BÀI TẬP LỚN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH ĐỀ TÀI PHÂN TÍCH CÂU NÓI CỦA BÁC “Ở NƯỚC TA CHÍNH QUYỀN LÀ CỦA NHÂN DÂN, DO NHÂN DÂN LÀM CHỦ” Hà Nội, tháng 3, 2021 A Phân tích luận điểm Hồ Chí Minh I Giới thiệu câu nói Cách đây tròn 70 năm, vào ngày 15 10 1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ kính yêu của nhân dân ta, đã viết bài báo “Dân vận” để giúp cho cán bộ, đảng viên và nhân dân hiểu rõ hơn về vị trí, vai trò, ý nghĩa của công tác dân vận Đó cũng là năm mà toàn quân, toàn dân ta, dưới sự lãnh đạo của.
Trang 1BÀI TẬP LỚN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
Hà Nội, tháng 3, 2021
Trang 2A Phân tích luận điểm Hồ Chí Minh
I/ Giới thiệu câu nói:
Cách đây tròn 70 năm, vào ngày 15-10-1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ kính yêu của nhân dân ta, đã viết bài báo “Dân vận” để giúp cho cán
bộ, đảng viên và nhân dân hiểu rõ hơn về vị trí, vai trò, ý nghĩa của công tác dân vận Đó cũng là năm mà toàn quân, toàn dân ta, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chính phủ do Người đứng đầu, đã kết thúc thắng lợi quãng đường 4 năm đầu tiên đầy khó khăn, gian khổ, hy sinh của cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược Tư tưởng chủ đạo, “hồn cốt” của bài báo đã toát lên nội dung chủ yếu, then chốt về dân vận và công tác dân vận chính là vai trò, vị thế của dân, “dân là chủ dân làm chủ” Một trong những câu văn góp phần làm rõ tư tưởng ấy của Người là “Bao nhiêu lợi ích đều vì dân Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương
do dân cử ra/Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên”.
I/ Cơ sở luận điểm
1 Cơ sở lý luận
a) Triết học Mác – Lênin
Cơ sở lý luận đầu tiên trong việc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh vềnhà nước dân chủ mà chúng mình muốn nhắc đến là các quan điểm củachủ nghĩa Mác – Lênin về dân chủ xã hội chủ nghĩa và nhà nước xã hộichủ nghĩa Theo đó, dân chủ xã hội chủ nghĩa là nền dân chủ mà ở đó,mọi quyền lực thuộc về nhân dân, dân là chủ và dân làm chủ, dân chủ vàpháp luật nằm trong sự thống nhất biện chứng; được thực hiện bằng nhànước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộngsản Còn về nhà nước xã hội chủ nghĩa, đây là một kiểu nhà nước mà ở
đó, sự thống trị chính trị thuộc về giai cấp công nhân, do cách mạng xãhội chủ nghĩa sản sinh ra và có sử mệnh xây dựng thành công chủ nghĩa
xã hội, đưa nhân dân lao động lên địa vị làm chủ trên tất cả các mặt củađời sống xã hội trong một xã hội phát triển cao – xã hội xã hội chủ nghĩa
b) Tinh hoa văn hóa nhân loại
Bên cạnh chủ nghĩa Mác – Lenin thì tinh hoa văn hóa nhân loại cũng gópphần rất quan trọng trong việc hình thành câu nói của Người Trước tiên,
về văn hóa phương Đông, Bác đã tiếp thu tư tưởng tích cực của Nho giáo
về dân chủ: “quốc dĩ dân vi bản”, có nghĩa là “Nước lấy dân làm gốc”
Trang 3Ngoài ra, tư tưởng của Bác về nhà nước dân chủ còn được ảnh hưởng sâusắc từ lòng từ bi, vị tha, yêu thương con người, đề cao quyền bình đẳngcủa con người của Phật giáo.
Tiếp đó, về tinh hoa văn hóa phương Tây, Hồ Chí Minh đã kế thừa vàphát triển những quan điểm nhân quyền, dân quyền trong Bản Tuyênngôn Độc lập năm 1776 của Mỹ, Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dânquyền năm 1791 của Pháp Cụ thể, Bản tuyên ngôn Độc lập của Mỹ cókhẳng định: “ các chính phủ được lập ra trong nhân dân và có đượcquyền lực chính đáng trên cơ sở sự đồng ý của nhân dân, rằng bất cứ khinào một thể chế chính quyền nào đó phá vỡ những mục tiêu này, thì nhândân có quyền thay đổi hoặc loại bỏ chính quyền đó và lập nên một chínhquyền mới, đặt trên nền tảng những nguyên tắc cũng như tổ chức thực thiquyền hành theo một thể chế sao cho có hiệu quả tốt nhất đối với an toàn
và hạnh phúc của họ.” Còn Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyềnnăm 1791 của Pháp cũng nhấn mạnh: “Tất cả các công dân đều có quyềnđóng góp, trực tiếp hay qua đại diện của họ, để tạo ra luật pháp ”
c) Giá trị truyền thống tốt đẹp của nhân dân
Cơ sở lý luận cuối cùng hình thành nên tư tưởng của Bác về Nhà nướcdân chủ là truyền thống yêu nước gắn liền với yêu dân đã có từ ngàn đờicủa dân tộc Việt Nam Ở Đền Trần, Nam Định, nơi thờ phụng các vị vuanổi tiếng nhà Trần, ngay tại cổng Ngũ Môn còn ghi khắc câu đối : “Dân
vi bang bản thiên niên sách – Công tại nhân tâm vạn cổ trường”, dịch ra
là “Lấy dân làm gốc, đó là sách lược ngàn năm - Công lao ở lòng người
sẽ ghi tạc muôn thuở” Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn trước khilâm chung còn nhắn gửi lại với nhà Vua và triều đình rằng: “Nên khoanthư sức dân và lấy việc bồi bổ sức dân làm kế sách lâu bền cho xã tắc”.Nhà quân sự lỗi lạc, đại thi hào Nguyễn Trãi từng giúp Lê Lợi dẹp tanquân Minh xâm lược, khởi nghiệp Nhà Hậu Lê cũng bắt đầu từ tư tưởng
“Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân” Bởi theo ông: “Chở thuyền cũng là dân,lật thuyền cũng là dân Thuận lòng dân thì sống, nghịch lòng dân thìchết”
2 Cơ sở thực tiễn
a) Thế giới
Vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, phần lớn các nước châu Á, châuPhi và khu vực Mỹ Latinh đã trở thành thuộc địa và phụ thuộc của cácnước đế quốc Sang đầu thế kỷ XX, những mâu thuẫn ngày càng pháttriển gay gắt Giành độc lập và quyền tự chủ cho các dân tộc thuộc địa trở
Trang 4thành mong muốn chung của giai cấp vô sản quốc tế; tình hình đó đã thúcđẩy phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới phát triển Cách mạngTháng Mười Nga thắng lợi đã mở ra một thời đại mới trong lịch sử loàingười - thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trênphạm vi toàn thế giới, nhiều nhà nước xã hội chủ nghĩa ra đời như Liênbang Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Xô viết, Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ.
Sự sụp đổ, thất bại của các nhà nước kiểu cũ đã hình thành kinh nghiệm
và tư tưởng về nhà nước dân chủ của Hồ Chí Minh
- Nhà nước phong kiến: trong bộ máy nhà nước phong kiến, vua hay hoàng
đế là người nắm hết mọi quyền lực, quan lại các cấp đều là tôi tớ của vua,dân chúng trong nước đều là thần dân của vua Nhân dân bị bóc lột, bịđối xử tàn tệ, đời sống cực khổ, khởi nghĩa nổ ra khắp nơi Nhà nướcnày quá tàn bạo, không thể không tiêu diệt
- Nhà nước dân chủ tư sản: trong hành trình bôn ba tìm đường cứunước, Người đã có dịp tiếp xúc với nhà nước dân chủ tư sản Kiểu nhànước này có nhiều ưu điểm như nền kinh tế phát triển hay cuộc cáchmạng khoa học diễn ra mạnh mẽ, tuy nhiên nó vẫn có 1 số nhượcđiểm đó là tồn tại nhiều mâu thuẫn sâu sắc: Mâu thuẫn giữa tư sản vàcông nhân, Mâu thuẫn giữa các nước tư bản, Mâu thuẫn giữa hai cựcgiàu nghèo
b) Việt Nam
Từ giữa thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX, nhân dân Việt Nam lầm than muôn
bề, chịu ba tầng áp bức bóc lột: thực dân, tư bản, phong kiến Trong khiThực dân Pháp ráo riết mở rộng cuộc chiến tranh xâm lược Nam Kì,chuẩn bị tấn công đánh chiếm cả nước ta thì Triều đình Huế vẫn tiếp tụcthực hiện chính sách nội trị, ngoại giao lỗi thời, lạc hậu
=> Việt Nam rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng Cụ thể:
+ Chính trị: bộ máy chính quyền mục mát từ trung ương đến địa phương.+ Kinh tế: nông nghiệp, thủ công nghiệp và thương nghiệp đình trệ, tàichính cạn kiệt
+ Xã hội: đời sống nhân dân khốn khổ, mâu thuẫn dân tộc và mâu thuẫngiai cấp ngày càng gay gắt
=> Tình hình trên làm cho các cuộc khởi nghĩa của nông dân lại tiếp tụcbùng nổ dữ dội trong những năm cuối thế kỉ XIX
II/ Nội dung luận điểm
1 Bản chất giai cấp của Nhà nước
Trang 5Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà nước Việt Nam là nhà nước dân chủ,nhưng tuyệt nhiên nó không phải là "Nhà nước toàn dân", hiểu theo nghĩa lànhà nước phi giai cấp Nhà nước ở đâu và bao giờ cũng mang bản chất củamột giai cấp nhất định Nhà nước Việt Nam mới – Nhà nước Việt Nam Dânchủ Cộng hòa, theo quan điểm của Hồ Chí Minh, là một nhà nước mang bảnchất giai cấp công nhân Bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước ViệtNam thể hiện trên mấy phương diện:
- Một là, Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vị trí và vai trò cầm quyền Lờinói đầu của bản Hiến pháp năm 1959 khẳng định: “Nhà nước của ta làNhà nước dân chủ nhân dân, dựa trên nền tảng liên minh công nông,
do giai cấp công nhân lãnh đạo” Ngay trong quan điểm về nhà nướcdân chủ, nhà nước do nhân dân là chú nắm chính quyền, Hồ Chí Minh
đã nhấn mạnh nòng cốt của nhân dân là liên minh công - nông – trí,
do giai cấp công nhân mà đội tiên phong của nó là Đảng Cộng sảnViệt Nam lãnh đạo Đảng cầm quyền bằng phương thức thích hợp sauđây (1) Bằng đường lối, quan điểm, chủ trương để Nhà nước thể chếhóa thành pháp luật chính sách, kế hoạch; (2) Bằng hoạt động của các
tổ chức đảng và đảng viên của mình trong bộ máy, cơ quan nhà nước;(3) Bằng công tác kiểm tra
- Hai là, bản chất giai cấp của Nhà nước Việt Nam thể hiện ở tính địnhhướng xã hội chủ nghĩa trong sự phát triển đất nước Đưa đất nước đilên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản là mục tiêu cách mạngnhất quán của Hồ Chí Minh Việc giành lấy chính quyền, lập nên Nhànước Việt Nam mới chính là để giai cấp cũng nhân và nhân dân laođộng có được một tổ chức mạnh mẽ nhằm thực hiện mục tiêu nổi trên
- Ba là bàn chất giai cấp công nhân của Nhà nước thể hiện ở nguyên tắc
tổ chúc và hoạt động của nó là nguyên tắc tập trung dân chủ Hồ ChíMinh rất chú ý đến cả hai mặt dân chủ và tập trung trong tổ chức vàhoạt động của tất cả bộ máy, cơ quan nhà nước Người nhấn mạnh đến
sự cần thiết phải phát huy cao độ dân chủ, đồng thời cũng nhấn mạnhphải phát huy cao độ tập trung, Nhà nước phải tập trung thống nhấtquyền lực để tất cả mọi quyền lực thuộc về nhân dân
Trong Nhà nước Việt Nam, bản chất giai cấp công nhân thống nhấtvới tính nhân dân và tính dân tộc Hồ Chí Minh là người giải quyết rấtthành công mối quan hệ giữa vấn đề dân tộc với vấn đề giai cấp trongcách mạng Việt Nam Trong tư tưởng của Người về Nhà nước mới ở
Trang 6Việt Nam, bản chất giai cấp công nhân của Nhà nước thống nhất vớitính nhân dân và tính dân tộc, thể hiện cụ thể như sau:
- Một là, Nhà nước Việt Nam ra đời là kết quả của cuộc đấu tranh lâudài, gian khổ của rất nhiều thế hệ người Việt Nam, của toàn thể dântộc Tủ giữa thế kỷ XIX, khi đất nước bị ngoại xâm, các tầng lớp nhândân Việt Nam, hết thế hệ này đến đến thế hệ khác đã không quản hysinh, xương máu chiến đấu cho độc lập, tự do của Tổ quốc Từ khiĐảng Cộng sản Việt Nam ra đời, trở thành lực lượng lãnh đạo sựnghiệp cách mạng của dân tộc, với chiến lược đại đoàn kết đúng đắn,sức mạnh của toàn dân tộc đã được tập hợp và phát huy cao độ, chiếnthắng ngoại xâm, giành lại độc lập, tự do, lập nên Nhà nước Việt NamDân chủ Cộng hòa - Nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở ĐôngNam châu Á Nhà nước Việt Nam mới, do vậy, không phải của riênggiai cấp, tầng lớp nào, mà là thuộc về nhân dân
- Hai là, Nhà nước Việt Nam ngay từ khi ra đời đã xác định rõ và luônkiên trì, nhất quán mục tiêu vì quyền lợi của nhân dân, lấy quyền lợicủa dân tộc làm nền tầng: Bản chất của vấn đề này là ở chỗ, Hồ ChíMinh khẳng định quyền lợi cơ bản của giai cấp công nhân thống nhấtvới lợi ích của nhân dân lao động và của toàn dân tộc Nhà nước ViệtNam mới là người đại diện, bảo vệ, đấu tranh không chỉ cho lợi íchcủa giai cấp công nhân, mà còn của nhân dân lao động và của toàndân tộc
- Ba là, trong thực tế, Nhà nước mới ở Việt Nam đã đảm đương nhiệm
vụ mà toàn thể dân tộc giao phó là tổ chức nhân dân tiến hành cáccuộc kháng chiến để bảo vệ nền độc lập, tự do của Tổ quốc, xây dựngmột nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàumạnh, góp phần tích cực vào sự phát triển tiến bộ của thế giới Conđường quá độ lên chủ nghĩa xã hội và đi đến chủ nghĩa cộng sản làcon đường mà Hồ Chí Minh và Đảng ta đã xác định, cũng là sựnghiệp của chính Nhà nước
2 “Bao nhiêu lợi ích đều vì dân”
Nhà nước vì dân là một nhà nước lấy lợi ích chính đáng của nhândân làm mục tiêu, tất cả đều vì lợi ích của nhân dân, ngoài ra không cóbất cứ lợi ích nào khác Đó là một nhà nước trong sạch, không có bất kỳmột đặc quyền, đặc lợi nào Trên tinh thần đó, Hồ Chí Minh nhấn mạnh:
Trang 7mọi đường lối, chính sách đều chỉ nhằm đưa lại quyền lợi cho dân, việc
gì có cơ lợi dù nhỏ cũng cố gắng làm, việc gì có hại cho dân dù nhỏ cũng
cố gắng tránh Dân là gốc của nước Hồ Chí Minh luôn tâm niệm: phảilàm cho dân có ăn, có mặc, phải làm cho dân có chỗ ở, phải làm cho dânđược học hành
Nhà nước vì dân, theo Hồ Chí Minh, là nhà nước phục vụ nhândân, đem lại lợi ích cho nhân dân Điều này được Người giải thích rõ trêncác phương diện:
- Nhà nước phục vụ nhân dân, nghĩa là nhà nước đó được tổ chức và
hoạt động theo một mục tiêu duy nhất không ngừng cải thiện và nângcao đời sống của nhân dân Đúng với phương châm "Việc gì có lợicho dân phải hết sức làm, việc gì có hại đến dân phải hết sức tránh".Cải thiện và nâng cao đời sống cho nhân dân là cơ sở hàng đầu đánhgiá hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước và năng lực của đội ngũcán bộ công chức nhà nước
- Nhà nước vì dân là nhà nước biết chăm lo mọi mặt đời sống của nhân
dân, trước hết là thỏa mãn các nhu cầu thiết yếu nhất: làm cho dân cóăn; làm cho dân có mặc; làm cho dân có chỗ ở; làm cho dân được họchành; làm cho dân có điều kiện khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe.Nhà nước chăm lo cho dân không phải làm thay dân mà là hướng dẫndân tự chăm lo đời sống của mình
Ngay sau buổi ra mắt Chính phủ thì Hồ Chí Minh đã yêu cầu Chínhphủ phải quan tâm đến đời sống của nhân dân, Người nói: nếu dân đóithì Đảng và Chính phủ có lỗi; dân dốt Đảng và Chính phủ có lỗi; dânrét Đảng và Chính phủ có lỗi Chính sách của Chính phủ chỉ có 4 điềulà: làm sao cho dân có ăn; làm cho dân có mặc; làm cho dân có chỗ ở;làm cho dân được học hành
- Đối với cán bộ, đảng viên, nhân viên nhà nước: Trong Nhà nước Vì
dân, cán bộ vừa là đày tớ, công bộc, nhưng đồng thời phải vừa làngười lãnh đạo nhân dân Hai đòi hỏi này tưởng chừng như mâuthuẫn, nhưng đó là những phẩm chất cần có ở người cán bộ nhà nước
vì dân
+ Là đày tớ thì phải trung thành, tận tuỵ, cần kiệm liêm chính, chícông vô tư, lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ Điều đặc biệt quantrọng mà Hồ Chí Minh thường nhấn mạnh là để phục vụ tốt nhân dân,
vì dân, nhà nước phải thực sự liêm khiết, trong sạch, tránh quan liêu,
Trang 8tham nhũng, đặc quyền, đặc lợi, phải loại hết "các ông quan cáchmạng" ra khỏi bộ máy nhà nước Người căm ghét thói cậy quyền, cậythế, chia rẽ, kiêu ngạo, tham ô, lãng phí, quan liêu, móc ngoặc, thamnhũng… vì nó “là kẻ thù của nhân dân, của dân tộc, của Chính phủ.
Nó là kẻ thù khá nguy hiểm, vì nó không mang gươm súng, nó nằmtrong tổ chức của ta, nó là giặc nội xâm để làm hỏng công việc củata” Người dạy: “Cơm của chúng ta ăn, áo của chúng ta mặc, vật liệuchúng ta dùng đều là mồ hôi nước mắt của nhân dân mà ra Vì vậy,chúng ta phải đền ơn xứng đáng cho nhân dân Chớ vác mặt làm quancách mạng để dân ghét, dân khinh, dân không ủng hộ”
+ Là người lãnh đạo thì phải có trí tuệ hơn người, minh mẫn, sángsuốt, nhìn xa trông rộng, gần gũi nhân dân, trọng dụng hiền tài Nhưvậy, để làm người thay mặt nhân dân phải gồm đủ cả đức và tài, phảivừa hiền lại vừa minh Phải như thế thì mới có thể “chẳng những làmnhững việc trực tiếp có lợi cho dân, mà cũng có khi làm những việcmới xem qua như là hại đến dân”, nhưng thực chất là vì lợi ích toàncục, vì lợi ích lâu dài của nhân dân
2 Bao nhiêu quyền hạn đều của dân
Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, nhà nước của nhân dân là nhà nước màtất cả mọi quyền lực trong nhà nước và trong xã hội đều thuộc về nhân dân.Người khẳng định: “Trong Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà củachúng ta, tất cả mọi quyền là lực đều là của nhân dân" Nhà nước của dântức là “dân là chủ” Nguyên lý “dân là chủ" khẳng định địa vị chủ thể tối caocủa mọi quyền lực là nhân dân
- Nhân dân ủy quyền cho Nhà nước thông qua việc bầu cử Bầu cử có
vai trò quan trọng, là một hình thức cơ bản để nhân dân thực hiệnquyền kiểm soát của mình đối với Nhà nước Theo Hồ Chí Minh, đểbảo đảm nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân,quan trọng nhất là cơ quan quyền lực nhà nước phải được nhân dânbầu ra một cách dân chủ và tiến bộ Chính vì thế, ngay sau khi Nhànước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Người đã đề nghị Chínhphủ lâm thời cần sớm tổ chức một cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổthông đầu phiếu và xây dựng Hiến pháp
(xem vid)
Trang 9- Trong Nhà nước dân chủ, nhân dân thực thi quyền lực thông qua hai
hình thức dân chủ trực tiếp và dân chủ gián tiếp
+ Dân chủ trực tiếp là hình thức dân chủ trong đó nhân dân trực tiếpquyết định mọi vấn đề liên quan đến vận mệnh của quốc gia, dân tộc
và quyền lợi của dân chúng Hồ Chí Minh luôn coi trọng hình thứcdân chủ trực tiếp bởi đây là hình thức dân chủ hoàn bị nhất, đồng thờitạo mọi điều kiện thuận lợi để thực hành dân chủ trực tiếp
+ Dân chủ gián tiếp hay dân chủ đại diện là hình thức dân chủ được sửdụng rộng rãi nhằm thực thi quyền lực của nhân dân Đó là hình thứcdân chủ mà trong đó nhân dân thực thi quyền lực của mình thông quacác đại diện mà họ lựa chọn, bầu ra và những thiết chế quyền lực mà
họ lập nên Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, trong hình thức dânchủ gián tiếp:
- Quyền lực nhà nước là "thừa ủy quyền" của nhân dân Tự bản thân
nhà nước không có quyền lực Quyền lực của nhà nước là do nhân dân
ủy thác cho Do vậy, các cơ quan quyền lực nhà nước cùng với độingũ cán bộ của nó đều là “công bộc" của nhân dân, nghĩa là “gánh vácviệc chung cho dân, chứ không phải để đè đầu dân" Ở đây, Hồ ChíMinh đã xác định rõ vị thế và mối quan hệ giữa nhân dân với cán bộnhà nước trên cơ sở nhân dân là chủ thể nắm giữ mọi quyền lực Theo
Hồ Chí Minh: “Dân làm chủ thì Chủ tịch, Bộ trưởng, thứ trưởng, uỷviên này ủy viên khác là làm gì? Làm đầy tớ Làm đầy tớ cho nhândân, chứ không phải là làm quan cách mạng” “Nước ta là nước dânchủ, địa vị cao nhất là dân, vì dân là chủ Trong bộ máy cách mạng, từngười quét nhà, nấu ăn cho đến Chủ tịch một nước đều là phản cônglàm đầy tớ cho dân” Hồ Chí Minh kịch liệt phê phán những cán bộnhà nước thoái hóa, biến chất, từ chỗ là công bộc của dân đã trở thành
“quan cách mạng”, đứng trên nhân dân, coi khinh nhân dân, “cậy thế”thế với dân, “quên rằng dân bầu mình ra là để làm việc cho dân”.Trước đòi hỏi của sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc, để giữ vững địa
vị cầm quyền, khẳng định năng lực lãnh đạo, xây dựng các giá trị củađảng cầm quyền thông qua đội ngũ cán bộ, đảng viên, để bảo vệ thànhquả của Cách mạng Tháng Tám, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâmvấn đề kiểm soát quyền lực khi trao cho cán bộ, đảng viên của Đảng.Người chỉ rõ: “Cán bộ các cơ quan, các đoàn thể, cấp cao thì quyền to,cấp thấp thì quyền nhỏ Dù to hay nhỏ, có quyền mà thiếu lương tâm
Trang 10là có dịp đục khoét, có dịp ăn của đút, có dịp “dĩ công vi tư” Quyềnlực này là do Đảng hoặc Chính phủ, đoàn thể “ủy cho họ quyền lãnhđạo” mà có Xét cho cùng, quyền lực đó cũng đều do nhân dân “ủythác”
- Nhân dân có quyền kiểm soát, phê bình nhà nước, có quyền bãi miễn
những đại biểu mà họ đã lựa chọn, bầu ra và có quyền giải tán những thiết chế quyền lực mà họ đã lập nên Đây là quan điểm rõ ràng, kiên
quyết của Hồ Chí Minh nhằm đảm bảo cho mọi quyền lực, trong đó
có quyền lực nhà nước, luôn nằm trong tay dân chúng Một nhà nướcthật sự của dân, theo Hồ Chí Minh, luôn “mong đồng bào giúp đỡ,đôn đốc, kiểm soát và phê bình để làm trọn nhiệm vụ của mình làngười đầy tớ trung thành tận tuy của nhân dân…; trong Nhà nước đó,
“nhân dân có quyền bãi miễn đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồngnhân dẫn nếu những đại biểu ấy tỏ ra không xứng đáng với sự tínnhiệm của nhân dân”, thậm chí, “nếu Chính phủ làm hại dân thì dân
có quyền đuổi Chính phủ” Người chỉ rõ: “Chính phủ ta là Chính phủcủa nhân dân, chỉ có một mục đích là ra sức phụng sự lợi ích của nhândân Chính phủ rất mong đồng bào giúp đỡ, đôn đốc, kiểm soát và phêbình để làm tròn nhiệm vụ của mình là đầy tớ trung thành tận tụy củanhân dân”, và với “ hàng triệu con mắt, lỗ tai cảnh giác của quầnchúng thành những ngọn đèn pha soi sáng khắp mọi nơi, không để cho
tệ tham ô, lãng phí, quan liêu còn chỗ ẩn nấp” Hồ Chí Minh cho rằngphê bình và bày tỏ ý kiến là những cách quần chúng kiểm soát nhữngngười lãnh đạo, đồng thời phải dựa vào ý kiến của dân chúng mà sửachữa cán bộ và tổ chức của ta Người khẳng định: “Để cho dân chúngphê bình cán bộ, dựa theo ý kiến họ mà cất nhắc cán bộ, nhất địnhkhông xảy ra việc thiên tư, thiên vị, nhất định hợp lý và công bằng.Đồng thời, do sự dùi mài của dân chúng, cán bộ và dân chúng đều tiến
bộ, lại do đó, cán bộ và dân chúng đoàn kết chặt chẽ thêm” Do đó,
“Trách nhiệm của cán bộ chính quyền và đoàn thể là phải xem trọngnhững phê bình và những đề nghị của quần chúng Những cán bộ(hoặc cơ quan, đoàn thể) được phê bình cần phải thật thà và công khai
tự phê bình, ra sức sửa chữa”
- Luật pháp dân chủ và là công cụ quyền lực của nhân dân Theo Hồ
Chí Minh, sự khác biệt căn bản của luật pháp trong Nhà nước ViệtNam mới với luật pháp của các chế độ tư sản, phong kiến là ở chỗ nóphản ảnh được ý nguyện và bảo vệ quyền lợi của dân chúng Luật
Trang 11pháp đó là của nhân dân, là công cụ thực thi quyền lực của nhân dân,
là phương tiện để kiểm soát quyền lực nhà nước
Pháp luật là công cụ để thực hiện dân chủ:
+ Pháp luật thực hiện dân chủ trong kinh tế biểu hiện ở chính sáchphân phối thu nhập công bằng và hợp lý, dân chủ và công khai, minhbạch, nếu làm ngược lại sẽ làm mất lòng tin của nhân dân “Không sợthiếu, chỉ sợ không công bằng Không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dânkhông yên”, Chủ tịch Hồ Chí Minh dẫn lời của Khổng Tử để nhấnmạnh vấn đề dân chủ trong thực hiện pháp luật Theo Người, dân chủ
và bình đẳng trong kinh tế thể hiện ở bốn chính sách cơ bản để pháttriển nền kinh tế nước ta là: công tư đều lợi, chủ thợ đều lợi, côngnông giúp nhau, lưu thông trong ngoài Biểu hiện cao nhất về vai tròcủa pháp luật để thực hiện dân chủ trong kinh tế là nhân dân phảiđược sở hữu tư liệu sản xuất, là người cày có ruộng, vì chỉ khi đó:
“mới có thể chấm dứt tình trạng bần cùng và lạc hậu của nông dân”,
“bao giờ ở nông thôn, người dân làm chủ ruộng đất thì lúc đó mới códân chủ thực sự…, bao giờ ở nhà máy, công nhân làm chủ nhà máy, tưliệu sản xuất thì lúc đó mới có dân chủ thực sự”
+ Trong lĩnh vực văn hóa - xã hội, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằngpháp luật có vai trò rất quan trọng để nhân dân tổ chức ra các tổ chức
xã hội, các hình thức tự quản của nhân dân, trong đó nhân dân đồngthời là các thành viên và kiểm soát viên, bảo đảm cho nhân dân đượcthực hiện quyền tự do cá nhân, quyền tự do báo chí, quyền tự do hộihọp, quyền tự do đi lại , đồng thời xem đó là một hình thức khôngthể thiếu trong nền dân chủ xã hội chủ nghĩa Bên cạnh các sắc lệnh,Người đã ký ban hành nhiều đạo luật về tự do, dân chủ cho nhân dântrong lĩnh vực văn hóa - xã hội như Luật về quyền tự do hội họp, Luật
về quyền lập hội Vai trò của pháp luật trong việc nâng cao dân tríđược Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định là điều kiện tiên quyết cho việcbảo đảm dân chủ và nâng cao dân chủ, bởi dân làm chủ có hoàn toànhay không phụ thuộc rất nhiều vào năng lực chủ quan của người làmchủ Người khẳng định: “một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, vì vậy
“đề nghị mở một chiến dịch chống nạn mù chữ” Để chống nạn thấthọc và nâng cao dân trí, thực chất là nâng cao ý thức làm chủ và nănglực làm chủ của nhân dân, Người nêu rõ: “Chính phủ đã ra hạn trong
Trang 12một năm, tất cả mọi người Việt Nam đều phải biết chữ quốc ngữ.Chính phủ đã lập một Nha Bình dân học vụ để trông nom việc học củadân chúng
3 Chính quyền từ xã đến Chính phủ trung ương do dân cử ra
Ý này một lần nữa khẳng định về quyền làm chủ của nhân dân trong việclập ra bộ máy nhà nước Nhà nước do dân là nhà nước do dân lựa chọn,bầu ra những đại biểu của mình Nhà nước đó lại do dân phê bình, xâydựng, giúp đỡ Vì thế, Bác Hồ yêu cầu: Tất cả các cơ quan nhà nước làphải dựa vào nhân dân, liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến vàchịu sự kiểm soát của nhân dân Nếu chính phủ làm hại dân, không đápứng được lợi ích và nguyện vọng của nhân dân thì nhân dân sẽ bãi miễnnó
Theo Người, cách mạng là sự nghiệp của nhân dân, do nhân dân; vấn đềcốt tử là làm sao để nhân dân thực sự làm chủ vận mệnh của đất nước Đểquyền làm chủ của nhân dân được bảo đảm và thực thi trong cuộc sống,cần xây dựng và hoàn thiện thể chế, phương thức, cơ chế thực hiện.Người chỉ rõ, phải xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, trong đó nhândân thực hiện quyền làm chủ của mình bằng Nhà nước pháp quyền và các
tổ chức xã hội do chính họ lập ra và quản lý Theo đó, nhân dân vừa làngười cử ra chính quyền các cấp, vừa là người quản lý, kiểm tra, kiểmsoát toàn bộ hoạt động của bộ máy quyền lực đó
Nhân dân có quyền tham gia bầu cử và ứng cử vào Quốc hội, thông quaQuốc hội để bầu ra Chính phủ, nhân cũng có quyền bãi miễn đại biểuQuốc hội và Hội đồng nhân dân nếu những người đó không xứng đáng.Như vậy, quyền làm chủ của nhân dân thể hiện ở việc nhân dân tham giavào bầu đại diện thay mình điều hành chính quyền các cấp, tổ chức cácđoàn thể các cấp tham gia xây dựng chính quyền, tham gia các hoạt độngphát triển kinh tế - xã hội, tham gia các hoạt động quản lý nhà nước
Như vậy, ý nghĩa sâu xa toát lên từ luận điểm nêu trên của Người là ởchỗ, Đảng cũng ở trong xã hội, ở trong dân, chỉ vì dân mà tồn tại, màhoạt động, mà tranh đấu cho quyền lợi của dân Đảng không thể ởbên ngoài xã hội, không thể đứng trên dân, không thể xa dân Sứcdân, lực lượng đoàn kết của dân là cơ sở xã hội bền chặt nhất củaĐảng, quan hệ máu thịt giữa Đảng với dân làm cho Đảng bền vững.Đảng cũng do dân tổ chức nên là vì vậy Và có thuận lòng dân, hợp ý