảy lên làm bí thư chi bộ(2) Địa bàn lãnh đạo của chi bộ Mỹ Quớiphát triển ra toàn bộ vùng Tây nam tỉnh Sóc Trăng

Phía Đông bắc tỉnh Sóc Trăng, sau một thời gian thâm nhập, tuyêntruyền giác ngộ cách mạng, Đ/c Đặng Văn Quang (đảng viên cộng sản xứ

ủy Nam kỳ) đã đứng ra tổ chức chi bộ Cù Lao Dung (đầu năm 1931) gồmcác đ/c: Đoàn Thế Trung (Tám Diệm), Bộ Năm và Đặng Văn Quang Địabàn hoạt động của chi bộ phát triển dần ra toàn bộ vùng Bang Long, GiếngNước (thị trấn Long Phú ngày nay)

12

(1) Vùng Sóc Trăng - Bạc Liêu khét tiếng ăn chơi của những cô chiêu, cậu ấm con nhà

Điền chủ như “Công tử Bạc Liêu”.

(2) Chi bộ Mỹ Quới 6/1930 gồm: Đ/c Trần Văn Bảy, Lê Hoàng Chu (Lê Giáo Huấn), Trương

Quý Thể, Trần Văn Tám, Châu Văn Phát

Phía ven biển tỉnh Sóc Trăng, đ/c Trần Thạnh Mậu (đảng viên của xứủy) xuống đây hoạt động, tổ chức được chi bộ Lạc Hòa (6/1931), gồm: đ/cTrần Thạnh Mậu, Kim Phẹn, Ngô Hòa Hện, địa bàn hoạt động của chi bộ từcửa biển Mỹ Thanh dài xuống Bạc Liêu Phía bắc tỉnh Sóc Trăng (giáp ranhtrung tâm Tỉnh lỵ) đ/c Dương Kỳ Hiệp thành lập chi bộ ghép Trường Khánh-Châu Khánh (cuối 1932).

Vùng Kế Sách, đến giữa năm 1935 nhóm thanh niên nhiệt huyết gồmcác ông: Nguyễn Trung Tỉnh, Nguyễn Văn Thơ, Lê Văn Lợi…thường xuyêngặp gỡ đ/c Phan Văn Bảy (Bảy Cùi) - một đảng viên vùng Sa-Đéc xuốngđây hoạt động Được đ/c Bảy giác ngộ về tôn chỉ, mục đích của Đảng, cácđ/c đã tình nguyện gia nhập Đảng và chi bộ xã An Lạc Thôn được thành lập(năm 1935), đ/c Nguyễn Trung Tỉnh được bầu làm bí thư chi bộ Có sự dẫndắt của Đảng, một loạt tổ chức quần chúng như: Hội lợp nhà, Hội Tương tế

- Cứu đói lần lượt được tổ chức khắp nơi

Tổ chức Cộng sản của tỉnh ra đời là lao ngay vào hoạt động, đáp ứngyêu cầu mới Một loạt tổ chức quần chúng được các chi bộ lãnh đạo cũng rađời như: tổ Vạn vần đổi công, Hội Tương tế…thành viên các hội quầnchúng hoạt động đã đem đến một không khí mới cho xã hội Sóc Trăng đangngột ngạt bởi chế độ thực dân phong kiến gây ra

Đặc ủy Hậu Giang (1) thường xuyên thông báo tình hình và vạch ra chủtrương đấu tranh cho các chi bộ như: vận động nông dân đấu tranh đòi hủy bỏ

tô nợ, không biến tô nợ thành nợ lãi, chống bắt bớ dân nghèo thiếu thuế thân,,chống bắt xâu, đòi giảm thuế nợ…Đảng đã vận động nông dân khắp nơihưởng ứng Bên cạnh đó nông dân nhiều nơi tham gia nổi dậy cướp kho lúacủa địa chủ chia cho dân nghèo ở Trường Khánh, Châu Khánh; bắt trâu, bò củađịa chủ bán lấy tiền cứu tế hộ nghèo ở Long Phú Chặn bắt ghe chở lúa của địachủ lấy chia cho dân nghèo làng Mỹ Quới

Trong khi vùng nông thôn có phong trào cách mạng hoạt độngsôi nổi thì vùng thành thị (nhất là tỉnh lỵ) nơi có các tầng lớp, giai cấp mớicũng đã trưởng thành như công nhân ở các nhà máy chà lúa, xưởng cưa,xưởng nấu rượu cồn, xưởng tương chao… và trí thức yêu nước như các

y –

13

(1) Đặc ủy Hậu Giang là một tổ chức cấp trên của Chi bộ, Đặc ủy Hậu Giang bao gồm: các Chi

bộ của Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau, Châu Đốc, Long Xuyên, Sa Đéc, Vĩnh Long,

Trà Vinh.

y - bác sĩ, giáo viên, công chức…đều có chung nhận thức là căm thù chế độthực dân Pháp và bộ máy tay sai thân Pháp Họ muốn có cuộc sống tự do,hạnh phúc, độc lập, tự chủ, nhưng bản thân họ không đủ sức tập hợp lựclượng chống lại chế độ cai trị của Pháp Được Đảng giác ngộ họ đã sát cánhcùng nhân dân đấu tranh chống cường quyền áp bức.

Trong những năm 1930-1935, dưới sự lãnh đạo của các chi bộ, nôngdân được tập hợp đoàn kết đấu tranh mạnh mẽ chống thực dân Pháp và bè lũtay sai, đồng thời tuyên truyền vận động công nhân cùng nông dân phối hợpđấu tranh chống áp bức cường quyền ngay tại vùng đô thị

Tiêu biểu là phong trào đấu tranh của nông dân Mỹ Qưới Năm 1937,thất mùa đói khổ, chi bộ Mỹ Qưới đã lãnh đạo nông dân đấu tranh trực diệntại quận lỵ Phước Long Đòi chính phủ phải cứu tế cho dân, đòi miễn thuếthân cho tráng đinh, đòi chính quyền phải tìm công ăn việc làm cho dân, đòichia lại đất công điền Bằng lý lẻ sắc bén buộc chúng chấp nhận giải quyếtcho hộ đói 0,5 đồng và 6,7 lít dầu Chia đất công điền ở ấp Mỹ Tường, MỹThọ cho nông dân

Cuộc đấu tranh này còn là sự kiện lớn trong phong trào Mặt trận dânchủ, cuộc đấu tranh này chứng tỏ sự trưởng thành của chi bộ Có thể xemđây là bước tập dượt quần chúng đấu tranh chính trị, có ảnh hưởng trongnhân dân, gieo mầm cho phong trào đấu tranh cách mạng tiếp theo

Được sự chuẩn y của Đặc ủy Hậu Giang (đ/c Thanh Sơn, Chánhthanh tra chính trị của đặc ủy đã tổ chức đưa đ/c Dương Kỳ Hiệp (ChínHiệp) ra sống hợp pháp ở tỉnh lỵ Sóc Trăng bằng hình thức chủ tiệm sách

“Thanh niên thư quán”.(1)

Trong thời gian từ tháng 10/1936-6/1937, bằng tài năng và đức độ củamình, đ/c Dương Kỳ Hiệp đã cảm hóa được giáo viên, công chức trẻ, thợthuyền các xí nghiệp, các nhà buôn ở tỉnh lỵ

Như người khát thấy được nước uống, các tầng lớp nhân dân thị xãsau khi thấm sâu lý tưởng cách mạng, tất cả bừng bừng khí thế đấu tranh đòidân sinh, dân chủ Tiêu biểu là phong trào đòi tăng lương giảm giờ làm, đòidân chủ, đòi ăn chia trên các tàu đánh cá

Tháng 11/1939, Hội nghị Trung ương Đảng (họp ở Bà Điểm, đ/cNguyễn Văn Cừ, Tổng bí thư chủ trì) Nghị quyết đã chỉ rõ: “chiến tranh thếgiới lần thứ hai nổ ra ở Châu Âu Khi cuộc chiến này thay đổi thì đó là thời

cơ để chúng ta phát động nhân dân đứng lên làm cuộc cách mạng giải phóngdân tộc, đánh đuổi thực dân Pháp giành chính quyền về tay công nông (2)

14

(1) Tiệm sách số nhà 72 đường Đại Ngãi - nay là đường Hai Bà Trưng để có cơ sở hợp pháp

này, đ/c Chín Hiệp phải bán phân nữa số đất, vườn của cha ông để lại, lấy vốn cho hoạt

động cách mạng.

(2) Trích trong cuốn “Địa chí văn hóa Tp HCM - phần 3”, XB năm 1983

Thực hiện Nghị quyết hội nghị lần thứ VI của Trung ương Đảng, Tỉnh ủySóc Trăng chỉ đạo đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phát triển mạnh mẽ phongtrào ở khắp các làng xã với phương châm hoạt động chiều sâu, nhằm thực hiệnmục tiêu là lật đổ ách thống trị của thực dân phong kiến.

Tháng 7/1940, nhận được Nghị quyết của xứ ủy về khởi nghĩa Nam kỳ.Tỉnh ủy Sóc Trăng đã triển khai chủ trương này, đồng thời chỉ đạo đẩy mạnh cáchoạt động tuyên truyền, rãi truyền đơn, treo cờ, biểu ngữ kêu gọi quần chúng đứnglên đấu tranh chống thực dân phong kiến, phong trào phát triển mạnh mẽ Mặc dù

bị giặc đàn áp khủng bố, nhưng lệnh khởi nghĩa của xứ ủy đến Tỉnh ủy lâm thờiSóc Trăng trước ngày 22/11/1940 Tỉnh ủy đã khẩn trương truyền mệnh lệnh của

xứ ủy xuống các chi bộ, khắp nơi chi bộ đã tổ chức nhân dân đứng lên khởi nghĩa

Tại Trường Khánh, Châu Khánh huyện Long Phú, chi bộ lãnh đạo quầnchúng phá lộ Đại Ngãi, đốt cầu Saintand nhằm cắt đường giao thông từ LongPhú về Tỉnh lỵ Tại làng Khánh Hưng – Tỉnh lỵ Sóc Trăng, ta tổ chức treo cờ, rãitruyền đơn và vận động quần chúng tham gia khởi nghĩa Tại An Lạc Thônhuyện Kế Sách, quần chúng rãi truyền đơn, đốn cây cản đường giao thông phá

lộ Ba Rinh – Đại Hải, đốt cầu Cái Trâm Tại Vĩnh Châu, chi bộ Lai Hòa lãnhđạo nhân dân nổi dậy phá lẫm lúa của BINSIR (Lê Văn Châu) cứu đói cho dân.Tại làng Mỹ Qưới huyện Phước Long, nông dân, thanh niên tự trang bị vũ khí;khí thế chuẩn bị cho khởi nghĩa rất sôi nổi

Đặc biệt làng Hòa Tú là nơi được liên Tỉnh ủy và Tỉnh ủy lâm thời SócTrăng tập trung chỉ đạo, tổ chức Đảng và các hội quần chúng khá mạnh Khi nhậnđược chủ trương chuẩn bị khởi nghĩa của Xứ ủy, công tác tổ chức lực lượng tiếnhành khẩn trương, bí mật, rèn luyện võ thuật, chuẩn bị vũ khí, tổ chức đoàn thểquần chúng rất khí thế Khoảng 13 giờ ngày 23/11/1940 nhận được lệnh khởinghĩa, đ/c Văn Ngọc Chính nhanh chóng triệu tập chi bộ, quyết định thành lập banchỉ huy khởi nghĩa do đ/c Văn Ngọc Chính làm trưởng ban và triển khai kế hoạchkhởi nghĩa Đến 8 giờ tối ngày 23/11/1940 lực lượng nghĩa quân các nơi kéo vềxóm Đình khoảng 100 người với vũ khí tự trang bị giáo mác, phảng, gậy Sau khikiểm tra đội ngũ và các công việc chuẩn bị trước khi xuất quân, đ/c Văn NgọcChính đã công bố ban chỉ huy cuộc khởi nghĩa và tuyên thệ:

“Hỡi đồng bào nghèo khổ !

Chúng ta đã bao nhiêu năm sống dưới chế độ nô dịch của thực dân Pháp

và bè lũ tay sai Việt gian phản động hà khắc Hôm nay, theo mệnh lệnh của Đảng, chúng ta phải siết chặt hàng ngũ xông lên tiêu diệt hết bọn Pháp sài lang

và bọn Việt gian bán nước, giành chính quyền về tay nhân dân Chúng tôi những người cộng sản xin thề cùng nhân dân chiến đấu đến hơi thở cuối cùng.”

Đồng chí vừa dứt lời, hàng trăm cánh tay với gậy gộc, gươm giáo vùng lên,miệng đồng thanh hô to “Quyết chiến đấu giành chính quyền về tay nhân dân”.Khoảng 10 giờ đêm, giương cao cờ đỏ búa liềm, đoàn quân xuất phát tiến vềhướng Cổ Cò, Nhà việc

15

Đánh chiếm đồn Cổ Cò, Nhà việc làng Hòa Tú: lợi dụng đêm tối, đ/c HàThành Nguyên, Trần Văn Tấn, Nguyễn Văn Xệ và lực lượng khởi nghĩa bí mậtvượt qua dãy nhà dân, bất ngờ vây chặt đồn, reo hò vang dậy, phá cửa đồn xôngvào, tên cai Tốt và hai lính nhảy xuống sông tẩu thoát, lực lượng bắt tên bếpNhành, tịch thu 3 súng và một số đạn, tịch thu và đốt toàn bộ giấy tờ của địch.

Tấn công nhà hương quản Tệt: cũng thời gian trên, cánh quân do đ/c VănNgọc Chính chỉ huy bí mật bao vây nhà hương quản Tệt Theo lệnh của ban chỉhuy khởi nghĩa, Tuần Ngọ gõ cửa nhà hương quản Tệt, con hương quản Tệt ra

mở cửa Lực lượng ta xông vào khống chế đánh hương quản bị thương, tiêu hủytoàn bộ giấy tờ, thu một số súng và một số đạn

Như vậy sau vài giờ xuất quân, lực lượng khởi nghĩa giành thắng lợi ở cảhai mục tiêu, thu được 4 khẩu súng và một số đạn dược, hủy bỏ tất cả hồ sơ, sổsách của địch, giải tán bộ máy hương chức hội tề, hoàn toàn làm chủ tình hình

Phát huy thắng lợi, rạng sáng 24/11/1940, ban chỉ huy khởi nghĩa triểnkhai lực lượng tiến công hai mục tiêu còn lại là nhà địa chủ Nguyễn Tấn Lễ(Tám Lợi) và đồn điền Trương Vĩnh Khánh, trên đường tiến quân, đ/c VănNgọc Chính và đ/c Nguyễn Văn Thạnh gặp linh mục Trần Quang Nghiêm giảithích mục đích, ý nghĩa, được linh mục Nghiêm và một số giáo dân tham giakhởi nghĩa

Tấn công nhà địa chủ Nguyễn Tấn Lễ: khoảng 8 giờ sáng ngày24/11/1940 đoàn quân khởi nghĩa đến nhà Nguyễn Tấn Lễ, nhưng Nguyễn Tấn

Lễ và gia đình đã trốn thoát ra Tỉnh lỵ Sóc Trăng trong đêm, nghĩa quân lục soát

và tiêu hủy toàn bộ sổ sách, giấy tờ

Tấn công đồn điền Trương Vĩnh Khánh, dù phải vượt trên 20km, nhưngđoàn quân khởi nghĩa vẫn hừng hực khí thế tiến về đồn điền Trương VĩnhKhánh Được nghĩa quân tuyên truyền giải thích, số tá điền gia nhập nghĩa quân.Trương Vĩnh Khánh không có mặt tại đồn điền Cả hai tên Giăng và Trừ đangquản lý đồn điền, khiếp sợ và bỏ trốn nhưng đã bị lực lượng nghĩa quân bắtđược, thu được 3 súng, tiêu hủy toàn bộ hồ sơ, sổ sách, giấy nợ của tá điền

Sau một thời gian chiến đấu, 4 mục tiêu khởi nghĩa đề ra đều thắng lợi.Nhưng đến 12 giờ trưa 24/11/1940, tên chánh tham biện (Tỉnhtrưởng) Đờ - Mông - Voa Danh (De Mon Voisin) đã phái một đội lính Pháp

từ Tỉnh lỵ kéo xuống Hòa Tú đàn áp quân khởi nghĩa non trẻ của ta

Các Đ/c trong ban khởi nghĩa xét thấy tương quan lực lượng quân sựcủa ta yếu hơn địch, nên mau chóng hướng dẫn nhân dân tản cư hết vàorừng để an toàn Bọn lính Pháp tập trung truy lùng nghĩa quân, xét rất gắtgao, chúng đã bắt được hầu hết cán bộ lãnh đạo khởi nghĩa Hòa Tú đày raCôn Đảo Cuộc khởi nghĩa Hòa Tú chỉ tồn tại được hơn một ngày rồi bị dập

16

tắt Sau khởi nghĩa, Pháp đàn áp vô cùng man rợ, chúng dùng lực lượng bộbinh - lính lê dương, lính người dân tộc bắn giết, hãm hiếp, đốt nhà, pháhoại mùa màng của nông dân Nhưng với ý chí quật khởi của quần chúngnhân dân được thêm thử thách, tôi luyện và trưởng thành bằng sức mạnhđoàn kết chống kẻ thù hung bạo.

Với tinh thần bất khuất của người nông dân Hòa Tú khi được tổ chức,

sẽ phát huy sức mạnh bách chiến bách thắng và đã để lại cho cách mạngmột ý nghĩa sâu sắc Đây là lần đầu tiên Đảng Cộng sản đứng ra tổ chứcnhân dân (phần lớn là nông dân) đứng lên làm cuộc khởi nghĩa giành thắnglợi trọn vẹn Sức mạnh ấy đã đè bẹp bộ máy thống trị của địch ở một xãvùng nông thôn Sóc Trăng đã có một bề dầy cai trị của chế độ thực dân -phong kiến hơn nữa thế kỷ

Tiếng vang của cuộc khởi nghĩa Nam kỳ nói chung và cuộc khởi nghĩa ở Hòa Tú (23/11/1940) nói riêng đã lan tỏa ra cả nước, khiến quân thù vô cùng hoảng sợ, nó đã trở thành mốc son chói lọi trong sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta Tuy chỉ tồn tại được hơn một ngày, song khởi nghĩa Hòa Tú đã để lại bài học kinh nghiệm quý giá cho Đảng ta, nhân dân ta về “Bạo lực cách mạng”, về khả năng lãnh đạo của một Đảng Mác xít ở một quốc gia bị chế độ thực dân - phong kiến

áp bức người dân tới bần cùng Chủ tịch Hồ Chí Minh ra sắc lệnh tuyên dương “Đội quân khởi nghĩa Nam bộ đã nói lên tinh thần chiến đấu oanh liệt với địch và đã biểu dương ý chí quật cường của dân tộc”.

Sau Nam kỳ khởi nghĩa (11/1940), thực dân Pháp ở Đông Dương nóichung và Nam kỳ nói riêng lâm vào tình trạng bế tắt Đế quốc Nhật lấy đượcĐông Dương, nhưng không đủ sức lật hẳn Pháp Nhật ra sức tuyên truyềnchính sách “Đại Đông Á” và dựng nên bộ máy tay sai Trần Trọng Kim Bắt éptoàn quyền Đông Dương phải cung ứng hậu cần cho Nhật Tình hình đó khiến

xã hội Việt Nam gặp cảnh “Một cổ hai tròng” vô cùng rối ren, điêu đứng Ngày08/02/1941 đ/c Nguyễn Ái Quốc về nước, trực tiếp lãnh đạo cách mạng ViệtNam Đ/c triệu tập Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ VIII (từ 10-19/5/1941) ởPác Bó (Cao Bằng) Có thể nói, Hội nghị này đánh dấu bước ngoặt mới chocách mạng Việt Nam.(1) Hội nghị chỉ rõ con đường cách mạng Việt Nam làdùng “Bạo lực cách mạng giành độc lập cho dân tộc, lật đổ ách thống trị của đếquốc phong kiến giành chính quyền về tay công nông”

17

(1) Hội nghị Trung ương V tháng 7/1936 do đ/c Lê Hồng Phong chủ trì, Hội nghị đề ra khẩu

hiệu “Đấu tranh chống chế độ thực dân phản động, chống phát xít đòi tự do dân chủ Hội

nghị Trung ương VI tháng 11/1939 do đ/c Nguyễn Văn Cừ chủ trì, Hội nghị đề ra khẩu hiệu

“Đánh đổ đế quốc và tay sai, giải phóng dân tộc, giành độc lập”.

Đ/c Nguyễn Ái Quốc nói “Trong lúc này nếu không giải quyết được vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc thì chẳng những quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp ngựa trâu mà quyền lợi của bộ phận giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được”.

Hội nghị xác định tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất của Hộinghị Trung ương VI (11/1939) mà đề ra khẩu hiệu “giảm tô, giảm tức, chialại ruộng công, tiến tới người cày có ruộng” Cũng tại Hội nghị này Đ/cNguyễn Ái Quốc đề nghị thành lập “Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh”(gọi tắt là Mặt trận Việt Minh) thay cho “Mặt trận dân tộc thống nhất phản

đế Đông Dương” Hội Nông dân cứu quốc được thành lập là thành viên củaMặt trận Việt Minh Hội nghị xác định Công-Nông là đội quân chủ lực củacách mạng Như vậy từ đây Đảng xác định Nông dân, một giai cấp chiếmtới 90% dân số là lực lượng chủ lực, cùng với giai cấp Công nhân là độiquân tiên phong của cách mạng Việt Nam Đó là một nhận thức tư tưởngquan trọng trong việc vận dụng Chủ nghĩa Mác Lê Nin vào hoàn cảnh cụthể của cách mạng Việt Nam, với ước vọng ngàn đời của người nông dân làđược làm chủ mảnh ruộng, miếng vườn của mình đã được đáp ứng, từ đónông dân càng tin tưởng vào Đảng và quyết tâm sống chết cùng với Đảng đểlàm cách mạng dành cho được thắng lợi hoàn toàn

Năm 1942, đ/c Dương Kỳ Hiệp mãn hạn tù về quê (Trường Khánh).Lúc này tình hình cách mạng ở toàn tỉnh chìm lắng sau cuộc khởi nghĩaNam kỳ bị địch dìm trong biển máu.(1) Khắp các tỉnh đồng bằng sông CửuLong chìm đi trong không khí khủng bố Tại Mỹ Qưới, bốn nông dân thamgia cách mạng bị địch bắt: Trần Tăng Sâm, Trần Vinh Quy, Trần Văn Năm(Năm Tạ), Trần Văn Tám (Hoàng Cung) chúng đã phát hỏa đốt nhà, bốnngọn lửa ấy không tắt mà sáng rực trong tim những người yêu nước xã MỹQưới, của những người nông dân tham gia cách mạng Địch khủng bố trắng,cho nên nhiều đảng viên, cốt cán phải đổi tên, thay họ và phiêu bạt khỏi nơimình đang sống Đứng trước tình hình ấy, đ/c Hiệp đã bắt liên lạc với cácđ/c tỉnh Bạc Liêu để củng cố phong trào quần chúng ở Vĩnh Châu, ThạnhTrị Còn đ/c cùng đ/c Tám Diệm củng cố lại chi bộ Đại Ân (Cù Lao Dung)

Sau khi đã móc nối được hệ thống lãnh đạo ở các chi bộ nông thôn,đ/c Hiệp chỉ đạo các đảng viên và Nông Hội phải xúc tiến ngay việc xâydựng lại phong trào trong quần chúng nhất là trong giai cấp nông dân.Trước mắt, lấy mục tiêu đấu tranh là “chống địa chủ thu tô, cướp lúa củanông dân”, đồng thời dùng lý lẽ bảo vệ quyền lợi cho dân, khi bị cường hào,

lý trưởng ức hiếp quần chúng Đồng bào Kinh-Khmer-Hoa đoàn kết bên nhau

18

((1) Tháng 4/1941, tên Nguyễn Văn Cự làm mật thám Pháp chui vào được Liên Tỉnh ủy Hậu

Giang (làm Bí thư tỉnh Long Xuyên) đã báo cho Pháp bắt được toàn bộ BCH Liên Tỉnh ủy Hậu

Giang, cả thảy 10 đ/c Số này bị chúng tử hình và tù chung thân.

tiếp tục đấu tranh Như vậy sau thời gian ngắn tạm lắng, dưới sự dẫn dắt củaNông Hội, phong trào đấu tranh của nông dân diễn ra khắp nơi.

Trong thời kỳ này đâu đâu trong vùng nông thôn ta bắt gặp bà connông dân đang rất khẩn trương chuẩn bị tầm vong, rèn dao, mã tấu chuẩn bịsẵn sàng cho đợt tấn công mới

Đầu năm 1945, tổ chức Hội Nông dân cứu quốc tỉnh Sóc Trăng đượcthành lập, do đ/c Phạm Ngọc Nguyên (Song Mỹ) phụ trách Hội Nông dâncứu quốc ở các quận cũng được thành lập Từ đó phong trào cách mạngđược phát triển rộng rải trong nông dân Cũng trong thời gian này, nhữngthanh niên yêu nước đang hoạt động trong phong trào thanh niên Duy-Cu-Roa thấy Nhật đảo chính Pháp (09/3/1945) họ đã đồng lòng tách khỏi tổchức Duy-Cu-Roa để thành lập “Đội thanh niên bảo an” do các anh Phan

Mỹ Nhật, Phan Thanh Nhã cầm đầu với các đội viên là Lưu Khánh Đức,Diệp Pế, Bành Phước Ba, Lý Trà Hên, Nguyễn Hoài Ân…tất cả 27 ngườichia làm ba nhóm phụ trách ba khu vực

Được ông Đốc Nghĩa báo cáo về hoạt động của “Đội thanh niên bảoan” mang sắc thái yêu nước, đ/c Dương Kỳ Hiệp rất phấn khởi và đề nghịông tận dụng số thanh niên này, hướng họ vào mục tiêu đấu tranh của Đảng.Như vậy, đội “Thanh niên bảo an” đã trở thành lực lượng đấu tranh côngkhai của cách mạng ở Tỉnh lỵ

Cũng lúc này đ/c Chín Hiệp đang tập trung xây dựng tổ chức thanhniên cứu quốc và tổ chức kết nạp lớp đảng viên mới cho số thanh niên tiêubiểu ở huyện Châu Thành như đ/c Nguyễn Văn Phòng, Trà Văn Tốt, DươngVăn Tề, Lưu Khánh Đức, Tám Bùi, Tư Đước, Sáu Chô…Cuối tháng 3/1945Liên Tỉnh uỷ quyết định thành lập lại Tỉnh uỷ Sóc Trăng lâm thời gồm nămđ/c do đ/c Dương Kỳ Hiệp làm bí thư Ngày 23/8/1945, đ/c Dương Kỳ Hiệp

đi dự Hội nghị xứ ủy ở chợ Đệm (Mỹ Tho) về, đ/c liền triệu tập triển khaiNghị quyết xử ủy về việc cướp chính quyền về tay Công-Nông từ tỉnhxuống quận, xã Sau đó Hội nghị bầu ra Thường trực Mặt trận Việt Minhtỉnh do đ/c Nguyễn Văn Lý làm chủ nhiệm và đ/c Dương Kỳ Hiệp làm chủtịch ủy ban khởi nghĩa Tổ chức cướp chính quyền ở tỉnh lỵ rồi giải tánchính quyền địch ở các quận và xã Theo tinh thần đoàn kết dân tộc, đoànkết các giai cấp của Mặt trận Việt Minh, Tỉnh ủy chủ trương trưng dụngnhững thân hào, chí sĩ có tinh thần yêu nước, được nhân dân tín nhiệm vào

bộ máy chính quyền mới do Đảng lãnh đạo Tình hình tỉnh nhà rất cấp bách,nhân dân thì ngóng chờ, bọn cai trị của Nhật thì bơ vơ sau khi Nhật Hoàngtuyên bố đầu hàng quân Đồng Minh (15/8/1945) Thực tế ở tỉnh Sóc Trăng

19

chỉ còn một nhóm quân Nhật do tên Thiếu úy Watanabé chỉ huy ở tòa bố vớibọn Võ Văn Đảnh và sau đó đã quy hàng Sáng 25/8/1945, cuộc mít tinh ramắt Ủy ban cách mạng lâm thời tỉnh Sóc Trăng trước hàng vạn quần chúngphần lớn là nông dân, từ Hưng Ngôn, Sóc Vong, Cái Trúc kéo xuống; từ BảiXàu, Mã Tộc, Tài Sum kéo qua; từ Thiện Hương, Bố Thảo kéo tới; từ SungĐinh, Tân Thạnh xuôi về nô nức như ngày hội Trên lễ đài đ/c Dương Kỳ

Hiệp tuyên bố: “Kể từ nay, 25/8/1945 chính quyền bù nhìn từ Tỉnh, Quận, Làng của chế độ thực dân phong kiến đều bị bãi bỏ Bãi bỏ mọi chính sách bất công khác của Pháp, Nhật đặt ra ” Sau mít tinh, quần chúng nhân dân

rùng rùng kéo đi theo các lực lượng thanh niên vũ trang tiếp quản các công

sở của địch ở Tỉnh lỵ

Tóm lại, thực hiện lệnh tổng khởi nghĩa của Trung ương Đảng, dưới

sự lãnh đạo của các chi bộ, hàng ngàn quần chúng khắp nơi xông lên phíatrước như thác đỗ triều dâng áp đảo quân thù, giành chính quyền về taynhân dân

Vậy là công cuộc giành chính quyền về tay Công-Nông ở tỉnh SócTrăng diễn ra ôn hòa, điều đó đồng nghĩa với lời thuật của đ/c Dương Kỳ Hiệp:

“Bởi nắm rõ tình hình địch, bởi ta biết tập hợp lực lượng yêu nước chống Pháp, Nhật đã lên cao độ, nên toàn tỉnh lúc này chỉ vỏn vẹn có 45 đảng viên, vậy mà ta đã giành chính quyền trong Cách mạng tháng Tám ở tỉnh nhà trọn vẹn”.

Tóm lại dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, Đảng bộ các cấp đã huy độnghàng ngàn quần chúng mà nòng cốt là các đoàn thể cứu quốc với khí thế sôisục, quần chúng đoàn kết một lòng, ồ ạt xông lên như thác đổ triều dâng,quật ngã kẻ thù giành chính quyền về tay nhân dân Từ đây nhân dân SócTrăng, trong đó đông đảo là nông dân đã kết thúc gần 100 năm xiềng xích

nô lệ, nhục nhã, tối tăm dưới chế độ cai trị tàn tạo của thực dân Pháp và bọntay sai Người gánh chịu sự bóc lột đọa đày nhất là nông dân Từ nay nhândân ta từ người nô lệ đã trở thành người làm chủ đất nước, đã viết nhữngtrang sử vàng cho dân tộc

Rõ ràng như một chân lý, người nông dân Sóc Trăng không phân biệtdân tộc (Kinh-Khmer-Hoa) luôn phát huy tinh thần yêu nước, căm thù đếquốc phong kiến, được Đảng giác ngộ cách mạng và họ luôn tin tưởng vàothắng lợi của cách mạng, nên vượt qua hết mọi khó khăn do chế độ thực dân

- phong kiến gây ra Và họ đã làm nên cuộc đổi đời: Từ kiếp ngựa trâu chothực dân - phong kiến trở thành người chủ nhân ông trên quê hương đấtnước của mình, với tinh thần ý chí ấy tiếp tục được nông dân tỉnh nhà pháthuy trong giai đoạn cách mạng mới

20

CHƯƠNG II PHONG TRÀO ĐẤU TRANH CỦA NÔNG DÂN SÓC TRĂNG TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP

Để thực hiện nhiệm vụ cấp bách trước nhất Tỉnh ủy lâm thời Sóc Trăng lãnhđạo Mặt trận Việt Minh và các đoàn thể cứu quốc nhất là Hội Nông dân cứuquốc phát huy vai trò nòng cốt trong việc góp sức xây dựng chính quyền cơ

sở Đồng thời Tỉnh ủy trực tiếp lập ra ban Ban Hoa Kiều do ông Dương HòaKhí làm trưởng ban, Ban Cao do (tức Ban Cao miên tự do) do ông TrầnCống làm trưởng ban nhằm tập hợp sức mạnh toàn dân tộc để bảo vệ chínhquyền

Đ/c Dương Kỳ Hiệp thay mặt Ủy ban cách mạng lâm thời tỉnh công

bố “Chương trình hoạt động của Mặt trận Việt minh” là:

- Tịch thu tài sản của thực dân Pháp và bọn tay sai sung vào công quỹ

- Trả lại tự do cho tù chính trị và phóng thích những người bị Nhật giam giữ

Pháp Xây dựng chính quyền nhân dân từ tỉnh xuống huyện, xã

- Củng cố các đoàn thể cứu quốc (Nông, Thanh, Phụ)

- Xây dựng lực lượng quân sự, công an trực tiếp bảo vệ chính quyềnnhân dân

- Cải tạo và trấn áp bọn Việt gian phản động

21

- Xây dựng đời sống mới, bài trừ mê tín dị đoan, cờ bạc…

- Phát triển sản xuất, nâng cao đời sống nhân dân, thực hành giảm tô25% đối với những nông dân mướn ruộng của phú nông…

Tiếp những ngày sau đó, các huyện, xã đều tổ chức và ra mắt chínhquyền nhân dân, đồng bào vô cùng phấn khởi, tham gia mọi phong trào docách mạng đề ra Mọi người từ già tới trẻ ai cũng thấy mình đã được “cởitrói, sổ lồng” Do đó họ hăng hái tham gia mọi hoạt động đời sống mới HộiNông dân cứu quốc thật sự đóng vai trò tập hợp đoàn kết nông dân, giúpnhau vượt qua khó khăn, đẩy mạnh sản xuất, vận động các điền chủ tiến bộgiảm tô, giảm tức cho nông dân theo chủ trương của chính phủ Vận độngthanh niên nông thôn tham gia vào tự vệ chiến đấu, tuần tra canh gác, giữgìn an ninh trật tự xóm làng

Ngày 4/9, Xứ ủy chỉ thị cho các tỉnh tổ chức míttinh trọng thể mừngQuốc khánh nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa (2/9) do Chủ tịch Hồ ChíMinh đứng đầu Đồng bào phần lớn là nông dân hăng hái cùng nhau cờdong, trống mở, bích chương khẩu hiệu giương cao kéo vào nội ô từ bốnhướng: Đại Ngãi - Kế Sách kéo xuống, Bãi Xàu-Tài Văn-Mã Tộc kéo sang,Tham Đôn (Xà Cà Nả) - Phú Lộc kéo lên, Tam Sóc-Bố Thảo kéo qua làmcho không khí cả tỉnh như bừng lên trước nắng mới Nhìn các đoàn người

hồ hởi đó, ta thấy rõ họ chính là chủ nhân của một quốc gia Độc lập tự do,thống nhất, yêu hòa bình Nhìn lá quốc kỳ, những khẩu hiệu:

“Nước Việt Nam dân chủ cộng hòa muôn năm”; “Độc lập tự do hạnh phúc muôn năm”; “Hồ Chủ tịch muôn năm”; “Mặt trận Việt minh muôn năm” mà lòng ai nấy như reo vui theo tiếng hô “muôn năm”.

Trước lễ đài Quảng trường “Tượng Hai hình”, đồng bào được thấytận mắt, nghe tận tai những hình ảnh về một nước Việt Nam độc lập nhưChủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định:

“Toàn thể dân tộc Việt Nam, quyết tâm đem tất cả tinh thần và nghị lực, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập…”.

Tuy nhiên, ở tỉnh nhà, chúng ta tiếp quản chính quyền trong tình trạngcủa một nền kinh tế kiệt quệ Vùng nông thôn có đến 95% nông dân không còn

22

lúa gạo để ăn, không có quần áo để mặc Các mặt hàng thiết yếu như: dầu lửa,vải mặc, muối đường, thuốc chữa bệnh…vô cùng khan hiếm Dân mù chữ, thấthọc đến 95% (dân số lúc này ở tỉnh nhà là 290.000 người) họ bỏ làng quê kéo

ra tỉnh lỵ làm thuê kiếm sống

Trước tình hình ấy, để triển khai thư của Hồ Chủ Tịch gửi đồng bàonông dân trong thư Bác Hồ chỉ rõ hai nhiệm vụ trước mắt là cứu đói cho đồngbào và tích cực chuẩn bị lực lượng cho kháng chiến chống Pháp tái chiếm (1)

Tỉnh phân công đ/c Trà Văn Tốt và Nguyễn Văn Báo tiếp quản đồnđiền Gressier (quận Phú lộc), đ/c Tạ Quốc Thiện tiếp quản các đồn điềnTrương Vĩnh Khánh, đồn điền Nguyễn Tấn Lễ (Hòa Tú), đ/c Lâm HớnThanh tiếp quản đồn điền La Bách (Kế Sách) Mặt trận và Nông Hội đượcgiao nhiệm vụ lấy lúa gạo ở các đồn điền cứu đói cho dân nghèo và đưanhững người chạy loạn về quê cũ, nhận gạo, nhận ruộng đất làm ăn sinhsống Mặt khác, ta dùng xà lan từ các đồn điền chở gạo, lúa lên cứu tế chocác tỉnh Đồng Tháp mười và Miền Đông Nam bộ (2)

Cùng với vấn đề giải quyết cứu đói, tỉnh ủy chỉ đạo giải quyết vấn đề tàichính cho cách mạng rất khẩn trương Trên cơ sở tự lo liệu như vậy, tỉnh SócTrăng đã giữ được đời sống ổn định cho cán bộ và đồng bào phần lớn là nôngdân những ngày tháng khó khăn sau Cách mạng Tháng Tám Thực hiện sắclệnh của Chính phủ “Xây dựng Quỹ độc lập và tổ chức tuần lễ vàng” để tạonguồn dự trữ cho đất nước Mặt trận và các đoàn thể cứu quốc đã vận độngnhân dân hưởng ứng Tính ra trong “Tuần lễ vàng” chúng ta tập trung vậnđộng những gia đình khá giả ở mười ba thị tứ trong tỉnh và đã thu được hàng

ký lô gam vàng (kg) và hàng trăm ngàn tiền Đông Dương cho công quỹ (3)

Trong lúc tập trung ổn định đời sống nhân dân, tỉnh nhà nhận được tinPháp núp sau quân Anh nổ súng tấn công vào Sài Gòn - Gia Định Cuộckháng chiến của nhân dân Nam bô, chống thực dân Pháp xâm lược nước talần thứ II bắt đầu Tiếng súng ấy chứng minh cho nhận định của Hồ ChủTịch (25/8/1945) rằng “Kẻ thù chính của nhân dân ta lúc này là thực dânPháp xâm lược, bài trừ nội phản, cải thiện đời sống cho nhân dân” (4)

23

(1) Nội dung thư Hồ Chủ Tịch có đoạn viết “Hiện nay chúng ta có hai việc quan trọng nhất: Cứu đói ở Miền Bắc và kháng chiến ở Miền Nam…vì cứu quốc các chiến sĩ đấu tranh ở ngoài mặt trận, vì kiến quốc nhà nông phấn đấu ngoài động ruộng…

Trích trang 442 lịch sử Đảng CSVN Tập 1, nhà xuất bản sự thật 12-1981.

(2) Theo hồi ký của đ/c Trà Văn Tốt, sau cách mạng Tháng Tám, ta cho chở hàng ngàn giạ lúa cho Cần Thơ, Đồng Tháp Mười và Miền Đông Hàng tháng cung cấp về tỉnh và Cần Thơ 5 phuy An Côn (mỗi phuy = 200 lít) để chạy xe ô tô cho Liên tỉnh ủy và tỉnh uỷ.

(3)

“Tuần lễ vàng” ở huyện Long Phú, ta đã thu được 2 kg vàng và 100.000 đ, TXST 1,1 kg và 30.000

đ tiền Đông Dương, Châu Thành 1,3 kg và 10.000 đ tiền Đông Dương.

(4) Trích trang 445 – Sách đã dẫn.

Trung tuần tháng 10/1945, đ/c Dương Kỳ Hiệp đi dự Hội nghị Xứ ủy(ở Mỹ Tho có: đ/c Lê Duẩn, Tôn Đức Thắng, Phạm Hùng vừa từ Côn Đảo

về dự) Về đ/c triệu tập ngay Hội nghị Tỉnh ủy mở rộng để quán triệt Nghịquyết của Xứ ủy trong đó nhiệm vụ chủ yếu trước mắt là

- Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với các lực lượng vũ trang

- Xúc tiến thành lập Ủy ban kháng chiến các cấp

- Tổ chức ra các Quân khu và xây dựng lực lượng vũ trang tập trung

- Khôi phục lại chính quyền ở những nơi xung yếu

Thực hiện nghị quyết của xứ ủy, ngày 05/11/1945 Ủy ban khángchiến hành chính tỉnh được thành lập do đ/c Dương Kỳ Hiệp làm chủ tịch.Ông Tạ Bá Tòng làm phó chủ tịch, các ủy viên gồm:

- Ông Vương Kỳ Nam làm ủy viên quân sự

- Ông Trần Cẩm Hiệp làm ủy viên chính trị

- Ông Đỗ Văn Tường làm ủy viên xã hội

- Ông Diệp Văn Giáp làm ủy viên tài chính

- Ông Trần Cống làm ủy viên tổng thư ký

Đồng thời lập công binh xưởng do đ/c Huống (cán bộ từ Côn Đảo về)phụ trách (1)

Trong khi đó, tình hình chiến sự ở Nam bộ rất căng thẳng Hàngngày máy bay trinh sát của địch bay do thám vùng Đại Ngãi và lộ ĐôngDương (Quốc lộ 1), vùng ven sông Hậu Thực hiện sắc lệnh của ủy bankháng chiến, Hội Nông dân cứu quốc đã huy động lực lượng thanh niênnông thôn tập trung phá đường giao thông, đào công sự chiến đấu, đắp cảnngăn sông làm cản trở bước tiến của địch Tinh thần chuẩn bị sẵn sàng tấncông địch diễn ra khắp vùng nông thôn lẫn ven đô thị đưa phong trào khángchiến tỉnh nhà phát triển

Liên Tỉnh ủy tăng cường cho Sóc Trăng hai quân nhân Nhật (đó là haithanh niên tham gia quân đội Nhật sang đánh Pháp ở Đông Dương, nay họtình nguyện ở lại giúp Việt Nam đánh Pháp) Tỉnh đã bố trí cho hai ngườiNhật làm cán bộ huấn luyện quân sự cho lực lượng vũ trang non trẻ củatỉnh

24

(1) Tỉnh tuyển những thợ bạc, thợ rèn, thợ cơ khí lập ra xưởng chế tạo vũ khí thô sơ sau Cách mạng

tháng 8, nay giao cho đ/c Huống phụ trách Xưởng đặt ở Miễu ông Chước và Miễu thợ bạc Khi quân

Pháp tái chiếm Sóc Trăng , xưởng đưa vào làng Thiện Hương, vật liệu để chế tạo vũ khí được nhân

dân đóng góp (đồng, chì, nhôm).

Mặc dù tỉnh nhà phải đối mặt rất nhiều khó khăn, nhưng ta vẫn chiviện cho mặt trận Cái Răng (Cần Thơ), mặt trận Trà Vinh để giam chânPháp Trong khi đó thì công tác an ninh của Tỉnh nhà đang đòi hỏi hết sứccấp bách, một đơn vị “Quốc gia tự vệ Cuộc” không đảm đương nổi Do đóđ/c Diệp Pế được phân công tổ chức ra đơn vị “Tình báo quân sự tỉnh”,chuyên lo công tác trừ gian, dẹp loạn ở địa bàn xung yếu làm trong sạch địabàn đảm đương sứ mệnh an ninh chính trị.

Ngày 08/9/1945, Chính phủ lâm thời công bố lệnh tổng tuyển cử vàongày 23/12/1945 Các tầng lớp nhân dân hân hoan Đây là cuộc vận độngchính trị làm cho nhân dân tin tưởng vào chế độ mới, hiểu rõ quyền lợi vànghĩa vụ của mình Đây là lần đầu tiên trong lịch sử nước ta mọi công dân

sử dụng lá phiếu của mình để bầu ra người xứng đáng đại diện cho dân,quyết định những vấn đề hệ trọng của đất nước và ngày 23/12/1945, cuộcbầu cử quốc hội được tiến hành với khí thế sôi nổi Đặc biệt vùng nôngthôn, các đoàn thể cùng mặt trận vận động nhân dân tham gia bầu cử HộiNông dân cứu quốc vận động hầu hết hội viên đi bầu cử Mặc dù Pháp đưaquân càn quét, đánh phá cuộc bầu cử nhưng số dân đi bầu cử cũng đạt trên85% và ông Phan Văn Chiêu, ông Lê Thành Phiên đắc cử, sau đó chỉ địnhthêm đ/c Dương Kỳ Hiệp (1)

Bầu cử Quốc hội vừa xong thì cả tỉnh phải lao ngay vào chuẩn bị cácmặt trận đánh Pháp

Để đáp ứng tình hình nhiệm vụ mới, Tỉnh ủy chỉ thị tập trung mọinguồn lực sẵn sàng chống xâm lược, khẩn trương chuyển hết số gạo từ cácđồn điền ta đang quản lý ra gửi nhà dân, tháo toàn bộ máy móc đưa về UMinh Đưa toàn bộ cán bộ, công chức, nhân dân (kể cả người bệnh đangđiều trị) về vùng nông thôn Như vậy sau vài ngày bộ phận “Quốc vệ đội”,

“Tình báo quân sự”, dân quân du kích được bố trí sẵn sàng Vòng ngoài dođơn vị “Cộng hòa vệ binh và du kích Long Phú” đảm nhận Vòng trong bốtrí “Quốc vệ đội” và lực lượng tình báo quân sự đảm nhận do đ/c NguyễnHùng Phước, đ/c Diệp Pế chỉ huy

Dọc các con đường chính ra các huyện nông thôn, nông dân đã chặt câycản đường, đào phá lộ, đắp ụ cản xe địch Trong nội ô, lực lượng tự vệ đã dùng

lá dừa khô, rơm rạ đốt nhà lồng chợ, nhà Việc Khánh Hưng, gây cho địchhoang mang Sáng 04/01/1946, Pháp dùng tàu chiến đổ quân lên Đại Ngãi, mộthướng nữa chạy vào kinh Xanh Ta, các mũi tấn công của chúng đều bị quân tađánh chặn Sau khi bắt liên lạc với bọn quân nhân người Khmer là lính cũ củaPháp nhập bọn cùng tiến vào Tỉnh lỵ Đến nơi chúng gặp ngay cảnh “vườnkhông nhà trống”, chúng tập trung lực lượng truy lùng, bắt bớ đồng bào yêu

25 (1) Trích Tây Nam bộ 30 năm kháng chiến (1945-1975) trang 119-120

nước, chúng đã bắt được ông Sồi (thợ thiếc) và ông Trọng (thợ hớt tóc) Chúngkhảo tra hai ông rất dã man, chúng đã hèn hạ chặt đầu hai ông bêu lên ở haiđầu cầu Boong (1) để uy hiếp nhân dân.

Phía ngoại ô Tỉnh lỵ, lực lượng vũ trang tỉnh cùng nhân dân và dukích xã Thiện Hương lập mặt trận Cầu Đen - Bố thảo (2) ta đánh gây thiệt hạiquân Pháp càn vào xã Thiện Hương và làng Bố Thảo

Suốt hơn 02 tháng (từ 4/1/1946 - 4/3/1946) tỉnh Sóc Trăng liên tụcphải đương đầu với cuộc tái chiếm của thực dân Pháp, ta đánh và làm thiệthại đáng kể những ngày tháng đầu Pháp tái chiếm SócTrăng Nhưng do lựclượng cách mạng còn non trẻ, chính quyền kháng chiến mới ở buổi sơ khai,

do đó ta phải rút lui từng bước để từng bước trưởng thành Tỉnh ủy SócTrăng quyết định trở lại bám dân, kiên trì cuộc kháng chiến chống Pháptrong những năm tiếp theo đúng như phân tích của đ/c Dương Kỳ Hiệp tạiHội nghị Ngang Dừa

“Chúng ta thật có tội với nhân dân ! Nếu trước đây hơn nửa năm, chúng ta đã dẫn dắt được đồng bào đứng lên giành chính quyền – giành lại những giá trị chính đáng của con người -giành độc lập tự do cho quê hương đất nước; thì giờ đây chúng ta không thể phó mặc tình hình nguy nan cho đồng bào được Chúng ta biết chính quyền dân chủ nhân dân thành lập chưa tròn 4 tháng (25/8/1945 - 04/01/1946), thực lực chế độ dân chủ nhân dân còn sơ khai, cả nước ta còn đang gặp khó khăn muôn bề Cùng một lúc Cụ Hồ và Trung ương Đảng lãnh đạo nhân dân phải đối phó với 4 tên kẻ cướp là Anh, Pháp, Mỹ,Tưởng Nhưng Pháp mới là kẻ thù trực tiếp của nhân dân ta Hiệp định sơ bộ mà Cụ Hồ vừa ký với Pháp thực ra là danh nghĩa buộc Pháp thừa nhận Chính phủ ta là Chính phủ dân chủ do Hồ Chủ Tịch đứng đầu và thừa nhận quốc gia ta là một quốc gia độc lập Sau Hiệp định sơ bộ, sớm muộn gì Pháp cũng lật lọng tấn công bóp chết cách mạng Đây là thời gian cho chúng ta chuẩn bị lực lượng lâu dài chiến đấu chống thực dân Pháp Chúng ta không được để thời cờ này trôi qua, càng để chậm trễ thì Pháp càng có điều kiện phát triển lực lượng của chúng Suốt 2 tháng nay chúng ta đã bỏ dân (tính từ lúc rút khỏi Bố Thảo vào Ngang Dừa từ 4/2- 15/3/1946), nói chính xác là ta vì bảo tồn lực lượng nên rút lui quá xa dân

rồi, bây giờ phải quay về bám dân mà đánh Pháp ” Để khôi phục phong

rồi, bây giờ phải quay về bám dân mà đánh Pháp ” Để khôi phục phong

trào vùng bị địch tạm chiếm, quyết định cán bộ phải trở lại bám dân, bámđất, tuyên truyền vũ trang diệt ác, trừ gian phát động chiến tranh du kích đểkhôi phục và phát triển phong trào Tỉnh ủy, Ủy ban kháng chiến hành chínhtỉnh Sóc Trăng và Mặt trận Việt Minh thống nhất tăng cường bám dân, xâydựng căn cứ, tập trung đánh Pháp

Đồng bào phần lớn là nông dân rất phấn khởi, tất cả già trẻ, lớn béđều hăng hái giúp đỡ cơ quan tỉnh về nơi ăn, chỗ ở Nhân dân Thiện Hương,Trường Khánh, Châu Khánh nghe tin lãnh đạo về, họ đã tự giác mang lúa,tiền bạc lại cho Hậu Cần tỉnh chăm lo đời sống cho cán bộ, chiến sĩ cáchmạng (số gạo mà trong đợt “Tiêu thổ kháng chiến” tỉnh gởi đồng bào, thìgiờ đây đã trả lại hết cho công quỹ kháng chiến)

Thực hiện lời kêu gọi của Hồ Chủ tịch “ còn một tấc đất, còn một conngười còn đấu tranh, lúc nào cũng sẵn sàng và không bao giờ do dự hoangmang”, “ thực hành trường kỳ kháng chiến và toàn dân kháng chiến bằngquân sự, bằng chính trị, bằng kinh tế, bằng ngoại giao, trước hết là bằng tinhthần bại không nản, thắng không kêu, thua trận này, đánh trận khác, chung sứcđồng tâm, nhất trí tuân theo mệnh lệnh chính phủ”, “Mặt trận Việt Minh và cácđoàn thể cứu quốc đã cùng lực lượng vũ trang gây dựng lại phong trào khắpvùng nông thôn, kể cả vùng bị tạm chiếm Để tăng cường sức mạnh đơn vịQuốc vệ đội của đ/c Nguyễn Hùng Phước, tuyển thêm thanh niên con em nôngdân vùng Mỹ Phước, Trà Cú, lập thành một trung đội bảo vệ căn cứ lãnh đạotỉnh Trận thắng mở màn vang dội của đơn vị là trận đánh Thuận Hưng (huyệnChâu Thành) Để tăng cường sức mạnh, ngày 27/3/1946 hai đơn vị Cộng hòa

vệ binh hợp nhất tổ chức ra Vệ quốc đoàn (sau này là Đại đội Hồ Chí Minh

-bộ đội chủ lực của tỉnh) Các đơn vị này trở lại địa bàn, bám vào nhân dân,được nhân dân nuôi dưỡng và cung cấp tin tức tiếp tục tấn công địch, diệt bọn

tề điệp gian ác và cũng trong ngày 27/3 quân ta đánh bại trận càn vào cơ quanTỉnh ủy SócTrăng tại Trà Cú Cạn

Như vậy, chỉ trong vòng tám ngày bộ đội Sóc Trăng đã đánh thắng haitrận, diệt 17 tên Pháp, thu hai trung liên, một tiểu liên, mười súng trường vàgần hai ngàn viên đạn, mười hai lựu đạn OF Tin vui đó được báo về khu, Bộ

Tư lệnh khu rất mừng và gửi tin chiến thắng này đi khắp các tỉnh Miền Tây,bởi đây là những trận thắng đầu tiên ở đồng bằng sông Cửu Long

27

Tỉnh ủy, Mặt trận Việt Minh, Ủy ban kháng chiến hành chính Tỉnhquyết định Kiện toàn bộ máy Ủy ban kháng chiến hành chính huyện ChâuThành, tăng cường cho Châu Thành một trung đội vũ trang do đ/c HuỳnhHữu Nghĩa chỉ huy Đ/c Trà Văn Tốt làm Bí thư huyện Châu Thành (lúc nàygọi là Bí thư Ban cán sự huyện) Tập trung các hoạt động xây dựng đượcvùng căn cứ kháng chiến suốt một giải dài từ Trà Cú đến Trà Lồng, đồngbào các giới từng bước đã được giác ngộ cách mạng (trong đó có cả đồngbào Công giáo Trà Lồng và linh mục Lê Thành Phiên) Họ đã góp phần làmcho vùng căn cứ ngày càng vững mạnh.

Cơ quan Dân chính đảng của tỉnh chuyển sang vùng Kế Sách - LongPhú Tỉnh xây dựng nơi đây thành địa điểm “rèn cán, chỉnh quân” và chỉđạo kháng chiến kiến quốc ra các địa bàn trong tỉnh(1) Tỉnh ủy, Ủy bankháng chiến hành chính và Mặt trận Việt Minh nhất trí chỉ đạo các đơn vị vũtrang tỉnh phối hợp với các địa phương lên phương án đánh phủ đầu bọnPháp và lũ Việt gian để khuyếch trương thanh thế cách mạng, trước là tạo uytín với nhân dân, sau là để cảnh cáo bọn cướp nước và bán nước

Thực hiện tinh thần chỉ đạo của Tỉnh ủy, tập trung xây dựng lựclượng nòng cốt đoàn thể cứu quốc, trong đó tập trung chính là Hội Nôngdân cứu quốc Đ/c Phạm Ngọc Nguyên (Song Mỹ) tiếp tục phụ trách HộiNông dân cứu quốc tỉnh Hội Nông dân cứu quốc các huyện cũng được hìnhthành; đ/c Lê Hoàng Chu phụ trách Hội Nông dân cứu quốc huyện ChâuThành; đ/c Văn Ngọc Chính huyện Thạnh Trị; đ/c Phan Văn Trừ huyệnLong Phú; đ/c Nguyễn Thành Thơ huyện Kế Sách Hội Nông dân đã tíchcực vận động nông dân đóng góp nhiều hơn nữa sức người, sức của chocách mạng (2) Phong trào cách mạng được nông dân hưởng ứng sôi nổi, thiđua sản xuất, chiến đấu bảo vệ xóm làng, nhà nhà gom góp kim loại để sảnxuất vũ khí và chỉ trong vòng một tháng ra quân ta đã diệt một số tên phảnđộng nguy hiểm là Trương Vĩnh Khánh (địa chủ gian ác); Hương quảnVọng, Hương thân Công, Hương chủ Thân, Hương quản Lựu, Xã Mẹo Talàm chủ hoàn toàn 20.000 ha ruộng đất ở hai xã Hòa Tú và Gia Hòa và xâydựng nơi đây thành căn cứ kháng chiến chống Pháp của huyện và tỉnh

28

(1) Quận Châu Thành: đ/c Trà Văn Tốt Bí thư Ban cán sự, đ/c Thái Song Long làm chủ tịch

UBKCHC, đ/c Lương Đơn Quế làm chủ nhiệm Mặt trận Việt Minh (sau ít ngày là Đoàn Thế

Trung thay Đ/c Quế vế huyện Phú Lộc).

- Quận Long Phú: đ/c Huỳnh Thị Nguyệt Bí thư Ban cán sự, đ/c Mười Phương làm chủ tịch

UBKC, đ/c Đoàn Văn Tố làm chủ nhiệm Mặt trận Việt Minh.

- Quận Kế Sách: đ/c Lâm Hớn Thanh làm Bí thư Ban cán sự huyện.

- TXST: đ/c Nguyễn Văn Khuynh làm Bí thư Ban cán sự thị xã, đ/c Nguyễn Văn Lý làm chủ

nhiệm Mặt trận Việt Minh, đ/c Nguyễn Văn Truyện làm chủ tịch UBKCHC (đ/c được Tỉnh

điều từ Tổng thư ký UBKCHC Tỉnh về thị xã làm chủ tịch)

(2) Lời kể của Đ/c Trà Văn Tốt.

Tiếng vang của các trận diệt bọn tay sai Pháp ở Hòa Tú – Gia Hòa lan

ra khắp vùng nông thôn tỉnh nhà Lãnh đạo tỉnh chớp thời cơ bọn tay saiPháp đang hoang mang lo sợ, các đ/c đã đưa đơn vị vũ trang tỉnh về Cù LaoDung phối hợp với lãnh đạo quận Long Phú (đ/c Tám Diệm) xây dựng CùLao Dung thành căn cứ và tiếp tục phát triển đưa Phú Hữu, Xuân Hòa, CáiCui, Cái Trâm (Kế Sách) trở thành vùng tự do của ta

Được nông dân nuôi nấng, che chở và chính nông dân là tai mắt chođơn vị chiến đấu và chiến thắng kẻ thù Tiêu biểu là trận phục kích đánh 2

xe địch đi phát lương ở Long Phú có tên Chánh Tham Biện tỉnh cùng đi đểthị sát tình hình Tiếp đó đ/c Giang Paul đóng vai sĩ quan Pháp, đ/c NguyễnHùng Phước vai thông ngôn hóa trang kỳ tập diệt đồn sát thị trấn Long Phú

Để phát huy thanh thế cách mạng, nhân dân thị xã treo cờ ở đoạn cầu quay,làm cho sinh khí thị xã bừng lên, còn kẻ địch rất lo sợ Từ đây địch khônggiám ra ngoại ô càn quét Như vậy, quân và dân Tỉnh Sóc Trăng đã cùng cáctỉnh Miền Nam sau khi giành được Chính quyền (25/8/1945) đã phải laongay vào cuộc kháng chiến chống Pháp và thắng Pháp ngay từ ngày đầu Tổquốc được độc lập, xứng đáng được Hồ Chủ Tịch thay mặt Chính phủ nướcViệt Nam dân chủ Cộng hòa tặng danh hiệu vẻ vang: MIỀN NAM THÀNHĐỒNG TỔ QUỐC ! (1)

II Nông dân Sóc Trăng tích cực tham gia cuộc kháng chiến

“Toàn dân - toàn diện - trường kỳ - tự lực cánh sinh” (1947 – 1950):

Đầu năm 1947, Khu ủy thống nhất với Tỉnh ủy Sóc Trăng tăng cườngxây dựng lực lượng vũ trang cho khu và tự lực xây dựng lực lượng đủ sứcđáp ứng yêu cầu kháng chiến của Sóc Trăng và các tỉnh lân cận Tỉnh bổsung cho Khu đại đội mang tên “Đại đội Hồ Chí Minh” do đ/c Nguyễn VănThơm làm đại đội trưởng và tuyển thêm quân cho đơn vị là con em nôngdân của huyện Kế Sách và Long Phú Bên cạnh đó Đảng ta đã kịp thời cósách lược nông thôn đúng đắn, khơi dậy mạnh mẽ khối đại đoàn kết dân tộc,

là động lực thúc đẩy phong trào kháng chiến Sách lược nông thôn đó là

“Dựa hẳn vào cố, bần nông; đoàn kết với trung nông; liên hiệp phú nông;đánh đổ giai cấp địa chủ nhưng phân biệt đối xử (lôi kéo địa chủ khaiminh); trung lập địa chủ lưng chừng; đánh đổ địa chủ gian ác, phản động).Thời kỳ này bọn địa chủ, thực dân dùng âm mưu để phân hóa giai cấp nôngdân Chúng thẳng tay vơ vét, bóc lột bần cố nông; hòa hoản với trung nông(phong cho chức vụ trong ban tề xã, ấp); nuôi dưỡng phú nông Từ đó xuấthiện tư tưởng cầu cạnh để yên thân, một số nắng bề nào che bề ấy, số còn lạiquyết đấu tranh để giải phóng giai cấp bị áp bức

29 (1) Trích ngang 474 - sách đã dẫn.

Trong thời gian này, nhiệm vụ của Mặt trận Việt Minh và các đoànthể cứu quốc tỉnh vô cùng quan trọng và nặng nề, vừa ra sức bảo vệ và xâydựng vùng giải phóng, vừa phục vụ tiền tuyến để chiến thắng giặc HộiNông dân cứu quốc giáo dục, động viên nông dân tích cực tham gia phongtrào du kích chiến tranh, xây dựng làng ấp chiến đấu Hội Nông dân còn vậnđộng các bà mẹ tình nguyện đỡ đầu chiến sĩ, ủng hộ bộ đội “Hội mẹ chiếnsĩ” ra đời, hành động tích cực là đảm bảo hậu cần cho chiến trường, lo chămsóc thương binh đã ảnh hưởng đến tinh thần chiến đấu của chiến sĩ Nhiềunơi còn lập ra “Hội cha dân quân” tập hợp nhiều bậc lão nông làm tốt côngtác động viên, chăm sóc bộ đội an tâm chiến đấu.

Tháng 3/1947, Tỉnh ủy mở hội nghị tổng kết các mặt công tác củaquân, dân, chính Đảng toàn tỉnh và xác định nhiệm vụ sản xuất và chiếnđấu Đồng thời tăng cường đ/c Trần Học Hải làm Bí thư Tỉnh ủy Sóc Trăng,đ/c Dương Kỳ Hiệp làm chủ tịch Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh, đ/cPhan Văn Chiêu làm chủ nhiệm Mặt trận Việt minh Tập trung tuyên truyềnnhân dân vùng tạm chiếm, vùng có đạo, vùng dân tộc thiểu số hiểu rõ ý đồcủa địch, tích cực tham gia trừ gian, diệt tề, bao vây đồn bót giặc, phá hoạiđường sá, cầu cống cắt đường tiếp tế của quân thù

Các đòn tấn công quân sự chính trị tác động mạnh mẽ phong trào khángchiến của nhân dân ở vùng nông thôn tỉnh nhà Thanh niên nam-nữ hăng háitham gia dân công, đắp cản trên sông Mỹ Phước, Trà Ban, Cái Rắn, Giái Ngựangăn tàu địch Các đợt tuyển quân, được nông dân hăng hái cho con em mìnhvào bộ đội, dân quân du kích chiến đấu bảo vệ xóm làng Đến cuối năm 1947,vùng tự do được mở rộng, sự chỉ đạo từ tỉnh xuống huyện, xã, ấp liên thông Dukích xã tự lực đánh địch càn quét vào các ấp ven lộ, ven sông Công an huyện,

xã tự lực điều tra, tiêu diệt bọn Việt gian Tiêu biểu nhất là chi đội 23 Sóc Trăngđánh nhiều trận ở Ba Rinh, Nhu Gia giành thêm dân, mở rộng vùng căn cứ…được đồng bào khen ngợi Còn nông dân đã hăng hái sản xuất đóng góp nhiềuvào quỹ kháng chiến

Tuy nhiên về phía địch, chúng đã ổn định được bộ máy cai trị từ Tỉnhxuống huyện và một số xã ven Những tên tay sai Pháp tuy có lo sợ Việt minh,song chúng vẫn còn dựa vào thế Pháp, hà hiếp dân lành Bọn địa chủ đang rắptâm ngóc đầu dậy, tiếp tay cho Pháp ức hiếp nông dân Trước tình hình ấy vàotháng 02/1948 Hội nghị đại biểu tỉnh Đảng bộ họp ở xã Xuân Hòa (Kế Sách) đã

đề ra một số chủ trương quan trọng, chính thức xác lập bốn huyện: Kế Sách,Long Phú, Châu Thành và Thạnh Trị Thị xã Sóc Trăng được nhận thêm các địa

30

bàn vùng ven là Bải Xàu, Tham Đôn, Tân Thạnh, Phú Tâm, một phần xãTrường Khánh, một phần xã An Ninh và Đại Tâm.

Ngoài cơ quan Đảng - Chính - Quân - Dân đã hoạt động vào nề nếp, naytỉnh thành lập thêm: Hội Hoa Liên (tức là Hội liên hiệp đồng bào Hoa của Mặt trậnliên Việt do đ/c Trương Đức làm hội trưởng) Hội IXarắc (Hội đoàn kết dân tộcKhmer chuyển qua từ Ban vận động Cao miên tự do do đ/c Liêu Te làm hội trưởng(1) Đồng thời thành lập các ty chuyên ngành (y tế, giáo dục, văn hóa thông tin)

Đại hội bầu đ/c Phan Văn Chiêu làm Bí thư Tỉnh ủy (thay cho đ/cTrần Học Hải rút lên Khu ủy)

Nhiệm vụ trước mắt của Tỉnh Sóc Trăng là:

“Ra sức củng cố và phát triển các tổ chức cách mạng từ tỉnh xuốnghuyện, xã - trọng tâm là các xã vùng tự do (căn cứ kháng chiến) và các xãvùng bị tạm chiếm Đẩy mạnh phong trào ở thị xã, thị trấn, vận động nôngdân phát triển sản xuất, làm hầm hố trú ẩn, cất dấu thóc lúa, trâu bò, nông

cụ Triển khai phong trào “Đời sống mới” ( ba công trình vệ sinh nông thôn

là nhà cầu - giếng nước - nhà tắm) cùng với giữ vệ sinh: ăn chín, uống sôi,

đề phòng dịch bệnh

Xây dựng nhà bảo sanh, trạm y tế xã; đẩy mạnh phong trào “bình dânhọc vụ” đến mọi lứa tuổi, bài trừ thói hư tật xấu (rượu chè, cờ bạc, bói toán,đồng bóng…) Đẩy mạnh thông tin tuyên truyền (ấp nào cũng có tổ phóngthanh, nhà thông tin, vùng bị tạm chiếm thì rải truyền đơn (bằng ba thứtiếng Việt - Khmer - Hoa) Đồng thời đẩy mạnh công tác Đảng trong các cơquan - ban ngành và địa phương Cùng các đoàn thể, Hội Nông dân cứuquốc làm tốt vai trò nòng cốt trong xây dựng chính quyền, trong thực hiệndân chủ hóa nông thôn Hội hướng dẫn tổ hội sinh hoạt đầy đủ, trong cácphiên tòa đại diện Hội Nông dân làm vai trò biện hộ Càng củng cố niềm tincủa nông dân vào tổ chức Hội

Sau Hội nghị tỉnh ủy Sóc Trăng, đ/c Ung Văn Khiêm (Bí thư Xứ ủy)xuống mở Hội nghị các tỉnh Miền Tây ở Rạch Già (An Thạnh Nhất)

Hội nghị đã chỉ rõ: “Pháp đang gặp khó khăn trong ý đồ xâm lược, vớichiến lược “đánh nhanh thắng nhanh” đã bị thất bại hoàn toàn, Pháp chuyểnsang chiến lược “dùng người bản xứ đánh người bản xứ; lấy chiến tranh nuôichiến tranh” cũng đang bị phá sản Tướng Valuy phải về nước, tướng Bôlezôsang thay, buộc phải sử dụng Bảo Đại để lập chế độ bù nhìn cho Pháp

31 (1) Hội Ixarăc: là Hội đoàn kết dân tộc Khmer ủng hộ kháng chiến

Về kinh tế: Pháp lập lại thuế thân, bắt dân ta từ 18-60 tuổi phải nộp từ

10-20 đ Đông Dương / 1 người mỗi năm và đặt thêm nhiều thứ thuế vô lýkhác, nhằm vơ vét tiền của phục vụ vào nhu cầu chiến tranh

Về quân sự: Ở chiến trường Sóc Trăng, Pháp đã lập ra một tiểu đoàn

mang danh hiệu D18 BVN (tức là tiểu đoàn Batailo Vietnamieu) Một trungđội Commando, một trung đội Bartisan cơ động đánh phá vùng Nam HậuGiang (Cần Thơ - Sóc Trăng - Bạc Liêu)

Chúng còn tăng cường cho pháo binh và phi cơ thường xuyên bắnphá vào vùng tự do (tức là vùng ta hoàn toàn kiểm soát) ở Châu Thành,Thạnh Trị, Long Phú, Kế Sách và ven thị xã Sóc Trăng, nhằm kéo dân ravùng thị trấn - thị tứ phá dự trữ của ta…

Để đối phó với kế hoạch “Rơ-ve”, tỉnh tăng cường cán bộ các banngành cấp tỉnh xuống huyện, xã Ta xác định có ba vùng là

Vùng địch chiếm đóng: (Thị xã Sóc Trăng, các thị trấn, thị tứ) Ta đẩy

mạnh tuyên truyền, vạch rõ âm mưu thủ đoạn của địch, đồng thời đưa cácban Hoa vận, Khmer vận cùng với cán bộ tài chính vận động bà con thị xã,nhất là các nhà buôn Hoa kiều đóng góp tài chính cho công quỹ khángchiến (1)

Vùng tranh chấp: (Ven trục lộ giao thông và sông rạch, giáp ranh giữa

vùng tự do và vùng địch chiếm đóng) Các đoàn thể cứu quốc ra sức vậnđộng nhân dân đấu tranh không cho địch bắt lính, cướp bóc nhân dân Đẩymạnh tinh thần kháng chiến trong đồng bào với khẩu hiệu “không đi línhcho Pháp”, “không hợp tác với địch”…các tổ chức “Cao đài kháng chiến,

“Công giáo kháng chiến” được hình thành

- Vùng tự do: (Vùng do ta hoàn toàn kiểm soát), tập trung thực hiện

chủ trương của Chính phủ là tịch thu ruộng đất của thực dân Pháp, Việtgian, địa chủ và trưng thu đất hoang, tạm cấp cho nông dân trên 5000 ha.Hội Nông dân cứu quốc bằng kinh nghiệm của mình đã tích cực vận độngnông dân đẩy mạnh tăng gia sản xuất; chăn nuôi heo, gà, trâu bò với khẩuhiệu: “ao cá kháng chiến, “bụi chuối kháng chiến”…đặc biệt các huyệnChâu Thành, Thạnh Trị, Long Phú, Kế Sách còn hướng dẫn nông dân làm

32 (1) Thị xã Sóc Trăng: Đóng góp tài chính:thị xã thu được hàng triệu đồng Đông Dương và

hàng chục tấn thuốc chữa bệnh, văn phòng phẩm, đường, sữa…đưa ra vùng tự do.

thủy lợi, đào kênh dẫn nước cho vùng lúa và làm giống lúa mới có tên là

“Lúa Ba Trăng”…Có đất trong tay lại được Đảng, chính quyền quan tâmgiúp đỡ Nông dân phấn khởi hò reo:

“Ruộng đất hôm nay đã về ta.

Cơm no, áo ấm đến mọi nhà.

Ước mơ bao kiếp nay mới đến.

Khốn cùng nô lệ đã rời xa”

Đời sống thay đổi, nông dân đóng góp nhiều hơn cho kháng chiến.Tỉnh đã dành 2/3 nộp về trên, số còn lại một mặt lập ra “Ngân hàng khángchiến”, phục vụ cho nông dân vay vốn phát triển kinh tế, thu mua nông sản

do Ty thương nghiệp phụ trách Mặt khác tỉnh tổ chức phát triển tiểu thủcông nghiệp như: lập các xưởng dệt may quần áo, mùng mền, các xưởngmộc (làm bàn ghế, giường tủ), các xưởng rèn (làm nông cụ và gia cụ), cácxưởng tương chao…phục vụ cán bộ chiến sĩ, nhân viên các cơ quan, banngành tỉnh, huyện và nhân dân vùng tự do

Nhờ nông dân trúng mùa, nhờ các chính sách mới của Đảng và Chínhphủ, đặc biệt từ đầu năm 1948, Ủy ban kháng chiến Nam bộ đã chuyển tiền

Cụ Hồ về vùng tự do cho nhân dân lưu thông song hành với tiền ĐôngDương (1), nên đời sống nông dân vùng tự do khá lên Từ đó mà tinh thầnkháng chiến của đồng bào rất cao Nhân dân đã nô nức thực hiện mọi chủtrương chính sách của Đảng và Chính phủ (2) Nổi bật là:

- Ngành Thương nghiệp: đã mở thêm một số chợ phiên ở các xã trên

cả 4 huyện (Châu Thành, Thạnh Trị, Long Phú, Kế Sách) Bà con nông dân

có nơi tiêu thụ nông sản, thực phẩm, bà con tiểu thương móc nối với nhàbuôn ở tỉnh lỵ đưa hàng nhu yếu phẩm về phục vụ đồng bào vùng tự do

- Ngành Tài chính - Thương nghiệp: kết hợp mở thêm các cửa khẩu

giáp ranh giữa vùng ta và vùng địch để thu thuế xuất nhập khẩu Các cửa

33

(1) Ngày 31/01/1946 Chính phủ ra sắc lệnh phát hành tiền Việt Nam, nhưng tiền này

mới lưu hành ở vùng tự do từ vùng Thuận - Quảng ra tới Bắc bộ Đến đầu năm 1948 về sau mới lưu

hành tới Nam bộ.

(2) Sau Hội nghị BCH TW mở rộng (20/01/1948) là những Hội nghị cán bộ TW và Chính phủ Đề

ra các chính sách phục vụ công cuộc kháng chiến và nâng cao đời sống nhân dân như: Quy định

lương cho cán bộ thoát ly, thành lập các Bộ thay cho các “Nha”.

khẩu ngoài ý nghĩa kinh tế, còn có ý nghĩa chính trị rất lớn (vì ta “bao vâykinh tế định”, không cho thương nhân chở lúa gạo ra vùng địch, làm cho vậtgiá ở thành thị đắt đỏ, gây khó khăn cho kinh tế địch).

- Ngành Văn hóa - Giáo dục: đẩy mạnh phong trào “bình dân học vụ”

để thanh toán nạn mù chữ cho nhân dân Tỉnh còn có trường văn hóa dạycho con em cán bộ kháng chiến ở Ngang Dừa Các xã đều xây dựng đượcnhà bảo sanh hoặc trạm y tế, nhiều cây thuốc nam, nhiều kỹ thuật trị bệnhbằng châm cứu, dạy ấn huyệt được đồng bào và lương y phát huy Các hộ

lý, y tá hăng hái vận động nông dân thực hiện “ăn chín, uống sôi” và làm vệsinh môi trường (đưa chuồng, trại chăn nuôi ra khu vực riêng), chống dịchbệnh (ngủ mùng, nước lóng phèn…chích ngừa các bệnh thương hàn, tả lỵ,lao…) Nhờ đó, ở vùng nông thôn tự do hoàn toàn khởi sắc, các tệ nạn xãhội không còn Phong trào văn hóa, văn nghệ phát triển khắp nơi, nông dânnơi nào cũng hát múa được “lúa khoai ta gắng trồng, sườn non đến bờ sông,

áo ta chưa ấm lòng, thay mía ta trồng bông…”

Trong khi đó thực dân Pháp ráo riết thực hiện kế hoạch Rơ-ve (tướngRơ-ve đã từ bỏ chiến lược “đánh nhanh thắng nhanh”, sang chiến lược

“đánh lâu dài” với chính sách, “dùng người Việt đánh người Việt; lấy chiếntranh nuôi chiến tranh”)

Với chiến trường quân khu 9 nói chung và ở Sóc Trăng nói riêng,địch thay các cuộc hành quân càn quét lớn bằng các cuộc càn quét nhỏnhằm phá hoại kinh tế vùng tự do, tích cực bắt thanh niên đi lính cho Pháp.Đồng thời địch tăng cường hà hơi, tiếp sức cho những phần tử phản cáchmạng, địa chủ và những người có chức sắc trong các Tôn giáo: Cao đài,Thiên chúa, Tin lành và Phật giáo…dụ dỗ những người nhẹ dạ chạy theoPháp để lập ra các khu vực dân cư chống Việt Minh ở bao quanh các thịtrấn, thị tứ…(1)

Tháng 7/1949, Tỉnh ủy tổ chức Hội nghị mở rộng để thảo luận các vấn

đề cụ thể và quán triệt Nghị quyết Khu ủy Trong hội nghị này, các đại biểuđược nghe thư của Hồ Chủ Tịch gửi đồng bào Nam bộ, trong đó có đoạn:

“Cuộc kháng chiến của Nam bộ có tính chất nhân dân kháng chiến, tự dân đứng dậy xông lên bảo vệ bằng mọi cách với mọi sáng kiến, mọi khả năng…từ không có núi, rừng hiểm trở mà tạo nên rừng người, núi người …” (2)

34

(1) Theo báo cáo tình hình địch năm 1948-49 của Tỉnh đội, địch đã xây dựng được 70 Sóc Khmer vũ trang ở địa bàn ven biển và vùng giáp ranh thị trấn, thị xã, 1 ấp Cao đài nằm ở giữa con đường từ thị

xã xuống Bải Xàu, địch xây dựng được bót Ngụy quân (Cao đài) ở Châu Hưng.

(2) Trích nguyên văn trang 581 Sách đã dẫn.

Hội nghị xác định: phải củng cố kiện toàn bộ máy lãnh đạo khángchiến và chăm lo cải thiện đời sống nhân dân ở vùng tự do Tuyên truyền giácngộ nhân dân ở vùng địch kiểm soát, đẩy mạnh công tác Dân vận, công tácdân Tộc, công tác Tôn giáo, Hội Nông dân, Phụ nữ, Thanh niên làm cho khốiđoàn kết toàn dân trở thành lực lượng vô địch, chống lại chính sách “chia rẽ

để cai trị” của Pháp Cũng tại Hội nghị này, Tỉnh ủy cử đ/c Nguyễn Văn Bình(Ba Bộn) sang phụ trách nông dân, thay đ/c Phạm Ngọc Nguyên (1)

Hưởng ứng đợt “Thi đua yêu nước, giết giặc lập công” Trung ươngphát động theo tinh thần Bác Hồ huấn thị:

“Người người thi đua, Ngành ngành thi đua, Nhà nhà thi đua

Tại chiến trường Sóc Trăng, sau khi họp bàn kế hoạch tác chiến, Tỉnh

ủy, Ủy ban kháng chiến hành chính tỉnh và Tỉnh đội đã thống nhất phátđộng toàn quân, toàn dân tỉnh Sóc Trăng phối hợp với bộ đội chủ lực Khu

và Nam bộ mở chiến dịch TOFACO (từ viết tắt “Tổng phản công” mang tên

“chiến dịch Sóc Trăng I” Mục tiêu chính của chiến dịch là vũ trang tuyêntruyền vào các Sóc Khmer Lấy việc tuyên truyền giải thích, giáo dục, vậnđộng đồng bào Khmer thấy rõ âm mưu và hành động xâm lược của Pháp vàhiểu chính sách đại đoàn kết dân tộc của Chính phủ do Cụ Hồ lãnh đạo Chỉ

có đoàn kết toàn dân mới đánh đuổi được kẻ thù chung là thực dân Phápxâm lược, giành độc lập thống nhất đất nước

35

(1) Lời kể của đồng chí Trà Văn Tốt.

(2) Cuộc kháng chiến chống Pháp, Đảng xác định phải trải qua 3 bước: phòng ngự - cầm cự - phản

công.

Tại Thạnh Trị: Ta đã huy động được hơn hai ngàn dân công hỏa tuyếnphần lớn là nông dân phá sập cầu Cà Lâm, phá tuyến đường Cà Lâm điHưng Hội, từ Nhu Gia đến Bạc Liêu Phá tuyến lộ Phú Lộc-Ngã Năm, đánhtàu trên sông Nhu Gia Tuy kết quả quân sự không trọn vẹn, song chừng ấycũng đủ thấm vào tư tưởng binh sĩ Ngụy còn sống sót Nhiều tên đã rã ngũ

về với đồng bào, những tên nào ngoan cố cũng không dám ngông nghênhphách lối

Ở vùng đô thị, Tỉnh ủy chủ trương đẩy mạnh phong trào đấu tranhđưa cán bộ vào gây cơ sở, đưa lực lượng vũ trang vào diệt những tên gian

ác Nổi bật là ngày 04/8/1950 tổ Công an xung phong do đ/c Nguyễn VănPhước chỉ huy đã bắn tên Phi-lip-Bô-nô (tên Tây lai Khmer còn gọi là Sếp

Cà Lăm) phó sở chỉ huy mật thám ngay trước tiệm Khoái Lạc Lâm, quầnchúng vô cùng phấn khởi trước việc tên ác ôn bị ta trừng trị

Nói về ý nghĩa của chiến dịch Sóc Trăng I, đ/c Võ Quang Anh(nguyên quyền chính ủy - kiêm tham mưu trưởng Quân khu 9, Chi huytrưởng chiến dịch Sóc Trăng 1) đã nói: “Chiến dịch TOFACO không đem lạithắng lợi đáng kể về mặt quân sự, nhưng xét kết quả về mặt chính trị củachiến dịch thì phải khẳng định chúng ta đã thu được thắng lợi lớn Ta đánhđịch về chính trị như võ sĩ đánh đòn ngấm vào đối thủ, càng về sau càngthấm đòn đau”

Chiến dịch TOFACO đã khuấy lên được một không khí sôi độngkhông chỉ riêng tỉnh Sóc Trăng mà cả đồng bằng sông Cửu Long Nhiều cán

bộ, chiến sĩ đang nghỉ phép đã trở về ngay đơn vị để được tham gia chiếndịch Nhiều đoàn dân công đã nườm nượp từ nhiều ngã ở hậu phương đổ ratiền tuyến để tiếp tế cho bộ đội, cứu tải thương bệnh binh…ghe, xuồng nốiđuôi nhau rẻ nước hướng về phía trước như đua thuyền trẩy hội…nhiều bài

ca, giọng hát chứa chan tình cảm quân dân được cất lên trong những đêmmừng chiến thắng (1) Thắng lợi của chiến dịch TOFACO có sự đóng góp tolớn của Hội Nông dân vì đã vận động nông dân đóng góp sức người sức củacho chiến dịch, có thể khẳng định rằng khi lòng người nông dân Sóc Trăngđược phát động, họ đã không quản ngại gian khổ, hy sinh và lao vào nhiệm

vụ với tất cả tấm lòng và nghị lực của một chủ nhân ông trên quê hươngthân yêu của mình Chính bằng sự hăng hái ấy của nông dân đã làm cho mốitình quân dân thêm sâu sắc; làm cho hào khí Đảng - Chính - Quân dân tỉnhnhà áp đảo quân thù Đó cũng là vận hội mới, mở ra trong cao tràoTOFACO vào những năm tiếp theo

36 (1) Trích trang 34, 35 cuốn “ Chiến dịch Sóc Trăng 1, SócTrăng 2” xuất bản năm 1990

III Nông dân Sóc Trăng tham gia đánh bại cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp (1951 – 1954):

Đòn tấn công Binh vận, Dân vận, Nông vận của chiến dịch Sóc Trăng

I đã làm rệu rã tinh thần binh sĩ địch Đối với nhân dân vùng kềm đã hiểu rõchính sách đại đoàn kết dân tộc của Đảng, họ đã tin và góp công sức chocông cuộc kháng chiến kiến quốc Nhìn chung chiến trường khu 9 địchkhông có động thái gì khác ngoài cố thủ các đồn bót mà chúng đang chiếmgiữ để làm bình phông, giữ vững sào huyệt của chúng là thị xã và một số thịtrấn

Đầu năm 1951 (1) Đại hội Đảng toàn quốc (lần 2) khai mạc ở TuyênQuang Đảng lấy khẩu hiệu “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”làm phương châm chiến lược chỉ đạo cả nước tự lực vươn lên “Vừa khángchiến vừa kiến quốc” Đảng đổi tên là Đảng Lao động Việt Nam và côngkhai hoạt động chống Pháp xâm lược Sau Đại hội Đảng là Đại hội thốngnhất Mặt trận Việt Minh - Liên Việt gọi là “Mặt trận dân tộc thống nhất ViệtNam” Đồng thời Đảng ta thống nhất với 2 nước Lào và Cao Miên lập ramỗi nước có Đảng riêng, Mặt trận riêng để lãnh đạo nhân dân mỗi nướccùng chung sức đánh Pháp xâm lược (Lào có Mặt trận Ir-Xa-Ra; Cao Miên

có Mặt trận IrXaRắc) Đông Dương thành lập ra “Ủy ban liên minh Việt Miên - Lào” gồm các đ/c lãnh đạo là Phạm Văn Đồng, Hoàng Quốc Việt,Hoàng Minh Giám, Xuphanuvong, Nu-hác, Sơn Ngọc Minh và Tu -Xa-Mút Ủy ban liên minh Đông Dương ra tuyên bố chung nói về ý nghĩa vàmục đích thành lập khối liên minh nhân dân ba nước Đông Dương và phátđộng phong trào nhân dân ủng hộ khối liên minh

-Trong lúc thực dân Pháp và bọn can thiệp Mỹ ra sức chia rẽ nhân dân

ba nước Việt - Miên - Lào thì việc tăng cường khối đoàn kết chiến đấu củanhân dân Đông Dương là một đòn chí mạng đánh vào âm mưu “chia để trị”của chúng và nó đã đặt cơ sở cho sự hợp tác lâu dài của ba nước ở nhữnggiai đoạn sau này

37

(1) Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ II họp tại xã Vinh Quang, huyện Chiêm Hóa

tỉnh Tuyên Quang từ ngày 11 - 19/02/1951 Có 158 Đại biểu chính thức và 53 Đại biểu dự

khuyết thay mặt cho 766.349 đảng viên toàn Đảng.

- Đ/c Tôn Đức Thắng đọc diễn văn khai mạc

- Đ/c Hồ Chí Minh đọc Báo cáo Chính trị

- Đ/c Trường Chinh đọc “Báo cáo về cách mạng Việt Nam” và “Báo cáo về tổ chức và Điều lệ

Đảng”, về “Mặt trận dân tộc thống nhất, về chính quyền dân chủ nhân dân, về quân đội nhân

dân, về Kinh tế - Tài chính và Văn nghệ nhân dân, thông qua Chính cương và Điều lệ Đảng”.

Ty Văn hóa Thông tin cùng các đoàn thể cứu quốc tỉnh phối hợp vớicác địa phương mở lớp tuyên truyền về kết quả Đại hội Đảng toàn quốc,Mặt trận dân tộc thống nhất Việt Nam và Mặt trận đoàn kết ba nước Việt -Miên - Lào.

Niềm vui đó còn được nhân lên khi được tin ông Sơn Ngọc Minh đạidiện Đảng nhân dân cách mạng và Chủ tịch Mặt trận Ít-Xa-Rắc(Campuchia) sang thăm tỉnh Sóc Trăng Sau sự kiện này, đồng bào Khmertỉnh nhà càng tin tưởng vào đường lối đoàn kết dân tộc của Đảng, nhiều sưsãi vào vùng kềm tuyên truyền về Mặt trận Ixarắc và động viên con emmình tham gia kháng chiến (1) Nhân sự kiện chính trị này, Tỉnh ủy, Tỉnh độiSóc Trăng thống nhất kế hoạch với Bộ Tư lệnh Khu 9 mở chiến dịch SócTrăng II, tấn công vào vùng kềm của Sóc Trăng - Bạc Liêu - Cần Thơ

Sáng 13/5/1951 chiến dịch Sóc Trăng II khai hỏa Tiểu đoàn 308 Nam

bộ tấn công đồn Xã Xang Hội ủng hộ Ixarắc và bộ đội Ixarắc của Tỉnh đã

vũ trang tuyên truyền ở các ấp Bời lời – Trà É (xã Lâm Kiết), ta tịch thuruộng đất của địa chủ, chia cho nông dân Khmer nghèo Các xã Tuân Tức,Châu Hưng nông dân tham gia vận động binh sĩ địch bỏ ngũ về nhà làm ăn,được cách mạng chia ruộng đất để họ canh tác Trong khi đơn vị tác chiếnđánh địch, các đơn vị còn lại của trung đoàn Tây đô tiến vào thị trấn VĩnhChâu tuyên truyền chính sách đại đoàn kết dân tộc và đường lối kháng chiếncủa Đảng Các Ban công tác Dân vận (Khmer vận + Hoa vận + Nông vận)của Tỉnh bám dân ở bốn xã (Lạc Hòa, Khánh Hòa, Hiệp Tỉnh, Lai Hòa) đểxây dựng cơ sở, phát động phong trào cách mạng trong nông dân, giải tánbọn hương chức, hội tề, trấn áp bọn lưu manh, phản động…được nông dânhân hoan giúp sức

Nhìn chung, chiến dịch Sóc Trăng II (2) ta thu thắng lợi lớn cả về đánhđồn, đả viện của các đơn vị chủ lực ở Thạnh Trị, Châu Thành và nhất là ởMặt trận A2 do Tỉnh đội Sóc Trăng đảm nhận Với thắng lợi đó, đ/c NguyễnChánh (Trung Tướng) - Chỉ huy trưởng chiến dịch đã kết luận:

38

(1) Phái đoàn Sơn Ngọc Minh về Sóc Trăng chỉ có 1A bảo vệ, tỉnh ta đã bổ sung cho đoàn thêm

60 thanh niên Khmer theo bảo vệ Sơn Ngọc Minh (riêng TXST có 20 đ/c tham gia vào C Ixarắc

và C này tình nguyện theo Sơn Ngọc Minh sang Campuchia hoạt động tới 1954 Tiêu biểu trong

số này có anh Bảy Vàng (Ngô Khởi Long)…

(2) Chiến dịch Sóc Trăng II chia thành hai mặt trận:

- Mặt trận A1: Do tiểu đoàn 408 Nam bộ và trung đoàn Tây đô đảm nhận đánh Xẻo me và Xã

Xang cùng võ trang tuyên truyền ở các xã kềm.

- Mặt trận A2: Do tỉnh đội và các ban ngành tỉnh Sóc Trăng đảm nhận, đánh các đồn lẻ, phá

hoại địch, võ trang tuyên truyền vào vùng Khmer tạm thời bị chiếm.

“Trong chiến dịch Sóc Trăng II năm 1951, các đội Dân vận, Ixarắc

và các đơn vị vũ trang nhỏ đã luồn lách về vùng kềm, xây dựng và củng cố các đoàn thể cách mạng, chính quyền nhân dân xã, ấp Tổ chức được lực lượng dân quân, du kích tham gia chiến đấu, tạm cấp ruộng đất trong vùng đồng bào Khmer, diệt được những tên Việt gian, giải tán bọn hội tề, thu súng của Khmer theo giặc rồi phóng thích Băng bó cứu người bị thương, trị bệnh cho đồng bào, giữ nghiêm kỷ luật dân vận, tôn trọng phong tục tập quán của dân…nên được đồng bào cảm phục và tin theo chính sách, đường lối kháng chiến của Chính phủ Cụ Hồ.

Qua chiến dịch, các lực lượng vũ trang ta đã trưởng thành lên một bước mới trong tác chiến, công đồn, đả viện, dân vận” Hội Nông dân càng

khẳng định được mình trong vai trò tổ chức vận động nông dân đóng gópcho chiến dịch góp phần nên thắng lợi Như vậy, tình hình kháng chiến kiếnquốc của Đảng - Chính - Quân - Dân tỉnh nhà sau chiến dịch đã phát triểnmạnh mẽ cả ở vùng tự do và vùng kềm Tháng 11/1951, Tỉnh tổ chức Đạihội Đại biểu Đảng bộ tỉnh lần II (họp ở xã Phương Phú, huyện ChâuThành) Trong Đại hội đã kiểm điểm công tác xây dựng Đảng, công tác cán

bộ của tỉnh thời gian qua Đại hội nhất trí phê phán quan điểm xa lánh lậptrường giai cấp, xa lánh cơ sở, sợ gian khổ hy sinh của một số cán bộ huyện,

xã Lên án những cán bộ vi phạm kỷ luật của Đảng, tư tưởng lạc quan,hưởng thụ, mất cảnh giác…Tiếp đó, Tỉnh tăng cường các Tỉnh ủy viênxuống phối hợp với huyện ủy, xã ủy kiện toàn bộ máy lãnh đạo ở các cấp (1)

và các tổ chức Nông - Thanh - Phụ

Đầu năm 1952, khu giải thể các trung đoàn bộ đội tập trung (Tây Đô Cửu Long) tăng cường các tiểu đoàn về các tỉnh hỗ trợ Tỉnh đội tổ chức đánhđịch, bảo vệ vùng tự do của ta, uy hiếp bọn đồn trú Bộ đội quyện vào dân thựchiện các chính sách tạm giao, tạm cấp ruộng đất cho nông dân, phát động phongtrào phát triển kinh tế, đóng thuế nông nghiệp và thực hành “đời sống mới”, đẩymạnh việc học văn hóa, bài trừ tệ nạn xã hội, xây dựng nếp sống văn minh (2)Nông dân tỉnh nhà được Ty tài chính, tài chính huyện, xã, lập ra các hợp tác xã Tíndụng (cho nông dân vay tiền hoặc lúa làm vốn sản xuất) Được Hội Nông dân

-dụng (cho nông dân vay tiền hoặc lúa làm vốn sản xuất) Được HộiNông dân

39

(1) Từ đầu tháng 12/1951 đến hết năm 1951 Các huyện tổ chức xong Đại hội Huyện Đảng

bộ (Kế Sách, Long Phú, Thạnh Trị, Châu Thành) và củng cố xong các Đảng ủy xã (kể cả các

xã vùng tranh chấp).

(2) Phổ biến 10 bài thuốc nam chữa bệnh của các bác sĩ Nguyễn Văn Hưởng sản xuất

Philatốp của bác sĩ Nguyễn Thiện Thành.

dụng (cho nông dân vay tiền hoặc lúa làm vốn sản xuất) Được Hội Nông dânbảo lãnh cho nông dân mượn đất hoang để trồng cấy và phục hóa khai hoangđược miễn thuế nông nghiệp 5 năm, nông dân vô cùng phấn khởi trước chủtrương đổi mới của Đảng Bà con nông dân còn phát huy truyền thống đoàn kếtgiúp nhau tự xây dựng các “Tổ vạn vần đổi công”, “Câu lạc bộ giống cây trồng,vật nuôi”, đào kênh xổ phèn…làm cho không khí sản xuất nông nghiệp có thêmsinh khí mới Được Ủy ban kháng chiến hành chính Nam bộ công nhận xã TânLong là địa phương sản xuất giỏi (1) Nhờ sản xuất nông nghiệp phát triển, nêntỉnh nhà là một tỉnh đạt chỉ tiêu “Đóng thuế nông nghiệp” cao nhất của đồngbằng sông Cửu Long.

Phong trào ở vùng tự do phát triển và yên ổn đã tác động vào vùng

bị tạm chiếm Nhiều nông dân bỏ ruộng vườn chạy vào vùng địch, nay đãtrở về nhận ruộng đất, xây dựng đời sống mới Nhiều gia đình còn mở cácxưởng sản xuất nghề thủ công như: làm bánh tráng, làm tương - chao, dệtchiếu, lò nấu đường, lò chế xà phòng (bằng dầu dừa pha với sáp), xưởngmộc (làm xuồng ghe, tủ, bàn, ghế, giường…) góp phần ổn định nông thôn

Tức tối trước sự phát triển của ta, đầu năm 1952, địch tập trung quâncàn quét và dùng phi pháo đánh vào vùng tự do của ta (ở huyện ChâuThành) hòng tiêu diệt căn cứ của tỉnh, huyện và thị xã Sóc Trăng để cắtđường giao thông của tỉnh xuống cơ quan Nam bộ (ở U Minh) Bởi công tácquân báo của ta làm rất tốt Do đó ta biết trước âm mưu, ý đồ của địch trongtrận càn này, nên đã có đối sách rất cụ thể. (2) Kết quả ta bẻ gảy ý đồ của địchkhông những làm tổn thất lớn về sinh lực, vũ khí và nhuệ khí của bọn binh

sĩ mà còn đập tan âm mưu chiếm đóng Ngã Năm của địch

Đúng là “lửa thử vàng, gian nan thử sức”! Đảng - Chính - Quân - DânSóc Trăng đã tỏ rõ ý chí đoàn kết, cùng chung sức “kháng chiến - kiếnquốc” trên quê hương thân yêu của mình Dù kẻ địch có lắm súng nhiều đạn

và nhiều mưu mô xảo quyệt cũng không thể thắng nổi “ý Đảng - lòng dân”

40

(1) Hội nghị điển hình sản xuất của UBKCHC Nam bộ tổ chức năm 1952 đã công nhận xã Tân Long

là điển hình sản xuất giỏi, được thưởng 1 đôi trâu và 1000 giạ lúa.

(2) Sơ tán cơ quan của tỉnh, huyện ra xa khu vực càn, đào hầm hào chống phi pháo, làm bãi mìn ở những con đường mà địch rút lui…

Còn tiểu đoàn 308 cùng 1đại đội của Tỉnh đội trực tiếp đánh vổ mặt bộ binh địch ở Trà Bang Ngay sau đó chia nhỏ lực lượng cùng du kích xã Tân Long, Tân Lập, Tân Phước, Ngã Năm bám đánh địch rút lui, gây nhiều tổn thất cho chúng.

Cuối năm 1952, Tỉnh mở Hội nghị Quân sự xác định: Lực lượng vũtrang (ba thứ quân) của ta đã trưởng thành và đã phối hợp, liên kết chiến đấudành thắng lợi lớn.

Thực hiện chính sách ruộng đất, để bồi dưỡng sức dân, năm 1951 tạmcấp 45.000 ha đất; năm 1953 tạm giao 29.000 ha đất tịch thu của Pháp vàViệt gian Ta phát động nông dân phát triển sản xuất Ty tài chính tỉnh mởchiến dịch tài chính kháng chiến đời sống nông dân từ đó khá lên, vật giá ổnđịnh, sản xuất nông nghiệp, tiểu thủ công nghiệp phát triển Chính sách thuế(nhất là thuế nông nghiệp) được nhân dân chấp hành rất tốt Có hộ còn đóngvượt định mức, thậm chí có gia đình “cưa đôi sản lượng” cho Chính phủ (1)

Năm 1952, Tỉnh ủy điều động đồng chí Nguyễn Văn Hơn (Hai Tân)sang phụ trách Nông dân tỉnh, thay đ/c Nguyễn Văn Bình (Ba Bộn)

Không những vận động nông dân thi đua sản xuất, Hội Nông dân cứuquốc còn hướng dẫn nông dân đào hầm hố tránh phi pháo địch Ở các xãTân Long, Long Hưng…nông dân còn làm hầm trú ẩn ngoài ruộng để tránhphi pháo lúc mùa vụ Không những thi đua sản xuất, nông dân còn hăng háicho con em tham gia lực lượng du kích, dân quân và các đoàn thể cáchmạng Sinh khí đời sống mới vì vậy càng dấy lên hơn bao giờ hết

Vùng tiếp giáp với vùng địch: Lãnh đạo xã tổ chức ra các đơn vị dukích tập trung, thường xuyên luyện tập chiến thuật và sẵn sàng chiến đấuđánh địch càn quét, lấn chiếm Phong trào nông dân làm các trận địa hầmchông, bãi mìn cài sẵn chờ địch đến là đánh

Bằng các hoạt động nhịp nhàng giữa hai vùng như vậy, khiến bọnđịch như “kiến bò chảo nóng” Thành tích này chứng tỏ cho kẻ thù thấy rằngmỗi người dân nông thôn đều là chiến sĩ, mỗi tấc đất nông thôn đều là chiếntrường chống quân xâm lược

Đầu quý 1/1953, lãnh đạo tỉnh mở Hội nghị cán bộ Đảng Chính Quân - Dân để triển khai Chỉ thị và Nghị quyết của Khu ủy

-Hội nghị đã triển khai và thấm nhuần các mục tiêu chính sau đây:Quyết tâm đẩy phong trào “kháng chiến - kiến quốc” toàn tỉnh lênmột bước mới cao hơn Tăng cường cán bộ cấp tỉnh xuống huyện, cùnghuyện chủ động thực hiện cho bằng được mục tiêu mà huyện đặt ra

Các ban ngành, đoàn thể hướng công tác vào vùng địch Đẩy mạnh hơnnữa “Địch Ngụy vận”, làm địch tan rã đội ngũ, “không cho địch yên ổn”

41 (1) “Cưa đôi sản lượng” hoặc “cưa đôi tài sản” là cách nói của nhân dân ủng hộ kháng chiến.

Bằng sức mạnh của toàn Đảng, toàn Quân, toàn Dân ta ra quânthực hiện chiến dịch Đông Xuân 1953 - 1954 Chỉ tính trong ba tháng đầunăm 1954, tại trọng điểm một Châu Thành (ta diệt đồn Péc-Tôn, bức rút 23đồn khác, diệt trên 200 tên) Tại trọng điểm hai Thạnh Trị du kích uy hiếp

39 sóc Khmer vũ trang, phá 6 lô cốt, diệt 40 tên, bắt 25 lính Khmer Địaphương quận Kế Sách và Long Phú diệt ba đồn, bức rút 14 lô cốt, giải tán

300 lính Khmer Đặc biệt tháng 4 năm 1954 cùng cả nước ta tiếp tục phá rã

23 sóc Khmer bắt gần 300 tên, gần 1000 tên bỏ ngũ về gia đình Những hoạtđộng mạnh mẽ của ta đã khuấy động vùng rộng lớn bị Pháp khống chế từlâu nay đã trở thành vùng tự do Mặt trận và các đoàn thể cứu quốc đượccủng cố và phát triển mạnh góp phần làm nên thắng lợi Quân và dân SócTrăng cùng với quân dân cả nước đặc biệt là chiến thắng lịch sử Điện BiênPhủ (7 tháng 5 năm 1954) buộc Pháp phải đầu hàng và ký hiệp định đìnhchiến 20 tháng 7 năm 1954 tại Giơ-ne-vơ rút quân về nước Vùng tự do tỉnhnhà được mở rộng Tỉnh nhà đã tổ chức cấp được 70% diện tích đất đai cho80% nông dân có ruộng đất sản xuất Nhân dân vô cùng phấn khởi, càngcủng cố niềm tin của nông dân với Đảng, đó là chỗ dựa vững chắc chophong trào cách mạng tỉnh nhà Như nhà bình luận phương Tây nhận xét

“không có gì lạ là người Cộng sản đã tìm được trong các thôn xã miếng đấttốt để thực hiện các mục tiêu chính trị của họ Họ kiểm soát được nông thôn

và được nông dân ủng hộ, không chỉ vì họ kêu gọi đánh đuổi Pháp, mộtnguyện vọng đã ăn sâu trong nông dân, mà còn vì họ đề cập đến vấn đềruộng đất Với lòng yêu nước nồng nàn, một ý chí sắt đá, nông dân SócTrăng cùng với nhân dân trong tỉnh và cả miền Nam sẵn sàng bước vàocuộc chiến đấu mới đầy gian khổ hy sinh ác liệt, đương đầu với kẻ thù mớiđầy mưu mô xảo huyệt và tàn bạo Ta nhất định thắng, địch nhất định thua

Đó là chân lý sáng ngời mà Bác Hồ kính yêu đã dạy

42

CHƯƠNG III NÔNG DÂN SÓC TRĂNG ANH DŨNG KIÊN CƯỜNG ĐẤU TRANH CHỐNG ĐẾ QUỐC MỸ XÂM LƯỢC VÀ BÈ LŨ TAY SAI GÓP PHẦN GIẢI PHÓNG MIỀN NAM THỐNG NHẤT TỔ

Hiệp định Giơ-ne-vơ là một thắng lợi lớn của dân tộc Việt Nam, nhândân Sóc Trăng cũng đã góp phần vào chiến thắng ấy Vì vậy khi hòa bìnhlập lại, có thể nói nhân dân rất xúc động, tự hào Dưới sự lãnh đạo củaĐảng, nhân dân đa số là nông dân tỉnh nhà đã hưởng ứng mittinh chàomừng thắng lợi Những nông dân do chiến tranh phải bỏ ruộng vườn nayđược trở về quê cũ làm ăn, thực hiện ước mơ có cuộc sống hòa bình no ấm

Trong suốt quá trình đấu tranh cách mạng, Đảng ta luôn xác địnhnông dân là chủ lực quân của cách mạng Nông dân là lực lượng đông đảonhất, bị bóc lột nhất, rất yêu nước Cuộc kháng chiến trường kỳ 9 nămchống Pháp cũng là cuộc chiến tranh du kích của nông dân, dựa vào nôngthôn, nông dân là người đóng góp sức người sức của nhiều nhất cho khángchiến Vì vậy Đảng và Chính phủ đã có nhiều chính sách chăm lo đến quyềnlợi thiết thân của nông dân Như tịch thu ruộng đất của thực dân, địa chủtạm giao, tạm cấp cho nông dân, được giảm tô giảm tức và được hưởng cácquyền tự do dân chủ Nông dân tiếp tục phát huy tốt truyền thống lao độngcần cù, thông minh sáng tạo, kiên cường bất khuất, quyết đi theo Đảng làmcách mạng đến ngày thắng lợi

Thực hiện lời kêu gọi của Chủ Tịch Hồ Chí Minh ngày 22/7/1954 gửiđồng bào cả nước, khẳng định công lao to lớn của nhân dân miềnNam: “Đồng bào miền Nam kháng chiến trước hết, giác ngộ rất cao Tôi chắcrằng đồng bào sẽ đặt lợi ích cả nước lên trên lợi ích địa phương, lợi ích lâu dàilên trên lợi ích trước mắt mà ra sức cùng đồng bào toàn quốc phấn đấu để củng

43

cố hòa bình, thực hiện thống nhất, hoàn thành độc lập, dân chủ trong toànquốc, Đảng, chính phủ luôn luôn theo dõi sự cố gắng của đồng bào và tin chắcđồng bào sẽ thắng lợi”.

Ngày 23/7/1954, Trung ương Cục chỉ thị cho các cấp thấy rõ nhữngthắng lợi của Hiệp định Giơ-ne-vơ Trung ương cục xác định: “Mỹ là kẻ thùchính nhân dân thế giới và hiện nay đang trở thành kẻ thù chính và trực tiếpcủa nhân dân Đông Dương” Đề ra nhiều nhiệm vụ mới cho các Đảng bộ,thực hiện việc chuyển quân tập kết, phân công ai đi ai ở lại, giải quyếtnhững tư tưởng nảy sinh trong tình hình mới, tạo niềm tin vào sự lãnh đạocủa Đảng, của Hồ Chủ Tịch, niềm tin vào thắng lợi cuối cùng Để đáp ứngtình hình mới, Tỉnh ủy tổ chức, bồi dưỡng về “5 bước hoạt động của cán bộtrong thời kỳ mới” Đưa những cán bộ trẻ, trung kiên về Phước Long (1) tậphuấn công tác Nông vận, Thanh vận, Dân vận…giải quyết dứt điểm công táccấp đất cho nông dân và mở các lớp đào tạo giáo viên, y tá, hộ sinh; mở thêmcác trường học; trạm y tế; trạm bảo sanh (vừa là trực tiếp chăm lo đời sống chonhân dân, vừa tạo ra thế hợp pháp cho cán bộ hoạt động)

Đồng thời chỉ đạo các cấp chuẩn bị cho cuộc đấu tranh chính trị sắptới, hướng dẫn nhân dân nông thôn, thành thị nắm những điều quy định,nhất là điều 14 điểm C làm cơ sở pháp lý để đấu tranh, ta dùng hình thứccông khai, nửa công khai để tập hợp các tầng lớp nhân dân đấu tranh đòiquyền dân sinh, dân chủ

Do tình hình thực tế giữa ta và địch, bộ máy tổ chức của ta cần đơngiản, gọn nhẹ, nên các đoàn thể quần chúng, trong đó có Hội Nông dân đềugiải thể, thay vào đó là xây dựng hệ thống cốt cán, nòng cốt như: “Hội bảosanh”, “Hội chăm sóc người bệnh”…Hội Nông dân thay bằng Ban Nôngvận…như vậy ta đã trải đều 4.200 đảng viên ở lại bám dân theo phươngthức mới

Đảng lãnh đạo các cấp, các ngành thông qua hệ thống “bắt rễ - xâuchuỗi - Tam tam chế” (2) Bộ phận vũ trang ta chuyển sang hình thức “Tổchống cướp” ở từng khu dân cư Bộ phận Công an ta chuyển đổi sang làmcông tác Binh vận, đưa người của ta vào tổ chức của địch như: Hội đồnghương chính, dân vệ, trưởng ấp

Về phía địch Mỹ truất phế Bảo Đại, đưa Ngô Đình Diệm lên ghếTổng thống, lập ra nước “Việt Nam cộng hòa” Ở Sóc Trăng, Diệm đưaDương Văn Đức (phong hàm thiếu tá) lên giữ chức Tỉnh trưởng

44

(1) Tháng 10/1954, Trung ương quyết định thành lập Xứ ủy Nam bộ và Liên Tỉnh ủy cho

phù hợp với hoàn cảnh Đảng hoạt động bí mật ở Nam bộ.

((2) “Tam tam chế” là một kiểu bí mật là: Một đảng viên lãnh đạo 3 cốt cán, 1 cốt cán lãnh đạo 3

nòng cốt, 1 nóng cốt lãnh đạo 3 quần chúng tích cực, 1 quần chúng tích cực lãnh đạo 3 quần

chúng cảm tình…tạo thành mạng lưới rộng khắp mà người này không biết được người kia.

Điều đó cho thấy, đế quốc Mỹ ngay từ đầu đã thực thi chính sách

“Quân sự hóa chính quyền”, khác hẳn thời Pháp cai trị bằng đám “Đốc phủsứ” (tức là hành chính hóa chính quyền) Tình hình đó báo hiệu cuộc chiếnchống Mỹ xâm lược của toàn Đảng, toàn Quân, toàn Dân ta sẽ vô cùng khókhăn và đầy thử thách hiểm nguy

Từ cuối năm 1955 sang đầu 1956, địch cải tổ Tỉnh lỵ thành một trungtâm chỉ huy theo mô hình Mỹ Chúng tập trung cải tổ hệ thống quân sự - anninh như: thành lập cơ quan “Mật vụ”; thành lập lực lượng địa phươngquân Xây dựng mới lực lượng bán vũ trang (dân vệ) Thiết lập tổ chức thámbáo, gián điệp hoạt động theo sự chỉ huy của CIA

Chúng lập hệ thống theo dõi các hoạt động của cách mạng như: lậpdanh sách và làm tờ khai các hộ dân cư Lập thẻ căn cước Biên chế “Ngũgia liên bảo” đứng đầu là “Liên gia trưởng” và một cảnh sát chuyên theodõi di biến động ở các khu dân cư Bọn địch tuyên truyền rùm beng cho cái

“chế độ Việt Nam Cộng Hòa” và tung hô “Ngô Tổng thống” Chúng bắt dânhọc tập cái gọi là “chính sách Tố Cộng - Diệt Cộng” Lập bảng số nhà, ghi

ký hiệu phân loại dân:

Loại A: là loại hoàn toàn theo chế độ Ngô Đình Diệm, bảng số nhà vẽvòng tròn trắng

Loại B: là có quan hệ ít nhiều với cách mạng, bảng số nhà vẽ hìnhtròn nửa trắng, nửa đen

Loại C: là gia đình theo cách mạng, bảng số nhà vẽ hình tròn đen.Như vậy, chỉ đi ngang nhìn bảng số nhà là biết chủ nhà thuộc loạinào Địch chủ trương “Đoàn ngũ hóa nhân dân” chúng bắt buộc người dân

từ 18-35 tuổi vào tổ chức bán vũ trang như vào “bảo vệ hương thôn”

Đối với thanh niên chúng buộc vào tổ chức “Thanh niên Cộng hòa”,

“Thanh niên chiến đấu” cho tập tành quân sự, trang bị gậy gộc, trống mõ, đènđuốc ngày đêm canh gác, phát hiện Việt cộng hoặc người lạ thì phải nổi trống

mõ báo động tổ chức rượt đuổi Chúng đề ra “ai cho Việt cộng ăn ở, ai tiếp tếcho Việt cộng, ai thấy Việt cộng mà không báo đều bị xử lý như Việt cộng”

Với phụ nữ chúng tổ chức ra “Phụ nữ liên đới”, vận động chị em tuântheo và phụng sự “Quốc gia” để lọc ra những phần tử theo chúng và trừngtrị những ai chống lại chúng Ngày 8/01/1955, Ngô Đình Diệm ban hành sắclệnh số 2 (chỉ dụ 2) bắt nông dân phải làm khế ước nộp tô cho địa chủ Chỉ

dụ này địch ban ra nhằm hai mục đích là khôi phục lại thế lực của bọn địa

45

chủ ở nông thôn vừa bị cách mạng thủ tiêu trong kháng chiến chống Pháp,

và tước đoạt thành quả ruộng đất mà nông dân vừa giành được trong khángchiến chống Pháp

Lợi dụng sơ hở của địch, ta đã đưa nhiều cốt cán vào nắm các tổ chứccủa địch, đồng thời lập ra các tổ chức công khai như: “Nghiệp đoàn thợ bạc”,

“Nghiệp đoàn xe lôi - xe đẩy”, “Nghiệp đoàn phu khuân vác”, “Nghiệp đoàngiáo chức”…Để biểu dương lực lượng, ta tổ chức, huy động mười hai ngànngười dự mít tinh nhân ngày Quốc tế lao động 1/5/1955 ngay tại trung tâmTỉnh lỵ Đúng 8 giờ sáng, cờ, băng biểu ngữ được giương lên, nhân dân từ bốnhướng đỗ về sân lễ (sân Bạch Đằng - Công viên xanh của thành phố Sóc Trăngnay) Người ta nhìn thấy nét mặt ai cũng rạng rỡ với những dòng biểu ngữ “Đềnghị Chính phủ Ngô Đình Diệm thực hiện hiệp thương thống nhất nước nhà”,

“chúng tôi cần hòa bình và cơm áo”…Đồng chí Năm Chu bước lên lễ đài đọcdiễn văn rất hùng hồn Dưới sân lễ lâu lâu đồng bào lại hô vang “Hòa bìnhmuôn năm” ! “Thống nhất nước nhà muôn năm” ! Tạo thành không khí rực lửacủa quần chúng Tối 1/5 Ban Tổ chức còn đưa bộ phận tuyên truyền về trườngQuốc Quang (Bải Xàu) biểu diễn vỡ kịch “Chết vì tiền” - đề cao cảnh giác,không mắc mưu kẻ thù Kịch viết khéo, địch xem mà không bắt bẻ được Thừathắng, giới giáo viên và học sinh còn tổ chức một buổi diễn thuyết do Bác sĩThuấn ở Cần Thơ xuống đăng đàn nói ở rạp Nguyễn Văn Kiển, có hàng ngànngười tới dự, nghe loa phóng thanh trước cửa rạp, ai nấy trào dâng lòng áiquốc Bọn cảnh sát địch có kéo đến nghe mà không đứa nào giám cấm đoán gì

Tháng 6/1955, trong lúc đồng bào Khmer nội, ngoại ô Thị xã kéo vàoTrường Xà-Ma-Cum đòi nhà cầm quyền không được bãi bỏ dạy học chữKhmer, tẩy chay Ban Miên vụ của địch Lúc đó ở ấp Cỏ Thum xã NinhThạnh Lợi (Hồng Dân) ta long trọng mở “Đại hội Sư sãi Khmer” nhằm tậphợp bà con Khmer và sư sãi hướng về Tổ quốc, chống địch bắt lính

Ta còn lãnh đạo nhân dân cương quyết không để địa chủ trở lại tác yêu,tác quái với nhân dân Mặt khác ta dùng thơ tay gởi cho địa chủ hoặc gặp trựctiếp giáo dục địa chủ phải chấp hành chính sách ruộng đất của cách mạng.Bằng việc làm ấy, ta đã vô hiệu hóa chỉ dụ số 2 của Ngô Đình Diệm Bọn địachủ không thu được tô của nông dân Còn nông dân nhận thức thêm về sứmệnh của họ trước tình hình mới Ở thành thị, từ giữa năm 1955 đồng bàocũng không chịu nổi với chính sách của Ngô Đình Diệm, bà con đã đồng lòngđấu tranh chống địch đuổi nhà, dời chỗ của họ, không để chúng yên ổn (1)

46 (1) Cuộc đấu tranh tiêu biểu là: Thị xã Sóc Trăng và Thị trấn Bải Xàu.