- Nhược điểm: Học sinh chưa hứng thú học tập, kết quả học tập môn Hóa học chưa cao, chưa phát triển hết các năng lực chung, năng lực chuyên biệt môn Hoá học đặc biệt là năng lực vận dụng
Trang 1Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
1 Tên sáng kiến, lĩnh vực áp dụng
Là các tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến: Dạy học STEM chủ đề
“Sự biến đổi chất - Sắc nến lung linh”.
Lĩnh vực áp dụng: Môn hóa học lớp 8
2 Nội dung
a Giải pháp cũ thường làm
Hóa học là khoa học nghiên cứu về chất, sự biến đổi chất và ứng dụng của chất đó trong cuộc sống Ở trung học cơ sở (THCS), học sinh được học môn Hóa trong hai năm học lớp 8 và lớp 9 Tuy lượng kiến thức không nhiều, nhưng với nhiều học sinh THCS, môn Hóa vẫn là một môn học khó Khi dạy học, giáo viên vẫn thường dạy theo tiến trình trong sách giáo khoa, có thí nghiệm hoặc sử dụng mô hình thí nghiệm
- Ưu điểm: Học sinh nhanh chóng tiếp cận kiến thức Hóa học, vận dụng
làm được bài tập Hóa học
- Nhược điểm: Học sinh chưa hứng thú học tập, kết quả học tập môn Hóa
học chưa cao, chưa phát triển hết các năng lực chung, năng lực chuyên biệt môn Hoá học đặc biệt là năng lực vận dụng kiến thức Hoá học vào cuộc sống
b Giải pháp mới cải tiến
Mô tả bản chất của giải pháp mới
Trong điều kiện hiện nay, giáo dục nước ta đang đổi mới từ “dạy học tiếp cận nội dung” chuyển sang “dạy học tiếp cận năng lực”, chuyển từ học sinh
“học được gì?” sang học xong học sinh “làm được gì?” Vì vậy nhiệm vụ đặt ra
Trang 2đó là người giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học Để giải quyết các vấn
đề đặt ra, tôi lựa chọn giải pháp dạy học theo định hướng STEM nhằm nâng cao hứng thú học tập, phát triển năng lực vận dụng kiến thức Hoá học vào cuộc sống cho học sinh
Thực hiện giải pháp này, tôi đã tiến hành như sau:
b.1 Tìm hiểu về dạy học STEM
Giáo dục STEM là một mô hình giáo dục mới đã được triển khai tại các nước châu Âu, châu Mỹ và được chứng minh là một mô hình giáo dục tiên tiến, hiện đại
STEM là một chương trình giảng dạy dựa trên ý tưởng trang bị cho người học những kiến thức, kĩ năng liên quan đến (các lĩnh vực) khoa học, công nghệ,
kỹ thuật và toán học - theo cách tiếp cận liên môn (interdisciplinary) và người học có thể áp dụng để giải quyết vấn đề trong cuộc sống hàng ngày Thay vì dạy bốn môn học như các đối tượng tách biệt và rời rạc, STEM kết hợp chúng thành một mô hình học tập gắn kết dựa trên các ứng dụng thực tế
Có thể nói, giáo dục STEM không hướng đến mục tiêu đào tạo để học sinh trở thành những nhà toán học, nhà khoa học, kỹ sư hay những kỹ thuật viên
mà chủ yếu là trang bị cho học sinh kiến thức, kỹ năng để làm việc và phát triển trong thế giới công nghệ hiện đại ngày nay Giáo dục STEM tạo ra những con người có thể đáp ứng được nhu cầu công việc của thế kỷ XXI, đáp ứng sự phát triển kinh tế, xã hội của quốc gia và có thể tác động tích cực đến sự thay đổi của nền kinh tế tri thức trong bối cảnh toàn cầu hóa
b.2 Tìm hiểu về dạy học theo định hướng phát triển năng lực vận dụng kiến thức Hoá học vào cuộc sống, năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh “học được cái gì” đến chỗ quan tâm học sinh “làm được cái gì” qua việc học (năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học)
Trang 3* Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức của học sinh
Năng lực vận dụng kiến thức của học sinh là khả năng của bản thân người học huy động, sử dụng những kiến thức, kĩ năng đã học trên lớp hoặc học qua trải nghiệm thực tế của cuộc sống để giải quyết những vấn đề đặt ra trong những tình huống đa dạng và phức tạp của đời sống một cách hiệu quả và có khả năng biến đổi nó Năng lực vận dụng kiến thức thể hiện phẩm chất, nhân cách của con người trong quá trình hoạt động để thỏa mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức
“Năng lực giải quyết vấn đề là khả năng của một cá nhân là khả năng
“huy động”, kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ năng với thái
độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân,… để hiểu và giải quyết vấn đề trong tình huống nhất định một cách hiệu quả và với tinh thần tích cực”
* Sự cần thiết của việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống và năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học cho học sinh
Việc phát triển năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống và năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học cho học sinh có ý nghĩa quan trọng trong việc giải quyết những nhiệm vụ đặt ra của học sinh như: vận dụng kiến thức để giải bài tập, tiếp thu và xây dựng tri thức cho những bài học mới hay cao nhất là vận dụng để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn cuộc sống của các
em
b.3 Xây dựng chủ đề dạy học STEM áp dụng vào dạy học Hoá học 8
Để thực hiện đổi mới này, trước tiên giáo viên phải nghiên cứu kĩ nội dung chương trình sách giáo khoa, chuẩn kiến thức, kĩ năng, nhiệm vụ của môn Hóa học trong hệ thống giáo dục phổ thông, các văn bản hướng dẫn giảng dạy nói chung, hướng dân giảng dạy bộ môn nói riêng, trên cơ sở kết hợp với định hướng dạy học theo chủ đề phát triển năng lực học sinh, đặc biệt là năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống, năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hóa học và đặc điểm học sinh, đặc điểm địa phương lựa chọn kiến thức thực tế cho phù hợp
Nghiên cứu các kiến thức dạy học STEM liên quan: giáo viên nghiên cứu sách giáo khoa, tìm hiểu hệ thống các kiến thưc liên quan đến thực tế đã được
Trang 4tích hợp trong sách Sử dụng các nguồn thông tin khác nhau như sách báo, các môn học liên quan, đặc biệt là tài nguyên mạng Internet để sưu tầm các kiến thức thực tế liên quan Lưu ý rằng cần lựa chọn các kiến thức thực tế có liên quan chặt chẽ đến chủ đề, trên cơ sở kiến thức đã được học, hoặc có thể phát triển trên cơ sở kiến thức đã học Không nên sa đà, tham mở rộng lên kiến thức của các lớp trên vì như thế vô hình lại làm tăng độ nặng của kiến thức Nếu thực
tế quen thuộc với cuộc sống có liên quan đến bài dạy nhưng để giải thích nó phải sử dụng kiến thức của lớp học cao hơn thì nên đưa vào nhưng chỉ giải thích
ở mức độ dễ hiểu trên cơ sở hiểu biết của đa số học sinh Đối với học sinh khá giỏi có thể khuyến khích các em về nhà tìm hiểu thêm
Soạn kế hoạch dạy học chủ đề STEM chi tiết: Khâu này cực kì quan trọng vì khi có giáo án chi tiết giáo viên sẽ chủ động khi lên lớp Một giáo án khoa học, hợp lí là cơ sở cho một giờ dạy thành công
Khi dạy học chú trọng sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học, theo hướng gắn lí thuyết với thực tế việc soạn giảng trên powerpoint sẽ hỗ trợ tích cực với ưu điểm về âm thanh, màu sắc, tiết kiệm được thời gian và đem lại hiệu quả cao
Từ các phân tích tổng quan trên, tôi xây dựng kế hoạch dạy học STEM chủ đề “Sự biến đổi chất - Sắc nến lung linh” như sau:
b.3.1 Quy trình xây dựng chủ đề STEM
Bước 1: Xác định năng lực cần hình thành cho học sinh
Bước 2: Xác định chủ đề STEM
Chủ đề STEM “Sự biến đổi chất – Sắc nến lung linh”
Bước 3: Xây dựng chủ đề STEM “Sự biến đổi chất – Sắc nến lung linh” Bước 4: Xây dựng nội dung học tập
Bước 5: Thiết kế nhiệm vụ
Bước 6: Tổ chức thực hiện
Bước 7: Đánh giá
b.3.2 Quy trình tổ chức dạy học chủ đề STEM
Hoạt động 1: Xác định vấn đề
Trang 5Hoạt động 2: Nghiên cứu kiến thức nền và đề xuất giải pháp
Hoạt động 3: Lựa chọn giải pháp
Hoạt động 4: Chế tạo mẫu, thử nghiệm và đánh giá
Hoạt động 5: Chia sẻ, thảo luận, điều chỉnh
b.3.3 Xây dựng chủ đề STEM thực nghiệm giảng dạy
CHỦ ĐỀ: SỰ BIẾN ĐỔI CHẤT – SẮC NẾN LUNG LINH
Kế hoạch triển khai
Hoạt động 1: Giao nhiệm vụ dự án, xây
dựng tiêu chí, hướng dẫn học sinh tìm
hiểu kiến thức nền
Tiết 1
Hoạt động 2: Nghiên cứu kiến thức nền
và chuẩn bị bản thiết kế sản phẩm để báo
cáo theo các tiêu chí
3 ngày (học sinh tự học ở nhà theo nhóm) Hoạt động 3: Báo cáo phương án thiết kế Tiết 2
Hoạt động 4: Chế tạo, thử nghiệm sản
phẩm
3 ngày (học sinh tự làm ở nhà theo nhóm) Hoạt động 5: Triển lãm, giới thiệu sản
Tính mới, tính sáng tạo của giải pháp
Trong chương trình giáo dục phổ thông mới, giáo dục STEM được chú trọng, học sinh được phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với người lao động Khoa học Tự nhiên là môn học có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của học sinh, có vai trò nền tảng trong việc hình thành và phát triển thế giới quan khoa học của học sinh cấp trung học cơ sở Tuy nhiên kể
từ khi chương trình phổ thông tổng thể được thông qua, chưa có nhiều các công trình nghiên cứu về việc vận dụng STEM vào dạy học môn Khoa học tự nhiên đặc biệt trong mạch nội dung liên quan đến Hóa học Các chủ đề được xây dựng trong các tài liệu tập huấn thiên nhiều về môn Vật lí Kĩ thuật và thích hợp cho việc tổ chức hoạt động ngoại khóa chứ ít gắn liền với một bài cụ thể trên lớp
Trang 6Nhiều chủ đề chú trọng vào khâu yêu cầu học sinh tạo ra sản phẩm vật chất hơn
là quá trình thực hiện sản phẩm ấy
Khi học bài “Sự biến đổi chất” theo hướng dạy học truyền thống, học sinh hiểu được hiện tượng vật lí, hiện tượng hóa học qua các thí nghiệm trong sách giáo khoa và các ví dụ thực tế Nhưng khi học chủ đề này, học sinh không những hiểu kiến thức lí thuyết mà còn tự nghiên cứu, chế tạo ra sản phẩm dựa trên những hiểu biết đó Do đó, xây dựng chủ đề STEM “Sự biến đổi chất – Sắc nến lung linh” đưa vào giảng dạy để nâng cao hứng thú học tập, phát triển năng lực học sinh
3 Hiệu quả kinh tế, xã hội dự kiến đạt được
Sau khi dạy học xong chủ đề “Sự biến đổi chất – Sắc nến lung linh” ở lớp lớp thực nghiệm và dạy học theo lối truyền thống ở lớp đối chứng, tôi cho học sinh hai lớp làm lại phiếu khảo sát và bài kiểm tra năng lực vận dụng kiến thức hoá học vào cuộc sống Kết quả cho thấy ở lớp thực nghiệm hứng thú của học sinh tăng lên, kết quả học tập bộ môn tăng rõ rệt, đa số học sinh vận dụng tốt kiến thức Hoá học vào cuộc sống Còn với lớp đối chứng, kết quả có thay đổi theo chiều hướng tích cực nhưng không đáng kể
Ngoài ra, với sản phẩm nến thơm các em tự làm có thể phục vụ trong trang trí nhà cửa, tổ chức các sự kiện gia đình như sinh nhật… Các em cũng có thể làm thêm nhiều sản phẩm khác theo sở thích mỗi thành viên trong gia đình
về hình dạng, màu sắc, mùi hương … Sản phẩm các em làm ra không những kinh tế mà còn thân thiện với môi trường
4 Điều kiện và khả năng áp dụng
a Điều kiện áp dụng
- Xây dựng các nội dung, các chủ đề dạy học STEM phù hợp kiến thức, năng lực giáo viên, học sinh, đặc điểm tình hình thực tế, gắn với thực tiễn địa phương
- Lựa chọn phương pháp giảng dạy: phương pháp làm thí nghiệm, phương pháp vấn đáp tìm tòi Giáo viên là người hướng dẫn, thiết kế hoạt động, hỗ trợ học sinh
Trang 7- Học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập (ở nhà và trên lớp).
- Kiểm tra, đánh giá: không chỉ đơn thuần là đánh giá sản phẩm mà còn
phải đánh giá quá trình thực hiện, mức độ hiểu, khả năng nhận thức và kĩ năng của học sinh đồng thời theo dõi sự tiến bộ ở các em Một số hình thức đánh giá: Bài kiểm tra viết và kiểm tra nói, sổ ghi chép, phỏng vấn và quan sát dựa trên kế hoạch đã chuẩn bị, bài trình bày, các sản phẩm, kế hoạch dự án, phản hồi qua bạn học, quan sát các nhóm làm việc để hỗ trợ đánh giá kỹ năng cộng tác,
- Chuẩn bị tốt các thiết bị dạy phục vụ cho giảng dạy
b Khả năng áp dụng
- Giải pháp phù hợp áp dụng giảng dạy các chủ đề khác của chương trình Hoá học 8, 9 Có thể vận dụng, phát triển với sự điều chỉnh phù hợp để giảng dạy nâng cao chất lượng dạy học, phát triển năng lực cho học sinh nhất là các bộ môn khoa học thực nghiệm
- Giải pháp có thể thực hiện tốt tại các cơ sở giáo dục mà điều kiện cơ sở
vật chất cơ bản đáp ứng các yêu cầu dạy học môn Hoá học
Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật
và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật
XÁC NHẬN CỦA LÃNH ĐẠO
ĐƠN VỊ CƠ SỞ
Yên Ninh, ngày tháng năm 2021
Người nộp đơn
Phan Văn Trình Bùi Thị Thanh Huyền Đinh Thị Tuyết Mai
XÁC NHẬN CỦA PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN KHÁNH