Động lực văn hóa để phát triển bền vững đất nước trong điều kiện hiện nay

Bài viết phân tích các quan niệm về văn hóa trong lịch sử, qua đó chỉ ra, ngoài các động lực về kinh tế, xã hội thì động lực văn hóa tinh thần được coi như sức mạnh mềm giúp quốc gia phát triển bền vững. Do đó, việc khơi dậy và phát huy yếu tố tinh thần trong văn hóa dân tộc, chính là việc làm thiết thực góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đưa đất nước phát triển bền vững.

CHUYÊN MỤC

VĂN HÓA - VĂN HỌC - NGÔN NGỮ HỌC

ĐỘNG LỰC VĂN HÓA ĐỂ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG ĐẤT NƯỚC TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY

TRẦN HỒNG LƯU *

Bài viết phân tích các quan niệm về văn hóa trong lịch sử, qua đó chỉ ra, ngoài các động lực về kinh tế, xã hội thì động lực văn hóa tinh thần được coi như sức mạnh mềm giúp quốc gia phát triển bền vững Do đó, việc khơi dậy và phát huy yếu tố tinh thần trong văn hóa dân tộc, chính là việc làm thiết thực góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đưa đất nước phát triển bền vững.

Từ khóa: bản sắc dân tộc, bền vững, phát triển, tinh thần, văn hóa

Nhận bài ngày: 19/01/2022; đưa vào biên tập: 21/01/2022; phản biện: 24/01/2022; duyệt đăng: 10/3/2022

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Văn hóa được coi là động lực tinh

thần hết sức quan trọng để mỗi một

quốc gia có thể phát triển kinh tế bền

vững Bàn về văn hóa, đến nay đã có

trên 200 quan niệm về vấn đề này

theo các hướng tiếp cận khác nhau

Một số quan niệm thường được đề

cập như: Văn hóa là một trong 3 tiêu

chuẩn để một quốc gia nào đó được

coi là cường quốc (của Z Brêdinxki);

văn hóa là “đường phân ranh cơ bản

giữa những con người với nhau” (của S.F Huntington); văn hóa là “nền tảng

và linh hồn của cuộc phiêu lưu của con người” (của F Mayor); là “tiêu chuẩn cơ bản của tiến bộ” (của E.P Chelishev); là “phương thức tự điều chỉnh và tự nhận thức của nhân loại” (của M Epstein); là “năng lực mềm giúp cho Đông Á trở thành khu vực quan trọng vào thế kỷ XXI” (của I Đaisaku) Theo Trần Văn Giàu “mất độc lập thì còn giành lại được” nếu mất văn hóa là “mất hết” UNESCO cho rằng: “Văn hóa là tổng thể sống động các hoạt động sáng tạo (của cá

* Trường Đại học Kinh tế Đà Năng.

nhân và cộng đồng) trong quá khứ và

trong hiện tại Qua hàng thế kỷ các

hoạt động sáng tạo ấy đã cấu thành

nên hệ thống các giá trị, các truyền

thống và thị hiếu, thẩm mỹ và lối sống,

mà dựa trên đó, từng dân tộc khẳng

định bản sắc riêng của mình” (Hồ Sĩ

Quý, 1999 và 2005) Có thể nói, văn

hóa là một khái niệm rộng lớn, bao

chứa các khái niệm tình cảm, tâm lý,

truyền thống, tập quán, lối sống, đạo

đức, khoa học, tôn giáo, nghệ thuật

Nói đến văn hóa là nói đến con người

với trình độ tri thức và sự ứng xử đối

với thế giới xung quanh và với chính

mình

Trong mục đọc sách ở phần cuối Nhật

ký trong tù (1942-1943), lần đầu tiên

Hồ Chí Minh đưa ra định nghĩa về văn

hóa, rất gần với quan niệm của

UNESCO sau này: “Vì lẽ sinh tồn

cũng như vì mục đích của cuộc sống,

loài người mới sáng tạo và phát minh

ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp

luật, khoa học, tôn giáo, văn học,

nghệ thuật, những công cụ cho sinh

hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở và các

phương thức sử dụng Toàn bộ

những sáng tạo và phát minh đó tức

là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp

của mọi phương thức sinh hoạt cùng

với biểu hiện của nó mà loài người đã

sản sinh ra nhằm thích ứng những

nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự

sinh tồn” (Hồ Chí Minh, 2002, tập 3:

431)

Trong bài viết này, chúng tôi muốn

nhấn mạnh đến động lực văn hóa,

như là giải pháp quan trọng - sức

mạnh mềm không thể thiếu được trong sự phát triển bền vững của Việt Nam hiện nay

2 ĐỘNG LỰC VĂN HÓA ĐỂ PHÁT TRIỂN ĐẤT NƯỚC BỀN VỮNG

Trên thế giới, không ít các nhà tư tưởng, các nguyên thủ quốc gia từ cổ chí kim, từ Đông sang Tây đã trăn trở kiếm tìm một chính sách có tính động lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội

Để phát triển kinh tế, ổn định xã hội, Khổng Tử chủ trương dùng đạo đức

để thiết lập trật tự Tuân Tử thì chủ trương kết hợp cả đạo đức và pháp luật để phát triển kinh tế, chủ trương này được các nhà nước phong kiến Trung Quốc sử dụng và phát huy hiệu quả

Ở phương Tây thế kỷ XX, chủ nghĩa hiện sinh kết tội cho khoa học, kỹ thuật hiện đại đã làm con người lúc nào cũng trong tâm thế lo sợ, bất an, môi trường sinh thái bị hủy hoại; họ phản đối kỹ thuật và kêu gọi con người quay trở lại với trạng thái tự nhiên (cũng là ý tưởng của Lão Tử ở Trung Quốc thời cổ đại) Trong khi đó, chủ nghĩa kỹ trị lại đề cao vai trò của khoa học, kỹ thuật, coi kỹ thuật là liều thuốc vạn năng, giúp cho nền kinh tế các nước phương Tây phát triển liên tục Quả thật tri thức khoa học và công nghệ đã và đang mang lại cho con người nhiều thành quả, nhưng cũng chính nó đang mang lại nhiều thảm họa đe dọa cuộc sống của con người, nhất là các vấn đề đạo đức, lối sống, môi trường sinh thái và cả an ninh trật tự

Tuy còn nhiều bàn cãi về động lực

thúc đẩy phát triển nền kinh tế, song

có một số động lực thúc đẩy sự phát

triển kinh tế, đó là: đấu tranh xã hội; tri

thức khoa học - công nghệ; lợi ích và

động lực về ý chí, tinh thần; văn hóa;

vốn đầu tư nước ngoài Một trong

những động lực quan trọng mà bất cứ

các quốc gia nào cần đến sự phát

triển kinh tế một cách bền vững để tạo

ra sự phát triển nhanh và bền vững

trong thế giới đương đại đều phải tính

đến - Đó là sức mạnh mềm của văn

hóa.

Sức mạnh mềm của văn hóa tồn tại

trong truyền thống dân tộc, được kiểm

nghiệm qua thử thách, thăng trầm lịch

sử, được thanh lọc để lưu lại những

giá trị Chính vì thế, sức mạnh đó tiềm

ẩn nhiều yếu tố tích cực, nếu biết khơi

dậy những giá trị tiến bộ của nó sẽ

giúp cho sự phát triển xã hội một cách

bền vững Sức mạnh hay nguồn lực

mềm đó được coi là bộ lọc để góp

phần giảm tải những cú sốc ngược do

nền khoa học - công nghệ ngày nay

dẫn tới, nhằm góp phần thức tỉnh để

tìm ra sự phát triển đúng hướng cho

các quốc gia, dân tộc; vai trò của nó

ngày càng được các nhà lãnh đạo ở

các quốc gia chú ý đến trong các

hoạch định chiến lược của mình

Nhanh nhạy nắm bắt được điều này,

Đảng ta đã chỉ ra: “Phát huy sức

mạnh trí tuệ và sức mạnh tinh thần

của người Việt Nam; coi phát triển

giáo dục và đào tạo, khoa học và công

nghệ là nền tảng và động lực của sự

nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại

hóa” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2001: 91)

Sức mạnh tinh thần của dân tộc Việt Nam nằm trong chính nền văn hóa truyền thống Trước đó, Đảng ta đã sớm vạch ra động lực này và khẳng định mối liên hệ hữu cơ giữa sự phát triển kinh tế và văn hóa, đó là: “Xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu văn hóa, vì xã hội công bằng, văn minh, con người phát triển toàn diện Văn hóa là kết quả của kinh tế, đồng thời là động lực của sự phát triển kinh tế Các nhân tố văn hóa phải gắn kết chặt chẽ với đời sống và hoạt động xã hội trên mọi phương diện chính trị, kinh tế, xã hội, luật pháp, kỷ cương… biến thành nguồn lực nội sinh quan trọng nhất của sự phát

triển” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 1998:

55)

Mỗi dân tộc có một truyền thống, một bản sắc văn hóa riêng được hình thành trong lịch sử, qua thử thách của thời gian và thực tiễn sàng lọc, thẩm thấu Chính vì vậy, truyền thống văn hóa bám rễ, ăn sâu vào tâm khảm của các thế hệ và có tính bền vững tương đối nhưng không phải là bất biến Bản sắc văn hóa là nét độc đáo tạo ra sức sống của một dân tộc không lẫn với dân tộc khác Trong quá trình hội nhập, toàn cầu hóa có sự tác động mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường

và cuộc cách mạng công nghệ đương đại, dân tộc nào không giữ được bản sắc cũng xem như bị đồng hóa, hòa tan và mai một Nền văn hóa thế giới hết sức phong phú, đa dạng từ lối

sống, tập quán, cách ăn mặc, ứng xử,

quan hệ, sinh hoạt, ngôn ngữ đến

cách tổ chức kinh tế - xã hội Một nền

văn hóa có sức sống, ngoài việc biết

giữ gìn và phát huy những giá trị tích

cực của truyền thống dân tộc còn phải

biết kế thừa những giá trị tốt đẹp,

những tinh hoa của thế giới phù hợp

với điều kiện lịch sử cụ thể của dân

tộc mình Đó là sự kế thừa một cách

có chọn lọc, với tinh thần gạn đục

khơi trong, chống đồng hóa, hòa tan

hay lai căng

Việt Nam có một nền văn hóa truyền

thống với sức sống mãnh liệt Điều đó

đã được kiểm chứng qua đấu tranh

giành độc lập, thống nhất giang sơn

và phát triển bền vững Trong số hàng

trăm quốc gia hiện có trên thế giới,

không phải ngẫu nhiên Việt Nam

được UNESCO công nhận là một

trong số 34 nền văn hóa có bản sắc

văn hóa riêng của thế giới (Hồ Sĩ

Quý, 2005) Dân tộc Việt Nam đã

làm thế nào để nền văn hóa dân tộc

được bảo tồn, đứng vững qua nhiều

biến động của lịch sử; đánh bại được

mọi âm mưu đồng hóa, khai hóa của

kẻ thù qua các thời đại và ngày càng

phát triển Việc điểm qua những giá

trị tốt đẹp trong truyền thống dân tộc

sẽ là cơ sở để chúng ta thấy được

những ưu điểm của mình, nhằm phát

huy những giá trị văn hóa Việt Nam

để luôn tồn tại và ngày càng phát

triển

Sức sống của dân tộc ta, trước hết

được biểu hiện trong tinh thần yêu

nước Truyền thống này đã được Chủ

tịch Hồ Chí Minh khái quát: “Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi

sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước” (Hồ Chí Minh, 2001, tập 6: 171) Đó là tinh thần Sát Thát, là hào khí Đông A đã giúp cho nhà Trần đánh bại đế quốc Mông -Nguyên lớn nhất thế giới lúc đó; là khí phách “thà làm quỷ nước Nam còn hơn làm vương đất Bắc” của Trần Bình Trọng; là ý chí của Lê Quýnh khi nói: “Đầu có thể chặt nhưng tóc không thể cắt” khi trả lời quân Thanh; bao giờ nước Nam hết

cỏ mới hết người Việt Nam đánh Pháp của Nguyễn Trung Trực, và khí phách tuyệt vời của Nguyễn Văn Trỗi trước pháp trường của Mỹ -ngụy Đồng thời, cũng từ nền văn minh lúa nước, ngoài việc chống ngoại xâm, người Việt Nam còn phải đắp đê chống lũ Từ bao đời nay, nhiều dân tộc sống trên dải đất này

đã đoàn kết, tương trợ nhau đã hình thành nên dân tộc Việt Nam Đây

cũng là cơ sở tạo ra lòng thương

người, lá lành đùm lá rách, thương người như thể thương thân tạo nên

phẩm chất tốt đẹp của dân tộc ta Các cuộc vận động ủng hộ người nghèo của đài truyền hình, báo chí, đài phát thanh ở Việt Nam gần đây đã được đông đảo nhân dân cả nước

hưởng ứng nồng nhiệt Ngoài ra, ý

thức về cộng đồng, biểu đạt trong

hình tượng về mẹ Âu Cơ sinh ra

trăm trứng để nói về cội nguồn của

người Việt

Đó là lòng nhân ái, lối sống thanh

cao, bao dung của con người nói

chung, kẻ sĩ nói riêng Nhớ về cội

nguồn, ăn quả nhớ kẻ trồng cây

cũng là nét riêng trong tâm thức

người Việt Nam Đó là đức tính

siêng năng, cần cù trong lao động,

học tập của dân tộc ta: có làm thì

mới có ăn, nếu lười biếng thì miệng

ăn núi lở, bây giờ khó nhọc có ngày

phong lưu Trong điều kiện nền

kinh tế thị trường và hội nhập quốc

tế hiện nay sẽ kéo theo sự tác động

của các nền văn hóa khác vào nước

ta– xu thế tất yếu Nếu trong kinh tế,

chúng ta chủ động để hội nhập thì

trong văn hóa cũng vậy Bài học hội

nhập vẫn còn nguyên giá trị cho Việt

Nam từ nhiều nước Châu Phi, Mỹ

Latinh khi chạy theo mô hình công

nghiệp hóa ồ ạt kiểu Âu - Mỹ mà

không tính đến các yếu tố văn hóa

đặc thù của từng dân tộc, kéo theo

sự chậm tiến về các mặt kinh tế - xã

hội

Văn hóa được coi là bộ lọc để thẩm

thấu bỏ đi những yếu tố bên ngoài

không phù hợp với dân tộc, tiếp

nhận những giá trị mới nhưng tiến

bộ của nhân loại để làm giàu thêm

những giá trị truyền thống Văn hóa

như là phần mềm (phần cứng là các

yếu tố khoa học và công nghệ)

trong việc lựa chọn các loại hình

công nghệ vào điều kiện kinh tế cụ thể nước ta một cách tối ưu nhất Như vậy, thành tố chính của văn hóa chính

là con người Thông qua con người

xử lý, tiếp nhận, lựa chọn thì văn hóa mới phát huy tác dụng của nó Trong suốt cuộc đời hoạt động của Hồ Chí Minh, con người luôn là mối quan tâm đặc biệt của Người Từ những người cùng khổ, đến những người dân nô lệ mất nước ở khắp các lục địa là động lực để Người quyết tâm

ra đi tìm hình của nước Cho đến

phút cuối cùng trước khi đi xa, Người vẫn không quên căn dặn toàn Đảng, toàn dân: “Đầu tiên là vấn đề con người” Muốn cho con người Việt Nam kế thừa, phát huy được truyền thống tốt đẹp của dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu chính phủ: “Phải tạo mọi điều kiện cho nhân dân lao động có thể nắm được những hiểu biết khoa học kỹ thuật” (Hồ Chí Minh, 2001, tập 10: 313)

Chỉ khi có tri thức, hiểu biết đầy đủ, cộng với một cơ chế dân chủ thì người dân mới có thể sáng suốt lựa chọn những gì cần cho phát triển văn hóa Trong điều kiện thế giới ngày nay, con người Việt Nam – những chủ thể văn hóa quyết định sự phát triển kinh tế bền vững được hay không phụ thuộc phần lớn vào việc chúng ta có mềm dẻo, năng động, thích nghi được với mọi biến đổi của hoàn cảnh như thế nào Đây là điều chúng ta có thể làm được, bởi trong lịch sử chúng ta đã từng làm

được Nho giáo trước đây là vũ khí

tư tưởng của tầng lớp thống trị, các

nhà tư tưởng Việt Nam, sau một

thời gian chống đối, đã nhận ra rằng,

nó có thể được sử dụng, cải biến,

tích hợp để trở thành một thành tố

tích cực giúp chúng ta chống lại sự

đồng hóa từ phương Bắc Sự dung

nạp Nho - Phật - Lão vào Việt Nam

là sự mềm dẻo, thích nghi của dân

tộc ta Chúng ta đã biết kế thừa,

gạn lọc những tinh hoa của ba tôn

giáo này, tạo ra vẻ đẹp riêng, làm

phong phú thêm bản sắc văn hóa

dân tộc

Bên cạnh giá trị tốt đẹp trong truyền

thống văn hóa cần được phát huy

và kế thừa thì những hủ tục, cái xấu

nhân danh đổi mới, đội lốt cái mới

để hồi phục cũng phải kiên quyết

loại bỏ Chủ tịch Hồ Chí Minh căn

dặn: “Chúng ta phải thay đổi triệt để

những nếp sống, thói quen, ý nghĩ

và thành kiến có gốc rễ sâu xa hàng

ngàn năm Chúng ta phải thay đổi

quan hệ sản xuất cũ, xóa bỏ giai

cấp bóc lột, xây dựng quan hệ sản

xuất mới không có bóc lột Chúng ta

phải biến một nước dốt nát cực khổ

thành một nước văn hóa cao và đời

sống tươi vui hạnh phúc” (Hồ Chí

Minh, 2001, tập 8: 493-494) Đó là

công việc to lớn, vẻ vang nhưng cũng

hết sức nặng nề, hơn thế: “Đây là

cuộc chiến đấu chống lại những gì đã

cũ kỹ, hư hỏng, để tạo ra những cái

mới mẻ tốt tươi” (Hồ Chí Minh, 2001,

tập 12: 505) Muốn giành được

thắng lợi trong “cuộc chiến đấu

khổng lồ” này, theo Hồ Chí Minh (2001, tập 12: 505) “cần phải động viên toàn dân, tổ chức giáo dục toàn dân, dựa vào lực lượng vĩ đại của toàn dân”

Cùng với việc xóa bỏ những tư tưởng bóc lột, lười lao động, chúng ta cần phải chống lại những tư tưởng xấu

từ tác động của kinh tế thị trường như lối sống thực dụng, làm ăn bất lương, lừa đảo, buôn lậu, tham nhũng, tâm lý sống gấp và các tệ nạn xã hội như: trộm cắp, nghiện ngập, bạo lực Từng bước hội nhập, toàn cầu hóa về kinh tế để tránh thất bại chúng ta cần chuẩn bị cẩn thận, chu đáo, nghiêm túc thì mới có thể

“tránh khỏi bị động, thiếu sót và sai lầm” (Hồ Chí Minh, 2001, tập 12: 504)

Nghị quyết của Bộ Chính trị về công tác tư tưởng chỉ rõ: “Những giá trị văn hóa truyền thống vững bền của dân tộc Việt Nam là lòng yêu nước nồng nàn, ý thức cộng đồng sâu sắc, đạo lý thương người như thể thương thân, đức tính cần cù, vượt khó sáng tạo trong lao động Đó là nền tảng sức mạnh tinh thần to lớn

để nhân dân ta xây dựng một xã hội phát triển, tiến bộ, công bằng, nhân ái” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 1995: 19)

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII cũng khẳng định: “Trong

điều kiện kinh tế thị trường và mở rộng giao lưu quốc tế, phải đặc biệt quan tâm giữ gìn và nâng cao văn hóa dân tộc, kế thừa và phát huy truyền

thống đạo đức, tập quán tốt đẹp và

lòng tự hào dân tộc” (Đảng Cộng sản

Việt Nam, 2016: 11)

Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc

lần thứ XII, của Đảng Cộng sản Việt

Nam nhấn mạnh: Phát triển bền vững

văn hóa, xã hội trên cơ sở gắn kết

chặt chẽ, hài hòa giữa phát triển kinh

tế với phát triển văn hóa và thực hiện

tiến bộ, công bằng xã hội, nâng cao

đời sống nhân dân Trong mục tiêu

tổng quát, Đảng cũng chỉ rõ: “Phát

triển văn hóa, thực hiện dân chủ, tiến

bộ, công bằng xã hội, bảo đảm an

sinh xã hội, tăng cường phúc lợi xã

hội và cải thiện đời sống nhân dân”

(Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016:

271)

Trong công tác văn hóa, nhiệm vụ của

Đảng là: “Tăng cường vai trò lãnh đạo

của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệu

quả quản lý nhà nước về văn hóa

Phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên

tiến, giữ gìn bản sắc tốt đẹp của dân

tộc Chủ động hợp tác và giao lưu

quốc tế về văn hóa, quảng bá văn hóa

Việt Nam, tiếp nhận có chọn lọc tinh

hoa văn hóa thế giới, đáp ứng yêu

cầu hội nhập và phát triển Xây dựng

con người Việt Nam phát triển toàn

diện và môi trường văn hóa lành

mạnh, văn minh trên tất cả các lĩnh

vực của đời sống xã hội, khắc phục

các biểu hiện xuống cấp về đạo đức

xã hội Nâng cao hoạt động của các

thể chế văn hóa Xây dựng và nhân

rộng các mô hình gia đình văn hóa

tiêu biểu, tăng cường sự phối hợp

giữa gia đình, nhà trường và xã hội”

(Đảng Cộng sản Việt Nam, 2016: 303)

Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng hơn một lần

nhấn mạnh việc: “khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc, phát huy ý chí và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại… phấn đấu đến giữa thế kỷ XXI Nước ta trở thành một nước phát triển, theo định hướng xã hội chủ nghĩa” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021: 35-36, 111); và “khơi dậy tinh thần và ý chí, quyết tâm phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; dân tộc cường thịnh, trường tồn; phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021: 46) Đảng còn chủ trương: “Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, gắn kết chặt chẽ, hài hòa giữa giá trị truyền thống

và giá trị hiện đại Phát triển toàn diện, đồng bộ các lĩnh vực văn hóa, môi trường văn hóa, đời sống văn hóa phong phú, đa dạng, văn minh, lành mạnh; vừa phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc, vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại để văn hóa thực sự là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và động lực đột phá cho phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế” (Đảng Cộng sản Việt Nam, 2021: 47)

Hơn thế, Đảng còn chỉ ra định hướng

cho giai đoạn phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030 là: “Phát triển

con người toàn diện và xây dựng nền

văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà

bản sắc dân tộc để văn hóa, con

người Việt Nam thật sự trở thành

sức mạnh nội sinh, động lực phát

triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc

Tăng đầu tư cho phát triển sự

nghiệp văn hóa Xây dựng, phát

triển, tạo môi trường và điều kiện xã

hội thuận lợi nhất để khơi dậy

truyền thống yêu nước, niềm tự hào

dân tộc, niềm tin, khát vọng phát

triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc;

tài năng, trí tuệ, phẩm chất của con

người Việt Nam là trung tâm, mục

tiêu và động lực phát triển quan

trọng nhất của đất nước” (Đảng

Cộng sản Việt Nam, 2021:

115-116)

Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế

thế giới là xu thế tất yếu của các

quốc gia Bên cạnh những lợi ích to

lớn thì toàn cầu hóa cũng gây ra

hiện tượng mất gốc, mất bản sắc

văn hóa dân tộc; làm mất ổn định về

kinh tế, chính trị; tăng cách biệt sự

phân hóa giàu nghèo ở trong cũng

như ngoài nước; tạo ra xung đột

giữa các giá trị Đây cũng chính là

thời cơ để các nước đang phát triển

tranh thủ vốn và công nghệ từ các

nước khác đầu tư vào, tranh thủ

học hỏi tiếp nhận, thích nghi nếu

như các nước này đủ tỉnh táo, sáng

suốt, biết tiếp thu, kế thừa có chọn

lọc những tinh hoa văn hóa từ bên

ngoài làm giàu thêm bản sắc văn hóa

dân tộc, nhằm phát triển kinh tế bền

vững Muốn vậy, ngoài việc chủ động

tham gia vào các quá trình quốc tế

hóa, chúng ta phải biết khai thác những lợi thế của dân tộc, phát triển các năng lực nội sinh của đất nước, trong đó có văn hóa tinh thần Đó chính là bản lĩnh để giúp dân tộc ta vững tin trong quá trình hội nhập kinh

tế quốc tế

3 KẾT LUẬN

Thứ hai, khơi dậy trong nhân dân

-chủ thể của sự phát triển đất nước lòng tự hào dân tộc, khắc phục nguy

cơ nghèo đói, tụt hậu so với thế giới

Thứ ba, khơi dậy khát vọng vươn tới

một đất nước tự do, phồn vinh và dân chủ, văn minh, sánh vai với các cường quốc năm châu trong ý thức

Thứ nhất, văn hóa là vấn đề liên quan

đến con người, lấy con người làm chủ thể trung tâm và xoay xung quanh con người Vì thế cần thực sự coi con người là trung tâm, mục tiêu, động lực phát triển của đất nước nhưmong mỏi lớn nhất của Hồ Chí Minh trước lúc đi xa: “ Đầu tiên là vấn đề con người” Trên cơ sở đó biến chủ trương “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra,

dân thụ hưởng, dân giám sát” thành

hiện thực cụ thể sinh động.

Để phát triển Việt Nam trong điều kiện toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư hiện nay, Việt Nam cần có giải pháp phát triển đồng

bộ, thực sự coi văn hóa là động lực

quan trọng, sức mạnh mềm để tạo ra

sự phát triển bền vững cho dân tộc Cụthể như sau:

người dân kể cả học sinh, sinh viên

những người chủ tương lai của đất

nước

Thứ tư, để đất nước phát triển bền

vững không ảnh hưởng đến thế hệ

mai sau, con người Việt Nam cần phải

được trang bị đầy đủ tri thức và đạo

đức toàn diện Chỉ khi có hiểu biết đầy

đủ thì họ mới có khả năng hội nhập,

tiếp thu chọn lọc các thành tựu từ văn

minh nhân loại để phát triển đất nước,

tránh nguy cơ hòa tan, bị đồng hóa về

văn hóa

Thứ năm, với vị thế của người làm

chủ, có đức, có tài, người Việt Nam

cần phát huy những giá trị văn hóa

truyền thống, chọn lọc những tinh hoa

của nhân loại để phát triển; gạt bỏ

những cái xấu, lạc hậu cả trong truyền

thống lẫn ngoại lai để vượt qua và tiến

lên phía trước

Thứ sáu, để người dân thực sự tin

tưởng và có khát vọng vươn lên vượt

nghèo, nhà nước cần phải chống

tham nhũng có hiệu quả; có cơ chế

để diệt giặc nội sinh một cách hiệu

quả thì dân mới yên tâm, nỗ lực

tham gia xây dựng, phát triển đất nước

Thứ bảy, với vị thế của Việt Nam

hiện nay, chúng ta hoàn toàn có thể biến khát vọng xây dựng đất nước phát triển bền vững, phồn vinh trong tương lai gần Phát huy tinh thần đồng lòng của hội nghị Diên Hồng, khí thế Sát Thát năm xưa vào mặt trận kinh tế, kết hợp sức mạnh dân tộc và thời đại; tranh thủ thời cơ, loại bỏ nguy cơ với tầm nhìn và cách nhìn toàn diện, nhân văn trong các chính sách đề ra đúng quy luật khách quan phát triển kinh tế hài hòa với văn hóa và bảo vệ môi trường, Việt Nam sẽ đạt được các mục tiêu đề ra

Các giải pháp trên cần được thực hiện đồng bộ, tùy điều kiện cụ thể, từng lúc, từng nơi có thể có trọng điểm

để nhấn mạnh thực hiện, chứ không dàn trải Có như vậy, Việt Nam mới

có thể sớm đạt đến mục tiêu: dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh trong điều kiện thế giới ngày nay 

TÀI LIỆU TRÍCH DẪN

1 Đảng Cộng sản Việt Nam 1995 Nghị quyết Bộ Chính trị về một số định hướng trong

công tác tư tưởng Hà Nội: Nxb Chính trị Quốc gia.

2 Đảng Cộng sản Việt Nam 1996 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII Hà

Nội: Nxb Chính trị Quốc gia.

3 Đảng Cộng sản Việt Nam 1998 Văn kiện Hội nghị lần thứ V Ban Chấp hành Trung

ương khóa VIII Hà Nội: Nxb Chính trị Quốc gia.

4 Đảng Cộng sản Việt Nam 2001 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Hà

Nội: Nxb Chính trị Quốc gia.

5 Đảng Cộng sản Việt Nam 2016 Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XII Hà

Nội: Nxb Chính trị Quốc gia.

6 Đảng Cộng sản Việt Nam 2021 Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIII –

tập 1 Hà Nội: Nxb Chính trị Quốc gia.

7 Hồ Chí Minh 2001, Toàn tập – tập 1, 6, 8, 10, 12 Hà Nội: Nxb Chính trị Quốc gia.

8 Hồ Chí Minh 2002, Toàn tập – tập 3 Hà Nội: Nxb Chính trị Quốc gia.

9 Hồ Sĩ Quý.1999 Về văn hóa và văn minh Hà Nội: Nxb Chính trị Quốc gia.

10 Hồ Sĩ Quý 2005 Về giá trị và giá trị Châu Á Hà Nội: Nxb Chính trị Quốc gia.