Kỷ yếu hội thảo khoa học Phật giáo Quảng Bình xưa và nay 343 PHẬT GIÁO QUẢNG BÌNH NỖ LỰC ĐI LÊN CÙNG PHẬT GIÁO CẢ NƯỚC GÓP PHẦN VÀO SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC HT Thích Đức Tha[.]
Trang 1343
PHẬT GIÁO QUẢNG BÌNH NỖ LỰC ĐI LÊN CÙNG PHẬT GIÁO CẢ NƯỚC GÓP PHẦN VÀO SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG
VÀ PHÁT TRIỂN QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC
HT Thích Đức Thanh
1 Phần mở đầu
Quảng Bình là một trong 63 tỉnh, thành trong cả nước Diện tích 8.054.049 km2
Dân số có khoảng 846.185 người Hiện nay, Quảng Bình có một thành phố là Đồng
Hới và 6 huyện: Lệ Thủy, Quảng Ninh, Bố Trạch, Quảng Trạch, Tuyên Hóa và Minh
Hóa Phật giáo cũng đã có mặt khá sớm trên đất Quảng Bình, để hiểu rõ hơn chúng ta thử tìm hiểu
2 Phật giáo Quảng Bình trong bước đầu xây dựng và phát triển
Năm 1558-Mậu Ngọ Thái Úy Đoan quốc công Nguyễn Hoàng được vua Lê Anh Tông cho vào trấn thủ xứ Thuận Hóa đến năm 1570 (Canh Ngọ) lại cho kiêm luôn Trấn Quảng Nam và có toàn quyền quyết định mọi việc
Trấn Thuận Hóa gồm 2 phủ, 9 huyện, 3 châu Phủ Tiên Bình: 3 huyện: Khang Lộc, Lệ Thủy, Minh Linh và 1 châu: Bố Chánh Phủ Triệu Phong: 6 huyện: Võ Xương, Hải Lăng, Quảng Điền, Hương Trà, Phú Vang(Điện Bàn) Và 2 châu: Thuận Bình, Sa Bồn
Trấn Quảng Nam gồm 3 phủ và 9 huyện Ở đây chúng ta cũng cần lưu ý Phủ Tiên Bình sau đổi là Quảng Bình (1604)
Đối với Nguyễn Hoàng cũng như các Chúa Nguyễn về sau đều hết lòng sùng kính Phật giáo, quy y Tam Bảo, tận tâm hộ đạo để giữ yên bờ cõi, đem lợi lạc cho quần thần dân chúng
Cụ thể năm 1609 (Kỷ Dậu) Chúa Tiên-Nguyễn Hoàng cho dựng chùa Kính Thiên ở xã Thuận Trạch huyện Lệ Thủy tỉnh Quảng Bình, Năm 1826 Vua Minh Mạng lại cho tu sửa đổi tên là Hoằng Phúc Từ đây, các Thiền sư của các dòng Thiền được bén rể và phát triển…
2.1 Dòng Thiền Trí Bản Đột Không
Chứng minh Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Quảng Bình, Trưởng Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Thừa Thiên Huế
Trang 2344
Theo các nhà nghiên cứu dòng Thiền Trí Bản Đột Không, có 26 Thiền sư đã kế tục truyền thừa được 10 đời tại vùng đất phía Tây Quảng Bình từ năm 1633 (hiện Bài
vị dòng Thiền Trí Bản Đột Không thờ tại chùa An Quốc (Mai Hóa, Tuyên hóa)
2.2 Dòng Thiền Chúc Thánh
Tổ Minh Hải-Pháp Bảo khai sáng vào đầu thế kỷ XVIII; đầu thế kỷ XX dòng Thiền này có mặt tại Tỉnh Quảng Bình để hoằng truyền Phật pháp, kiến tạo Tự viện Vĩnh Thanh tự ở làng Trung Đức, xã Đức Trạch, huyện Bố Trạch, năm 1968 bị bom
Mỹ dội tan nát Người gần gủi thế hệ chúng ta Cố Hòa thượng Thích Thiện Phước, Pháp danh Đồng Quả, hiệu Trang Nghiêm đã có quá trình tu học tại Phật học đường Trung Việt Báo Quốc Huế từ những năm 1946, sau đó được chuyển vào hành đạo ở tỉnh Lâm Đồng giữ chức Phó Ban Trị sự kiêm Giám luật Giáo hội PGVN tỉnh Lâm Đồng
2.3 Dòng Quốc Ân
Thiền sư Tiên Ngô-Gia Hội đệ tử Thiền sư Tổ Ấn Mật Hoằng đời 37 Tông Lâm
Tế đã hoằng hóa ở Quảng Bình đặc biệt năm Minh Mạng thứ 6 (1825) đã trùng tu cổ
tự Kim Phong trên núi Thần Đinh
Quảng Bình là quê hương của các Thiền sư Như Thông Đắc Ân, Như Đồng-Đắc Quang là những danh tăng đã trú trì Quốc tự Linh Mụ và Tổ đình Quốc Ân Huế Điều nỗi bật đậm nét, đó là Hòa thượng Hồng Tuyên - Chánh Giác thọ giáo với Thiền sư Như Thông-Đắc Ân tại chùa Quốc Ân Huế, sau trở về quê nhà làng Đức Phổ, xã Đức Ninh huyện Quảng Ninh (nay thôn Đức Trường, phường Đức Ninh Đông thành phố Đồng Hới lập chùa Phổ Minh (năm 1920) để tu tập và hoằng hóa và dần dần trở thành trung tâm đào tạo Tăng tài rất có hiệu quả
Hòa thượng Hồng Tuyên - Chánh Giáo cũng là vị đóng vai trò chủ đạo cho phong trào chấn hưng Phật giáo tại Quảng Bình
Nói tổng quát, như Nguyễn Đức Hiền đã nhận định “ Các Chúa Nguyễn hầu hết đều sung mộ đạo Phật, hết lòng hộ trì Phật giáo, nhờ đó Phật giáo đã phục hưng ở Đàng Trong và ngày càng phát triển mạnh” ( Lịch sử Phật giáo Đàng Trong của Nguyễn Đức Hiền xuất bản 1995)
Cụ thể, trong thời kỳ nầy Phật giáo Quảng Bình cũng đã xây dựng một số chùa
ở các huyện hiện vẫn còn một số ít
- Huyện Bố Trạch: chùa Quan Âm xã Đức Trạch, chùa Thanh Quang, chùa Quan Âm xả Thanh Trạch, chùa Vĩnh Phước
- Huyện Quảng Trạch: Chùa Cảnh Phúc, chùa Cảnh Tiên, chùa làng Phúc Kiều
Trang 3345
- Huyện Tuyên Hóa: chùa Vĩnh Phước làng Phúc Tự, xả Văn Hóa, chùa Ngọc Cương Mỹ Phước tự, chùa An Quốc, chùa Linh Sơn Trong số các chùa có 2 chùa được trùng tu: chùa Thanh Quang và chùa Vĩnh Phước
- Huyện Minh Hóa: không còn chùa nào
Đặc biệt các dòng Thiền - Phái Thiền Lâm Tế ở Việt Nam không còn dùng “Yết Bổng” hoặc “Tham thoại đầu” như phái Thiền Lâm Tế ở Trung Hoa mà đã phối hợp giữa Thiền Tông - Tịnh Độ Tông và Mật Tông Từ đó giúp cho Phật giáo phát triển sâu rộng trên đất Quảng Bình cho đến ngày nay
3 Phật giáo Quảng Bình trong phong trào chấn hưng Phật giáo
Sống dưới sự bảo hộ của ngoại bang - thực dân Pháp, nỗi lo âu sâu xa nhất của người Việt là sự đánh mất cá tính và linh hồn Việt nên sự phục hưng Phật học và quốc học được sự ủng hộ của mọi giới: các Nho sĩ trí thức yêu nước của quảng đại quần chúng
Năm 1931 Hội Nam kỳ nghiên cứu Phật học ra đời Thiền sư Từ Phong làm Hội trưởng
Năm 1932 Hội An Nam Phật học ở Trung kỳ- Huế được thành lập.S.E.E.R.B A- Société d’Etude et d’Exercice de la Religion Bouddhique en Annam
Chứng minh đạo sư : Thiền sư Giác Tiên
Hội trưởng : Cư sĩ Bác sĩ Tâm Minh Lê Đình Thám
Trụ sở : chùa Trúc Lâm Huế
Tạp chí Viên Âm số ra mắt đầu tiên 01.12.1933
Hội có chi hội tại các tỉnh xứ Trung kỳ
Năm 1934 Hội Phật giáo Bắc kỳ được thành lập Thiền sư Thanh Hạnh làm Thiền gia Pháp chủ Hội trưởng Nguyễn Năng Quốc
Phong trào chấn hưng Phật giáo đã có ảnh hưởng nhiều trong quần chúng nhất
là Hội An Nam Phật học ở Trung kỳ “Hòa thượng Hồng Tuyên Chánh Giáo khai sơn chùa Phổ Minh là nhân vật chủ đạo trong phong trào chấn hưng Phật giáo trên đất Quảng Bình” (Thích Như Tịnh - Khảo sát các dòng kệ truyền thừa trên đất Quảng Bình (Tạp chí Liễu Quán số 7 tháng 1.2016) Tất cả đã góp phần tạo thế và lực cho Phật giáo Việt Nam tiến hành một Hội nghị Phật giáo toàn quốc được khai diễn trọng thể vào ngày 01.04 Phật lịch 2495 tức 06.05.1951 tại ngôi chùa lịch sử Từ Đàm Huế Hội nghị đã kéo dài từ 06.5 đến hết 09.5.1951 qui tụ 51 đại biểu của các tổ chức:
+ Phật giáo Tăng già Bắc việt
+ Hội Việt Nam Phật giáo Bắc Việt
+ Giáo hội Tăng già Trung Việt
Trang 4346
+ Việt Nam Phật học Trung Việt
+ Giáo hội Tăng già Nam Việt
+ Hội Phật học Nam việt
Thành lập TỔNG HỘI PHẬT GIÁO VIỆT NAM Hội chủ Tổng hội Hòa thượng THÍCH TỊNH KHIẾT
Năm 1954, chiến thắng Điện Biên Phủ, đất nước tạm chia lấy vĩ tuyến 17 làm ranh giới, Phật giáo Quảng Bình thuộc về nước Việt Nam Dân Chủ Cọng Hòa- Miền Bắc
Thời điểm nầy Tăng Ni Quảng Bình “Cởi áo cà sa khoác chiến bào” cùng nhân dân cả nước đấu tranh trong sự nghiệp giải phóng Miền Nam thống nhất Tổ quốc Ngày 30.04.1975, Tổ quốc Việt Nam được thống nhất toàn vẹn lãnh thổ, Phật giáo Việt Nam đi vào trang lịch sử mới Đại hội đại biểu thống nhất Phật giáo cả nước được tổ chức long trọng tại thủ đô Hà Nội từ ngày 4.11 đến 7.11.1981 Đại hội gồm 9
tổ chức hệ phái tham gia thành lập Giáo hội Phật giáo Việt nam ngày nay Lãnh đạo tối cao của GHPGVN là PHÁP CHỦ
4 Phật giáo Quảng Bình từ Đại hội thống nhất Phật giáo cả nước đến nay
Sau Đại hội đại biểu thống nhất Phật giáo cả nước đến nay, Quảng Bình là một trong 63 tỉnh thành đứng vào cùng một tổ chức GHPGVN
Năm 2009 Hội đồng Trị sự Trung Ương Giáo hội PGVN đã cho phép thành lập Giáo hội PGVN tỉnh Quảng Bình Hòa thượng Thích Tánh Nhiếp - Ủy viên Thường trực HĐTS TW GHPGVN được cử thỉnh làm Trưởng ban Bước đầu Phật giáo Quảng Bình còn non trẻ, thiếu nhân sự, ngay cả cơ sở và văn phòng làm việc Ngay chùa Tổ Phổ Minh bị chiến tranh tàn phá, đến nay chỉ như một ngôi chùa nhỏ, Hòa thượng đã phải mạnh dạn đứng ra xây dựng ngôi chùa làm trụ sở cho Giáo hội tỉnh nhà
Thông cảm hoàn cảnh của Phật giáo Quảng Bình, lãnh đạo, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc VN Tỉnh đã cấp 8000 m2 đất ở vùng Diêm Điền, Hòa thượng đã cho đổ đất, xây dựng ngôi chùa bằng tre nứa và các ngôi nhà để sinh hoạt Phật sự trong thời gian ngắn gọn làm ai nấy đều động lòng cảm phục
Dần dần sau đó, Hòa thượng đã kiến tạo ngôi chùa Đại Giác trang nghiêm mỹ
lệ, đồ sộ chùa Đại Giác trụ sở của Giáo hội PGVN tỉnh Quảng Bình, đúng như sở nguyện của Trưởng lão Hòa thượng Thượng TRÍ hạ QUANG, một người con của quê hương Quảng Bình, một người Thầy-Y chỉ sư của Hòa thượng đương nhiệm Trú trì Đại Giác Tự Trưởng lão Hoà thượng thượng TRÍ hạ QUANG đã tán thán:
“…Một, kiến thiết mau chóng và hùng tráng;
Hai, được sự đóng góp một cách chân thành và hiệu quả;
Trang 5347
Ba, thời gian kiến thiết đạt kỷ lục.”
(Đạo từ của Trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Quang trong lễ đặt đá)
Bà con Phật tử lại càng cảm phục về cái “Tâm”, cái “Tầm” của Hòa thượng Trưởng ban Hòa thượng cho đúc tượng đức Bổn sư bằng đồng lớn và xây tháp cao
23 tầng đồ sộ, lại xây cổng tam quan v.v… Đặc biệt, hiện nay tháp còn được thờ xá lợi của Trưởng lão Hòa thượng THÍCH TRÍ QUANG, người con ưu tú của GHPGVN
và của quê hương Quảng Bình
Qua các nhiệm kỳ 2009-2012, 2012-2017, 2017-2022 Phật giáo Quảng Bình đã
ổn định việc tu học và hoằng dương Phật pháp cho các Huyện
- Đã thành lập và tổ chức Đại hội đại biểu Phật giáo lần thứ nhất cho các Huyện:
Bố Trạch, Quảng Ninh, Lệ Thủy, Tuyên Hóa và đã bổ nhiệm trú trì cho 3 chùa trong
số 11 chùa trong tỉnh
- Đã tu tạo một số chùa: chùa Quan Âm thôn Quyết Thắng, xả Thanh Trạch, đặc biệt, với sự quan tâm của chính quyền, sự đầu tư của ngân hang BIDV và các nhà hão tâm đã đại trùng tu chùa Hoằng Phúc - Di tích lịch sử cấp quốc gia với kinh phí 60 tỷ đồng
- Điểm đáng lưu ý chư tôn đức Tăng Ni đã tham gia Hội Chữ thập đỏ tỉnh Hội Bảo trợ tàn tật và trẻ em mồ côi tỉnh cũng như các hoạt động nhân đạo khác
Nói chung qua mỗi nhiệm kỳ, các hoạt động Phật sự đều đem lại kết quả tốt theo lũy thừa tiến Chẳng hạn nhiệm kỳ 2009-2012 qui y cho hơn 3000 Phật tử thì
nhiệm kỳ 2012-2017 số lượng này đã lên đến 6500 Phật tử (theo các Bản Báo cáo của Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Quảng Bình)
5 Phần kết
Hôm nay, kỷ niệm 10 năm nhìn lại chặng đường hình thành và phát triển Phật giáo Quảng Bình đã đi đúng hướng, đi vào cuộc đời với Tâm Từ bi - Vô ngã - Vị tha của Đức Phật Đạo không ngoài đời - Đời Đạo đoàn kết hòa hợp, hy vọng Quảng Bình đẹp mãi, sáng mãi, thơm mãi như hoa Ưu Đàm Bát la tỏa ngát mùi hương bất diệt giữa dòng sanh diệt./
Tài liệu tham khảo:
1 Nguyễn Lang, Việt Nam Phật giáo sử luận, tập 3, Nxb Lá Bối
2 Liễu Quán, số 7 tháng 1.2016
3 Thích Đức Thanh soạn giả, Phong trào đấu tranh của Phật giáo đòi tự do tín
ngưỡng và bình đẳng tôn giáo năm 1963
4 Nguyễn Hiền Đức, Lịch sử Phật giáo Đàng Trong, Nxb Thành phố Hồ Chí
Minh
5 Phật học hội Société d’Etude et d’Exercice de la Religion Bouddhique Điều
lệ và qui tắc, 1935