Thông quabài tiểu luận này, chúng em sẽ trình bày lại những gì mình đã tìm hiểu về đềtài: “ Việc thực hiện đạo đức và trách nhiệm xã hội trong các doanh nghiệpViệt Nam hiện nay”.. - Quan
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH
KHOA QUẢN TRỊ
…….…….
TIỂU LUẬN MÔN QUẢN TRỊ HỌC
ĐỀ TÀI:
VIỆC THỰC HIỆN ĐẠO ĐỨC VÀ TRÁCH NHIỆM
XÃ HỘI TRONG CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
HIỆN NAY Giảng viên hướng dẫn: ThS Bùi Dương Lâm
Giảng đường: N2-405 (Chiều thứ 2)
Nhóm 15
4 Tô Thị Kiều Loan
TP.Hồ Chí Minh, tháng 1/2021
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Trong bối cảnh ngày nay, với sự phát triển của nền khoa học công nghệtiên tiến, xu hướng toàn cầu hóa và quốc tế hóa được rất nhiều doanh nghiệpcoi nó như là một yếu tố khách quan, các mối quan hệ trong nền kinh tế đượcgắn bó mật thiết với nhau, các hoạt động giao lưu thương mại với nhiều quốcgia trên thế giới ngày càng được phát triển rộng rãi thì các sự cạnh tranh củacác doanh nghiệp ngày càng gay gắt hơn
Thế nên, người tiêu dùng đòi hỏi các nhà doanh nghiệp cần phải có ýthức về đạo đức và trách nhiệm nhiều hơn Bởi vì nó sẽ mang lại cho doanhnghiệp những lợi ích đáng kể: thu hút sự chú ý của khách hàng, khẳng địnhthương hiệu và dễ dàng nhận được lòng tin và lòng trung thành của kháchhàng đối với sản phẩm của công ty Chính vì thế, đạo đức và trách nhiệm xãhội là một phần không thể thiếu của doanh nghiệp để đáp ứng mục tiêu lợinhuận và là quy tắc bắt buộc với mọi doanh nghiệp muốn có được sự pháttriển lâu dài và bền vững Bài tiểu luận này sẽ giúp chúng ta tìm hiểu rõ hơn
về vấn đề trên và đưa ra những chiến lược, giải pháp giúp các doanh nghiệpthực hiện tốt đạo đức và trách nhiệm xã hội
Trang 5LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên, chúng em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến thầy BùiDương Lâm Trong quá trình học tập và tìm hiểu về bộ môn Quản trị học,chúng em đã nhận được hướng dẫn, giúp đỡ tận tình của thầy để có thể hoànthiện bài tiểu luận này Chúng em đã ghi nhớ, vận dụng kiến thức mà thầy đãgiảng, tổ chức học nhóm để nghiên cứu đề tài mà thầy đã yêu cầu Thông quabài tiểu luận này, chúng em sẽ trình bày lại những gì mình đã tìm hiểu về đềtài: “ Việc thực hiện đạo đức và trách nhiệm xã hội trong các doanh nghiệpViệt Nam hiện nay”
Vì kiến thức có hạn nên trong quá trình hoàn thành bài tiểu luận sẽ khôngtránh khỏi những thiếu xót, chúng em mong thầy đóng góp ý kiến để giúpchúng em có thể sửa sai và hoàn thiện bài tiểu luận của mình một cách tốtnhất Trân quý thầy!
Sau cùng, chúng em xin chúc thầy thật nhiều sức khỏe bình an và thành côngtrên sự nghiệp giảng dạy của mình!
Trang 6LỜI CAM ĐOAN
Chúng em xin cam đoan đề tài này là một nghiên cứu của nhóm chúng
em và không có bất kì sự sao chép nào từ người khác Đề tài này là sản phẩm
mà chúng em đã tìm hiểu nghiên cứu trong quá trình học tập Trong quá trìnhviết bài, chúng em đã có tham khảo một số tài liệu có nguồn gốc rõ ràng Nếu
có vấn đề gì chúng em xin chịu hoàn toàn trách nhiệm
Trang 7MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 3
LỜI CẢM ƠN 5
LỜI CAM ĐOAN 6
PHẦN I: CƠ SỞ LÝ LUẬN 9
1.Khái niệm 9
1.1.Khái niệm đạo đức 9
1.2.Các quan điểm về đạo đức 9
1.3.Các quan điểm về văn hóa trong hành vi về đạo đức 10
2.Đạo đức nơi làm việc 10
2.1.Những tình huống nan giải về đạo đức 10
2.2.Các nhân tố ảnh hưởng tới đạo đức trong việc ra quyết định 10
2.3.Các hành vi hơp lý hóa những sai trái về đạo đức 11
3.Các giải pháp nhằm duy trì tiêu chuẩn đạo đức cao 12
4.Trách nhiệm xã hội 12
4.1.Trách nhiệm xã hội của công ty là gì? 12
4.2.Các quan niệm về trách nhiệm xã hội 12
4.3.Đánh giá trách nhiệm xã hội của công ty 13
4.4.Các lý do cần phải thực hiện trách nhiệm xã hội 13
4.5.Một số vấn đề nhằm thúc đẩy các doanh nghiệp thực hiện trách hiệm xã hội 14
5.Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay 14
6.Một số giải pháp trong bối cảnh hiện nay 16
PHẦN II: KHẢO SÁT CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM HIỆN NAY CÓ THỰC HIỆN TỐT ĐẠO ĐỨC VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI HAY CHƯA? 16
PHẦN III: GIẢI PHÁP THỰC HIỆN TỐT ĐẠO ĐỨC VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA DOANH NGHIỆP 20
1.Đạo đức 20
Trang 82.Trách nhiệm xã hội 22 KẾT LUẬN 23 TÀI LIỆU THAM KHẢO 23
Trang 9PHẦN I CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.Khái niệm:
1.1.Khái niệm đạo đức:
- Đạo đức là một từ Hán Việt được dùng để chỉ một thành tố trong tính cách
và giá trị của một con người Đạo là con đường, đức là tính tốt hoặc nhữngcông trạng tạo nên
- Theo nghĩa tổng quát, đạo đức là một bộ quy tắc về đạo lý và những giá trịđiều khiển hành vi của một cá nhân hay một nhóm được dùng để đánh giáđiều gì đúng hay sai Đạo đức còn thiết lập những tiêu chuẩn để xem xét điều
gì là tốt hay xấu trong hoat động quản trị và ra quyết định
Đạo đức trong thời đại hiện nay:
- Đạo đức là những quy tắc những chuẩn mực nhằm xác định các tiêu chuẩntốt xấu, đúng sai qua đó để định hướng hành vi ứng xử của con người
- Trong thực tế xã hội thường bao hàm hai nhân tố cấu thành: Pháp luật vàcác giá trị cốt lõi của cá nhân
- Quản trị có đạo đức: nhà quản tri chịu trách nhiệm rất lớn trong viêc hìnhthành môi trường đạo đức trong mỗi tổ chức và họ cần đóng vai trò như làhình mẫu cho người khác Các nhà quản trị có trách nhiệm trong việc giám sátviệc sử dụng nguồn lực để phục vụ cho các đối tượng hữu quan bao gồm các
cổ đông, nhân viên, khách hàng và xã hội
1.2.Các quan điểm về đạo đức:
- Quan điểm vị lợi: Quan điểm này cho rằng hành vi có đạo đức là nhữnghành vi có thể mang lại những điều tốt đẹp nhất cho bộ phận có số đông lớnnhất
- Quan điểm vị kỉ: Quan điểm này cho rằng hành vi đúng đắn hay có thể chấpnhận được là hành vi có thể hỗ trợ để mang lại lợi ích tối đa và lâu dài chomột cá nhân
- Quan điểm quyền đạo đức: Quan điểm này cho rằng hành vi đạo đức là hành
vi biết tôn trọng và bảo vệ quyền con người như: quyền riêng tư, quyền đượcđối xử công bằng, tự do ngôn luận, tự do thỏa thuận, tự do tư tưởng…
- Quan điểm công bằng:Quan điểm này cho rằng các quyết định đạo đức phảidựa trên nền tảng của những chuẩn mực về sự hợp lý, trung thực, và khôngthiên vị
Trang 10 Công bằng trong thay thế (Công bằng trong trao đổi): Sự trao đổi chỉđược coi là công bằng khi mọi bên tham gia tự do, tiếp cận thông tinliên quan và đạt được những lợi ích nào đó từ giao dịch.
- Quan điểm thực dụng: Do vấn đề đạo đức thường không rõ ràng nó lệ thuộcvào từng quan điểm do vậy quan điểm này cho rằng một quyết định được coi
là có đạo đức khi nó được xem là có thể chấp nhận được của cộng đồng nghềnghiệp
1.3.Các quan điểm về văn hóa trong hành vi về đạo đức:
- Quan điểm tương đối: Quan điểm này cho rằng không có một cách thức nàođược coi là đúng nhất trong cư xử mà hành vi đạo đức luôn được xác định bởibối cảnh văn hóa của nó
- Quan điểm phổ quát: quan điểm này cho rằng nếu một hành vi không đượcchấp nhận ở môi trường quê hương thì cũng không được chấp nhận ở bất cứnơi nào, hay nói cách khác các tiêu chuẩn đạo đức phải mang tính toàn cầu vàphải áp dụng tuyệt đối trong mọi nền văn hóa
- Quan điểm tổng hợp: Quan điểm này cho rằng hai quan điểm trên là chưachính xác mà nên chăng trong thực tế một số một số quyền căn bản và tiêuchuẩn đạo đức phổ biến trên thế giới cần phải được bảo tồn và áp dụng đồngthời những giá trị và truyền thống khác biệt của một nền văn hóa nào đó cũngcần phải được tôn trọng
2.Đạo đức nơi làm việc:
2.1.Những tình huống nan giải về đạo đức:
Sự phân biệt
Quấy rối tình dục
Xung đột lợi ích
An toàn sản phẩm
Sử dụng nguồn lực của tổ chức vào việc riêng
2.2.Các nhân tố ảnh hưởng tới tính đạo đức trong việc ra quyết định:
Các nhân tố cá nhân và sự phát triển đạo đức của cá nhân
Bối cảnh tình huống và cường độ đạo đức
- Gia đình
Trang 11- Tôn giáo
- Các nhu cầu của cá nhân
Sự phát triển đạo đức của cá nhân: Theo Lawrence Kohlberg sự
hình thành phát triển quy tắc đạo đức cá nhân có ba cấp độ:
hội
Cấp độ 3 Hậu quy ước Hành vi định tâm nguyên tắc
luật pháp
Sống và hành động theonhững nguyên tắc vềcông bằng và những điềutốt đẹp mà bản thân cánhân đã lựa chọn ( thậmchí không chấp hànhnhững quy định vi phạmnhững nguyên tắc này)Lợi ích bản thân Kỳ vọng xã hội Các giá trị bên trong
Lãnh đạo quyền lực/
áp đặt
Lãnh đạo hướngdẫn/khuyến khích theo
nhóm
Lãnh đạo chuyểnhóa/lãnh đạo phục vụ
Hoàn thành công việc Hợp tác làm việc nhóm Trao quyền cho nhân viên
và khuyến khích than gia
Bối cảnh tình huống và cường độ đạo đức:
- Việc ra quyết định đạo đức thường bị ảnh hưởng rất lớn bởi các tình huốngnhư: tính bất ngờ, các điều kiện nhận dạng đạo đức không rõ ràng, tính cấpbách của tình huống và mức độ cảm nhận mức độ các vấn đề về đạo đức trongcác tình huống
- Các điều kiện làm tăng cường độ đạo đức của một tình huống bao gồm: độlớn, xác suất và tính cấp bách của mối nguy hại tiềm năng, sự gần gũi, tính tậptrung của các tác động và sự đồng thuận xã hội
Văn hóa tổ chức: Các giá trị cốt lõi, những quy tắc ứng xử, các chuẩn
mực trong văn hóa tổ chức luôn ảnh hưởng đến những hành vi đạo đứcnơi làm việc của nhân viên
Môi trường bên ngoài, các quy định của chính phủ, các chuẩn mực của ngành: Tất cả các doanh nghiệp dù kinh doanh trong nước hay
ngoài nước đều bị chi phối bởi luật pháp và các quy định của chínhphủ cũng như chuẩn mực và kỳ vọng của xã hội
Trang 122.3.Các hành vi hợp lý hóa những sai trái về đạo đức:
Khi có những hành vi phi đạo đức nhiều người thường tìm cách biện minh quabốn cách như sau:
Tự thuyết phục bản thân hành vi thực sự không phi đạo đức
Tự thuyết phục bản thân hành vi đó mang lại lợi ích lớn cho mọi người
Tự thuyết phục bản than hành vi đó không ai phát hịên
Tự thuyết phục bản thân hành vi đó sẽ được tổ chức bảo vệ
3.Các giải pháp nhằm duy trì tiêu chuẩn đạo đức cao:
Đào tạo đạo đức
Xây dựng bộ quy tắc ứng xử đạo đức:
Ví dụ: nhà máy toàn cầu của GAP.Inc thực hiện bộ tiêu chuẩn đạo đức Vendor Bộ quy tắc này nhân mạnh các khía cạnh:
- Không phân biệt đối xử
- Không cưỡng bức lao động
- Điều kiện làm việc phải an toàn và lành mạnh
- Được tự do liên kết đúng pháp luật
Nâng cao tính đạo đức của nhà quản trị và nhân viên
Phải bảo vệ người “thổi còi”: Đây là những người dám chỉ ra nhữnghành vi xấu của người khác trong tổ chức nhằm gìn giữ các tiêu chuẩnđạo đức
Xây dựng cấu trúc đạo đức
4.Trách nhiệm xã hội:
4.1.Trách nhiệm xã hội của công ty là gì ?
- Trách nhiệm xã hội của công ty (CSR) là trách nhiệm quản trị trong việc tiếnhành các lựa chọn và thực hiện các hành động để đóng góp cho phúc lợi và lợiích của xã hội, chứ không nên chú ý vào lợi ích riêng của công ty
4.2.Các quan niệm về trách nhiệm xã hội:
Quan niệm thứ nhất:
- Chỉ có một trách nhiệm duy nhất đó là giải quyết các vấn đề nguồn lực
và năng lực hoạt động của tổ chức nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động
và đạt được các mục tiêu mà nhà quản trị mong muốn trong phạm vipháp luật cho phép
- Lợi ích xã hội được gián tiếp đảm bảo một cách tốt nhất thông quahoạt động kinh tế mà cụ thể là qua việc thu lợi ích và phân phối lợi íchcủa tổ chức
Quan niệm thứ hai:
Trang 13- Trách nhiệm xã hội không chỉ thể hiện qua kinh tế mà còn hàng loạtcác yếu tố ngoài kinh tế.
- Quan niệm này thừa nhận một nghĩa vụ trách nhiệm xã hội nằm ngoàiyêu cầu của luật pháp
Thông qua hai quan niệm trên, ta thấy các tổ chức hoạt động trong nềnkinh tế phải cân bằng giữa lợi ích kinh tế và lợi ích xã hội Các nhà quản trị sẽthực hiện trách nhiệm xã hội của bản thân mình và của tổ chức theo yêu cầu,đòi hỏi của pháp luật, trách nhiệm công dân và phải tuân thủ các chuẩn mựcđạo đức của xã hội, làm việc đúng với lương tâm và theo truyền thống văn hóadân tộc
4.3.Đánh giá trách nhiệm xã hội của công ty:
- Trách nhiệm kinh tế: sản xuất ra hàng hóa và dịch vụ đáp ứng cho sựmong muốn của xã hội và tối đa hóa lợi nhuận cho những người chủdoanh nghiệp và các cổ đông
- Trách nhiệm pháp lý: các đơn vị kinh doanh được mong đợi phải hoànthành mục tiêu kinh tế trong phạm vi khuôn khổ các yêu cầu về luậtpháp
- Trách nhiệm đạo đức: các tổ chức nên hành động một cách công bằng,trung thực và không phân biệt, tôn trọng quyền của các cá nhân và thựchiện các cách đối xử khác nhau đến các cá nhân chỉ khi nào nó thíchứng với mục tiêu và nhiệm vụ của tổ chức
- Trách nhiệm chủ động: tiêu chuẩn cao nhất của trách nhiệm xã hội bởi
vì nó vượt qua mọi mong đợi của xã hội để đóng góp cho phúc lợi củacộng đồng
4.4.Các lý do cần phải thực hiện trách nhiệm xã hội:
Trang 14- Mỗi tổ chức là một bộ phận, là một tế bào của một xã hội rộng lớn Giữacác bộ phận tế bào, các yếu tố của một tổng thể có tác động qua lại lẫnnhau.
- Việc thực hiện trách nhiệm xã hội giúp cho các nhà quản trị phát hiện vànắm bắt các thời cơ, cơ hội đồng thời nó cũng giúp các nhà quản trịphòng ngừa được các nguy cơ và rủi ro bất trắc xảy ra
- Vì quyền lợi của tổ chức nói chung và của các nhà quản trị nói riêng
- Khi thực hiện trách nhiệm xã hội thì nhà quản trị gặp phải những khókhăn:
Nguồn tài chính của tổ chức bị ảnh hưởng
Thiếu năng lực hiểu biết xã hội để giải quyết các vấn đề
Phân tán và không chặt chẽ giữa các mục tiêu
Ít nhận được sự ủng hộ và chấp nhận của dư luận vì những lý do khácnhau
4.5.Một số vấn đề nhằm thúc đẩy các doanh nghệp thực hiện trách nhiệm xã hội:
Việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là sự cần thiết khách quantrong quá trình hội nhập Nó là một công việc không thể bỏ qua, vừa đem lại lợi ích cho doanh nghiệp vừa đem lại lợi ích cho xã hội, đặc biệt là nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp
5.Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay:
- Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong bối cảnh hiện nay đang đượcxem là một trong những chiến lược kinh doanh hàng đầu của doanhnghiệp Một trong những cách giúp cho doanh nghiệp kinh doanh tốt màcòn hỗ trợ cho quá trình giải quyết những vấn đề mang tính chiến lược liênquan đến kinh doanh và các vấn đề xã hội là triển khai tốt trách nhiệm xãhội
- Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là một phương án tốt mà các doanhnghiệp thường áp dụng như là một chiến lược nhằm tìm kiếm lợi nhuậndài hạn cho doanh nghiệp, đi cùng với phúc lợi xã hội cũng như bảo vệmôi trường Cụ thể, nó được thể hiện qua các mặt:
Đóng góp cho cộng đồng xã hội
Bảo vệ môi trường
Quan hệ tốt với người lao động
Thực hiện tốt trách nhiệm với nhà cung cấp
Bảo đảm an toàn và lợi ích cho người tiêu dùng
Bảo đảm lợi ích cho cổ đông và người lao động trong doanh nghiệp
- Một kết quả khảo sát do Viện Khoa học Xã hội và Lao động tiến hành gầnđây trên 24 doanh nghiệp thuộc ngành da giày và dệt may cho thấy, nhờ
Trang 15thực hiện các chương trình trách nhiệm xã hội mà doanh thu của doanhnghiệp đã tăng 25%, năng suất cũng tăng từ 34,2 triệu đồng lên đến 35,8triệu đồng/lao động/một năm; tỷ lệ hàng xuất khẩu tăng từ 94% lên 97%.
- Chưa kể đến việc doanh nghiệp đã củng cố niềm tin với khách hàng, tạođược sự gắn bó trong nội bộ và cũng thu hút được những lao động cóchuyên môn cao Nó còn đang được xem như là một trong những chiếnlược kinh doanh hàng đầu của doanh nghiệp hơn là những quy định hay từthiện bắt buộc Xã hội có bao nhiêu người sử dụng sản phẩm do doanhnghiệp làm ra thì doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm với bấy nhiêu ngườitiêu dùng Đây là trách nhiệm lớn nhất vì liên quan đến cộng đồng
- Trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp hiện nay chính là sự tự nguyện,
tự giác trong việc thực hiện trách nhiệm trong sản xuất, kinh doanh làmsao có được lợi ích cho doanh nghiệp của mình, cho xã hội đồng thời cũngphải đảm bảo được sự phát triển bền vững vì mục tiêu kinh tế, xã hội vàbảo vệ môi trường Doanh nghiệp muốn phát triển bền vững thì cần phảithực hiện đúng những quy định, an toàn lao động, chuẩn mực về bảo vệmôi trường, đảm bảo được quyền lợi cho người lao động
- Hiện nay, khi Việt Nam đang hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới đểdoanh nghiệp phát triển một cách bền vững thì phải đặt vấn đề môi trườnglên hàng đầu, bởi lẽ môi trường sống xanh, sạch, đẹp, trong lành là nhucầu đầu tiên và quan trọng nhất của con người
- Có thể nói, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp hiện nay là sự cam kết vềchất lượng sản phẩm, tính trung thực trong quảng bá cũng như việc đảmbảo an toàn cho người sử dụng Lòng tin của người tiêu dùng và cộngđồng trong nhiều trường hợp được xây dựng thông qua trách nhiệm xã hộicủa doanh nghiệp và trong lịch sử kinh doanh đã có nhiều doanh nghiệpvượt qua đe dọa phá sản nhờ sự chia sẻ của cộng đồng người tiêu dùng
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay, nếu doanhnghiệp không tuân thủ trách nhiệm xã hội thì doanh nghiệp sẽ không thể tiếpcận được với thị trường thế giới Nhiều doanh nghiệp khi thực hiện tráchnhiệm xã hội đã mang lại những hiệu quả thiết thực trong sản xuất kinh doanh
- Tuy nhiên đứng trước ngưỡng cửa hội nhập toàn diện, việc tuân thủ nhữngcam kết về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp dường như chưa đượcthúc đẩy quan tâm đúng mức Đó là điều đáng lo ngại nhất Nó được thểhiện qua các hành vi gian lận trong kinh doanh, báo cáo tài chính, kinhdoanh hàng kém chất lượng, cố ý gây ô nhiễm môi trường, không bảo đảm
an toàn lao động, sản xuất Đặc biệt là các vụ xả nước thải không qua xử
lý gây ô nhiễm nghiêm trọng cho các dòng sông và cộng đồng dân cư củacác Công ty Hyundai Vinashin (Khánh Hòa), Công ty Giấy Việt Trì, Công