Mục đích của sáng kiến đưa ra giải pháp giảng nhằm nâng cao chất lượng khi dạy bài thực hành trong chương trình Sinh học 8, Đặc biệt là trong giảng dạy theo phương pháp mới, học sinh giữ vai trò chủ động trong tiếp thu tri thức, còn giáo viên giữ vai trò hướng dẫn, gợi ý giúp học sinh tìm tri thức. Đặc biệt sử dụng công nghệ thông tin trong việc hỗ trợ giờ dạy thực hành.
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lâp – Tự do – Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
“MỘT SỐ KINH NGHIỆM DẠY BÀI THỰC HÀNH SINH HỌC 8”
Thuộc lĩnh vực: Bộ môn Sinh Học
Người thực hiện:
Chức vụ: Giáo viên Đơn vị: Trường THCS
, tháng 4 năm 2019
Trang 2CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Kính gửi: Hội đồng sáng kiến Huyện
Tôi ghi tên dưới đây:
Số
TT
Họ và tên Ngày tháng
năm sinh
Nơi công tác (hoặc
nơi thường trú)
Chức danh
Trình độ chuyên môn
Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo
ra sáng kiến
(ghi rõ đối với từng đồng tác giả, nếu có)
1
Trường THCS
Giáo viên
Đại
Là tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: “Một số kinh nghiệm dạy bài
thực hành sinh học 8”
1 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến:
- – Giáo viên Trường THCS
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến:
- Môn Sinh học lớp 8, Trường THCS
3 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Ngày
06/3/2016
4 Mô tả bản chất của sáng kiến :
a Nội dung sáng kiến
Trang 3Mục đích của sáng kiến đưa ra giải pháp giảng nhằm nâng cao chất lượng khi dạy bài thực hành trong chương trình Sinh học 8, Đặc biệt là trong giảng dạy theo phương pháp mới, học sinh giữ vai trò chủ động trong tiếp thu tri thức, còn giáo viên giữ vai trò hướng dẫn, gợi ý giúp học sinh tìm tri thức Đặc biệt sử dụng công nghệ thông tin trong việc hỗ trợ giờ dạy thực hành
Tuy nhiên, những biện pháp mà bản thân tôi đưa ra có sự kết hợp của nhiều yếu tố:
* Về giáo viên đóng vai trò là người tổ chức, hướng dẫn cần phải:
- Giáo viên lập kế hoạch giảng dạy, trong đó xác định rõ mục tiêu, chuẩn
bị, tiến trình dạy học, hình thức thực hành, cách tổ chức, dụng cụ, mẫu vật, nội dung và phương pháp
- Xác định rõ học sinh phải chuẩn bị những gì, nhận định rõ nội dung nào phải làm trước
- Khâu tiến hành thực hành:
+ Tổ chức thực hành: Giáo viên chia nhóm (6-8 em), kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh Giáo viên giới thiệu dụng cụ được sử dụng trong giờ thực hành, nêu yêu cầu của tiết thực hành
+ Tiến hành thực hành: Giáo viên hướng dẫn cách tiến hành thực hành một cách cụ thể, rõ ràng, có tranh ảnh, mẫu vật kèm theo để minh họa
+ Giáo viên quan sát, theo dõi gíúp đỡ, động viên học sinh Học sinh báo cáo kết quả thực hành, đại diện nhóm báo cáo kết quả, nhóm khác nhận xét, bổ sung rút ra kết luận
+ Giáo viên tổng kết kết quả thực hành Khâu tổng kết, đánh giá và rút kinh nghiệm, giáo viên phân tích kết quả thực hành của học sinh, giải đáp các thắc mắc
do học sinh nêu ra
+ Nhận xét về kỹ năng thực hành của học sinh biểu dương các cá nhân, các nhóm làm tốt, tích cực Những cá nhân, nhóm chưa làm tốt thì yêu cầu các em về làm lại cho thành thạo
Trang 4- Hướng dẫn học sinh viết thu hoạch: Giáo viên đặt ra hệ thống câu hỏi gợi
mở để học sinh dựa vào đó viết thu hoạch
* Về học sinh với vai trò chủ động cần phải:
- Phải có ý thức tích cực tự giác hợp tác cùng nhau hoàn thành công việc được giao cho tập thể, nhóm
- Trong giờ thực hành học sinh phải chủ động thực hiện những công việc
cơ bản khi mà giáo viên đã chỉ dẫn
- Tìm ra kiến thức kiểm nghiệm kiến thức qua thực hành, quan sát sản phẩm thực hành
- Học sinh rèn kỹ năng bộ môn đặc biệt là các kỹ năng cố định xương, làm thí nghiệm, cầm máu, hủy não
- Học sinh hoạt động nhóm làm tường trình viết thu hoạch
- Học sinh đưa ra kết quả được thực hiện trên sản phẩm của hoạt động thực hành
Sau đây là các ví dụ minh họa
* Ví dụ 1: Bài 44 Thực hành: Tìm hiểu chức năng (Liên quan đến cấu tạo) của tủy sống
- GV:
+ Nêu mục đích, yêu cầu của bài học(SGK/ 139) kiểm tra sự chuẩn bị của các nhóm, giới thiệu bộ dụng cụ, hoá chất kích thích, mẫu vật
+ Hướng dẫn HS kỹ thuật hủy não( trang 190 - SGV sinh học 8)
+ Yêu cầu HS hoạt động theo nhóm, tiến hành các thí nghiệm 1, 2, 3 trên ếch tủy theo giới thiệu ở bảng 44 SGK (GV phát phiếu học tập, nội dung bảng 44)
- HS tiến hành hủy não, tiến hành thí nghiệm 1, 2, 3 theo giới thiệu ở bảng
44 HS treo ếch tủy lên giá khoảng 3-5 phút cho hết choáng, rồi tiến hành lần lượt các thí nghiệm 1,2,3 với cường độ kích thích mạnh dần
- GV: Lưu ý HS
Trang 5+ Nếu dùng axit kích thích thì sau mỗi lần kích thích, nhúng chân ếch vào cốc nước lã để rửa axit và dùng bông hoặc khăn khô thấm nước rồi mới kích thích tiếp (Lần sau kích thích thì nên kích thích vào vị trí khác của chi) Nếu dùng lửa thì để xa khi kích thích nhẹ, để gần khi kích thích mạnh
- HS: Quan sát, theo dõi phản ứng của ếch và ghi lại kết quả quan sát được vào phiếu học tập
- GV: Yêu cầu các nhóm trình bày kết quả của các thí nghiệm 1, 2,3
- HS: Một vài HS đại diện nhóm trình bày trước lớp, các HS khác nhận xét
bổ sung
- GV: Nhận xét và xác định kết quả thí nghiệm
+ GV nêu câu hỏi: Từ kết quả trên em có dự đoán về chức năng của tuỷ sống?
(Trong tủy sống chắc hẳn có nhiều căn cứ thần kinh điều khiển sự vận động của các chi)
HS: Một vài học sinh nêu phán đoán của mình các em khác góp ý kiến, bổ sung để có câu trả lời thống nhất (Dưới sự hướng dẫn của GV)
GV: Đưa ra đáp án đúng
* Ví dụ 2: Bài 12: Tập sơ cứu và băng bó cho người gãy xương
- GV: Chia lớp thành 4 nhóm Yêu cầu HS thảo luận nhóm trả lời câu hỏi (5P): + Hãy nêu những nguyên nhân dẫn đến gãy xương ?
+ Vì sao nói khả năng gãy xương liên quan đến lứa tuổi ?
+ Gặp người bị tai nạn gãy xương, chúng ta có nên nắn chỗ xương gãy không? Vì sao?
+ Gặp người gãy xương ta cần thực hiện những thao tác nào?
- GV: Gọi 1 nhóm trình bày, nhóm khác nhận xét -> Đưa ra đáp án đúng
Trang 6- GV: Yêu cầu HS nghiên cứu thông tin SGK và hình 12.1 => h 12.4 mỗi bạn nêu 1 phương pháp sơ cứu và phương pháp băng cố định
+ Hướng dẫn giả định 1 em học sinh bị gãy xương tay
+ Yêu cầu 4 nhóm tiến hành tập băng bó với xương cẳng tay (6P)
+ Quan sát, uốn nắn, giúp đỡ nhất là nhóm yếu
+ Gọi cử đại diện báo cáo kết quả (Yêu cầu các nhóm nghe và nhận xét)
- HS: Báo cáo, nhận xét lẫn nhau (vị trí gãy xương, cách đặt nẹp, buộc định
vị, băng cuốn đúng chưa)
- GV : + Nhận xét, đánh giá, biểu dương các nhóm làm tốt
+ Yêu cầu các nhóm về thực hành lại + GV đặt câu hỏi liên hệ: Vậy em cần làm gì khi tham gia giao thông, lao động, vui chơi để tránh cho mình và người khác không bị gãy xương ?
b Khả năng áp dụng sáng kiến:
Trước khi chưa áp dụng sáng kiến này, đa số học sinh rụt rè, nhút nhát không chịu tham gia tiến hành thực hành mà chỉ quan sát nên tiếp thu tri thức của các em chưa được vững chắc, không có kỹ năng hủy não, mổ, lấy tiêu bản mô, tế bào, băng bó , không biết cách trình bày, thực hiện thao tác còn lúng túng khi giáo viên yêu cầu hủy tủy ở ếch, thao tác chậm, hoặc xác định các hệ cơ quan trên mẫu chưa chính xác, vẽ hình và ghi chú thích hình vẽ chưa rõ ràng…
Một khó khăn lớn là do trường chưa có phòng thực hành, nên việc dạy thực hành còn gặp nhiều khó khăn, tiết thực hành phải thực hiện trên lớp đôi khi ảnh hưởng đến những lớp bên cạnh, việc di chuyển dụng cụ thực hành, bàn ghế lớp học cũng mất nhiều thời gian
Những khó khăn trên đã ảnh hưởng đến chất lượng, làm hạn chế khả năng tiếp thu tri thức của học sinh do đó muốn nâng cao chất lượng bộ môn giáo viên
Trang 7cần phải tìm giải pháp mới để đưa chất lượng lên cao hơn, tạo được sự hứng thú ở học sinh
Khi sáng kiến này được áp dụng thì đa số học sinh rất thích tiến hành thực hành, tự tay mình tiến hành các em có được kỹ năng thực hiện thao tác nhanh, quan sát, trình bày, dự đoán, có niềm tin khoa học
Với bài lý thuyết nhìn chung giáo viên dễ làm chủ thời gian ở mỗi phần, song đối với bài thực hành thì không đơn giản, giáo viên phải tự mình làm trước các buổi thực hành để lường tất cả những thuận lợi và khó khăn Sau đó, tổ chức cho cán sự của nhóm làm trước để “đo thời gian” cho từng phần
Dự tính thời gian từng phần của buổi thực hành một cách hợp lý Đây là khâu quan trọng để đảm bảo thành công của bài thực hành
Giáo viên phải dành thời gian cho việc giới thiệu mục đích yêu cầu, hướng dẫn phương pháp, dự kiến thời gian quan sát (thí nghiệm thực hành) mẫu tế bào thực vật, hoạt động enzim trong nước và dành thời gian 5 phút cho việc thu dọn dụng cụ, vệ sinh phòng
Vẽ hình là yêu cầu phổ biến đối với hầu hết bài thực hành, song đa số học sinh chưa biết cách vẽ theo tiêu chuẩn của bản vẽ khoa học Vì vậy giáo viên cần lưu ý vẽ hình phải trung thực, chỉ vẽ những gì các em thấy khi quan sát trên vật thật Hình vẽ không quá bé, các đường chú thích phải song song nhau và mũi tên đánh dấu quay vào các cơ quan để đảm bảo tính chính xác, nếu hình vẽ có nhiều chú thích có thể dùng kí hiệu 1, 2, 3,…và ghi chú thích dưới hình và vẽ đẹp
Với sáng kiến này, phạm vi ứng dụng của nó cho tất cả các trường có thể đạt hiệu quả cao Tuỳ thuộc vào sự quan tâm của cấp lãnh đạo và khả năng vận dụng sáng tạo của người giáo viên khi dạy bài thực hành, sự tích cực của học sinh, thì giờ thực hành của học sinh chắc chắn sẽ có tác dụng rất tốt
5 Những thông tin cần được bảo mật: Không có
6 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến
- Về trình độ chuyên môn của người áp dụng: Tốt nghiệp Đại học sinh
Trang 8- Tài liệu: sách giáo khoa, tài liệu tham khảo…
7 Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả
Với kinh nghiệm phương pháp dạy các bài thực hành trong môn Sinh học lớp 8 như đã trình bày ở trên, tôi đã tạo được hứng thú học tập của học sinh Trong các giờ thực hành học sinh tự giác tìm tòi kiến thức được thực hiện qua các thao tác thực hành dưới sự hướng dẫn của giáo viên Hầu hết các em được kích thích hứng thú học tập, chủ động tiếp thu tri thức và tham gia thực hành thí nghiệm, giải thích thảo luận kết quả Các tiết thực hành trở lên sôi nổi tránh được
sự nhàm chán, học sinh hứng thú tích cực trong học tập, số lượng làm tốt đạt yêu cầu hơn năm trước, số lượng không đạt yêu cầu đã giảm
Qua các bài thực hành học sinh hiểu rõ cấu tạo cơ quan, hệ cơ quan trong
cơ thể, trên cơ sở đó tìm hiểu chức năng của các thí nghiệm hoặc thông tin do sách cung cấp Bằng cách học đó đó các em sẽ lĩnh hội được những kiến thức và các kỹ năng cần thiết mà mục tiêu của bài và chương trình đã đề ra
Kết quả khảo sát kỹ năng thực hành đầu năm học 2017-2018 so với cuối năm học 2018-2019 có sự thay đổi rõ rệt, cụ thể
Nội dung so sánh về
kỹ năng thực hành
Trước khi áp dụng (Đầu năm học 2017-2018)
Sau khi áp dụng (Cuối năm học 2018-2019)
Kết quả so sánh cho thấy: Việc sử dụng phương pháp trong tiết dạy thực hành như trên đã tạo ra môi trường học tập sinh động, sôi nổi, học sinh tích cực Khi phương pháp thí nghiệm thực hành chưa được áp dụng trong tiết dạy, giáo
Trang 9viên sử dụng phương pháp thuyết trình nhiều làm cho học sinh thụ động, lười học bài, soạn bài, nên hiệu quả tiết học chưa cao
Khi phương pháp thí nghiệm thực hành được áp dụng trong tiết dạy, học sinh chủ động học bài, tích cực xây dựng bài, chuẩn bị bài tốt hơn, tạo không khí tiết học sinh động
Tôi nghĩ rằng sáng kiến này có thể áp dụng được với tất cả các nhà trường, nếu sáng kiến này được áp dụng thì hiệu quả sẽ cao và không tốn kinh phí cũng như thời gian
8 Danh sách những người đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu:
sinh
Nơi công tác Chức
danh
Trình độ CM
Nội dung công việc hỗ trợ
1 28/11/
1984
Trường THCS
Giáo viên
Đại Học Sinh
2 Học sinh khối
8( 50 em)
Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật
và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật
, ngày 5 tháng 4 năm 2019
Người nộp đơn
Trang 10Trang 11
KẾT QUẢ CHẤM CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN NHÀ TRƯỜNG
XÁC NHẬN CỦA BAN GIÁM HIỆU
Trang 12NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN CẤP TRÊN