PHÂN TÍCH QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ NỘI DUNG, CÔNG THỨC TÍNH CÁC LOẠI SỐ TƯƠNG ĐỐI, SỐ TUYỆT ĐỐI TRONG THỐNG KÊ ĐƯA RA VÍ DỤ VÀ PHÂN TÍCH MỘT SỐ BÁO CÁO THỐNG KÊ VỀ CHỈ TIÊU XÃ HỘI CÓ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP SỐ TUYỆT ĐỐI, SỐ TƯƠNG ĐỐI

PHÂN TÍCH QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ NỘI DUNG, CÔNG THỨC TÍNH CÁC LOẠI SỐ TƯƠNG ĐỐI, SỐ TUYỆT ĐỐI TRONG THỐNG KÊ ĐƯA RA VÍ DỤ VÀ PHÂN TÍCH MỘT SỐ BÁO CÁO THỐNG KÊ VỀ CHỈ TIÊU XÃ HỘI CÓ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP SỐ TUYỆT ĐỐI, SỐ TƯƠNG ĐỐI BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần THỐNG KÊ CHO KHOA HỌC XÃ HỘI Hà Nội – 2021 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 1 Lý do chọn đề tài 1 2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 1 3 Đối tượng nghiên cứu 1 Quy trình nghiên cứu th.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

KHOA QUẢN TRỊ VĂN PHÒNG

ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ NỘI DUNG, CÔNG THỨC TÍNH CÁC LOẠI SỐ TƯƠNG ĐỐI, SỐ TUYỆT ĐỐI TRONG THỐNG KÊ ĐƯA RA VÍ DỤ VÀ PHÂN TÍCH MỘT SỐ BÁO CÁO THỐNG

KÊ VỀ CHỈ TIÊU XÃ HỘI CÓ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP SỐ TUYỆT ĐỐI,

SỐ TƯƠNG ĐỐI.

BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Hà Nội – 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài: 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 1

3 Đối tượng nghiên cứu: 1

- Quy trình nghiên cứu thống kê 1

- Số tương đối, tuyệt đối thống kê 1

4 Phương pháp nghiên cứu 1

5 Ý nghĩa nghiên cứu 2

NỘI DUNG 3

I PHÂN TÍCH QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ 3

1.1 Sơ đồ quá trình nghiên cứu thống kê: 3

1.2 Điều tra thống kê: 3

1.2.1 Khái niệm và ý nghĩa của điều tra thống kê 3

1.2.2 Yêu cầu trong điều tra thống kê: 4

1.2.3 Các loại điều tra thống kê 4

1.2.4 Các hình thức tổ chức điều tra 5

1.2.5 Các phương án điều tra thống kê: 5

1.2.6 Phương án điều tra thống kê: 6

1.2.7 Sai số trong điều tra thống kê: 6

1.3 Tổng hợp thống kê: 8

1.3.1 Khái niệm và ý nghĩa của tổng hợp thống kê: 8

1.3.2 Phương pháp tổng hợp thống kê: 8

1.4 Phân tích thống kê: 9

1.4.1 Khái niệm và ý nghĩa của nguyên tắc thống kê: 9

1.4.2 Các nguyên tắc: 9

II NỘI DUNG, CÔNG THỨC TÍNH CÁC LOẠI SỐ TUYỆT ĐỐI, SỐ TƯƠNG ĐỐI TRONG THỐNG KÊ 10

2.1 Số tương đối: 10

2.1.1 Khái niệm 10

2.1.2 Ý nghĩa 10

2.1.3 Phân loại 11

2.1.4 Công thức tính 12

2.2 Số tuyệt đối 13

2.2.1 Khái niệm 13

2.2.2 Ý nghĩa 13

2.2.3 Phân loại 14

2.3 Điều kiện vận dụng số tuyệt đối và số tương đối 14

III VÍ DỤ THỰC TẾ VÀ PHÂN TÍCH MỘT SỐ BÁO CÁO THỐNG KÊ VỀ CHỈ TIÊU XÃ HỘI CÓ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP SỐ TUYỆT ĐỐ, SỐ TƯƠNG ĐỐI 15

KẾT LUẬN 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Thống kê là một dạng phân tích tính toán sử dụng các mô hình, sự biểu diễn và tóm tắt định lượng cho một tập hợp dữ liệu thực nghiệm hoặc nghiên cứu thực tế nhất định nhằm phục vụ cho quá trình phân tích, dự đoán và quyết định Mục đích cuối cùng của một cuộc nghiên cứu thống kê là thu thập những thông tin định lượng về hiện tượng nghiên cứu trong điều kiện lịch sử cụ thể, trên cơ sở đó phát hiện bản chất quy luật phát triển của hiện tượng, giải quyết được một vấn để lý thuyết hoặc một yêu cầu nhất định của thực tiễn Và muốn thống kê một hiện tượng, vấn đề cần phải thực hiện theo một quy trình nhất định để tránh được những sai xót Nhận thấy tầm quan trọng của quy trình nghiên cứu thống kê và với mong muốn được một lần nữa tìm hiểu kỹ nắm chắc hơn những kiến thức về quy trình này nên em đã chọn đề tài “ Phân tích nghiên cứu thống kê Nội dung và công thức tính số tương đối, số tuyệt đối trong thống kê Đưa ra ví dụ và phân tích báo cáo về chỉ tiêu xã hội có sử dụng số tương đối,

số tuyệt đối trong thống kê” làm đề tài cho bài tập lớn kết thúc học phần của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: Nắm rõ được quy trình nghiên cứu thống kê, sử dụng số tuyệt đối và tương đối Rèn luyện kỹ năng phân tích và sử dụng công thức tính số tuyệt đối và tương đối thống kê, từ đó áp dụng những kỹ năng kiến thức này vào công việc sau này

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Làm rõ các khái niệm, nội dung về quy trình nghiên cứu thống kê

+ Làm rõ nội dung và công thức tính về số tương đối và tuyệt đối

+ Cho ví dụ và phân tích một số báo cáo thống kê có sử dụng số tuyệt đối, tương đối thống kê

3 Đối tượng nghiên cứu:

- Quy trình nghiên cứu thống kê

- Số tương đối, tuyệt đối thống kê

4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập và nghiên cứu các thông tin liên quan từ giáo trình, các tài liệu, sách báo

- Phương pháp phân tích: Từ những thông tin thu thập được tiến hành phân tích sau đó tổng hợp, xắp xếp lại các ý đã phân tích sao cho phù hợp

5 Ý nghĩa nghiên cứu

Việc nghiên cứu đề tài sẽ giúp em hiểu rõ hơn về quy trình nghiên cứu thống kê

và số tương đối, tuyệt đối thống kê Khi đưa ra ví dụ và phân tích bao cáo em sẽ có cái nhìn thực tế hơn cách sử dụng số tương đối và tuyệt đối Và đây cũng là cơ hội để em rèn luyện thêm kỹ năng điều tra thống kê, tổng hợp và phan tích thống kê Những kỹ năng này chắc chắn sẽ đem lại nhiều thuận lợi cho các công việc sau này

NỘI DUNG

I PHÂN TÍCH QUÁ TRÌNH NGHIÊN CỨU THỐNG KÊ.

1.1 Sơ đồ quá trình nghiên cứu thống kê:

1.2 Điều tra thống kê:

1.2.1 Khái niệm và ý nghĩa của điều tra thống kê

Theo giáo trình Lý thuyết thống kê định nghĩa: điều tra thống kê là việc tổ chức một cách khoa học theo một kế hoạch thống nhất việc thu thập, ghi chép nguồn tài liệu ban đầu về hiện tượng nghiên cứu trong điều kiện cụ thể về thời gian, không gian Điều 3, Luật Thống kê số 89/2015/QH13 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng định nghĩa: “Điều tra thống kê là hình thức thu thập dữ liệu, thông tin thống kê về đối tượng nghiên cứu cụ thể theo phương pháp khoa học, thống nhất được xác định trong phương án điều tra thống kê cho mỗi lần điều tra”

Như vậy ta có thể hiểu cách đơn giản điều tra thống kê là việc tổ chức thu thập tài liệu

về các hiện tượng và quá trình kinh tế – xã hội một cách khoa học, theo một kế hoạch thống nhất nhằm phục vụ cho quá trình nghiên cứu thống kê

Từ khái niệm về điều tra thống kê ở trên ta thấy, điều tra không phải tuỳ tiện mà phải được thực hiện một cách khoa học và có tổ chức, nghĩa là phải xác định cụ thể trình tự các công việc cần tiến hành theo mốc thời gian qui định và phải bố trí công việc hợp lý Ngoài ra, việc thực hiện theo một kế hoạch thống nhất tức là phải thực hiện theo yêu cầu chung quy định trước cuộc điều tra như thống nhất về đối tượng, phạm vi, thời gian, nội dung thu thập

GIAI ĐOẠN 1: ĐIỀU TRA THỐNG KÊ

GIAI ĐOẠN 2: TỔNG HỢP THỐNG KÊ

GIAI ĐOẠN 1: PHÂN TÍCH THỐNG KÊ

Đây là giai đoạn đầu tiên của quá trình nghiên cứu thống kê Tài liệu về hiện tượng nghiên cứu thu thập trong giai đoạn này nhằm phục vụ cho giai đoạn phân tích

và tổng hợp thống kê Không có tài liệu thì không thể có nghiên cứu thống kê Chất lượng của tài liệu có ảnh hưởng trực tiếp tới độ tin cậy của kết quả nghiên cứu sau này

Để đảm bảo chất lượng phục vụ cho quá trình nghiên cứu, điều tra thống kê phải đáp ứng một số yêu cầu nhất định

1.2.2 Yêu cầu trong điều tra thống kê:

Tài liệu của điều tra thống kê phải đáp ứng 3 yêu cầu cơ bản sau:

- Chính xác: Tài liệu phải được thu thập chính xác, khách quan, phản ánh

đúng tình hình thực tế của hiện tượng

Đây là yêu cầu hết sức quan trọng, là cơ sở để phân tích, tính toán nhằm rút ra kết luận đúng đắn về hiện tượng nghiên cứu Tuy nhiên, độ chính xác trong thống kê không mang ý nghĩa tuyệt đối như trong kế toán Do thống kê nghiên cứu hiện tượng

số lớn nên chắc chắn sẽ có sai lệch Độ sai lệch cho phép trong thống kê là ± 5%

- Kịp thời: Tài liệu phải được thu thập kịp thời, tức là theo đúng thời hạn qui định.

Bên cạnh đó, tính kịp thời còn thể hiện ở chỗ tài liệu phải được cung cấp đúng lúc khi người sử dụng cần

Ví dụ: Khi có thiên tai, lũ lụt, phải kịp thời thống kê được thiệt hại cả về người

và của để có chính sách cứu trợ hợp lý

- Đầy đủ: Tài liệu phải được thu thập đầy đủ trên 2 phương diện:

Về nội dung: phải theo đúng nội dung như trong kế hoạch và phương án điều tra

Về số đơn vị điều tra: đảm bảo số lượng đơn vị theo yêu cầu

Ví dụ: Trong điều tra toàn bộ thì toàn bộ các đơn vị phải được điều tra Còn trong

điều tra chọn mẫu thì phải chọn mẫu đủ lớn và đảm bảo tính đại diện

1.2.3 Các loại điều tra thống kê

Để phân loại điều tra thống kê ta căn cứ vào 2 yếu tố là tính liên tục và phạm vi

* Căn cứ vào tính liên tục hay không liên tục:

- Điều tra thường xuyên: là việc thu thập tài liệu được tiến hành thường xuyên, liên tục, gắn liền với quá trình biến động của hiện tượng qua thời gian

Ví dụ: doanh số ngày bán hàng, ghi chép tình hình xuất nhập kho, khai sinh khai

tử

- Điều tra không thường xuyên:là việc tiến hành thu thập và ghi chép tài liệu ban đầu của hiện tượng không gắn với quá trình biến động của hiện tượng mà khi thấy cần thiết mới tiến hành thu thập tại một thời điểm hay một thời kỳ nào đó

* Căn cứ vào phạm vi khảo sát và thu thập thực tế:

- Điều tra toàn bộ: tiến hành thu thập tài liệu trên tất cả các đơn vị của hiện tượng nghiên cứu

Ví dụ: Điều tra về dân số cả nước phải lấy tài liệu thống kê trên tất cả các tỉnh.

- Điều tra không toàn bộ: tiến hành thu thập tài liệu trên một bộ phận các đơn vị

của hiện tượng nghiên cứu

Ví dụ: Điều tra về chiều cao trung bình của các em học sinh khối 5 của trường A, ta có

thể thu thập số liệu chiều cao của 1 lớp đại diện khối 5

1.2.4 Các hình thức tổ chức điều tra.

- Báo cáo thống kê định kỳ: là hình thức tổ chức điều tra thống kê thường xuyên, định kỳ theo chế độ do Nhà nước quy định

- Điều tra chuyên môn: là hình thức tổ chức điều tra không thường xuyên, tiến hành theo một kế hoạch và phương pháp quy định riêng cho mỗi lần điều tra Điều tra này chỉ được thực hiện khi cần thiết Hình thức điều tra này không mang tính pháp lệnh mà vận động đối tượng cung cấp tài liệu điều tra

1.2.5 Các phương án điều tra thống kê:

Các loại điều tra thống kê khác nhau sẽ sử dụng những phương pháp thu thập tài liệu khác nhau Căn cứ vào tính chất trực tiếp hay gián tiếp của việc thu thập tài liệu sẽ

có 2 phương pháp sau:

* Phương pháp thu thập trực tiếp: là phương pháp mà người điều tra tự mình quan sát hoặc trực tiếp hỏi đơn vị điều tra và tự ghi chép vào tài liệu

- Ưu điểm: Chất lượng tài liệu thu được cao; hạn chế được sai sót do đối tượng điều tra hiểu sai câu hỏi, hoặc cung cấp sai thông tin,

- Nhược điểm: Tốn kém về thời gian và chi phí, người điều tra có ảnh hưởng chủ quan tới đối tượng điều tra…

* Phương pháp thu thập gián tiếp: là phương pháp thu thập tài liệu qua bản viết của đơn vị điều tra như chứng từ sổ sách và các tài liệu có liên quan

- Ưu điểm: Tiết kiệm thời gian và chi phí, không chịu ảnh hưởng của ý kiến người đi điều tra

- Nhược điểm: Chất lượng tài liệu thu được không cao do đối tượng điều tra tự điền vào mẫu phiếu điều tra nên nhiều câu hỏi không hiểu mà không có người giải thích nên sẽ cung cấp thông tin sai, hoặc người trả lời cố ý cung cấp thông tin sai , mức độ phù hợp với nghiên cứu không cao

1.2.6 Phương án điều tra thống kê:

Phương án điều tra thống kê là một văn bản được xây dựng trong bước chuẩn bị điều tra; trong đó qui định rõ những vấn đề cần phải được giải quyết hoặc cần hiểu thống nhất trước, trong và sau khi tiến hành điều tra thống kê

Đây là loại văn bản mà bất cứ cuộc điều tra nào cũng phải xây dựng Tính khoa học và thống nhất của điều tra thống kê được thể hiện rõ nét thông qua văn bản này Tuỳ theo đặc điểm, tính chất của hiện tượng được nghiên cứu mà nội dung của phương án điều tra sẽ khác nhau Nhưng về cơ bản, một phương án điều tra thống kê bao gồm những nội dung chủ yếu sau:

- Xác định mục đích điều tra

- Xác định đối tượng điều tra và đơn vị điều tra

- Xác định nội dung điều tra

- Xác định thời điểm điều tra, thời kỳ và thời hạn điều tra

1.2.7 Sai số trong điều tra thống kê:

- Là chênh lệch giữa các trị số của tiêu thức điều tra thu thập được so với trị số thực tế của hiện tượng nghiên cứu

Ví dụ: Trong điều tra về độ tuổi thường mắc phải sai số như người gia không nhớ chính xác bao nhiêu tuổi,

- Các loại sai số:

+ Căn cứ vào nguyên nhân dẫn đến sai số mà người ta chia sai số trong điều tra thống kê thành các loại sau:

Sai số do ghi chép tài liệu (do đăng ký lần đầu): đây là loại sai số mà tất cả các

cuộc điều tra đều mắc phải, xảy ra do các nguyên nhân: Người điều tra vô tình cân, đo, đong, đếm và ghi chép sai, đơn vị điều tra không hiểu câu hỏi dẫn đến trả lời sai hay

cả đơn vị điều tra và người điều tra cố tình ghi chép sai

Sai số do tính chất đại biểu của số đơn vị được chọn: chỉ xảy ra trong điều tra

chọn mẫu, do các nguyên nhân: Cỡ mẫu không đủ lớn, do cố tình vi phạm nguyên tắc chọn mẫu, do bản thân nguyên tắc chọn mẫu

- Cách khắc phục:

Sai số trong thống kê là một vấn đề không thể tránh khỏi Để khắc phục sai số, cần phải thực hiện tốt các biện pháp sau:

+ Làm tốt công tác chuẩn bị điều tra:

Lập phương án điều tra khoa học, chi tiết

Chuẩn bị cán bộ điều tra đảm bảo chất lượng

Coi trọng công tác tuyên truyền sâu rộng về mục đích cuộc điều tra

+ Làm tốt công tác kiểm tra điều tra:

Kiểm tra tài liệu thu thập được có đầy đủ về nội dung và số đơn vị điều tra không,

có chính xác về con số và logic không

Kiểm tra tính đại biểu của số đơn vị được chọn trong điều tra chọn mẫu

Sau khi kết thúc điều tra, chúng ta thu được một số lượng lớn các tài liệu Nhưng những tài liệu này mới chỉ ở dạng thô, mang tính chất rời rạc, chưa cho thấy đặc trưng chung của hiện tượng nghiên cứu Công việc tiếp theo là phải tổng hợp những tài liệu

đó lại để tìm ra các đặc trưng của hiện tượng làm cơ sở cho quá trình phân tích và dự đoán thống kê

1.3 Tổng hợp thống kê:

1.3.1 Khái niệm và ý nghĩa của tổng hợp thống kê:

Tổng hợp thống kê là việc tập trung kiểm tra và xắp xếp toàn bộ tài liệu thu thập được trong điều tra thống kê, nhưng không sửa trực tiếp vào phiếu điều tra

Tổng hợp thống kê là giai đoạn trung gian, xử lý sơ bộ tài liệu, làm căn cứ cho phân tích và dự đoán thống kê Nếu tài liệu điều tra tỉ mỉ chi tiết nhưng tổng hợp không đúng thì tính toán phân tích sẽ sai Mặt khác, bản thân việc tổng hợp thống kê này đã là một phương pháp trong phân tích thống kê

1.3.2 Phương pháp tổng hợp thống kê:

* Phân tổ thống kê là căn cứ vào một hay một số tiêu thức nào đó để tiến hành phân chia các đơn vị của hiện tượng nghiên cứu thành các tổ và các tiểu tổ có tính chất khác nhau

Ví dụ: Trong nghiên cứu dân số, căn cứ vào tiêu thức giới tính, người ta chia dân

số thành 2 tổ: nam và nữ; căn cứ vào tiêu thức tuổi, chia dân số thành các tổ: 0; 1 – 4;

5 – 9, 10 – 14, 15– 19…

* Ý nghĩa: Phân tổ thống kê là một trong những phương pháp thường được sử

dụng trong nghiên cứu thống kê

Đối với giai đoạn điều tra thống kê: Trong điều tra toàn bộ và điều tra không toàn

bộ, người ta phải phân tổ trước các hiện tượng cần nghiên cứu nhằm giúp cho việc điều tra được dễ dàng, thuận tiện; trong điều tra chọn mẫu, phương pháp phân tổ được

sử dụng để đảm bảo tính đại diện của mẫu

Giai đoạn tổng hợp thống kê: Phân tổ là phương pháp cơ bản nhất dùng để chỉnh

lý và hệ thống hóa toàn bộ tài liệu thu thập được trong điều tra thống kê

Giai đoạn phân tích thống kê: Phân tổ là một trong những phương pháp quan trọng, là cơ sở để vận dụng các phương pháp thống kê khác một cách có hiệu quả Bản thân phân tổ thống kê cũng đã là một phương pháp phân tích thống kê quan trọng, đó

là phân tích kết cấu của hiện tượng ở trạng thái tĩnh và chuyển dịch cơ cấu ở trạng thái động

* Nhiệm vụ: Nó cho phép giải quyết ba nhiệm vụ cơ bản sau:

Thứ nhất, phân chia các loại hình kinh tế – xã hội theo đúng với sự tồn tại khách quan của nó Trên cơ sở đó, nghiên cứu mối quan hệ giữa các loại hình kinh tế – xã hội nhằm nhận thức được quá trình vận động và phát triển của hiện tượng

Thứ hai, biểu hiện kết cấu của hiện tượng nghiên cứu, qua đó nêu lên đặc điểm cơ bản của hiện tượng trong điều kiện thời gian và địa điểm cụ thể Mặt khác, khi nghiên cứu sự biến động kết cấu của hiện tượng qua thời gian ta sẽ thấy được xu hướng phát triển cơ bản của hiện tượng nghiên cứu

Thứ ba, biểu hiện mối liên hệ giữa các tiêu thức Ta chia tiêu thức thành tiêu thức nguyên nhân (tiêu thức gây ảnh hưởng) và tiêu thức kết quả (tiêu thức bị ảnh hưởng), sau đó sẽ tiến hành phân tổ theo tiêu thức nguyên nhân

Sau khi tổng hợp được các dữ liệu thống kê theo nội dung tổng hợp, muốn phát huy tác dụng của nó với giai đoạn phân tích thống kê, cần thiết phải trình bày dữ liệu thống

kê theo một hình thức thuận lợi nhất cho việc sử dụng sau này Thông thường người ta trình bày các kết quả tổng hợp bằng các bảng thống và đồ thị thống kê

1.4 Phân tích thống kê:

1.4.1 Khái niệm và ý nghĩa của nguyên tắc thống kê:

Phân tích và dự đoán thống kê là nêu lên một cách tổng hợp bản chất cụ thể và tính quy luật của các hiện tượng và quá trình kinh tế xã hội trong điều kiện nhất định qua biểu hiện bằng số lượng và tính toán các mức độ trong tương lai, nhằm đưa ra những căn cứ cho quyết định quản lý

Đây là khâu cuối cùng của quá trình nghiên cứu thống kê Nó biểu hiện tập trung kết quả của toàn bộ quá trình nghiên cứu thống kê Qua đó, ta có thể nêu rõ bản chất và tính quy luật của hiện tượng Trên cơ sở đó, dự đoán được sự phát triển của hiện tượng trong tương lai

1.4.2 Các nguyên tắc: