sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại vào quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lượng

Nh chúng ta đã biết “ Sử dụng các phHoạt động dạy học là một quá trình thống nhấtgiữa giáo viên và học sinh thông qua các phơng tiện trung gian nhằm đạt đợcnhững mục tiêu ban đầu đặt ra.

Mục lụcLời nói đầu

phần mở đầu I.lý do chọn đề tài

1 Vai trò của phơng tiện dạy học trong quá trình dạy học hiện nay

2 ứng dụng thành tựu của công nghệ thông tin vào quá trình dạy học là một trong những hớng nâng cao chất lợng dạy học

II Mục đính nhiệm vụ, đối tợng, phạm vi, nội dung nghiên cứu của đề tài.

II.1 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

II.2 Đối tợng nghiên cứu

II.3 Phạm vi nghiên cứu

II.4 Nội dung nghiên cứu gồm các chơng sau.

Chơng I : phơng tiện dạy học

I.1 Tổng quan về phơng tiện dạy học

I.1.1 Khái niệm phơng tiện

I.1.2 Phân loại phơng tiện dạy học

I 1.2.1 Phân loại theo tính chất

I.1.2.2 Phân loại theo cách sử dụng

I.2.2.3 Phân loại theo mức độ chế tạo phức tạp

I.1.3 Vai trò của phơng tiện dạy học trong việc dạy học

I.1.4 Chức năng chính của phơng tiện dạy học trong dạy học

a.Chức năng chứa đựng ,truyền tải , tiếp nhận thông tin

b.Chức năng trung gian

c.Chức năng trực quan

d.Chức năng giao tiếp và phối hợp:

e.Chức năng bị điều khiển và điều khiển

f Chức năng tổ chức

I.1.5 Một số điểm cần lu ý khi lựa chọn và sử dụng phơng tiện dạy học

I.1.5.1 Lựa chọn hợp lý phơng tiện dạy học

I.1.5.2 Sử dụng phơng tiện dạy học

Chơng II: Tranh tĩnh - Tranh động

II.1 Tổng quan về mô hình.

II.1.1 Khái niệm

II.1.2 Phân loại

II.1.2.1 Mô hình thực thể (Mô hình vật lý).

II.1.2.2 Mô hình khái niệm (Mô hình toán học).

I.2 Khái niệm tranh tĩnh _ động

II.3 Phân loại tranh

II.4 Các chức năng riêng biệt của tranh tĩnh-động

II.4.1 Chức năng kích thích cảm nhận.

II.4.2 Chức năng diễn tả thực theo dạng phẳng.

II.5 Quy tắc chung của việc sử dụng và phát triển tranh tĩnh động trong dạy học

II.6 Ưu nhợc điểm của tranh tĩnh- tranh động :

II.6.1 Ưu điểm của tranh tĩnh - động

II.6.2 Nhợc điểm của tranh tĩnh- động

III.3.3 Ưu khuyết điểm của phơng pháp mô phỏng số

Chơng IV: sử dụng tranh tĩnh_động trong dạy học IV.1 Đặc điểm chung của những môn học thuộc lĩnh vực điện tử

IV.2 Đề xuất quy trình vận dụng chung

IV.2.1 Cấu trúc PPMP trong dạy học

IV.2.1.1 Mô hình hóa – Xử lý s Xử lý s phạm, (1); (3)

IV.2.1.2 Vận dụng vào bài dạy Các hệ thống Trigger (Flip Flop)

IV.3 Bài giảng minh họa

Bài dạy: Hệ thống Tigger (FF)

IV.3.1 Phân tích

IV.3.1.1 Mục đích yêu cầu bài giảng.

IV.3.1.2 Những vấn đề cần chú ý trong giảng dạy.

IV.3.2 Giáo án thực nghiệm

Bài dạy : Hệ thống Tigger (FF)

A Mục tiêu bài giảng

B Chuẩn bị dạy học

C Tiến trình bài giảng.

Mở Đầu

I Lý do chọn đề tài

1 Vai trò của phơng tiện dạy học trong quá trình dạy học hiện nay

Bớc vào thế kỷ 21, sự phát triển mạnh của cách mạng khoa học kỹthuật đòi hỏi nền giáo dục phải đổi mới Một trong những hớng đi cơ bản mà

Đảng và Nhà nớc ta chú ý là Sử dụng các ph“ Sử dụng các ph ơng tiện dạy học hiện đại vào quá trình dạy học nhằm nâng cao chất lợng ”

Ngày nay khối lợng kiến thức mà học sinh cần tiếp thu là rất lớn, tuynhiên thời gian học ở trờng bị hạn chế Chính vì thế mà nhà trờng cần đổimới trong việc thiết kế và sử dụng phơng tiện dạy học, lựa chọn phơng phápdạy học nhằm giúp cho học sinh lĩnh hội , hiểu và làm chủ nhanh chóng đốitợng Với lý do đó, nhà nớc khuyến khích đổi mới mạnh mẽ phơng phápgiáo dục và đào tạo, khắc phục lối rèn luyện một chiều, rèn luyện thành nếp

t duy sáng tạo của học sinh Từng bớc áp dụng các phơng pháp tiên tiến vàphơng pháp dạy học vào quá trình dạy học

Nh chúng ta đã biết “ Sử dụng các phHoạt động dạy học là một quá trình thống nhấtgiữa giáo viên và học sinh thông qua các phơng tiện trung gian nhằm đạt đợcnhững mục tiêu ban đầu đặt ra Để thực hiện đợc tốt mục tiêu của quá trìnhdạy học , giáo viên cần phải lựa chọn nội dung ,lựa chọn phơng pháp, các ph-

ơng tiện để thực hiện quá trình dạy học sao cho có hiệu quả cao nhất đúngvới mục tiêu của quá trình dạy học Cụ thể, yêu cầu đặt ra với ngời giáo viên

là : Chủ động thiết kế và chế tạo các phơng tiện trực quan, sử dụng thiết bịtrực quan khoa học và hợp lý phục vụ cho việc dạy học

Sự phát triển mạnh mẽ của các nghành khoa học và công nghệ, cùngvới những bớc tiến bộ vợt bậc của ngành công nghệ thông tin đã hỗ trợ đắclực cho công nghệ dạy học hiện đại Cung cấp những công cụ, phơng pháp,

phơng tiện dạy học ngày càng hiệu quả hơn trong công việc nâng cao chất l ợng dạy học.

-2 ứng dụng thành tựu của công nghệ thông tin vào quá trình dạy học là một trong những hớng nâng cao chất lợng dạy học

Trong những thập kỷ gần đây, công nghệ thông tin đã phát triển với tốc độrất nhanh Một trong những lĩnh vực khó khăn nhất mà công nghệ thông tin

đang dần chiếm lĩnh là trí tuệ nhân tạo Những thành tựu to lớn đó của ngànhcông nghệ thông tin đang và sẽ đợc áp dụng rộng rãi trong lĩnh vực giáo dục

và đào tạo Vì thế công nghệ thông tin góp phần đảm bảo cơ sở vật chất choviệc thực hiện đổi mới phơng pháp dạy học một cách căn bản

Ngày nay, với một khối lợng thông tin khoa học đồ sộ Thế hệ trẻ thờngxuyên phải tiếp nhận mọi thông tin từ văn hoá xã hội đến khoa học trongtừng ngày Chính vì thế mà cần phải có phơng pháp, thiết bị mạnh để giúp họtiếp nhận kiến thức trong một thời gian nhanh nhất Một trong các giải pháp

đó là sử dụng máy tính trong quá trình dạy học

II Mục đính nhiệm vụ, đối tợng, phạm vi, nội dung nghiên cứu của đề tài.

II.1 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu về phơng tiện dạy học

- ứng dụng tranh tĩnh động trên máy tính để dạy học

- Xây dựng một bài giảng điện tử dùng tranh tĩnh_động trên máy tính

II.2 Đối tợng nghiên cứu

Sử dụng tranh tĩnh động trong vai trò các môn học điện tử trong trờng học

II.3 Phạm vi nghiên cứu

Sử dụng tranh tĩnh động trên máy tính để dạy học

II.4 Nội dung nghiên cứu gồm các chơng sau.

Chơng I : phơng tiện dạy học

I.1 Tổng quan về phơng tiện dạy học

I.1.1 Khái niệm phơng tiện

Phơng tiện theo tiếng La tinh là “ Sử dụng các ph Medium” có nghĩa là trung gian, liên kếtgiữa ngời gửi và ngời nhận Phơng tiện vừa nói lên sự hàm chứa, tính vị trívừa có chức năng chuyển giao liên kết giữa ngời gửi và ngời nhận Phơngtiện nói chung là một kết cấu chứa đựng và thể hiện các tín hiệu nhằmchuyển giao nội dung nhất định giữa ngời gửi và ngời nhận bằng hệ thốngcác tín hiệu thông qua các giác quan cảm nhận của con ngời

Khi xem xét phơng tiện dạy học về mặt cấu trúc hoặc tổ chức thực thể, thìphơng tiện dạy học đợc xem nh là vật mang tin Nhng khi xem xét về quan

điểm giáo dục học thì phơng tiện dạy học là đại diện khách quan của đối tợngnhận thức ẩn chứa trong đó đầy đủ những ý định, hoạch định ban đầu cả vềnội dung truyền đạt và nhận thức, phơng pháp truyền đạt của giáo viên vàlĩnh hội của học sinh

I.1.2 Phân loại phơng tiện dạy học

Theo tài liệu “ Sử dụng các phphơng tiện dạy học “ Sử dụng các phcủa Tô Xuân Giáp viết : Các nhà giáodục phân loại phơng tiện dạy học thành hai phần : Phần cứng (hardware) vàphần mềm (software)

Phần cứng (hardware) là các phơng tiện chiếu, radio, cassetter, máy tính đ

… đ ợc dùng làm cơ sở thực hiện các nguyên lý thiết kế Ngày nay với sựphát triển của khoa học công nghệ, phần cứng đã cơ giới hoá điện tử hoá quátrình dạy học Nhờ đó mà thầy giáo có thể dạy cho nhiều học sinh cùng mộtlúc , truyền đạt nội dung phong phú, tốn ít thời gian và sức lực hơn

Phần mềm (software) là chơng trình môn học, sách vở, tạp chí, tài liệugiáo khoa… đPhần mềm đợc xây dựng trên các nguyên tắc s phạm, tâm lý học

và khoa học để cung cấp cho học sinh một khối lợng kiến thức hay cải thiệnnhận thức thế giới khách quan cho học sinh

Sự phân loại trên đây mang tính tổng quát, khi đi sâu vào các loại phơngtiện dạy học cụ thể mà chúng ta có thể phân loại phơng tiện dạy học theo tínhchất, cấu tạo, mức độ phức tạp chế tạo v v… đ

I.1.2.1 Phân loại theo tính chất

Phơng tiện dạy học là một vật mang tin, chính vì thế mà phơng tiện dạy học có tính chất mang tin và truyền tin

a Nhóm truyền tin : Nó cung cấp cho các giác quan của học sinh thông tin dới dạng tiếng hoặc hình ảnh hoặc cả hai cùng một lúc

VD:

- Máy chiếu qua đầu - Máy thu hình

- Máy chiếu qua slide - Máy dạy học

- Máy chiếu phim - Máy tính

- Máy chiếu dơng bản - Máy camera

- Máy ghi âm - Máy truyền ảnh

- Máy quay đĩa - Phòng dạy tiếng

- Máy thu thanh - Các phơng tiện ghi chép

b Nhóm mang tin: Đó là nhóm tự bản thân mỗi phơng tiện đều chứa đựng một khối lợng tin nhất định Nó tồn tại trên các vật liệu khác nhau và dới các dạng riêng biệt

Dựa vào sự nhận biết của các giác quan mà ta có thể chia phơng tiệnmang tin thành các loại sau :

- Phơng tiện mang tin thính giác

- Phơng tiện mang tin thị giác

- Phơng tiện mang tin nghe nhìn: là loại phơng tiện mang tin cả tiếng lẫn hình Nó có thể cùng lúc tác động lên thính giác và thị giác giúp cho việc hình thành những khái niệm và ghi nhớ kiến thức dễ dàng hơn

- Các tài liệu in: VD: Tài liệu chép tay, tài liệu hớng dẫn , sách giáo khoa… đ

- Những phơng tiện mang tin dùng cho sự hình thành khái niệm và thực hành

Những phơng tiện này thờng dới dạng các mô hình, giúp học sinh tạo khảnăng hình thành những thói quen nghề nghiệp, kĩ năng, kĩ xảo và năng lựcứng xử theo yêu cầu đào tạo, Ví dụ:

 Các nguyên vật liệu độc đáo ( Đồ vật , chế phẩm… đ)

 Mô hình (Tĩnh - Động)

 Tranh lắp hoặc dán.

 Phơng tiện và vật liệu thí nghiệm

 Các phơng tiện sản xuất

I.1.2.2 Phân loại theo cách sử dụng

a.Phơng tiện trực tiếp dùng để dạy học

Các phơng tiện này gồm : Các phơng tiện truyền thông, đã đợc sử dụng từlâu và ngày nay từng lúc từng nơi vẫn còn đợc sử dụng kết hợp cùng các ph-

ơng tiện nghe nhìn đợc hình thành do sự phát triển của các nghành khoa học,công nghệ

b.Phơng tiện dùng để chuẩn bị và điều khiển lớp học

Nhóm này gồm các phơng tiện hỗ trợ (Các loại bảng viết , thiết bị bổ trợtrong trình chiếu… đ); Các phơng tiện ghi chép (Giấy, bút… đ) và các phơngtiện khác (Máy vi tính , máy chiếu… đ) Các phơng tiện này nhằm giúp choviệc giảng dạy đợc thông suốt không bị gián đoạn, lu trữ tài liệu và kiểm trakết quả học tập của học sinh nhanh chóng và dễ dàng

Ngày nay máy tính đợc coi nh một phơng tiện có thể dùng trực tiếp đểdạy học vừa có thể dùng cho việc lu trữ tài liệu, kiểm tra và chuẩn bị bàigiảng

PTDH

PT dùng trực tiếp để dạy học

PT dùng để chuẩn bị điều khiển lớp

học

PT truyền thông PT nghe nhìn PT bổ trợ

PT ghi chép_kiểm tra

Máy tính nối mạng

PT làm giảm nhẹ quá trình

điều khiển lớp học

PT tích luỹ thông tin

Cơ sở dữ liệu

Ptiện nhận,

xử lý thông tin, chuẩn

bị bài giảng

PT kiểm tra các giai

đoạn dạy học

Mạng và các hệ thông truyền dữ liệu Các PT

giúp trình diễn

Các thiết

bị sao chụp ,slide

Hình(I.1): Phân loại PTDH theo cách sử dụng

I.1.2.3 Phân loại theo mức độ chế tạo phức tạp

a Loại chế tạo không phức tạp

Loại này có những đặc điểm chính sau:

- Do giáo viên tự nghiên cứu, sản phẩm làm ra chỉ thích hợp với từnggiáo viên

- Chi phí về thời gian , sức lực , tài chính thấp

- Dễ dàng cải tiến và tuổi thọ thấp (dới 2 năm)

b Loại chế tạo phức tạp

Loại này có những đặc điểm chính sau:

- Do một ngời , một tập thể nghiên cứu Sản phẩm do họ làm ra đợc dùng phổ biến

- Chi phí về thời gian, sức lực, tài chính cao

- Thờng là sản phẩm hoàn hảo và có tuổi thọ cao ( 25 năm)

I.1.3 Vai trò của phơng tiện dạy học trong việc dạy học

Trong hoạt động dạy học mối quan hệ giữa Nội dung_ Giáo viên_ Học

sinh đợc thể hiện nh sơ đồ hình ()

Điều khiển Giới thiệu

Học

Giáo viên

Hình(I.2) : Tam giác quan hệ Giáo viên_ Học sinh_ Nội dung trong dạy học

Theo hình(), ta nhận thấy nhiệm vụ của ngời giáo viên khi dạy học

là :Giới thiệu nội dung học và điều khiển hoạt động học của học sinh Trong khi giới thiệu nội dung học và điều khiển hoạt động học ngời giáo viên sử dụng các các phơng tiện cá nhân ( đIửu bộ, giọng nói… đ) vàphơng tiện phi cá nhân( bảng phấn, máy chiếu ) để đạt đợc mục tiêu của bài học

Nh vậy vai trò của phơng tiện dạy học là : Trợ giúp giáo viên khi giới thiệu kiến thức, khi điều khiển hoạt động học của học sinh

NgoàI ra phơng tiện dạy học còn có vai trò: Rút ngắn thời gian giảng dạy của giáo viên Sự lĩnh hội tri thức của học sinh nhanh hơn và nhớ lâu hơnnhờ việc giảng dạy có phơng tiện trực quan và cụ thể Đồng thời có thể dễ dàng kiểm tra khả năng của học sinh

I.1.4 Chức năng chính của phơng tiện dạy học trong dạy học

a Chức năng chứa đựng ,truyền tải , tiếp nhận thông tin

Mỗi phơng tiện dạy học đều chứa đựng một thông tin nhất định về đối

t-ơng nhận thức theo một cấu trúc và dung lợng nhất định Vì thế, ý tởng củagiáo viên đợc phơng tiện dạy học thực hiện để truyền tải tri thức đến họcsinh

b Chức năng trung gian

Từ mục “ Sử dụng các phI.1.3” ta nhận thấy phơng tiện dạy học làm cầu nối giữa Giáoviên_Học sinh Vì vậy phơng tiện dạy học có chức năng trung gian trongviệc dạy học

c Chức năng trực quan

Phơng tiện dạy học là một thực thể đại diện cho đối tợng nhận thức Cóthể là những đặc trng nhất định về đối tợng nhận thức ( hình dáng , chất liệu), giúp cho học sinh có hình ảnh khách quan về đối t

d.Chức năng giao tiếp và phối hợp

Trong tam giác quan hệ Giáo viên_Học sinh_Nội dung thì giáo viên sử dụng các phơng tiện dạy học để truyền đạt tri thức Vì thế, phơng tiện dạy học đã tác động lên Giáo viên và Học sinh Giáo viên thông qua phơng tiện dạy học

để giới thiệu nội dung điều khiển hoạt động học Học sinh cũng thông qua phơng tiện dạy học để phản ánh tri thức mà mình nhận đợc

e Chức năng bị điều khiển và điều khiển

Khi giáo viên sử dụng phơng tiện dạy học tức là phơng tiện dạy học bị

điều khiển Ngoài ra phơng tiện dạy học còn có chức năng điều khiển bởi chính giáo viên thông qua phơng tiện dạy học gián tiếp điều khiển hoạt độnghọc của học sinh, còn phơng tiện dạy học trực tiếp điều khiển hoạt động học của học sinh

f Chức năng tổ chức

Phơng tiện dạy học với vai trò là trung gian khách quan cùng tham giavào trong quá trình dạy học Phơng tiện dạy học cùng giáo viên tổ chức hoạt

động dạy học với vai trò gián tiếp

I.1.5 Một số điểm cần lu ý khi lựa chọn và sử dụng phơng tiện dạy học

I.1.5.1 Lựa chọn hợp lý phơng tiện dạy học

Khi lựa chọn một phơng tiện dạy học chúng ta cần phải xét đén các yếu tố

có biểu tợng rõ ràng về máy điều hoà nhiệt độ, về các loại ôtô… đ

_ Thái độ và kỹ năng của giáo viên: Đây là một nhân tố rất quan trọng, dùgiáo viên trong một số trờng hợp chỉ đóng vai trò hớng dẫn Nếu giáo viênkhông nhiệt tình với công việc, thì dù cho phơng tiện dạy học có hiện đại vàthích hợp với nội dung đến đâu thì hiệu quả sử dụng nó cũng rất thấp thậmchí phơng tiện cũng không đợc mang ra dùng

_ Cơ sở vật chất: đây là một nhân tố không thể thiếu trong quá trình lựa chọnphơng tiện Ngời giáo viên phải quan tâm đến không gian sử dụng phơngtiện, môi trờng sử dụng phơng tiện (ánh sáng, phòng rộng , hẹp… đ), cùng giáthành của các phơng tiện phụ trợ khác… đ

Giáo viên phải tổng hợp các yếu tố ảnh hởng trên và xuất phát từ thực

tế của nhà trờng mà lựa chọn các phơng tiện dạy học thích hợp nhất mới đảmbảo hiệu quả sử dụng cao Các nhân tố nêu trên đều có tầm quan trọng nhnhau

I.1.5.2 Sử dụng phơng tiện dạy học

Khi sử dụng phơng tiện dạy học thì phải đúng lúc, đúng chỗ, đủ cờng độ._ Đúng lúc: sử dụng phơng tiện dạy học đúng thời điểm học sinh mong muốn

đợc quan sát nhất, đúng lúc học sinh có trạng thái tâm lý tốt nhất Ngoài raphải cân đối việc sử dụng phơng tiện dạy học hợp lý, thuận lợi trong một giờhọc, một ngày, một tuần… đ

_ Đúng chỗ: Khi sử dụng phơng tiện dạy học phải chú ý đến môi trờng tác

động xung quanh, phải lắp đặt phơng tiện dạy học sao cho tất cả học sinh đềuquan sát rõ ràng Sử dụng phơng tiện dạy học phù hợp với hoàn cảnh hiện tạikhông để bị ảnh hởng tới lớp khác, tránh sự phân tán t tởng của học sinh._ Đủ cờng độ: Sử dụng phơng tiện dạy học đủ cờng độ Ví dụ những mô hìnhphức tạp, chi tiết thì không nên trình diễn cho học sinh nhỏ tuổi hay trình độthấp nếu không sẽ phản tác dụng, sẽ làm chán nản cho học sinh chán nản,

đồng thời với mỗi loại phơng tiện mức độ sử dụng là khác nhau Nếu sử dụngmột phơng tiện quá nhiều lần trong một buổi giảng thì làm giảm hiệu quả củaphơng tiện

Chơng II: Tranh tĩnh - Tranh động

II.1 Tổng quan về mô hình.

II.1.1 Khái niệm

Theo định nghĩa chung nhất, mô hình đợc hiểu là một thể hiện bằngthực thể (Substance) hay bằng khái niệm một số thuộc tính và quan hệ đặc tr-

ng của một đối tợng nào đó (gọi là nguyên hình) nhằm mục đích nhận thức :

+ Làm đối tợng quan sát thay cho nguyên hình

+ Làm đối tợng nghiên cứu (thực nghiệm hay suy diễn) về nguyênhình.

Trên thực tế ta gặp rất nhiều loại mô hình nh: mô hình tế bào, mô hình

lò cao, mô hình động cơ đốt trong… đ Mô hình nguyên tử, phân tử mô tả một

số tính chất của đối tợng mà ta không quan sát đợc Mô hình quá trình cháy

MH t

thức

MH cấu trúc

MH

động lực học