Phân tích tác phẩm TỪ ấy của nhà thơ Tố Hữu

TỪ ẤY Nhà văn Nga L Tôn – xtôi từng nói “Lí tưởng là ngọn đèn chỉ đường Không có lí tưởng thì không có cuộc sống Lý tưởng chính là nguồn sáng và sức mạnh trong đời của mỗi con người Cũng chính bởi có một niềm tin vững chắc vào lý tưởng mà chàng thanh niên yêu nước Nguyễn Kim Thành đã sống trong niềm vui sướng tột độ khi bắt gặp “mặt trời chân lý” của mình Với “Từ ấy” Tố Hữu đã thể hiện tâm trạng mê say, bừng ngộ trong niềm vui lớn, lẽ sống lớn trước phút giây thiêng liêng của cuộc đời đặc biệt q.

TỪ ẤY

Nhà văn Nga L.Tôn – xtôi từng nói: “Lí tưởng là ngọn đèn chỉ đường Không

có lí tưởng thì không có cuộc sống Lý tưởng chính là nguồn sáng và sức mạnh trong đời của mỗi con người Cũng chính bởi có một niềm tin vững chắc vào lý tưởng mà chàng thanh niên yêu nước Nguyễn Kim Thành đã sống trong niềm vui sướng tột độ khi bắt gặp “mặt trời chân lý” của mình Với “Từ ấy” Tố Hữu

đã thể hiện tâm trạng mê say, bừng ngộ trong niềm vui lớn, lẽ sống lớn trước phút giây thiêng liêng của cuộc đời đặc biệt qua hai khổ thơ sau:

“Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

…

Gần gũi nhau thêm mạnh khối đời”

Là “cánh chim đầu đàn của thơ ca cách mạng Việt Nam”, Tố Hữu nổi lên như một vì sao tinh tú trên bầu trời văn học Việt bởi phong cách thơ độc đáo Sinh thời, Tố Hữu mong mỏi được là nhà thơ của nhân dân, “tự muốn mình là tiếng nói của dân tộc mình” Nhà viết sử bằng thơ luôn thổi vào hồn chữ mình những

lẽ sống lớn, tình cảm lớn của người công dân, người chiến sĩ với Đảng, với nhân dân, với đất nước và với Bác Hồ

“Từ ấy” được khai sinh năm 1938 trong tập thơ cùng tên đã ghi lại giây phút mê say của nhà thơ khi bắt gặp ánh sáng của Đảng soi đường Đó không chỉ là bản hòa ca của niềm vui lớn mà còn được tấu lên bởi những tuyên ngôn về lẽ sống lớn và tình cảm lớn của người cộng sản

Hai khổ thơ trên là lời khai mở cảm xúc của nhân vật trữ tình trước ánh sáng chói lòa của chân lí Hai khổ thơ đầu thể hiện tâm trạng vui sướng, phấn khởi và khao khát được hòa nhập, cống hiến hết mình cho cuộc đời

Tố Hữu từng tâm sự thơ là tiếng lòng của cảm xúc trào dâng “Không cố tình, nhưng mỗi khi có cái gì chứa chất trong lòng, không nói ra không chịu được thì lại thấy cần làm thơ.” Chính bởi vậy khi bắt gặp lí tưởng cộng sản – nguồn sáng cua đi đám mây u tối của cái tôi tiểu tư sản, nhà thi sĩ ấy đã gửi biết bao niềm vui sướng say mê vào con chữ

“Từ ấy trong tôi bừng nắng hạ

Mặt trời chân lý chói qua tim

Hồn tôi là một vườn hoa lá

Rất đậm hương và rộn tiếng chim…”

Mỗi người đều có những phút giây trọng đại, thiêng liêng trong cuộc đời Nếu người mẹ phải chờ rất lâu để chào đón ngày con yêu ra đời để rồi òa khóc vì sung sướng Nếu người yêu nhau cứ lâng lâng trong những giây phút lần đầu gặp gỡ thì với Tố Hữu, hạnh phúc lớn nhất của đời ông có lẽ là lúc nhận ra con đường đi đúng đắn của mình Tố Hữu vào Đảng khi còn rất trẻ, mười bảy tuổi

“Từ ấy” chính là mốc thời gian đánh dấu bước ngoặt lớn trong cuộc đời ông, đem đến trong ông những đổi thay diệu kỳ về nhận thức, tình cảm “Từ ấy” giống như bức tường ngăn cách cuộc đời nhà thơ làm hai nửa Nếu trước “từ ấy’ bóng đêm cuộc đời cũ đã đẩy ông vào những cảnh bế tắc, tăm tối, tuyệt vọng, chán chường như trong “Nhớ đồng”:

“Đâu những ngày xưa tôi nhớ tôi

Băn khoăn đi kiếm lẽ yêu đời

Vẩn vơ mãi theo vòng quanh quẩn

Muốn thoát, than ôi, bước chẳng rời

Bâng khuâng đứng giữa đôi dòng nước

Chọn một dòng hay để nước trôi.”

Tâm trạng ấy không chỉ của riêng nhà thơ mà xuất hiện ở cả thế hệ trẻ bây giờ

Họ bi quan, lạc lõng không thể xác định cho mình lối đi dứt khoát Nhưng chính

“từ ấy” đã khép bức màn tối tăm để thổi bừng sức sống mạnh mẽ về ngày mai đầy hứa hẹn Ánh sáng mới từ Đảng dổi vào hồn anh không nhẹ nhàng đều đặn

mà choáng váng như mối tình sét đánh ca dao từng miêu tả

“Thấy anh như thấy mặt trời

Chói chang khó ngỏ, trao lời khó trao”

Cảm xúc ngây ngất ấy hiện lên qua hình ảnh “bừng nắng hạ” “Nắng hạ” thứ ánh sáng chói chang và mãnh liệt nhất trong tất cả các mùa của năm, được ẩn dụ cho ánh sáng mạnh mẽ của Đảng – thứ ánh sáng đến một cách thật bất ngờ và đột ngột Nó không chỉ đơn giản chiếu ngập cả không gian từ nhiên mà còn soi sáng toàn tâm, toàn trí con người, trong đó có người thanh niên trẻ Nguyễn Kim Thành

Tâm trạng hạnh phúc ấy còn được chiếu rõ bởi ánh sáng của “mặt trời chân lí” Nếu mặt trời của tự nhiên đem đến thứ ánh sáng vĩnh hàng cho nhân gian Mặt trời sưởi ấm và lan tỏa sự sống đến vạn vật Thơ ca xưa cũng có bao hình ảnh được sóng đôi cùng mặt trời Tô Hữu đã ví ánh sáng của Đảng là một vầng mặt trời đặc biệt Đây không lần đầu tiên ông reo vui ca ngợi lý tưởng cộng sản, ca ngợi Bác Hồ:

“Người rực rỡ như mặt trời cách mạng

Đêm tàn bay chập choạng dưới chân Người”

Trong “Từ ấy” mặt trời của “chân lý” là “mặt trời” của những tư tưởng đúng đắn, tiến bộ Tố Hữu đã đón nhận lý tưởng của Đảng bằng cả trí tuệ Ông đã sáng suốt nhận ra đâu là bản chất của cuộc đời, đúng sai, phải trái và nhận ra lẽ phải phải vươn tới Ánh sáng của Đảng mang sức mạnh cảm hóa, thức tỉnh cả lý trí, con tim nhà thơ Dường như một chân trời mới đã được mở ra trong người thơ Nó giống như đèn pha bật sáng, soi rõ đêm đen khô cằn Từ “chói” miêu tả sức cảm hóa vừa miêu tả ánh sáng, vừa gợi sức xuyên thấm mạnh mẽ làm bừng sáng tâm hồn thi nhân

Niềm vui sướng càng trào dâng mãnh liệt khi nhà thơ có cuộc sống tươi vui, rộn

rã Lý tưởng của Đảng đã đem tới những biến đổi về tâm hồn Tố Hữu Niềm hạnh phúc của thi nhân được hữu hình hóa Hồn người đã hóa vườn hoa Một thế giới tràn ngập sức sống với sắc xanh hoa lá, muôn màu muôn sắc của của hoa cùng hương thơm ngạt ngào lan tỏa và chim ca líu lo, rộn ràng Hình ảnh ấy lại gợi ta nhớ tới vườn hồng của nhà thơ Xuân Diệu:

“Của ong bướm này đây tuần tháng mật

Này đây hoa của đồng nội xanh rì

Này đây lá của cành tơ phơ phất

Của yến anh này đây khúc tình si”

Nếu Xuân Diệu dựng lên vườn tình trong “Vội vàng” thì với “Từ ấy” Tố Hữu

đã vẽ lên vườn say mê lý tưởng Lý tưởng cộng sản đã trao ánh sáng vào và niềm tin cho người chiến sĩ Được bừng chói bởi “mặt trời chân lí”, trái tim nhà cách mạng trào dâng, thổn thức, tâm trí ông vẫn cứ rộn ràng, mê say trước

“nắng hạ” Lời thơ đã mở ra một thế giới mới đang nảy nở, sinh sôi

“Những vẫn thơ tươi xanh”, “Những vần thơ lửa cháy” của Tố Hữu “đã tự nhiên

là sự diễn đạt sự giác ngộ của anh về số phận của dân tộc mình Sau những giây phút vui sướng khi tiếp nhận ngọn đèn chỉ đường đúng đắn, khổ thơ thứ hai đã thể hiện sự bừng ngộ và quyết tâm của người thanh niên yêu nước khi tìm ra lẽ sống của cuộc đời mình Nhà cách mạng ấy giác ngộ lập trường giai cấp, tự nguyện gắn cá nhân mình với cái ta chung, gắn cuộc đời mình với quần chúng lao khổ Cùng thời với Tố Hữu, nhiều cái tôi cá nhân tiểu tư sản có những biểu hiện tiêu cực khi đặt cái tôi cô đơn đối lập với cái ta của cộng đồng Chế Lan Viên từng than thở:

“Hãy cho tôi một tinh cầu giá lạnh

Một vì sao trơ trọi cuối trời xa!”

Huy Cận bơ vơ trước cảnh “Sông dài, đất rộng”

“Li khách! Li khách con đường nhỏ

Chí lớn chưa về bàn tay không…”

Nhưng Tố Hữu thì khác hẳn, cái tôi của người cách mạng đã ý thức rõ được mối quan hệ của mình với quần chúng cần lao:

“Tôi buộc lòng tôi với mọi người

Để tình trang trải với trăm nơi

Để hồn tôi với bao hồn khổ

Gần gũi nhau thêm mạnh khối đời”

Con người cá nhân dường như tan biến, cái tôi rộng lớn của cộng đồng hiện hữu Những hẹp hòi, ích kỷ được xóa bỏ, con đường đấu tranh rộng mở, thênh thang bởi sự kết nối của những vòng tay lớn Nhà chiến sĩ tự nguyện “buộc” mình với quần chúng lao khổ Để có được lẽ sống ấy không phải dễ dàng Bời

“buộc” là sự tự nguyện quyết tâm cao, gắn mình với mọi người, hòa cuộc đời riêng vào cuộc đời chung Vì thế thi nhân ắt hẳn đã có những đấu tranh trong tâm hồn, lựa chọn trong lí trí bằng trách nhiệm, bằng sự chân thành và tự

nguyện gắn kết ngày càng được mở rộng từ “mọi người” ra “trăm nơi” “Trăm nơi” đã bao hàm cả cộng đồng, xóa tan khoảng cách về không gian địa lý Mọi người ở muôn phương, ngàn hướng, từ khắp mọi miền Tổ quốc Nhân dân của mọi tầng lớp, mọi kiếp người Tất cả tự nguyện, chan hòa, gắn kết với nhau Tâm trạng bừng ngộ của lẽ sống còn được thể hiện sâu sắc hơn khi người cộng sản hướng mình tới nhân dân mà cụ thể hơn là sự gắn bó với nhân dân lao khổ

Từ “mọi người", "trăm nơi” trong phạm trù rộng lớn, Tố Hữu hướng tới đối tượng cụ thể “hồn khổ” Đó là những kiếp đời nghèo khổ, bất hạnh trong xã hội Hình ảnh của họ đã trở thành nỗi ám ảnh trong nhiều vần thơ của ông Những

em bé bán bánh dạo

“Ô cái con bé mới ngoan sao

Chừng ấy tuổi đã làm ăn bán dạo”

Đó là lão đầy tớ

“Gánh nước cuốc vườn rau

Đất bụi lấm đầy đầu

Mà chủ còn hắt hủi”

Đó là chị lao công, chị vú em… Họ, những kiếp người mờ nhòe, hư ảo Họ cùng “khối đời” của cộng đồng người dân lao khổ Số phận của họ nhiều đắng cay, tủi cực Nhưng nhà thơ phát hiện họ chính là lực lượng lớn lao, đông đảo của cách mạng Nhà thơ tự nguyện gắn cuộc đời mình với họ bởi nhận thấy ở họ khát vọng, ý chí chung Tất cả cùng nhau hướng tới lý tưởng cao đẹp Chính những bàn tay xù xì, chai sạn ấy khi gắn bó, nối vòng tay lớn thì sức mạnh của

sự đoàn kết là vô cùng to lớn Những nô lệ lầm than kia chính là lực lượng nòng cốt để thoát khỏi “xiềng xích”, quyết chiến “máu lửa” để “Giải phóng” mình và dân tộc mình Chính bằng sự cảm thông, chia sẻ buồn vui, tinh thần hòa nhập

mà khối đời thêm mạnh mẽ, tinh thần cách mạng được nâng cao Lẽ sống của người cộng sản phải luôn hướng về nhân dân, đất nước, nhận thức sâu sắc sức mạnh của tầng lớp nhân dân lao động như thế nhân luôn gắn văn nghệ với cuộc đời, giống như nhà thơ Xuân Diệu từng viết:

“Tôi cùng xương thịt với nhân dân

Cùng đổ mồ hôi cùng sôi nước mắt”

Tất cả sẽ tạo nên nguồn sức mạnh vô địch

Trong văn chương nghệ thuật, nhà thi sĩ ấy tâm niệm “thơ là đi giữa nhạc và ý” Với lớp áo nghệ thuật độc đáo, thi nhân đã mang hai “ý” thơ gần hơn với bạn đọc Với thể thơ bảy chữ tràn ngập những cảm xúc của giọng điệu mê say trong niềm vui khi bắt gặp lí tưởng Hình ảnh thơ tươi sáng, rực rỡ, tràn trề sức sống Đội quân tư từ ẩn dụ, so sánh, điệp ngữ cùng các tính từ, động từ mạnh được khai thác tài tình Tất cả đã góp phần thể hiện rõ tâm trạng say mê của niềm vui lớn, lẽ sống lớn

Nhạc sĩ Văn Ký đã đánh giá “Tố Hữu là một thi sĩ – chiến sĩ Tố Hữu – nhà thơ của Cách mạng mùa thu Thơ ông đã đánh thức tâm hồn tôi từ thời niên thiếu giữa một đêm đen nô lệ, đã nhen lên trong lòng tôi ngọn lửa của tình yêu đất nước.” “Từ ấy” nói chung và hai khổ thơ trên là lời ca của lý tưởng cao đẹp, thể hiện rõ phong cách trữ tình chính trị của thi nhân “Từ ấy” đã thể hiện bước chuyển to lớn của chàng trai trẻ về con đường đi đúng đắn với cách mạng Đồng thời có tác động diệu kỳ với thanh niên cùng thời đang băn khoăn, mất phương hướng Đọc Tố Hữu không chỉ có giá trị hiện thời nay mà còn mai sau Thanh niên thời đại hội nhập cần có lý tưởng sống vững vàng, có đạo đức và mục đích

rõ ràng

Không có gì có thể níu kéo ông ở lại với trần gian được nữa, nhà thơ Tố Hữu nhẹ gót bước vào đời nhưng vẫn để lại cho hậu thế mai sau bao lời thơ bất hủ

Đó là những bài học về cách sống, cách làm người thật quý giá Đó là những lời

ngợi ca về Đảng, về Bác Đó là lời hiệu triệu thế hệ trẻ cho lý tưởng sống cao đẹp trong cuộc đời