Viêm amidan mạn là tình trạng viêm thường xuyên, tái lại nhiều lần của amidan khẩu cái. Vi khuẩn kháng thuốc ngày càng cao nên chỉ định phẫu thuật càng nhiều. Với mục đích giúp tìm hiểu việc thất bại của điều trị nội, nghiên cứu này sẽ xác định vi khuẩn gây bệnh từ các mô amidan và kháng sinh đồ. Bài viết trình bày khảo sát vi khuẩn, kháng sinh đồ phân lập được trên mẫu mô amidan viêm mạn.
Trang 1KHẢO SÁT VI TRÙNG VÀ KHÁNG SINH ĐỒ TRÊN MẪU BỆNH PHẨM AMIDAN CỦA BỆNH NHÂN CẮT AMIDAN
DO VIÊM TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA THÀNH PHỐ CẦN THƠ
VÀ BỆNH VIỆN TAI MŨI HỌNG THÀNH PHỐ CẦN THƠ
TỪ THÁNG 8/2020 ĐẾN THÁNG 8/2021
Nguyễn Thị Thanh Thủy 1 , Trần Minh Trường 2 , Nguyễn Triều Việt 1
TÓM TẮT
Đăt vấn đề: Viêm amidan mạn là tình trạng viêm thường xuyên, tái lại nhiều lần của amidan khẩu cái Vi
khuẩn kháng thuốc ngày càng cao nên chỉ định phẫu thuật càng nhiều Với mục đích giúp tìm hiểu việc thất bại của điều trị nội, nghiên cứu này sẽ xác định vi khuẩn gây bệnh từ các mô amidan và kháng sinh đồ
Mục tiêu: Khảo sát vi khuẩn, kháng sinh đồ phân lập được trên mẫu mô amidan viêm mạn
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu tiến cứu, mô tả trên 39 bệnh nhân viêm amidan mạn
có chỉ định cắt
Kết quả: Tỷ lệ cấy có vi khuẩn là 100% Vi khuẩn hay găp: S pneumoniae 61,54%, K pneumoniae 38,46%,
M catarrhalis 23,08%, S.aureus 20,51%, P.aeruginosa 12,82% Kháng sinh đồ: S.pneumoniae nhạy Meropenem 91,67%; Tetracycline 66,67%; Ceftriaxone, Vancomycin 58,33% K.pneumoniae nhạy: Imipenem, Meropenem 93,75 %; Tetracycline 75%; Ceftazidime, Cefepime 68,75% M.Catarrhalis nhạy: Tetracycline 77,8% S.areus nhạy: Azithromycin 62,5%; Tetracycline, Ciprofloxacin, Levofloxacin 50% P.aeruginosa nhạy Imipenem, Meropenem100%; Gentamycin 80%
Kết luận: Dựa vào tần suất các chủng vi khuẩn hay gặp trong viêm amidan mạn để cân nhắc việc chỉ định
kháng sinh theo kháng sinh đồ và hạn chế phẫu thuật không cần thiết
Từ khóa: viêm amidan mạn, kháng sinh đồ
ABSTRACT
SURVEY OF BACTERIA AND ANTIBIOGRAM ON TONSIL TISSUES OF PATIENTS
WITH TONSILLECTOMY AT CAN THO GENERAL HOSPITAL & CAN THO ENT HOSPITAL
FROM AUGUST 2020 TO AUGUST 2021
Nguyen Thi Thanh Thuy, Tran Minh Truong, Nguyen Trieu Viet
* Ho Chi Minh City Journal of Medicine * Vol 26 - No 1 - 2022: 278-284
Background: Chronic tonsillitis is a frequent, recurrent inflammation of the palatine tonsils
Antibiotic-resistant microorganisms are becoming more common Hence surgery is becoming more common This study aimed to investigate the failure of medical treatment, the bacterial cause, and antibiogram by bacterial survey, antibiotics isolated on chronic inflammatory tonsil tissue samples
Objective: Researching on aerobic bacterial and antibiotic graph of chronic tonsilitis
Methods: A prospective, descriptive study on 39 patients with chronic tonsillitis indications for surgery Results: All of cultures has found bacteria Most common bacteria: S pneumoniae 61.54%, K pneumoniae
38.46%, M catarrhalis 23.08%, S.aureus 20.51%, P aeruginosa 12.82% Antibiogram: S.pneumoniae sensitive
to Meropenem 91.67%; Tetracycline 66.67%; Ceftriaxone, Vancomycin 58.33% Sensitive K pneumoniae:
Tác giả liên lạc: TS.BS Nguyễn Triều Việt ĐT: 0913708007 Email: vietctho@gmail.com
Trang 2Imipenem, Meropenem 93.75%; Tetracycline 75%; Ceftazidime, Cefepime 68.75% M Catarrhalis sensitive: Tetracycline 77.8% Sensitive S areus: Azithromycin 62.5%; Tetracycline, Ciprofloxacin, Levofloxacin 50% P aeruginosa sensitive to Imipenem, Meropenem 100%; Gentamycin 80%
Conclusion: The results show the frequency of common bacterial strains in chronic tonsillitis We need to
consider the indication of antibiotics according to the antibiogram and limit unnecessary surgery
Key words: tonsilitis, antibiogram
ĐẶT VẤN ĐỀ
Viêm amidan mạn tính là tình trạng: viêm
cấp thường xuyên, viêm tái đi tái lại nhiều lần
của amidan khẩu cái Hầu hết bệnh nhân với
biểu hiện của triệu chứng viêm amidan cấp đa
số đã được điều trị bằng nội khoa Có nghiên
cứu đã chỉ ra rằng hơn ¾ bệnh nhân bị viêm
amidan cấp được kê đơn thuốc kháng sinh ở
Hoa Kỳ(1)
Việc kê đơn kháng sinh không cần thiết sẽ
làm tăng tỉ lệ đề kháng kháng sinh của vi
khuẩn, dẫn đến yêu cầu phải phẫu thuật Cho
đến nay cắt amidan vẫn là phẫu thuật chiếm
nhiều nhất trong các phẫu thuật Tai Mũi Họng
ở nước ta cũng như các nước phát triển Ở Mỹ,
mỗi năm có khoảng 500.000 trường hợp bệnh
nhân được cắt amidan và được xếp vào 24
phẫu thuật được thực hiện nhiều nhất ở Hoa
Kỳ(2) Ở Việt Nam chiếm 24,7%, trong các phẫu
thuật Tai Mũi Họng(3)
Đã có nhiều nghiên cứu sự hiện diện của vi
khuẩn trong viêm amidan và viêm họng bằng
cách phết họng và lấy bệnh phẩm từ các hốc mủ
của amidan Giá trị của các xét nghiệm này
không cao do các sinh vật nuôi cấy được có thể
là các loài thường trú trên bề mặt amidan Một
số tác giả nước ngoài đã dùng phương pháp
khảo sát vi khuẩn tại mô, trong nhu mô amidan
cho thấy sự khác biệt đáng kể với phương pháp
phết họng(4)
Với mục đích góp phần tìm hiểu việc thất bại
của điều trị nội khoa viêm amidan mạn tính
Nghiên cứu này sẽ xác định vi khuẩn gây bệnh
từ các mô amidan và kháng sinh đồ
Mục tiêu
Khảo sát vi khuẩn trên mẫu mô amidan của
bệnh nhân cắt amidan do viêm
Khảo sát kháng sinh đồ vi khuẩn phân lập được trên mẫu mô amidan của bệnh nhân cắt amidan do viêm
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
Những bệnh nhân viêm amidan đã được cắt amidan tại bệnh viện Đa khoa Thành phố Cần Thơ và bệnh viện Tai Mũi Họng Thành phố Cần Thơ từ tháng 8/2020 đến tháng 8/2021
Tiêu chuẩn chọn mẫu
Tuổi: 18 - 60 tuổi, không phân biệt nơi cư ngụ, nghề nghiệp, hoàn cảnh gia đình
Có chỉ định cắt amidan
Bệnh nhân đồng ý tham gia nghiên cứu
Tiêu chuẩn loại trừ
Amiđan còn một phần hoặc sót sau lần cắt trước Các trường hơp cắt amidan rách bao trong, sót amidan, mô amidan bị mủn nát trong quá trình cắt
Amiđan được chẩn đoán lâm sàng nghi ngờ
ác tính: u sùi hoặc loét kèm theo thâm nhiễm Bệnh nhân không trả lời đầy đủ các câu hỏi, không đồng ý tham gia nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu
Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu tiến cứu mô tả
Cỡ mẫu
N=39 mẫu
Phương pháp thực hiện
Bệnh nhân có mặt tại bệnh viện và không ăn uống ≥6 giờ trước khi cắt, trước mổ đánh răng, súc miệng bằng Betadin 3 lần
Mẫu bệnh phẩm amidan bên trái hoặc bên phải được lấy ngẫu nhiên Sau khi khối amiđan được tách ra khỏi thành họng bằng phương
Trang 3pháp bóc tách hoặc dao điện cao tần lưỡng cực
(không rách bao) Khi khối amidan đươc tách ra
khỏi thành họng, cho vào khay hạt đậu và rửa
sạch bằng nước muối sinh lý 0,9% và cho vào
một khay hạt đậu khác có chứa dung dịch
Betadine 1% ngâm trong 10 phút, sau đó rửa
sạch lại bằng nước muối sinh lý 0,9% Sau đó
dùng dao mổ xẻ dọc amidan ra, dùng que lấy
mẫu phết vào giữa trung tâm mặt cắt amidan
Mẫu bệnh phẩm được ghi rõ họ tên, tuổi,
ngày, giờ lấy bệnh phẩm và trong vòng 24h gửi
mẫu đến phòng xét nghiệm vi sinh trường Đại
học y dược Cần Thơ Đồng thời ứng với mỗi
mẫu bệnh phẩm được kèm theo một phiếu kết
quả kháng sinh đồ
Xử lý và phân tích số liệu
Nhập liệu bằng phần mềm Epidata 3.1 và xử
lý số liệu bằng phần mềm Stata 12
Các biến liên tục được biểu thị dưới dạng
trung bình ± độ lệch chuẩn (SD) và sử dụng
kiểm định t-test
Các biến phân loại, được trình bày dưới
dạng tỷ lệ phần trăm, được so sánh bằng cách sử
dụng kiểm định chi bình phương của Pearson
Giá trị p nhỏ hơn 0,05 được coi là có ý nghĩa
thống kê
Y đức
Nghiên cứu đã được thông qua Hội đồng
Đạo đức trong nghiên cứu Y sinh học Đại học Y
Dược TP HCM, số 503/HĐĐĐ-ĐHYD, ngày
25/8/2020
KẾT QUẢ
Kết quả vi sinh và kháng sinh đồ
Kết quả vi sinh
S pneumoniae chiếm nhiều nhất (61,54%), K
pneumoniae (38,46%), M catarrhalis (23,08%), S
areus (20,51%), P aeruginosa (12,82%) Ít gặp nhất
là Streptococcus spp, Streptococcus pyogenes, Proteus
spp mỗi loại chỉ chiếm 2,56% và HI (5,13%)
Số loại vi khuẩn phân lập được trên một mẫu
bệnh phẩm
Trong số 39 mẫu bệnh phẩm được nuôi cấy,
100% mẫu đều cấy ra vi khuẩn Trong đó mẫu bệnh phẩm ghi nhận nhiều nhất là 3 loại vi khuẩn (13%), 2 loại vi khuẩn (46%), 1 loại vi khuẩn (41%)
Kết quả kháng sinh đồ
S pneumoniae
*Kháng: Amoxicillin + Acid Clavulanic 87,50%, Amoxicillin 75%, Clindamycin 62,5%, và
Erythromycin 54,17% (Hình 1)
*Nhạy: Meropenem 91,67%, Tetracycline 66,67%, Ceftriaxone 58,33% và Vancomycin
58,33% (Hình 1)
K pneumoniae
* Kháng: Amoxicillin + Acid Clavulanic 93,8%, Piperacllin 75%, và Moxifloxacin 62,5%
(Hình 2)
*Nhạy: nhóm Carbapenem (Imipenem, Meropenem) 93,75%, Tetracycline 75%, và 2 kháng sinh thuộc Cephalosporin (Ceftazidime,
Cefepime) 68,75% (Hình 2)
M Catarrhalis
*Kháng: Moxifloxacin, Azithromycin, Ceftriaxone (100%), còn lại Cefuroxim, Clarithromycin, Levofloxacin, Ciprofloxacin, Clindamycin và Amoxicillin + Acid Clavulanic
có tỷ lệ kháng là 88,9% (Hình 3)
*Nhạy: Tetracycline 77,8%, Erythromycin
44,4% (Hình 3)
S areus
Kháng: Oxacillin 75%; Erythromycin, Clindamycin, Cefoperazone/Sulbactam 62,5%
(Hình 4)
*Nhạy: Azithromycin 62,5%; Tetracycline, Ciprofloxacin, Levofloxacin, Moxifloxacin 50%
(Hình 4)
P aeruginosa
*Kháng: Ampicilin, Amoxicillinicilin + Acid Clavulanic là 100%, Ceftriaxone, Ceftazidime là
80% (Hình 5)
*Nhạy: nhóm Carbapenem (Imipenem, Meropenem) là 100%, và Gentamycin là 80%
(Hình 5)
Trang 4Hình 1: Kháng sinh đồ S pneumoniae
Hình 2: Kháng sinh đồ K pneumoniae
Hình 3: Kháng sinh đồ M catarrhalis
Trang 5Hình 4: Kháng sinh đồ S areus
Hình 5: Kháng sinh đồ P aeruginosa
BÀN LUẬN
Kết quả phân lập vi khuẩn bằng cách phết
mẫu mô amidan ở nghiên cứu chúng tôi cho
thấy thường gặp nhất là S pneumoniae 61,54%, K
pneumoniae 38,46%, M catarrhalis 23,08%, S areus
20,51%, P aeruginosa 2,82% và HI 5,13% Kết quả
này khá tương đồng với tác giả Sriram G(5) với
cách lấy mẫu tương tự thì S.pneumoniae và group
B b-hemolytic streptococci 17%, S areus 12%, HI 8%
và P.aeruginosa 7% Trong khi tác giả Trương
Kim Tri(6) phết mẫu bề mặt mô amidan,HI chiếm
tỷ lệ cao nhất tới 27,7%, Staphylococus aureus
17,0%, sau đó S.pneumoniae, Streptococcus alpha
hemolytic 12,8% Kết quả này cho thấy sự khác
nhau rõ rệt giữa việc thực hiện cấy mẫu bệnh phẩm bề mặt của amidan và mẫu bệnh phẩm lõi Điều này có thể giải thích qua cách lấy mẫu bệnh phẩm bằng phết họng sẽ không thể lấy hoàn toàn bệnh phẩm khiến cho số lượng vi khuẩn ghi nhận không cao
Về kháng sinh đồ của S pneumoniae có tỷ lệ
kháng cao với Amoxicillin/Acid clavulanic 87,50%, Amoxicillin 75%, Clindamycin 62,5%, và Erythromycin 54,17% Nhạy cao Meropenem 91,67%, Tetracycline 66,67%, Ceftriaxone 58,33%
và Vancomycin 58,33% Tác giả Trương Kim
Trang 6Tri(6) ghi nhận vi khuẩn nhạy cảm Ampicillin là
16,67%, Cephalexin 66,67%, Ceftriaxone,
Cefuroxime 33,3% kết qủa này khá tương đồng
với nghiên cứu tôi Còn lại Erythromycin nhạy
50%, Vancomycin nhạy 100 %, ở đây có một chút
khác biệt với nghiên cứu của chúng tôi khi các tỷ
lệ này đều thấp hơn Sự khác biệt này cho thấy
trong thời gian qua việc lạm dụng kháng sinh
không đúng đã làm giảm tính nhạy cảm ngay cả
những nhóm từng coi là đặc trị
Về kháng sinh đồ K.pneumoniae cho ta thấy
nhóm Carbapenem (Imipenem, Meropenem) có
độ nhạy cao nhất 93,75 %, Tetracycline nhạy
75%, và Cephalosporin (Ceftazidime, Cefepime)
nhạy 68,75% Tỷ lệ kháng cao nhất là
Amoxicillin/Acid clavulanic 93,8 %, Piperacllin
75%, và Moxifloxacin ở mức 62,5% Trong khi đó
nghiên cứu của Trương Kim Tri(6) tỷ lệ đề kháng
với Ampicillin 66,67% Nhạy cảm của
Cephalexin và Ceftriaxone, Gentamycine là
100%, ciprofloxaxine nhạy 66,67% Nghiên cứu
của Kardooni M(4), kháng sinh nhóm
Cephalosporin thế hệ 3 có tỷ lệ nhạy cảm cao
nhất 93,75% cao hơn nghiên cứu chúng tôi
nhưng với nhóm Carbapenem tỷ lệ nhạy lại thấp
hơn (81,25 %), đặc biệt Doripenem nhạy 56,25%
Các tỷ lệ qua các nghiên cứu khá khác nhau từ
số mẫu cho tới khác nhau về tỷ lệ nên chưa có
được cái nhìn chính xác nhất
Trong các nghiên cứu việc ghi nhận mẫu vi
khuẩn M.catarrhalis không nhiều, nghiên cứu
chúng tôi cho thấy một tỷ lệ mẫu vi khuẩn khá
nhỏ so với số mẫu (n=9), và kháng sinh đồ với 12
kháng sinh cũng chỉ ra chỉ có duy nhất
Tetracycline duy trì mức nhạy 77, 8% còn lại đều
bị kháng ở tỷ lệ rất cao Nghiên cứu của tác giả
Trương Kim Tri(6) làm năm 2019 ghi nhận 3 mẫu
bệnh phẩm có vi khuẩn M.catarrhalis, trong đó
tác giả chỉ làm kháng sinh đồ với Tetracycline
cho kết quả nhạy 100% Nhìn chung vi khuẩn
còn nhạy với Tetracyclin, tuy nhiên độ nhạy có
vẻ đang giảm dần
Nhìn chung thì S.areus kháng cao với nhóm
Beta-lactam, với nghiên cứu của chúng tôi tỷ lệ
kháng Oxacillin 75% Trong khi đó tác giả Cavalcanti VP(7) ghi nhận kháng Penicillin G 83,6% và nghiên cứu của Kardooni M(4) ghi nhận 100% kháng Penicillin G và Ampicillin Các nhóm kháng sinh còn lại trong nghiên cứu của chúng tôi có tỉ lệ kháng khá cao hầu như trên 50% Trong khi các tác giả khác lại cho kết quả kháng rất thấp(8)
Nhìn chung các nghiên cứu trong nước đều không hoặc ghi nhận rất ít mẫu vi khuẩn
P.aeruginosa (Trương Kim Trí(6), Dương Hữu Nghị(8)) Các nghiên cứu này cũng không làm kháng sinh đồ, nên chưa có được góc nhìn toàn diện về tình trạng kháng kháng sinh Tuy nhiên
ở nghiên cứu của tác giả Kardooni M(4) có ghi
nhận các mẫu vi khuẩn P.aeruginosa Trong
nghiên cứu của chúng tôi hầu như vi khuẩn kháng với hầu hết các kháng sinh trong đó nhóm Penicillin chiếm gần 100%, nhóm Cephalosporin thế hệ thứ 3 là 80%, còn nhạy với kháng sinh Imipenem 100% và nhạy với Ciprofloxacin 60% Tương tự như nghiên cứu của Kardooni M(4) cũng có tỷ lệ kháng cao với hầu hết kháng sinh trong nhóm Cephalosporin thế hệ thứ 3 trên 90%, nhạy với Ciprofloxacin 100% và Imipenem 66,67% Ngược lại ở nghiên cứu này Piperacillin/Tazobactam lại có tỷ lệ nhạy tới 94,4%
KẾT LUẬN
Cần dựa vào tần suất các chủng vi khuẩn hay gặp trong viêm amidan mạn để cân nhắc việc chỉ định kháng sinh và cần dựa vào dòng vi khuẩn được tìm thấy để chọn kháng sinh hợp lý theo kháng sinh đồ để hạn chế phẫu thuật không cần thiết
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Babaiwa UF, Onyeagwara NC, Akerele JO (2013) Bacterial tonsillar microbiota and antibiogram in recurrent tonsillitis
Biomedical Research, 24(3):298-302
2 Johnston DR, Gaslin M, Boon M, et al (2010) Postoperative complications of powered intracapsular tonsillectomy and monopolar electrocautery tonsillectomy in teens versus adults
Annals Of Otology, Rhinology, And Laryngology, 119(7):485-489
3 Nguyễn Khắc Hòa, Trần Công Hòa, Nguyễn Thanh Thủy (2006) Phẫu thuật cắt amiđan: nhận xét 3962 trường hợp tại viện tai mũi họng trung ương Y Học Thực Hành, 6:32-34
Trang 74 Kardooni M, Mosavian S, Lotfinia M, et al (2020) Study of
common bacterial agents and antibiotic susceptibility in patients
with chronic and repeated tonsillitis Journal of Advanced
Pharmacy Education & Research, 10(2):90-95
5 Sriram G, Ganeshbala A, Swetha LM, et al (2019) A
comparative microbiological study of surface, aspirate and core
tonsillar flora in chronic tonsillitis Tropical Journal of
Ophthalmology and Otolaryngology, 4(5):320-327
6 Trương Kim Tri, Nguyễn Tư Thế, Võ Lâm Phước (2010)
Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và vi khuẩn ái khí của viêm
amiđan mạn tại bệnh viện Trung ương Huế và Bệnh viện Đại
học Y Dược Huế Luận Văn Nội Trú, Đại học Y Dược Huế
7 Cavalcanti VP, Camargo LA, Moura FS, et al (2019) Staphylococcus aureus in tonsils of patients with recurrent tonsillitis: prevalence, susceptibility profile, and genotypic
characterization Brazilian Journal of Infectious Diseases, 23(1):8-14
8 Dương Hữu Nghị (2003), Khảo sát vi khuẩn ở bề mặt và trong
mô amidan viêm mạn tính trên 101 trường hợp amidan khẩu
cái được cắt tại trung tâm Tai Mũi Họng Cần Thơ Luận Văn
Chuyên Khoa Cấp II, Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
Ngày nhận bài báo: 08/12/2021 Ngày nhận phản biện nhận xét bài báo: 10/02/2022 Ngày bài báo được đăng: 15/03/2022