TIỂU LUẬN Kinh tế chính trị QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ SỰ BIỂU HIỆN CỦA NÓ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ =====000==== TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ SỰ BIỂU HIỆN CỦA NÓ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG Giảng viên hướng dẫn ThS Đinh Thị Quỳnh Hà Hà Nội, năm 2021 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 2 NỘI DUNG 2 CHƯƠNG 1 NỘI DUNG CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ SỰ VẬN ĐỘNG CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ 2 1 1 Khái niệm quy luật giá trị 2 1 2 Nội dung và yêu cầu của quy luật giá trị 2 1 3 Vai trò của quy luật giá trị đối với nền kinh tế thị trường 2 CHƯƠNG 2 KINH TẾ THỊ TRƯỜNG.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

=====000====

TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ

QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ SỰ BIỂU HIỆN CỦA NÓ

TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

Giảng viên hướng dẫn: ThS Đinh Thị Quỳnh Hà

Hà Nội, năm 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 2

CHƯƠNG 1 NỘI DUNG CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ SỰ VẬN ĐỘNG CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ 2

1.1 Khái niệm quy luật giá trị 2

1.2 Nội dung và yêu cầu của quy luật giá trị 2

1.3 Vai trò của quy luật giá trị đối với nền kinh tế thị trường 2 CHƯƠNG 2 KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ SỰ BIỂU HIỆN CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG 2

2.1 Khái niệm và đặc điểm kinh tế thị trường 2

2.2 Thực trạng việc vận dụng quy luật giá trị ở nước ta thời gian qua… 2

2.3 Sự biểu hiện quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam… 2

CHƯƠNG 3 NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỂ VẬN DỤNG TỐT HƠN QUY LUẬT GIÁ TRỊ ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ NƯỚC TA TRONG THỜI GIAN TỚI 2

3.1 Điều tiết, khống chế và quản lý vĩ mô 2

3.2 Giảm bất bình đẳng xã hội, giải quyết mâu thuẫn 2

3.3 Giảm bất bình đẳng xã hội, giải quyết mâu thuẫn 2

KẾT LUẬN 2

TÀI LIỆU THAM KHẢO 2

MỞ ĐẦU

Như chúng ta đã biết, thế kỷ 21 là thế kỷ của sự vận động và phát triển không ngừng nghỉ ở mọi lĩnh vực, sự giao lưu hợp tác giữa các nước trong khu vực và quốc tế với nhau hay nền kinh tế thị trường Đứng trước

xu thế phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường thì Việt Nam ta cũng

là một trong những nước có nền kinh tế chậm phát triển, còn nghèo nàn, lạc hậu, trình độ khoa học kỹ thuật còn nhiều hạn chế, tham ô, ô nhiễm môi trường cũng là vấn đề nhức nhối Đất nước đang phải đối mặt với nhiều khó khắn thử thách, vì vậy chúng ta phải áp dụng những biện pháp phát triển kinh tế Đối với nền kinh tế thị trường thì quy luật giá trị là một quy luật rất quan trọng… Quy luật giá trị gây ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh

tế quốc dân, thông qua sự điều tiết của nó đối với nền sản xuất hàng hóa, rồi từ đó gây ảnh hưởng không nhỏ tới sự phát triển nền kinh tế của đất nước

Vì vậy với vai trò là một thành viên tương lai của nền kinh tế Việt Nam, em xin chọn đề tài “Quy luật giá trị và sự biểu hiện của nó trong nền kinh tế thị trường” để nghiên cứu và mong rằng có thể rút ra bài học, biện pháp khắc phục những ảnh hưởng tiêu cực của nó và phát huy những ảnh hưởng tích cực

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung của tiểu luận được triển khai làm 3 chương:

Chương 1: Nội dung của quy luật giá trị và sự vận động của quy luật giá trị

Chương 2: Kinh tế thị trường và sự biểu hiện của quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường

Chương 3: Những giải pháp để vận dụng tốt hơn quy luật giá trị đối với nền kinh tế nước ta trong thời gian tới

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1.NỘI DUNG CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ VÀ SỰ VẬN ĐỘNG CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ

1.1.Khái niệm quy luật giá trị

Quy luật giá trị là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hóa, ở đâu có sản xuất và trao đổi hàng hóa thì ở đó có sự hoạt động của quy luật giá trị

Quy luật giá trị là quy luật chi phối cơ chế thị trường và chi phối các quy định luật kinh tế khác, các quy luật kinh tế khác là biểu hiện yêu cầu quy luật giá trị mà thôi

Quy luật giá trị quyết định giá cả hàng hóa, dịch vụ mà giá cả là tín hiệu nhạy bén nhất của cơ chế thị trường

Quy luật giá trị quy định việc sản xuất và trao đổi hàng hóa phải căn

cứ vào hao phí lao động xã hội cần thiết

1.2.Nội dung và yêu cầu của quy luật giá trị

Thứ nhất, theo quy luật này, sản xuất hàng hóa được thực hiện theo hao phí lao động xã hội cần thiết, nghĩa là cần tiết kiệm lao động (cả lao động quá khứ và lao động sống) nhằm: đối với một hàng hóa thì giá trị của

nó phải nhỏ hơn hoặc bằng thời gian lao động xã hội cần thiết để sản xuất

ra hoàng hóa đó, tức là giá cả thị trường của hàng hóa

Thứ hai, trong trao đổi phải tuân theo quy tắc ngang giá, nghĩa là phải đảm bảo bù đắp được chi phí cho người sản xuất (tất nhiên chi phí đó phải dựa trên cơ sở thời gian lao động xã hội cần thiết, chứ không phải bất

kì chi phí cá biệt nào) và đảm bảo có lãi để tái sản xuất mở rộng Đòi hỏi trên của quy luật là khách quan ,đảm bảo sự công bằng hợp lí, bình đẳng giữa những người sản xuất hàng hoá Trong trao đổi hàng hóa cần dựa vào hao phí lao động xã hội cần thiết, là tuân theo nguyên tắc trao đổi ngang

giá, hàng hóa có giá trị sử dụng khác nhau, nhưng có lượng giá trị bằng nhau thì phải trao đổi ngang nhau

Tuy nhiên trong thực tế do sự tác động của nhiều quy luật kinh tế nhất là quy luật cung cầu làm cho giá cả hàng hoá thường xuyên tách rời giá trị

1.3.Vai trò của quy luật giá trị đối với nền kinh tế thị trường

1.3.1 Điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa

Điều tiết sản xuất tức là điều hòa , phân bổ các yếu tố sản xuất giữa các ngành, các lĩnh vực của nền kinh tế Tác động này của quy luật giá trị thông qua thông qua sự biến động của giá cả hàng hóa trên thị trường dưới tác động của quy luật cung cầu Muốn hiểu rõ vấn đề này, cần xem xét những trường hợp thường xảy ra trên thị trường hàng hóa:

• Cung nhỏ hơn cầu, tức giá cả nhỏ hơn giá trị

• Cung lớn hơn cầu, tức giá cả lớn hơn giá trị

• Cung bằng cầu, tức giá cả bằng giá trị

Trường hợp thứ nhất: Nếu ở ngành nào đó khi cung nhỏ hơn cầu, giá

cả hàng hóa sẽ lên cao hơn giá trị hàng hóa bán chạy, lãi cao, thì người sản xuất sẽ đổ xô vào ngành ấy Do đó, tư liệu sản xuất và sức lao động được chuyển dịch vào ngành ấy tăng lên

Trường hợp thứ hai: Khi cung ở ngành ấy vượt quá cầu, giá cả hàng hóa sẽ giảm xuống, hàng hóa bán không chạy và có thể lỗ vốn Thực tế đó,

tự người sản xuất đưa ra quyết định ngừng hoặc giảm sản xuất; ngược lại, giá giảm sẽ kích thích tăng cầu, tự nó là nhân tố làm cho cung tăng Do đó,

tư liệu sản xuất và sức lao động giảm bớt đi ở ngành này

Trường hợp thứ ba: cung cầu tạm thời cân bằng; giá cả trùng với giá trị Bề mặt nền kinh tế người ta gọi là “bão hòa” Do dựa trên chế độ tư hữu, sản xuất hàng hóa tiến hành một cách tự phát, vô chính phủ do đó

trường hợp này hết sức hiếm và ngẫu nhiên Điều tiết lưu thông của quy luật giá trị cũng thông qua diễn biến giá cả trên thị trường Sự biến động của giá cả thị trường cũng có tác dụng thu hút luồng hàng từ nơi giá cả thấp đến nơi giá trị cao, do đó làm cho lưu thông hàng hóa thông suốt Như vậy,

sự biến động của giá cả trên thị trường không những chỉ rõ sự biến động về kinh tế, mà còn có tác động điều tiết nền kinh tế hàng hóa

1.3.2 Kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động

Quy luật giá trị kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất, tăng năng suất lao động, thúc đẩy lực lượng sản xuất xã hội phát triển Trong nền kinh tế hàng hóa, mỗi người sản xuất hàng hóa là một chủ thể kinh tế độc lập, tự quyết định hoạt động sản xuất kinh doanh của mình Nhưng do điều kiện sản xuất khác nhau nên hao phí lao động cá biệt của mỗi người khác nhau, người sản xuất nào có hao phí lao động cá biệt nhỏ hơn hao phí lao động xã hội của hàng hóa ở thế có lợi sẽ thu được lãi cao Người sản xuất nào có hao phí lao động cá biệt lớn hơn hao phí lao động xã hội sẽ ở thế bất lợi, lỗ vốn Để giành lợi thế trong cạnh tranh và tránh nguy cơ vỡ

nợ, phá sản, họ phải hạ thấp hao phí lao động cá biệt của mình sao cho bằng hao phí lao động xã hội cần thiết Muốn vậy, họ luôn tìm cách cải tiến

kỹ thuật, cải tiến tổ chức quản lý, thực hiện tiết kiệm chặt chẽ, tăng năng suất lao động Sự cạnh tranh quyết liệt càng Thúc đẩy quá trình này diễn ra mạnh mẽ hơn, mang tính xã hội Kết quả là lực lượng sản xuất xã hội được thúc đẩy mạnh mẽ

1.3.3 Phân hóa giàu – nghèo

Quy luật giá trị thực hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hóa người sản xuất hàng hóa thành người giàu, người nghèo Quá trình cạnh tranh theo đuổi giá trị tất yếu dẫn đến kết quả là: những người có điều kiện sản xuất thuận lợi, có trình độ, kiến thức cao, trang bị kỹ thuật tốt nên có hao phí lao động cá biệt thấp hơn hao phí lao động xã hội cần thiết, nhờ đó phát tài,

giàu lên nhanh chóng Họ mua sắm thêm tư liệu sản xuất, mở rộng sản xuất kinh doanh Ngược lại, những người không có điều kiện thuận lợi, làm ăn kém cỏi hoặc gặp rủi ro trong kinh doanh thì bị thua lỗ dẫn đến phá sản trở thành nghèo khó Trong nền sản xuất hàng hóa giản đơn, sự tác động của quy luật giá trị dẫn đến kết quả là một số ít người mở rộng kinh doanh, thuê nhân Công và dần trở thành tư bản, còn một số khác bị phá sản và trở thành những người lao động làm thuê Thế là sự hoạt động của quy luật giá trị dẫn tới hệ phân hóa những người sản xuất hàng hóa, làm cho quan hệ tư bản chủ nghĩa phát sinh

Trong nền sản xuất hàng hóa tư bản chủ nghĩa, quy luật giá trị cũng tác động hoàn toàn tự phát “sau lưng” người sản xuất, hoàn toàn ngoài ý muốn của nhà tư bản Chỉ trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, do chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chiếm địa vị thống trị, con người mới có thể nhận thức và vận dụng quy luật giá trị một cách có ý thức để phục vụ lợi ích của mình

“…Mỗi người đều sản xuất riêng biệt, cho lợi ích của riêng mình, không phụ thuộc vào nhà sản xuất khác Họ sản xuất cho thị trường, nhưng

dĩ nhiên không một người nào trong số họ biết được dung lượng của thị trường Mối quan hệ như vậy giữa những người sản xuất riêng rẽ, sản xuất cho một thị trường chung thì gọi là cạnh tranh.[…] Một vài người trở nên giàu có, còn quần chúng trở nên nghèo đói, đó là kết quả không tránh khỏi của quy luật cạnh tranh Kết cục là những người sản xuất bị phá sản, mất hết tính độc lập về kinh tế của họ và trở thành công nhân làm thuê trong

công xưởng đã mở rộng của đối thủ tốt số của họ” (V.Lenin: Bàn về cái

gọi là vấn đề thị trường).

Nghiên cứu quy luật giá trị không chỉ để hiểu biết sự vận động của sản xuất hàng hóa, trên cơ sở đó nghiên cứu một số vấn đề khác trong xã hội tư bản chủ nghĩa, mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với thực tiễn xây

dựng chủ nghĩa xã hội Các đảng cộng sản và nhà nước chủ nghĩa coi trọng việc vận dụng quy luật giá trị trong việc quy định chính sách giá cả, kế hoạch hóa nền kinh tế quốc dân, thực hiện hạch toán kinh tế

CHƯƠNG 2.KINH TẾ THỊ TRƯỜNG VÀ SỰ BIỂU HIỆN CỦA QUY LUẬT GIÁ TRỊ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

2.1.Khái niệm và đặc điểm kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường là nền kinh tế hàng hóa phát triển ở trình độ cao,

là một hình thức tổ chức xã hội hiệu quả nhất, phù hợp với trình độ phát triển của xã hội hiện nay

Đặc điểm kinh tế thị trường:

Thứ nhất, các chủ thể kinh tế có tính đọc lập, có quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh, nhưng có sự cạnh tranh gay gắt giữa các chủ thể kinh

tế tham gia thị trường nhằm giành giật những điều kiện kinh doanh thuận lợi Trong đó, tất yếu sẽ có người được và người thua

Thứ hai, giá cả do thị trường quyết định Giá cả là phạm trù kinh tế trung tâm, là công cụ quan trọng thông qua cung cầu để kích thích và điều tiết hoạt động kinh tế của các chủ thể kinh tế tham gia thị trường Sự biến động của cung cầu kéo theo sự biến động của giá cả thị trường và ngược lại, giá cả thị trường cũng điều tiết cung cầu Hệ thống thị trường được phát triển đầy đủ và có tác dụng làm cơ sở cho việc phân phối nguồn lực kinh tế vào trong các ngành, các lĩnh vực

Thứ ba, nền kinh tế vận động theo quy luật vốn có của kinh tế thị trường như quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh…

Thứ tư, đối với nền kinh tế thị trường hiện đại thì còn có sự điều tiết

vĩ mô của nhà nước thông qua pháp luật kinh tế, chính sách

2.2.Thực trạng việc vận dụng quy luật giá trị ở nước ta thời gian qua

Mác từng khẳng định ở đâu có kinh tế sản xuất thì ở đó có quy luật giá trị Hiện nay nền kinh tế nước ta đang trong giai đoạn hình thành và phát triển cơ chế thị trường cho nên việc vận dụng quy luật giá trị là một điều tất yếu không tránh khỏi Nền kinh tế Việt Nam đã trải qua nhiều giai

đoạn khác nhau, quy luật giá trị lại được phát hiện và áp dụng theo nhiều cách rất phong phú và đa dạng phù hợp với đặc điểm của từng thời kì

Trước khi đổi mới, cơ chế kinh tế nước ta hoạt động theo cơ chế tập trung bao cấp Nhà nước lãnh đạo nền kinh tế một các có kế hoạch mang nhiều yếu tố chủ quan Vì vậy, trong khi xác nhận vai trò chủ đạo quy luật kinh tế xã hội chủ nghĩa, chúng ta cần nhận thức đúng quy luật giá trị, tự giác vận động quy luật giá trị và những phạm trù kinh tế gắn liền với quy luật đó như tiền tệ, giá cả, hàng hóa, tài chính…

2.3.Sự biểu hiện quy luật giá trị trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam

Nền kinh tế nước ta dạng từ sản xuất nhỏ đi lên san xuất lớn xã hội chủ nghĩa tử sản xuất tự cung tự cấp lên sản xuất hàng hoá xã hội chủ nghĩa Quy luật giá trị gắn liền nền sản xuất hàng hoá đó còn hoạt động trên một phạm vi khá rộng và trong một thời gian dài Quy luật giá trị có vai trò to lớn trong nền sản xuất hàng hóa Chúng ta đã vận dụng quy luật giá trị vào:

2.3.1 Trong lĩnh vực sản xuất

Nền sản xuất xã hội chủ nghĩa không chịu sự điều tiết của quy luật giá trị mà chịu sự chi phối của quy luật kinh tế cơ bản của xã hội chủ nghĩa

và quy luật phát triển có kế hoạch và cân đối của nền kinh tế quốc dân

Tuy nhiên, quy luật giá trị không phải không có ảnh hưởng đến nền sản xuất Những vật phẩm tiêu dùng cần thiết để bù vào sức lao động đã hao phí trong quá trình sản xuất, đều được sản xuất và tiêu dùng dưới hình thức hàng hóa và đều chịu sự tác động của quy luật giá trị Một nguyên tắc căn bản của nền kinh tế thị trường là trao đổi ngang giá tức là thực hiện sự trao đổi hàng hóa thông qua thị trường, sản phẩm phải trở thành hàng hóa Nguyên tắc này đòi hỏi phải tuân theo quy luật giá trị: sản xuất và trao đổi hàng hóa phải dựa trên cơ sở thời gian lao động xã hội cần thiết Cụ thể:

- Xét ở tầm vĩ mô: Mỗi doanh nghiệp đều cố gằng nâng cao năng suất lao động, chất lượng sản phẩm, giảm thời gian lao động xã hội cần thiết

- Xét ở tầm vi mô: Mỗi cá nhân khi sản xuất các sản phẩm đề cố gắng làm cho thời gian lao động cá biệt nhỏ hơn thời gian lao động xã hội

Do vậy, nhà nước đã ra các chính sách để khuyến khích nâng cao trình độ chuyên môn Mỗi doanh nghiệp phải cố gắng cải tiến máy móc, mẫu mã, nâng cao tay nghề lao động cho công nhân Nếu không quy luật giá trị ở đây sẽ thực hiện vai trò đào thải: loại bỏ những cái kém hiệu quả, kích thích các cá nhân, ngành, doanh nghiệp phát huy tính hiệu quả Tất yếu điều đó dẫn đến sự phát triển của lực lượng sản xuất trong đó đội ngũ lao động có tay nghề chuyên môn cao ngày càng tăng, công cụ, trang thiết bị lao động ngày càng cải tiến

Theo yêu cầu của quy luật giá trị thì trong sản xuất giá trị cá biệt của từng xí nghiệp phải phù hợp hoặc thấp hơn giá trị xã hội, do đó quy luật giá trị thực hiện chế độ hoạch toán kinh tế trong sản xuất kinh doanh

2.3.2 Nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực là nguồn tài sản chính của đất nước trong quá trình phát triển kinh tế hiện nay Chi phí thấp cũng trở thành một trong những thế mạnh của Việt Nam hiện nay Chính sự gia tăng nhanh chóng trong quá trình kinh doanh đi liền với sự cải cách gây ra sự tăng vọt về cầu lao động trong nền kinh tế hiện nay Hiện tượng này dẫn đến sự di chuyển kép: di chuyển về nghề nghiệp từ nông nghiệp đến công nghiệp, dịch vụ; di chuyển

về địa lý từ nông thôn ra đô thị Và trong tình trạng dư thừa nguồn nhân lực vẫn còn phổ biến thì tình trạng luân chuyển quá mức những lao động có tay nghề, chuyên môn cao Bởi thế mà nhà nước cần có các chính sách khuyến khích, động viên như điều tiết các xí nghiệp về các vùng nông thôn, mở các lớp đào tạo chuyên môn cho các công nhân