TLCK quá trình đô thị hóa ảnh hưởng mức sống người dân tp thủ đức

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA ĐÔ THỊ HỌC TIỂU LUẬN CUỐI KỲ MÔN HỌC XÃ HỘI HỌC ĐÔ THỊ Đề tài Quá trình đô thị hoá ảnh hưởng đến mức sống người dân thành phố Hồ Chí Minh (TP Thủ Đức) GVHD TS Trương Hoàng Trương Nhóm sinh viên thực hiện Nhóm 7 THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 112021

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINHTRƯỜNG ĐẠI

HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

MỤC LỤC

4

Chương 1 PHẦN MỞ

1.1 Lý do chọn đề tài

TP Thủ Đức là trung tâm khoa học sáng tạo, công nghệ - kỹ thuật cao, tươngtác đa chiều nhằm tạo động lực phát triển kinh tế cho TP.HCM nói riêng và cả nướcnói chung theo hướng nền kinh tế tri thức, và theo kỳ vọng khi hình thành nó sẽ tạo ra

sự bứt phá mạnh mẽ

Đô thị hóa ảnh hưởng đến mức sống người dân TP Thủ Đức đó là một vấn đềcần được quan tâm, đánh giá Nghiên cứu này góp phần vào việc giải quyết nhữngthách thức trong công tác quản lý đô thị về hoạch định chính sách nâng cao mức sốngcủa người dân, chất lượng sống cho người dân

1.2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng là: Mức sống của người dân trong quá trình đô thị hóa

Phạm vi là: Thành phố Thủ Đức

1.3 Mục tiêu nghiên cứu

Góp phần hệ thống hóa lí luận và thực tiễn về đô thị hóa, quá trình đô thị hóa.Phân tích đặc điểm đô thị hóa và mức sống người dân TP Thủ Đức Phân tích đô thịhóa sẽ ảnh hưởng như thế nào đến mức sống người dân tại Thành phố Các vấn đề xãhội như: thu nhập của người dân, điều kiện sống của người dân Từ đó đưa ra đượccác giải pháp Nâng cao mức sống người dân tại địa bàn TP Thủ Đức

1.4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

Ý nghĩa khoa học: Nghiên cứu “Quá trình đô thị hóa ảnh hưởng đến mức sống

của người dân Thành phố Thủ Đức” sẽ cung cấp thông tin cần thiết góp phần vào hệthống lí luận khoa học và thực tiễn về các vấn đề liên quan đến đô thị Từ đó tạo tiền

đề cho các nhà nghiên cứu, các lí luận hoàn thiện thêm cho nghiên cứu chuyên sâu saunày

Ý nghĩa thực tiễn: Giúp cho mọi người hiểu về tầm quan trọng của việc nâng

cao mức sống cho người dân, những bất cập trong công tác quản lí đô thị về hoạchđịnh chính sách nâng cao đời sống cho người dân Từ đó đề ra những giải pháp cụ thểnâng cao mức sống của người dân trên địa bàn Thành phố Thủ Đức

Chương 2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

2.1.1 Khái niệm đô thị hoá

Đô thị hóa là sự mở rộng của đô thị, tính theo tỉ lệ phần trăm giữa số dân đô thịhay diện tích đô thị trên tổng số dân hay diện tích của một vùng hay khu vực Nó cũng

có thể tính theo tỉ lệ gia tăng của hai yếu tố đó theo thời gian Nếu tính theo cách đầuthì nó còn được gọi là mức độ đô thị hóa; còn theo cách thứ hai, nó có tên là tốc độ đôthị hóa

Đô thị hóa là quá trình phát triển rộng rãi lối sống thị thành thể hiện qua cácmặt dân số, mật độ dân số, chất lượng cuộc sống…

+ Mặt khác mức sống của nhân dân còn phụ thuộc vào chế độ chính trị của mỗi nước,thể hiện ở chính sách và phương thức phân phối, sử dụng tổng sản phẩm quốc nội vàthu nhập quốc dân

Ý nghĩa: Mức sống có ý nghĩa vô cùng quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến chất

lượng sống của co người và vấn đề nâng cao mức sống cho người dân bằng cách tăngcao hiệu xuất là một vấn đề cần thiết mang tính tất yếu

Đặc điểm: Mức sống là mức độ giàu có, tiện nghi, hàng hóa vật chất và nhu yếu phẩm

có sẵn cho một tầng lớp kinh tế xã hội nhất định hoặc một khu vực địa lí nhất định.Mức sống bao gồm các yếu tố vật chất cơ bản như thu nhập, Tổng sản phẩm quốc nội(GDP), tuổi thọ và cơ hội kinh tế Mức sống liên quan mật thiết đến chất lượng cuộcsống, cũng có thể bao gồm các yếu tố như sự ổn định kinh tế và chính trị, tự do chínhtrị và tôn giáo, chất lượng môi trường, khí hậu và an toàn

Phân loại mức sống của người dân:

+ Phân loại theo điều kiện lao động

+ Phân loại theo mức tiêu dùng của cải vật chất xã hội

+ Phân loại theo điều kiện kinh tế- văn hóa sức khỏe- xã hội

2.2 THỰC TRẠNG QUÁ TRÌNH ĐÔ THỊ HÓA TẠI THÀNH PHỐ THỦ ĐỨC

Đô thị hóa là một quá trình tất yếu, diễn ra nhanh hay chậm là tùy thuộc vàocác yếu tố khách quan và chủ quan Đô thị hóa không chỉ đơn thuần chỉ là phát triển

về không gian đô thị mà còn tạo điều kiện phát triển thị trường tăng trưởng kinh tế,đem lại lợi ích xã hội, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân đô thị

Quá trình đô thị hóa của Thành phố Thủ Đức được thể hiện dựa trên những tiêuchí nổi bậc sau: quy mô dân số- sự chuyển dịch dân cư, sự mở rộng không gian đô thị,kinh tế, cơ sở vật chất hạ tầng đô thị

2.2.1 Quy mô dân số- sự chuyển dịch dân cư

Thành phố Thủ Đức được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 Quận ở khu vực phíaĐông TPHCM là Quận 2, Quận 9 và Thủ Đức Tổng diện tích thành phố Thủ Đức là211,56 km2 và quy mô dân số 1.013.795 người Và dân số Thành phố Thủ Đức giatăng phần lớn là gia tăng dân số cơ học do định hướng phát triển của Thành phố làphát triển công nghiệp công nghệ cao, có các khu công nghiệp lớn, khu đô thị đại học

nên có sự dịch chuyển dân cư từ các vùng nông thôn, tỉnh lị lên Thành phố để học tập,tìm kiếm việc làm, định cư còn phần còn lại là do sự gia tăng tự nhiên.

Bảng 1: Quy mô dân số Thành phố Thủ Đức (Quận 2, Quận 9, Quận Thủ Đức) năm

2.2.2 Sự mở rộng không gian đô thị

Thành phố Thủ Đức nằm ở phía đông Thành phố Hồ Chí Minh, có vị trí địa lý:Phía đông giáp thành phố Biên Hòa và huyện Long Thành thuộc tỉnh Đồng Nai vớiranh giới là sông Đồng Nai Phía tây giáp Quận 12, quận Bình Thạnh, Quận 1 vàQuận 4 với ranh giới là sông Sài Gòn Phía nam giáp huyện Nhơn Trạch, tỉnh ĐồngNai (qua sông Đồng Nai) và Quận 7 (qua sông Sài Gòn) Phía bắc giáp các thành phốThuận An và Dĩ An thuộc tỉnh Bình Dương Thành phố có diện tích 211,56 km²

Ngày 14 tháng 2 năm 1987, theo Quyết định số 33-HĐBT của Hội đồng Bộ

trưởng, huyện Thủ Đức thành lập thêm một số xã mới như sau: Chia xã Tam Bìnhthành ba xã lấy tên là xã Tam Bình, xã Tam Phú và xã Linh Đông Chia xã Tăng NhơnPhú thành ba xã lấy tên là xã Tăng Nhơn Phú, xã Hiệp Phú và xã Tân Phú Chia xãLinh Xuân thành hai xã lấy tên là xã Linh Xuân và xã Linh Trung Chia xã Hiệp Bìnhthành hai xã lấy tên là xã Hiệp Bình Phước và xã Hiệp Bình Chánh

Từ đó, huyện có thị trấn Thủ Đức và 22 xã: An Khánh, An Phú, Bình Trưng, HiệpBình Chánh, Hiệp Bình Phước, Hiệp Phú, Linh Đông, Linh Trung, Linh Xuân, LongBình, Long Phước, Long Thạnh Mỹ, Long Trường, Phú Hữu, Phước Bình, PhướcLong, Tam Bình, Tam Phú, Tân Phú, Tăng Nhơn Phú, Thạnh Mỹ Lợi, Thủ Thiêm

Quận Thủ Đức, Quận 2 và Quận 9 (1997–2020)

Ngày 6 tháng 1 năm 1997, Chính phủ ban hành Nghị định số 03-CP Theo đó,

giải thể huyện Thủ Đức để thành lập 3 quận mới là quận Thủ Đức, Quận 2 và Quận 9.Quận Thủ Đức được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của thị trấn ThủĐức và 7 xã: Hiệp Bình Chánh, Hiệp Bình Phước, Linh Đông, Linh Trung, LinhXuân, Tam Bình, Tam Phú; một phần diện tích và dân số của 3 xã: Hiệp Phú, PhướcLong, Tân Phú Sau khi thành lập, quận Thủ Đức có 4.726,5 ha diện tích tự nhiên và163.394 người, gồm 12 phường trực thuộc

Quận 2 được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của 5 xã: An Khánh, AnPhú, Bình Trưng, Thạnh Mỹ Lợi và Thủ Thiêm Sau khi thành lập, Quận 2 có 5.020 hadiện tích tự nhiên và 86.027 người, gồm 11 phường trực thuộc

Quận 9 được thành lập trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của 7 xã: Long Bình,Long Thạnh Mỹ, Tăng Nhơn Phú, Long Phước, Long Trường, Phú Hữu, Phước Bình;phần diện tích và dân số còn lại của 3 xã: Hiệp Phú, Phước Long, Tân Phú Sau khithành lập, Quận 9 có 11.362 ha diện tích tự nhiên và 126.220 người, gồm 13 phườngtrực thuộc

Đến năm 2019:

Quận Thủ Đức có 47,80 km² diện tích tự nhiên và 532.377 người, gồm 12 phường:Bình Chiểu, Bình Thọ, Hiệp Bình Chánh, Hiệp Bình Phước, Linh Chiểu, Linh Đông,Linh Tây, Linh Trung, Linh Xuân, Tam Bình, Tam Phú, Trường Thọ

Quận 2 có 49,79 km² diện tích tự nhiên và 171.311 người, gồm 11 phường: An Khánh,

An Lợi Đông, An Phú, Bình An, Bình Khánh, Bình Trưng Đông, Bình Trưng Tây, CátLái, Thạnh Mỹ Lợi, Thảo Điền, Thủ Thiêm

Quận 9 có 113,97 km² diện tích tự nhiên và 310.107 người, gồm 13 phường: HiệpPhú, Long Bình, Long Phước, Long Thạnh Mỹ, Long Trường, Phú Hữu, Phước Bình,Phước Long A, Phước Long B, Tân Phú, Tăng Nhơn Phú A, Tăng Nhơn Phú B,Trường Thạnh

Thành phố Thủ Đức (2021–nay)

Ngày 9 tháng 12 năm 2020, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Nghị quyết

1111/NQ-UBTVQH14 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp huyện, cấp xã vàthành lập thành phố Thủ Đức thuộc Thành phố Hồ Chí Minh (nghị quyết có hiệu lực

từ ngày 1 tháng 1 năm 2021) Theo đó:

Thành lập thành phố Thủ Đức thuộc Thành phố Hồ Chí Minh trên cơ sở sáp nhập toàn

bộ diện tích và dân số của Quận 2, Quận 9 và quận Thủ Đức

Sáp nhập toàn bộ diện tích và dân số của phường An Khánh vào phường Thủ ThiêmThành lập phường An Khánh (mới) trên cơ sở sáp nhập toàn bộ diện tích và dân sốcủa hai phường Bình An và Bình Khánh

Sau khi thành lập, thành phố Thủ Đức có 211,56 km² diện tích tự nhiên và gồm 34phường trực thuộc

Tính chất đô thị Thủ Đức

- Là đô thị loại I trực thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, phát triển theo mô hình đô thịsáng tạo, tương tác cao; trung tâm phía Đông của Thành phố Hồ Chí Minh về kinh tế,khoa học kỹ thuật và công nghệ, văn hóa, giáo dục đào tạo

- Là trung tâm đổi mới sáng tạo dựa trên nền tảng kinh tế tri thức, khoa học - côngnghệ và hợp tác phát triển; tập trung vào các lĩnh vực giáo dục đào tạo bậc cao, nghiêncứu và sản xuất công nghệ cao, tài chính và thương mại- dịch vụ; có vai trò là hạtnhân trong đổi mới sáng tạo, phát triển hạ tầng số của thành phố và vùng Thành phố

Hồ Chí Minh

- Là đầu mối kết nối khu trung tâm hiện hữu Thành phố Hồ Chí Minh với cảng hàngkhông quốc tế Long Thành và các đô thị, khu chức năng trọng điểm phía Đông củavùng Thành phố Hồ Chí Minh

2.2.3 Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Sự ảnh hưởng của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Do quá trình côngnghiệp hóa, hiện đại hóa làm cho đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao dẫn tới

sự mở rộng các khu công nghiệp mới, khu đô thị mới

- Khu Đông của thành phố đã hình thành đầu tư Khu chế xuất Linh Trung vớidiện tích 62 ha.

- Khu Công nghiệp Các Lái- cụm III 136,2 ha

- Khu Công nghiệp Phú Hữu 80 ha

- Khu dân cư mới Bình Hiệp

Giá trị sản xuất công nghiệp của Thành phố Thủ Đức 2019 của 3 quận là23,738 tỷ đồng (chiếm 36,52%), tốc độ tăng trưởng trung bình là 5.5%/năm Trongnhững năm gần đây Tp Thủ Đức đã làm tốt chủ trương tăng tỉ trọng Công nghiệp- Xâydựng, Thương mại- Dịch vụ và giảm tỉ trọng Nông lâm ngư kết hợp Kết hợp với triểnkhai các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu công nghệ kĩ thuật cao thu hút rấtnhiều các chuyên gia kĩ thuật cao đồng thời đào tạo nguồn lao động có tay nghề đểlàm việc trong các nhà máy xí nghiệp

2.2.4 Cơ sở hạ tầng đô thị

- TP Thủ Đức đã có những tiền đề hạ tầng rất quan trọng, như Khu Công nghệcao với diện tích khoảng 800 ha, đã thu hút đầu tư nước ngoài hơn 8 tỉ USD và 42.000lao động, xuất khẩu năm 2020 khoảng 20 tỉ USD

- Khu các trường đại học với hơn 100.000 sinh viên và hơn 2.000 tiến sĩ làgiảng viên Khu đô thị mới Thủ Thiêm với điểm nhấn là trung tâm tài chính của ViệtNam và khu vực TP Thủ Đức còn có hệ thống viễn thông 5G; hệ thống giao thôngthuận tiện,gồm đường bộ, tàu điện ngầm, cảng container lớn nhất Việt Nam…; côngviên lịch sử - văn hóa dân tộc; bệnh viện đa khoa khu vực Thủ Đức

- Hệ thống đê bao, bơm và các khu vực chứa nước tự nhiên và nhân tạo để TPThủ Đức là TP không ngập nước ở khu vực đô thị, TP Thủ Đức vừa là không giansống xanh, không gian văn hóa dân tộc và quốc tế, vừa là không gian sáng tạo và sảnxuất dịch vụ 4.0, một trung tâm trí tuệ nhân tạo lớn của Việt Nam và quốc tế

Năm 2018, Ý tưởng quy hoạch phát triển Khu đô thị sáng tạo tương tác caophía Đông Thành phố Hồ Chí Minh, đề án của liên danh hai công ty Sasaki – enCityđến từ Mỹ và Singapore đã có chiến lược quy hoạch cơ sở hạ tầng Thủ Đức:

1 Khu công nghệ cao (SHTP) với định hướng trở thành trung tâm sản xuất tựđộng hóa, ngôi nhà của nền công nghiệp thế kỷ 21 tại Việt Nam

2 Khu Đại học Quốc gia TP.HCM: trong đó Đại học Quốc gia TP.HCM cungcấp một quần thể giáo dục đào tạo trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là về ngành công nghệthông tin, cùng với một trung tâm khởi nghiệp sáng tạo, từ đó mở rộng khả năng hợptác liên ngành trong nghiên cứu, thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng

3 Khu tài chính Thủ Thiêm với tầm nhìn trở thành trung tâm công nghệ tàichính của khu vực: hạ tầng giao thông sẽ ưu tiên người đi bộ và tàu điện ngầm kết nốitất cả các khu vực quan trọng; lối đi ở bờ sông và sân các nhà thờ kết nối đường phố,thông suốt cho các hoạt động nghệ thuật, văn hóa, mua sắm

4 Rạch Chiếc - trung tâm thể thao và sức khỏe của Đông Nam Á: sẽ hình thànhkhu sản xuất đồ thể thao, các trung tâm sáng tạo, chăm sóc sức khỏe và kiến tạo mộtkhông gian rộng lớn xung quanh sân vận động để hội tụ; nhắm tới việc khai thác xuhướng ngày càng phổ biến của lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và kinh doanh thể thao tạiĐông Nam Á

5 Khu Tam Đa - trung tâm công nghệ sinh thái và khu đô thị có khả năngchống chịu cao: là trung tâm sáng tạo trong thiết kế và vận hành công nghệ sinh thái,cũng như thúc đẩy du lịch sinh thái; những khu vườn mưa, khu trường đại học, cáctrục chính phát triển và khu vực ven biển ngập mặn tạo môi trường phù hợp cho đổimới nông nghiệp cũng như du lịch sinh thái

6 Khu Trường Thọ - nơi định hình như một đô thị tương lai: áp dụng những ýtưởng độc đáo và có tính cách mạng nhất về công nghệ, với tầm nhìn trở thành một

mô hình cho sự tích hợp công nghệ vào đời sống thường nhật và phòng trưng bày đôthị của tương lai; được cải tạo từ khu cảng hiện hữu với hệ thống không gian mở cónhiều chức năng đa dạng; tại đây cũng sử dụng vành đai giao thông khép kín để kếtnối các khu vực khác nhau, dễ tiếp cận đến từng ngóc ngách, ưu tiên người đi bộ

Cùng với việc thành lập thành phố Thủ Đức, Sở Quy hoạch – Kiến trúc đã phốihợp với đơn vị tư vấn (liên danh công ty Sasaki – enCity) hoàn chỉnh dự thảo của đề

án hình thành và phát triển khu đô thị sáng tạo tương tác cao phía Đông TP.HCM

Theo đó, đề án xác định các trung tâm đổi mới sáng tạo gồm: Khu đô thị mới ThủThiêm - Trung tâm công nghệ tài chính; Khu liên hợp thể dục thể thao quốc gia RạchChiếc - Trung tâm thể thao và sức khỏe Rạch Chiếc; Khu công nghệ cao - Trung tâmsản xuất tự động hóa và Khu công viên khoa học; Khu Đại học Quốc gia thành phố -Trung tâm công nghệ thông tin và công nghệ giáo dục; Khu Tam Đa, Long Phước -Trung tâm công nghệ sinh thái; Khu Trường Thọ - Đô thị tương lai; Trung tâm kết nốigiao thông Vùng Đông Nam Bộ, Khu cảng quốc tế Cát Lái; Trung tâm khởi nghiệplớn nhất Việt Nam.

Với hệ thống giao thông được đầu tư phát triển đồng bộ, thuận lợi để kết nối,hợp tác phát triển kinh tế với các tỉnh lân cận, khu vực này được đánh giá rất thuận lợi

để phát triển hệ thống mới hạ tầng đô thị, hạ tầng dịch vụ, đặc biệt là ngành logisticsphân phối, vận chuyển hàng hóa bằng cách kết nối luồng vận chuyển đa phương thứcbao gồm hàng hải (cụm cảng Cái Lái - Phú Hữu), đường sắt, đường bộ (cảng ICDLong Bình đang thực hiện, bến xe miền Đông mới) và đường thủy nội địa

Hệ sinh thái khởi nghiệp tại khu vực đã hình thành và phát triển mạnh mẽ, có

sự tham gia của nhiều trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, các quỹ đầu tư trong và ngoàinước Trong đó, Khu công nghệ cao và Khu Đại học Quốc gia TP.HCM có vị trí chủđạo, đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo của Khu đô thịsáng tạo

Khu công nghệ cao hiện đã thu hút thành công hơn 10 tập đoàn, công ty côngnghệ vào đầu tư sản xuất sản phẩm công nghệ cao như Intel, Nidec, Jabil, Sonion,Sanofi, Nanogen, FPT, Nipro, Datalogic, Samsung với hàm lượng giá trị tạo ra từnghiên cứu và phát triển trong cơ cấu giá trị sản phẩm vượt gấp nhiều lần so với sảnphẩm từ các khu công nghiệp cả nước

Khu Đại học Quốc gia TPHCM có cơ sở hạ tầng kỹ thuật khá hiện đại, tậptrung 12 trường đại học, Viện nghiên cứu, cũng là nơi thu hút nhiều nguồn nhân lựcchất lượng cao không chỉ trên địa bàn TP.HCM mà còn kết nối với các tỉnh BìnhDương, Bình Phước và Bà Rịa – Vũng Tàu