hành vi của người tiêu dùng Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua sắm của người dùng Tác động của đại dịch COVID-19 đến hành vi người tiêu dùng

MỤC LỤCTrang 2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua sắm của người dùng 8 2.3 Tác động của đại dịch COVID-19 đến hành vi người tiêu dùng 9 2.4 Giải pháp thúc đẩy tiêu dùng hàng nội đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA KINH TẾ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

KỲ THI KẾT THÚC HỌC PHẦN HỌC KỲ 1, NĂM HỌC 2021-2022

Đề tài bài tập lớn: ………

Họ và tên sinh viên : ………

Mã số sinh viên : ………

Lớp : ………

Giảng viên hướng dẫn : ………

Hà Nội, ngày…tháng…năm 2022

MỤC LỤC

Trang

2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua sắm của người dùng 8 2.3 Tác động của đại dịch COVID-19 đến hành vi người tiêu dùng 9 2.4 Giải pháp thúc đẩy tiêu dùng hàng nội địa trong đại dịch này 12

PHẦN I: LÝ THUYẾT

1 Khái niệm: Đường bàng quan là tập hợp các kết hợp hàng hóa hay các giỏ

hàng hóa mang lại cùng một mức lợi ích cho người tiêu dùng Người ta còn gọi các đường bàng quan là đường đồng mức lợi ích hay đường đồng mức thỏa mãn.[1]

2 Hình vẽ minh họa:

Y

A B

C

X

Đường bàng quan [2]

Các điểm A,B, và C trên đường bàng quan này minh họa các kết hợp khác nhau của 2 hàng hóa X và Y Khi tiêu dùng các kết hợp hàng hóa đó, người tiêu dùng thu được cùng một mức độ thỏa mãn như nhau, chẳng hạn là U* Hình dạng chính xác của các đường bàng quan phụ thuộc vào sở thích tương đối của người tiêu dùng về hai hàng hóa đang xem xét

3.Tính chất của đường bàng quan:

 Đường bàng quan có độ dốc âm, điều đó có nghĩa là nếu giảm một lượng loại hàng hóa này xuống thì lượng hàng hóa kia phải tăng lên để cho người tiêu dùng vẫn thu được cùng một mức lợi ích

 Đường bàng quan càng xa gốc tọa độ càng biểu diễn lượng lợi ích lớn Như vậy, các kết hợp hàng hóa trên đường bằng quán xa hơn sẽ được

ưa thích hơn, người tiêu dùng sẽ thích chuyển theo hướng mũi tên lên trên trên

IC3 IC2 IC1

X

Bản đồ các đường bàng quan [3]

 Các đường bàng quan không cắt nhau Vì nếu có hai đường cắt nhau thì giao điểm biểu diễn cùng một đưa lượng lợi ích, điều này vô lý như biểu thì ở hình dưới Điểm A nằm trên đường bàng quan IC1 phải biểu thì mức độ thỏa mãn cao hơn điểm B trên đường IC2, những điểm C nằm trên cả hai đường, đem lại mức độ thỏa mãn giống như A và B Rõ ràng điều này không thể xảy ra vì theo tính chất bắc cầu A và B phải ở trên cùng một đường bàng quan

Y

A B C

IC2 IC1 X

Các đường bàng quan không cắt nhau [4]

 Các đường bàng quan cong lồi so với gốc tọa độ Điều này có nghĩa là

độ dốc của đường bàng quan giảm ( số tuyệt đối ) khi chúng ta vận động dọc theo đường bàng quán từ trái qua phải

PHẦN II: VẬN DỤNG TÍNH TOÁN

1 Các thông tin

Một người tiêu dùng A dành khoản thu nhập (I) là 8 triệu đồng cho việc chi tiêu hai loại hàng hóa X và Y

Hàng hóa X có giá PX = 20 nghìn đồng/kg

Hàng hóa Y có giá PY = 60 nghìn đồng/kg

Hàm tổng lợi ích từ việc tiêu dùng hai loại hàng hóa này là TU = 4(X2 + Y2 )

2 Bài làm

a Xây dựng phương trình đường ngân sách của người tiêu dùng Xác định sản lượng X, Y để người tiêu dùng tối đa hóa lợi ích, tính lợi ích tối đa đó.

Phương trình đường ngân sách của người tiêu dùng có dạng: PX.X + PY.Y = I Phương trình đường ngân sách của người tiêu dùng A là:

20X + 60Y = 8000  X + 3Y = 400

Ta có, MUX = TU(x)’ = 8X

MUY = TU(Y)’ = 8Y

Người tiêu dùng tối đa hóa lợi ích tại điểm thỏa mãn:

PX.X + PY.Y = I  X + 3Y = 400 (1)

MUX/PX = MUY/PY 8X/20 = 8Y/60 => 3X = Y (2)

Thế (2) vào (1) => X + 9X = 400  10X = 400  X = 40

 Y = 40.3 = 120 Lợi ích tối đa người tiêu dùng A nhận được: TU = 4.(402+1202) = 64000

Vậy mức sản lượng mà người tiêu dùng A tối đa hóa lợi ích khi ngân sách I =

8 triệu đồng, giá hàng hóa X = 20 ngàn đồng, giá hàng hóa Y = 60 ngàn đồng,

là X = 40 sản phẩm, Y = 120 sản phẩm, tổng mức ích lợi thu được là 64000

b Giả sử bây giờ thu nhập tăng lên thành 10 triệu đồng, xác định sản lượng

X, Y để người tiêu dùng tối đa hóa lợi ích, tính lợi ích tối đa đó.

Phương trình đường ngân sách mới của người tiêu dùng A là:

20X + 60Y = 10000  X + 3Y = 500

Người tiêu dùng tối đa hóa lợi ích tại điểm thỏa mãn:

PX.X + PY.Y = I  X + 3Y = 500 (3)

MUX/PX = MUY/PY 8X/20 = 8Y/60 => 3X = Y (4)

Thế (4) vào (3) => X + 9X = 500  10X = 500  X = 50

 Y = 50.3 = 150 Lợi ích tối đa người tiêu dùng A nhận được: TU = 4.(502+1502) = 100000 Vậy mức sản lượng mà người tiêu dùng A tối đa hóa lợi ích khi ngân sách I =

10 triệu đồng, giá hàng hóa X = 20 ngàn đồng, giá hàng hóa Y = 60 ngàn đồng, là X = 50 sản phẩm, Y = 150 sản phẩm, tổng mức ích lợi thu được là 100000

c Giả sử bây giờ giá của hàng hóa Y giảm thành P Y1 = 40 nghìn đồng/kg, xác định sản lượng X, Y để người tiêu dùng tối đa hóa lợi ích, tính lợi ích tối đa đó.

Phương trình đường ngân sách mới của người tiêu dùng A là:

20X + 40Y = 8000  X + 2Y = 400

Người tiêu dùng tối đa hóa lợi ích tại điểm thỏa mãn:

PX.X + PY.Y = I  X + 2Y = 400 (5)

MUX/PX = MUY/PY 8X/20 = 8Y/40 => 2X = Y (6)

Thế (6) vào (5) => X + 4X = 500  5X = 400  X = 80

Chú thích:

Đường ngân sách câu a Đường ngân sách câu b Đường ngân sách câu c

 Y = 80.2 = 160 Lợi ích tối đa người tiêu dùng A nhận được: TU = 4.(802+1602) = 128000 Vậy mức sản lượng mà người tiêu dùng A tối đa hóa lợi ích khi ngân sách I =

8 triệu đồng, giá hàng hóa X = 20 ngàn đồng, giá hàng hóa Y = 40 ngàn đồng,

là X = 80 sản phẩm, Y = 160 sản phẩm, tổng mức ích lợi thu được là 128000

d Vẽ đồ thị tất cả các đường ngân sách trên.

Y

200

166

133

100

PHẦN III: VẬN DỤNG THỰC TIỄN

Yêu cầu: Liên hệ phân tích tác động của đại dịch Covid 19 đến hành vi của

người tiêu dùng và đề xuất một số giải pháp thúc đẩy tiêu dùng hàng nội địa trong đại dịch này

1 Mở đầu

Khởi hát vào cuối tháng 12]2019, cho đến nay đại dịch COVID-19 đã lan ra hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, ghi nhận hơn 280 triệu ca mắc, trong đó

có 5.4 triệu ca tử vong và xuất hiện 5 biến thể ( Alpha, Beta, Gamma, Delta

và Omicron (số liệu ghi nhận đến ngày 30 12 2021 4] Có thể nói, đại dịch COVID-19 bùng hát đã giáng một đòn nặng nề lên nền kinh tế - xã hội của

toàn thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng GDP năm 2020 của Việt Nam tăng 2,91% (Quý I tăng 3,68%; quý II tăng 0,39%; quý III tăng 2,69%; quý

IV tăng 4,48%), là mức tăng thấp nhất của các năm trong giai đoạn

2011-2020 Trong khi đó, với năm 2021, ước tính GDP tăng trưởng 2,58% (quý I tăng 4,72%; quý II tăng 6,73%; quý III giảm 6,02%; quý IV tăng 5,22%) 5] Dịch bệnh đã làm thay đổi nhiều khía cạnh của nền kinh tế và mọi mặt của đời sống, sự suy giảm trong ngành du lịch và dịch vụ, gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, thương mại quốc tế giảm sút, ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều ngành nghề sản xuất, kinh doanh… Điều này đã và đang tác động đến lối sống và thói quen mua sắm của nhiều người tiêu dùng Việt

2 Nội dung

2.1 Khái niệm hành vi của người tiêu dùng

Hành vi người tiêu dùng (Tiếng Anh: Consumer Behavior) là hành vi của người tiêu dùng có thể được định nghĩa là những hành vi của các cá nhân (người tiêu dùng) liên quan trực tiếp đến việc tìm kiếm, đánh giá, lựa chọn, sử dụng và loại bỏ hàng hóa và dịch vụ Hay nói cách khác, hành vi người tiêu dùng là quá trình và hành động ra quyết định của những người liên quan đến việc mua và sử dụng sản phẩm

Theo David L.Loudon & Albert J Della Bitta, “hành vi người tiêu dùng được

định nghĩa là quá trình ra quyết định và hành động thực tế của các cá nhân khi đánh giá, mua sắm, sử dụng hoặc loại bỏ những hàng hoá và dịch vụ”.

Tương tự, theo quan điểm của Leon G Schiffman & Leslie Lazar

Kanuk, “hành vi người tiêu dùng là toàn bộ hành động mà người tiêu dùng

bộc lộ ra trong quá trình trao đổi sản phẩm, bao gồm: điều tra, mua sắm, sử dụng, đánh giá và xử lý thải bỏ sản phẩm và dịch vụ nhằm thoả mãn nhu cầu của họ”.

Có thể nói, tiêu dùng là một hành vi rất quan trọng của con người Đó chính

là hành động nhằm thỏa mãn những nguyện vọng, trí tưởng tượng riêng và các nhu cầu về tình cảm, vật chất của một cá nhân hoặc hộ gia đình nào đó thông qua việc mua sắm và sử dụng các sản phẩm Các sản phẩm này có thể

là những hàng hóa hoặc các dịch vụ Phần lớn các hàng hóa được tạo ra trong quá trình sản xuất để phục vụ cho nhu cầu tiêu dùng Tuy nhiên, hành

vi tiêu dùng của từng cá nhân lại rất khác nhau, phụ thuộc vào nhu cầu và sở thích của họ.

2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua sắm của người tiêu dùng

2.3 Tác động của đại dịch COVID-19 đến hành vi người tiêu dùng

2.3.1 Thay đổi trong ngân sách chi tiêu

Ở Việt Nam, đại dịch kéo dài trong hai năm qua đã gián tiếp hoặc trực tiếp tác động đến cơ hội việc làm của nhiều cá nhân Số người thất nghiệp trong độ tuổi lao động năm 2021 là hơn 1,4 triệu người, tăng 203,7 nghìn người so với năm trước Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động là 3,22%, tăng 0,54 điểm phần trăm so với năm trước Điều này dẫn đến thu nhập khả dụng trong dân chúng giảm mạnh, người tiêu dùng có xu hướng cắt giảm chi tiêu mua sắm, sử dụng các dịch vụ tiện ích… Bên cạnh đó, cắt giảm ngân sách còn do thay đổi trong nhận thức dẫn đến người tiêu dùng có xu hướng tiết kiệm nhiều hơn, phòng ngừa rủi ro có thể xảy ra trong tương lai

Theo báo cáo từ tổng cục thống kê, tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu

dùng 9 tháng năm 2021 giảm ở tất cả các ngành hoạt động Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 9 tháng năm 2021 giảm 7,1% so với cùng kỳ năm trước, nếu loại trừ yếu tố giá giảm 8,7% (cùng kỳ năm 2020 giảm 5,1%)

2.3.2 Giảm tần suất mua sắm trực tiếp

Trong điều kiện dãn cách kéo dài, nhiều mặt hàng, dịch vụ buộc phải đóng cửa trong một thời gian nhất định, cùng với tâm lý lo ngại của mọi người khi phải tiếp xúc nơi đông người, tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh Dẫn đến người tiêu dùng có xu hướng giảm tần suất mua sắm, thay vào đó họ sẽ tích lũy và mua nhiều mặt hàng hơn trong một lần mua sắm, gấp 2 đến 3 lần so với mỗi lần mua trước đây Hơn 50% người dân đã giảm tần suất ghé các cửa hàng trực tiếp, trong khi đó 52% người dân cho biết đã tăng dự trữ hàng hóa tại nhà

2.3.3 Thay đổi giỏ hàng hóa

2.3.3.1 Tập trung vào nhóm hàng hóa thiết yếu

Kết quả khảo sát người tiêu dùng Việt Nam do Công ty TNHH Deloitte Việt Nam thực hiện cho thấy, những thay đổi trong chi tiêu của người tiêu dùng Việt Nam phản ánh sự dịch chuyển của các ưu tiên trong thói quen tiêu dùng sang nhóm sản phẩm thiết yếu, giảm chi tiêu cho nhóm sản phẩm tùy ý Những nhân tố tác động đến hành vi mua hàng vẫn tập trung vào đặc tính của thương hiệu và chất lượng, thay vì giá cả hàng hóa như trước đây.0] Không chỉ trong thời kì dịch bệnh, những năm gần đây, khi thực phẩm bẩn ngày càng được cảnh báo, ô nhiễm không khí, nguồn nước… người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sức khỏe, hướng đến lối sống “ăn sạch sống xanh” Khi nhu cầu

ăn uống tại nhà tăng cao do dịch bệnh, lúc này các danh mục sản phẩm trong giỏ hàng của mỗi cá nhân có sự thay đổi, dẫn đến mức chi dùng các sản phẩm thiết yếu tăng cao

Theo chuyên gia Deloitte, việc tập trung vào nhu cầu thiết yếu, đồng nghĩa với việc người dân cắt giảm chi phí tiêu dùng cho danh mục sản phẩm dịch vụ khác; trong đó có nhiều sản phẩm tiện ích cho cuộc sống, trừ hai nhóm dịch

vụ internet và đồ vệ sinh gia dụng Điển hình, sức mua sản phẩm điện tử dân dụng giảm từ 10% xuống 0,2%; dịch vụ giải trí và du lịch từ 4% xuống 0,4% 0] Các loại hình như du lịch, vui chơi giải trí, nhà hàng, quán bar bị sụt giảm đáng kể, điều này chủ yếu do tình trạng đóng cửa hoặc lệnh giãn cách của chính phủ Nhóm sản phẩm không thiết yếu dễ bị ảnh hưởng về doanh số trong thời kỳ đại dịch, trong khi nhóm hàng hóa thiết yếu chứng kiến mức tăng trưởng ấn tượng trong một thập kỷ qua Dịch COVID-19 có thể

xem là một tín hiệu cảnh báo về những cú sốc thị trường và sự ảnh hưởng tới các sản phẩm - chuyên gia của Deloitte nhận xét

2.3.3.2 Trì hoãn mua sắm hàng hóa có giá trị cao

Dịch bệnh xảy ra, kéo theo đó là những biến động kinh tế cả trong ngắn hạn

và dài hạn làm cho mức độ rủi ro của những kênh đầu tư, mua sắm có giá trị cao như nhà ở, xe cộ… tăng cao Người tiêu dùng hoãn các giao dịch mua hàng đã lên kế hoạch từ lâu và trì hoãn chúng cho đến khi niềm tin vào sự ổn định thu nhập của họ, hay vào nền kinh tế ổn định trở lại Theo khảo sát mới đây của VnExpress, 45,6% người trả lời cho biết sẽ lùi dài hạn việc mua nhà, trong khi 30,4% lùi kế hoạch này trong ngắn hạn.00]

2.3.4 Hình thưc mua sắm online “lên ngôi”

Để hạn chế sự lây lan của dịch bệnh khi mọi người ở nhà nhiều hơn, rất nhiều người đã thay đổi hành vi mua hàng của mình từ hình thức truyền thống trực tiếp sang mua sắm online một cách gián tiếp Những năm trở lại đây, khi internet ngày càng phát triển, hình thức mua sắm online đang dần phổ biến, tuy nhiên khi có tác động của đại dịch, hình thức mua sắm này đã tăng trưởng mạnh mẽ nhất hơn bao giờ hết Báo cáo của một số sàn thương mại điện tử Việt Nam cho thấy, người tiêu dùng Việt Nam đã nhanh chóng đón nhận việc

sử dụng kênh thương mại điện tử, trực tuyến như: Lazada, Sendo, Shopee, Tiki ; trong đó, gần 60% khách hàng được khảo sát cho biết đã mua sắm trực tuyến ít nhất một lần trong 12 tháng qua

"Trong những thời gian cao điểm, ước tính sàn phát sinh 3.000-4.000 đơn hàng/phút, nhiều mặt hàng phải nhập kho liên tục" - đại diện Tiki nói và cho biết các sản phẩm được mua sắm nhiều nhất là khẩu trang, khăn ướt, máy lọc không khí những mặt hàng giúp người tiêu dùng an tâm trong vùng dịch Đại diện Lotte Mart, nhà quản lý trang TMĐT SpeedL, cũng cho biết hệ thống đang tập trung mở rộng mua sắm online trong mùa cao điểm Số lượng đơn hàng của sàn này tăng 150-200% so với ngày thường từ khi dịch

COVID-19 bùng phát Để đáp ứng nhu cầu thị trường, nguồn hàng hệ thống siêu thị Lotte Mart phân bổ cho trang online tăng gấp đôi Nhà bán lẻ cũng phải cắt cử thêm nhân sự lo bán online.000

Cùng với việc mua sắm online là thay đổi trong phương tiện thanh toán, tỷ lệ người dùng những ví điện tử như momo, zalo pay, vn pay… tăng đáng kể Thống kê từ Vecom, giao dịch online trên sàn thương mại điện tử đạt doanh

số thanh toán chi tiêu thẻ nội địa theo kênh thương mại điện tử tăng tới 81% Còn theo mạng lưới VisaNet, tổng giá trị giao dịch của người tiêu dùng Việt Nam trên thẻ tín dụng và ghi nợ trong quý I/2021 tăng 34% so với cùng kỳ năm trước.666

2.3.5 Quan tâm đến hàng Việt nhiều hơn.

Hơn hai năm qua, đại dịch COVID-19 hoành hành, đã làm đảo lộn cuộc sống của toàn nhân loại, ảnh hưởng toàn diện, sâu rộng đến tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của tất cả các quốc gia trên thế giới Nền kinh tế Việt Nam

có độ mở lớn, hội nhập quốc tế sâu rộng, do đó cũng đã và đang chịu nhiều tác động, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội, gây gián đoạn chuỗi cung ứng và lưu chuyển thương mại, thu hẹp thị trường xuất nhập khẩu Khi các mặt hàng quốc tế giảm sút, cùng với việc thắt chặt hầu bao và nhiều chính sách khác thúc đẩy hàng nội địa của chính phủ, người tiêu dùng ngày càng dành sự quan tâm lớn hơn cho hàng Việt

Theo báo cáo của Nielsen, so với mức trung bình toàn cầu, người tiêu dùng Việt có sự ưu tiên lớn hơn đối với các sản phẩm địa phương, với 17% người tiêu dùng cho biết rằng họ chỉ mua hàng tiêu dùng nội địa và 59% nói rằng họ

đa phần mua hàng tiêu dùng nội địa (so với mức trung bình toàn cầu là 11%

và 54%)333

2.4 Giải pháp thúc đẩy tiêu dùng hàng nội địa trong đại dịch COVID-19 2.4.1 Về phía doanh nghiệp

“PR, quảng cáo hay marketing là việc làm cần thiết, nhưng sản phẩm, dịch vụ

có thực sự thỏa mãn khách hàng hay không mới là điều quan trọng nhất, chất lượng sản phẩm mới là cốt lõi trong kinh doanh”, chia sẻ của chị Khúc Cẩm Linh - Giám đốc Thương hiệu trang sức Mochinia

Đại dịch kéo dài trong hơn hai năm qua, kéo theo đó là thương mại quốc tế bị giảm sút nghiêm trọng Thị trường Việt Nam với gần 100 triệu dân là “mảnh đất màu mỡ” cho nhiều doanh nghiệp khai thác Có thể thấy, trong bối cảnh khó khăn đó, thị trường nội địa đã trở thành đầu ra cho hàng hóa, nông sản của nhiều doanh nghiệp Nguồn hàng trong nước được tiêu thụ tại các hệ thống phân phối lớn Theo đại diện siêu thị VinMart, nhà bán lẻ này hiện đang kết nối với 1.200 nhà cung ứng nên bảo đảm đầy đủ hàng hóa cho 134 siêu thị VinMart và 2.900 cửa hàng VinMart+ trên toàn quốc

Khi sử dụng một loại hình sản phẩm, dịch vụ nào đó, bên cạnh cân nhắc mẫu

mã sản phẩm, thì người tiêu dùng đặc biệt quan tâm đến những giá trị lâu dài khi họ sử dụng sản phẩm đó, sự bài trừ có ảnh hưởng rất lớn tới sự sẵn lòng mua sản phẩm của người tiêu dùng Vì thế, doanh nghiêp cần tạo niềm tin