tiểu luận kinh tế chính trị QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ SỰ BIỂU HIỆN CỦA NÓ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ o0o TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ SỰ BIỂU HIỆN CỦA NÓ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Hà Nội, năm 2019 Họ và tên Lớp Khóa Chuyên ngành MSSV Giáo viên hướng dẫn Nguyễn Thu Trang Anh 01 – Khối 01 58 Kinh tế quốc tế 1914410211 ThS Đinh Thị Quỳnh Hà 2 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 3 NỘI DUNG 4 I Những lý luận về quy luật giá trị 4 1 Quy luật giá trị 4 2 Vai trò và tác động của quy luật giá trị 5 II Kinh tế thị trường và sự biểu hiện của quy luật g.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

-o0o -

TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ SỰ BIỂU HIỆN CỦA NÓ

TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

Hà Nội, năm 2019

Họ và tên

Lớp

Khóa

Chuyên ngành

MSSV

Giáo viên hướng dẫn

: : : : : :

Nguyễn Thu Trang Anh 01 – Khối 01

58 Kinh tế quốc tế

1914410211 ThS Đinh Thị Quỳnh Hà

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 4

I Những lý luận về quy luật giá trị 4

1 Quy luật giá trị 4

2 Vai trò và tác động của quy luật giá trị 5

II Kinh tế thị trường và sự biểu hiện của quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường 9

1 Kinh tế thị trường 9

2 Sự biểu hiện của quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam 10

III Những biện pháp vận dụng hiệu quả quy luật giá trị 12

1 Điều tiết, khống chế, quản lý vĩ mô 12

2 Nâng cao sức cạnh tranh trong quá trình hội nhập 13

3 Giảm bất bình đẳng xã hội, giải quyết mâu thuẫn 14

4 Quan tâm, đầu tư vào giáo dục 15

KẾT LUẬN 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

MỞ ĐẦU

Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hóa phát triển ở trình độ cao Tại đó người mua và người bán tác động qua lại với nhau thông qua rất nhiều quy luật trong đó có quy luật giá trị Đây chính là quy luật kinh

tế cơ bản của sản xuất hàng hóa, quy định bản chất của sản xuất hàng hóa Ở đâu có sản xuất, lưu thông, trao đổi hàng hóa thì ở đó có sự tồn tại và phát triển của quy luật này Quy luật này tác động cả trong trường hợp giá cả bằng giá cả, giá cả lên xuống xung quanh giá trị Vì vậy chúng

ta cần phải tìm hiểu rõ quy luật giá trị và cách vận dụng nó trong nền kinh tế thị trường

Hơn nữa, quy luật giá trị cũng là nguyên nhân dẫn đến khủng hoảng kinh tế chu kì, sự phân hóa giàu nghèo, sự cạnh tranh không lành mạnh,…

Với mong muốn hiểu rõ hơn về bản chất, mối quan hệ của quy luật giá trị và tác động của nó trong nền kinh tế thị trường, em quyết định

chọn đề tài: “Quy luật giá trị và sự biểu hiện của nó trong nền kinh tế thị trường” để có cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về quy luật giá trị và

ảnh hưởng của nó trong nền kinh tế thị trường cũng như để rút ra bài học, biện pháp khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực của nó và phát huy những ảnh hưởng tích cực của nó

NỘI DUNG

I NHỮNG LÝ LUẬN VỀ QUY LUẬT GIÁ TRỊ

1 Quy luật giá trị

a Nội dung của quy luật giá trị

Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hóa, ở đâu có sản xuất và trao đổi hàng hóa thì ở đó có sự hoạt động của quy luật giá trị

Quy luật giá trị là quy luật chi phối cơ chế thị trường và chi phối các quy định luật kinh tế khác, các quy luật kinh tế khác là biểu hiện yêu cầu quy luật giá trị mà thôi

Quy luật giá trị quyết định giá cả hàng hóa, dịch vụ mà giá cả là tín hiệu nhạy bén nhất của cơ chế thị trường

Quy luật giá trị quy định việc sản xuất và trao đổi hàng hóa phải căn

cứ vào hao phí lao động xã hội cần thiết

b Yêu cầu của quy luật giá trị

- Thứ nhất, theo quy luật này, sản xuất hàng hóa được thực hiện theo hao phí lao động xã hội cần thiết, nghĩa là cần tiết kiệm lao động (cả lao động quá khứ và lao động sống) nhằm: đối với một hàng hóa thì giá trị của nó phải nhỏ hơn hoặc bằng thời gian lao động xã hội cần thiết để sản xuất ra hoàng hóa đó, tức là giá cả thị trường của hàng hóa

- Thứ hai, trong trao đổi phải tuân theo quy tắc ngang giá, nghĩa

là phải đảm bảo bù đắp được chi phí cho người sản xuất (tất nhiên chi phí đó phải dựa trên cơ sở thời gian lao động xã hội cần thiết, chứ không phải bất kì chi phí cá biệt nào) và đảm bảo có lãi để tái sản xuất mở rộng

2 Vai trò và tác động của quy luật giá trị

Sự tác động hay biểu hiện quy luật giá trị được thể hiện thông qua sự vận động của giá cả hàng hóa Vì giá trị là cơ sở của giá cả, còn giá cả là

sự biểu hiện bằng tiền của giá trị, nên trước hết giá cả sẽ phụ thuộc và giá trị

Trên thị trường, ngoài giá trị, giá cả còn phụ thuộc cả vào các nhân

tố khác như: cạnh tranh, cung - cầu, sức mua của đồng tiền Sự tác động của các nhân tố này làm cho giá cả hàng hóa trên thị trường tách rời giá trị và lên xuống xoay quanh trục giá trị của nó Sự vận động giá cả thị trường của hàng hóa xoay quanh trục giá trị của nó là cơ chế hoạt động của quy luật giá trị Thông qua sự vận động của giá cả thị trường mà quy luật giá trị phát huy tác dụng

Tác động của quy luật giá trị:

a Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa

- Điều tiết sản xuất tức là điều hòa, phân bố các yếu tố sản xuất giữa các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế Tác động này của quy luật giá trị thông qua sự biến động của giá cả hàng hóa trên thị trường dưới tác động của quy luật cung – cầu Muốn hiểu rõ vấn đề này, cần xem xét những trường hợp thường xảy ra trên thị trường hàng hóa:

 Cung nhỏ hơn cầu, tức giá cả nhỏ hơn giá trị

 Cung lớn hơn cầu, tức giá cả lớn hơn giá trị

 Cung bằng cầu, tức giá cả bằng giá trị

Trường hợp thứ nhất: nếu cung nhỏ hơn cầu thì giá cả lớn hơn giá trị, nghiã là hàng hóa sản xuất ra có lãi, bán chạy Giá cả cao hơn giá trị sẽ kích thích mở rộng và đẩy mạnh sản xuất để tăng cung; ngược lại cầu giảm vì giá tăng Tình hình này làm cho tư liệu sản xuất và sức lao động được chuyển vào ngành này nhiều hơn ngành khác

Trường hợp thứ hai: nếu cung lớn hơn cầu, sản phẩm sản xuất ra quá nhiều so với nhu cầu, giá cả thấp hơn giá trị, hàng hóa khó bán, sản xuất

không có lãi, bị lỗ vốn Thực tế đó, tự người sản xuất đưa ra quyết định ngừng hoặc giảm sản xuất; ngược lại, giá giảm sẽ kích thích tăng cầu, tự

nó là nhân tố làm cho cung tăng Do đó, tư liệu sản xuất và sức lao động giảm bớt đi ở ngành này

Trường hợp thứ ba: cung cầu tạm thời cân bằng; giá cả trùng với giá trị Bề mặt nền kinh tế người ta gọi là “bão hòa” Do dựa trên chế độ tư hữu, sản xuất hàng hóa tiến hành một cách tự phát, vô chính phủ do đó trường hợp này hết sức hiếm và ngẫu nhiên

Tuy nhiên nền kinh tế luôn vận động, do đó quan hệ giá cả và cung cầu cũng thường xuyên biến động liên tục

Như vậy, sự tác động trên quy luật giá trị đã dẫn đến sự di chuyển sức lao động và tư liệu sản xuất từ ngành này sang ngành khác, do đó quy mô sản xuất của ngành đó mở rộng Việc điều tiết tư liệu sản xuất và sức lao động trong từng lúc có xu hướng phù hợp với yêu cầu của xã hội, tạo nên những tỷ lệ cân đối nhất định giữa các ngành sản xuất Đây là vai trò điều tiết sản xuất của quy luật giá trị

- Điều tiết lưu thông của quy luật giá trị cũng thông qua diễn biến giá cả trên thị trường Sự biến động của giá cả thị trường cũng có tác dụng thu hút luồng hàng từ nơi giá cả thấp đến nơi giá trị cao, do đó làm cho lưu thông hàng hóa thông suốt

Như vậy, sự biến động của giá cả trên thị trường không những chỉ rõ

sự biến động về kinh tế, mà còn có tác động điều tiết nền kinh tế hàng hóa

b Kích thích cải tiến kỹ thuật

Quy luật giá trị kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển

Trong nền kinh tế hàng hóa, mỗi người sản xuất hàng hóa là một chủ thể kinh tế độc lập, tự quyết định hoạt động sản xuất kinh doanh của

mình Nhưng do điều kiện sản xuất khác nhau nên hao phí lao động cá biệt của mỗi người khác nhau, người sản xuất nào có hao phí lao động cá biệt nhỏ hơn hao phí lao động xã hội của hàng hóa ở thế có lợi sẽ thu được lãi cao Người sản xuất nào có hao phí lao động cá biệt lớn hơn hao phí lao động xã hội sẽ ở thế bất lợi, lỗ vốn Để giành lợi thế trong cạnh tranh và tránh nguy cơ vỡ nợ, phá sản, họ phải hạ thấp hao phí lao động

cá biệt của mình sao cho bằng hao phí lao động xã hội cần thiết Muốn vậy, họ luôn tìm cách cải tiến kỹ thuật, cải tiến tổ chức quản lý, thực hiện tiết kiệm chặt chẽ, tăng năng suất lao động Sự cạnh tranh quyết liệt càng thúc đẩy quá trình này diễn ra mạnh mẽ hơn, mang tính xã hội Kết quả

là lực lượng sản xuất xã hội được thúc đẩy mạnh mẽ

c Phân hóa giàu – nghèo

Quy luật giá trị thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hóa người sản xuất hàng hóa thành người giàu, người nghèo

Quá trình cạnh tranh theo đuổi giá trị tất yếu dẫn đến kết quả là: những người có điều kiện sản xuất thuận lợi, có trình độ, kiến thức cao, trang bị kỹ thuật tốt nên có hao phí lao động cá biệt thấp hơn hao phí lao động xã hội cần thiết, nhờ đó phát tài, giàu lên nhanh chóng Họ mua sắm thêm tư liệu sản xuất, mở rộng sản xuất kinh doanh Ngược lại, những người không có điều kiện thuận lợi, làm ăn kém cỏi hoặc gặp rủi

ro trong kinh doanh thì bị thua lỗ dẫn đến phá sản trở thành nghèo khó Trong nền sản xuất hàng hóa giản đơn, sự tác động của quy luật giá trị dẫn đến kết quả là một số ít người mở rộng kinh doanh, thuê nhân công và dần trở thành tư bản, còn một số khác bị phá sản và trở thành những người lao động làm thuê Thế là sự hoạt động của quy luật giá trị dẫn tới hệ phân hóa những người sản xuất hàng hóa, làm cho quan hệ tư bản chủ nghĩa phát sinh

Trong nền sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa, quy luật giá trị cũng

tác động hoàn toàn tự phát “sau lưng” người sản xuất, hoàn toàn ngoài ý

muốn của nhà tư bản Chỉ trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, do chế độ

công hữu về tư liệu sản xuất chiếm địa vị thống trị, con người mới có thể

nhận thức và vận dụng quy luật giá trị một cách có ý thức để phục vụ lợi

ích của mình

Nghiên cứu quy luật giá trị không chỉ để hiểu biết sự vận động của

sản xuất hàng hóa, trên cơ sở đó nghiên cứu một số vấn đề khác trong xã

hội tư bản chủ nghĩa, mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với thực tiễn xây

dựng chủ nghĩa xã hội Các đảng cộng sản và nhà nước chủ nghĩa coi

trọng việc vận dụng quy luật giá trị trong việc quy định chính sách giá

cả, kế hoạch hóa nền kinh tế quốc dân, thực hiện hạch toán kinh tế

II KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ SỰ BIỂU HIỆN CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

1 Kinh tế thị trường

a Khái niệm

Kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hóa phát triển ở trình độ cao,

là một hình thức tổ chức xã hội hiệu quả nhất, phù hợp với trình độ phát triển của xã hội hiện nay

b Đặc điểm chính của kinh tế thị trường

- Các chủ thể kinh tế có tính tự chủ cao Mỗi chủ thể kinh tế là một thành phần của nền kinh tế có quan hệ độc lập với nhau, mỗi chủ thể

tự quyết định lấy hoạt động của mình

- Tính phong phú của hàng hóa Do các chủ thể kinh tế đều tự quyết định lấy hoạt động của mình nên bất cứ hàng hóa nào có nhu cầu thì sẽ có người sản xuất Mà nhu cầu của con người thì vô cùng phong phú, điều này tạo nên sự phong phú của hàng hóa trong nền kinh tế thị trường

- Cạnh tranh là tất yếu trong kinh tế thị trường Hàng hóa nào có nhu cầu lớn thì sẽ có nhiều người sản xuất Khi có quá nhiều người cùng sản xuất một mặt hàng thì sự cạnh tranh sẽ là tất yếu

- Kinh tế thị trường là một hệ thống kinh tế mở, trong đó có sự giao lưu rộng rãi không chỉ trong thị trường một nước mà giữa các thị trường với nhau

- Giá cả hình thành ngay trên thị trường Không một chủ thể nào quyết định được giá cả Giá của một mặt hàng được quyết định bởi cung

và cầu của thị trường

Nền kinh tế thị trường có thể tự hoạt động được là nhờ vào sự điều tiết của cơ chế thị trường Đó là các quy luật kinh tế khách quan như quy

luật giá trị, quy luật cung cầu, lưu thông tiền tệ, cạnh tranh… tác động, phối hợp hoạt động của toàn bộ thị trường thành một hệ thống nhất định

2 Sự biểu hiện của quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường

ở Việt Nam

a Trong lĩnh vực sản xuất

Nền sản xuất xã hội chủ nghĩa không chịu sự điều tiết của quy luật giá trị mà chịu sự chi phối của quy luật kinh tế cơ bản của xã hội chủ nghĩa và quy luật phát triển có kế hoạch và cân đối của nền kinh tế quốc dân

Tuy nhiên, quy luật giá trị không phải không có ảnh hưởng đến nền sản xuất Những vật phẩm tiêu dùng cần thiết để bù vào sức lao động đã hao phí trong quá trình sản xuất, đều được sản xuất và tiêu dùng dưới hình thức hàng hóa và đều chịu sự tác động của quy luật giá trị Một nguyên tắc căn bản của nền kinh tế thị trường là trao đổi ngang giá tức

là thực hiện sự trao đổi hàng hóa thông qua thị trường, sản phẩm phải trở thành hàng hóa Nguyên tắc này đòi hỏi phải tuân theo quy luật giá trị: sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên cơ sở thời gian lao động xã hội cần thiết Cụ thể:

- Xét ở tầm vĩ mô: Mỗi doanh nghiệp đều cố gằng nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, giảm thời gian lao động xã hội cần thiết

- Xét ở tầm vi mô: Mỗi cá nhân khi sản xuất các sản phẩm đều

cố gắng làm cho thời gian lao động cá biệt nhỏ hơn thời gian lao động xã hội

Do vậy, nhà nước đã ra các chính sách để khuyến khích nâng cao trình độ chuyên môn Mỗi doanh nghiệp phải cố gắng cải tiến máy móc, mẫu mã, nâng cao tay nghề lao động cho công nhân Nếu không quy luật giá trị ở đây sẽ thực hiện vai trò đào thải: loại bỏ những cái kém hiệu

quả, kích thích các cá nhân, ngành, doanh nghiệp phát huy tính hiệu quả Tất yếu điều đó dẫn đến sự phát triển của lực lượng sản xuất trong đó đội ngũ lao động có tay nghề chuyên môn cao ngày càng tăng, công cụ, trang thiết bị lao động ngày càng cải tiến

Theo yêu cầu của quy luật giá trị thì trong sản xuất giá trị cá biệt của từng xí nghiệp phải phù hợp hoặc thấp hơn giá trị xã hội, do đó quy luật giá trị thực hiện chế độ hoạch toán kinh tế trong sản xuất kinh doanh

b Nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực là nguồn tài sản chính của đất nước trong quá trình phát triển kinh tế hiện nay Chi phí thấp cũng trở thành một trong những thế mạnh của Việt Nam hiện nay Chính sự gia tăng nhanh chóng trong quá trình kinh doanh đi liền với sự cải cách gây ra sự tăng vọt về cầu lao động trong nền kinh tế hiện nay Hiện tượng này dẫn đến sự di chuyển kép: di chuyển về nghề nghiệp từ nông nghiệp đến công nghiệp, dịch vụ;

di chuyển về địa lý từ nông thôn ra đô thị Và trong tình trạng dư thừa nguồn nhân lực vẫn còn phổ biến thì tình trạng luân chuyển quá mức những lao động có tay nghề, chuyên môn cao Bởi thế mà nhà nước cần

có các chính sách khuyến khích, động viên như điều tiết các xí nghiệp về các vùng nông thôn, mở các lớp đào tạo chuyên môn cho các công nhân,…

c Vốn và cơ sở hạ tầng

Trong những năm gần đây việc phát triển cơ sở hạ tầng của nước ta ngày càng cải cách và có tiến bộ vượt bậc Theo thống kê năm 2017, Việt Nam nằm trong nhóm các nước dẫn đầu về đầu tư cơ sở hạ tầng, chiếm khoảng 5,7% GDP trong những năm gần đây

d Trong lĩnh vực lưu thông

Theo “mệnh lệnh” của giá cả thị trường lúc lên, lúc xuống xoay quanh giá trị mà có sự di chuyển tư liệu sản xuất và sức lao động từ ngành này sang ngành khác, do đó quy mô sản xuất của ngành đó mở rộng Việc điều tiết tư liệu sản xuất và sức lao động trong từng lúc có xu hướng phù hợp với yêu cầu của xã hội, tạo nên những tỷ lệ cân đối nhất định giữa các ngành sản xuất Đó là biểu hiện vai trò điều tiết sản xuất của quy luật giá trị Nhưng sản xuất trong điều kiện chế độ tư hữu, cạnh tranh, vô chính phủ nên những tỷ lệ cân đối hình thành một cách tự phát đó chỉ là hiện tượng tạm thời và thường xuyên bị phá vỡ, gây ra những lãng phí to lớn về của cải xã hội

Quy luật giá trị không chỉ điều tiết sản xuất mà điều tết cả lưu thông hàng hóa Giá cả của hàng hóa hình thành một cách tự phát thep quan hệ cung cầu Cung và cầu có ảnh hưởng đến giá cả, nhưng giá cả cũng có tác dụng khơi thêm luồng hàng hóa, thu hút luồng hàng hóa từ nơi giá thấp đến nơi giá cao Vì thế, lưu thông hàng hóa cũng do quy luật giá trị điều tiết thông qua sự lên xuống của giá cả xoay quanh giá trị

III NHỮNG BIỆN PHÁP VẬN DỤNG HIỆU QUẢ QUY LUẬT GIÁ TRỊ

1 Điều tiết, khống chế, quản lý vĩ mô

Điều tiết khống chế quản lý vĩ mô đồng thời có sự giám sát của xã hội, nhằm khắc phục nhược điểm và mặt tiêu cực của thị trường Muốn thế, nhà nước cần có những giải pháp như:

- Hoạch định chính sách ngành nghề dài hạn cho nền kinh tế quốc dân

- Thực hiện quản lý, giám sát và bảo vệ trật tự thị trường

- Hoạch định chính sách thu nhập, điều tiết phân phối, thu nhập,