Nguyễn Minh Thắng, bệnh mềm xương và còi xương

2 TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN KHOA CHĂN NUÔI THÚ Y NGUYỄN MINH THẮNG BỆNH CÒI XƯƠNG VÀ MỀM XƯƠNG BÀI TIỂU LUẬN HỌC PHẦN BỆNH NỘI KHOA THÚ Y Chuyên ngànhngành Chăn nuôi Thú y Mã sinh viên DTN1853050036 Lớp Thú Y N03 – K50 Giảng viên lớp học phần TS Dương Thị Hồng Duyên Thái Nguyên – năm 2021 MỤC LỤC PHẦN 1 MỞ ĐẦU 2 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 3 I BỆNH CÒI XƯƠNG (Rachitis) 3 1 Đặc điểm 3 2 Nguyên nhân 3 3 Cơ chế sinh bệnh 5 4 Triệu chứng 6 5 Tiên lượng 8 6 Chẩn đoán 8 7 Điều trị 9 8 Phòng b.

NGUYỄN MINH THẮNG

BỆNH CÒI XƯƠNG VÀ MỀM XƯƠNG

BÀI TIỂU LUẬN HỌC PHẦN BỆNH NỘI KHOA THÚ Y

Chuyên ngành/ngành: Chăn nuôi Thú y

Mã sinh viên: DTN1853050036

Lớp: Thú Y N03 – K50

Giảng viên lớp học phần: TS Dương Thị Hồng Duyên

Thái Nguyên – năm 2021

MỤC LỤC

PHẦN 1: MỞ ĐẦU………2

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU……….3

I BỆNH CÒI XƯƠNG (Rachitis) ……… 3

1 Đặc điểm 3

2 Nguyên nhân 3

3 Cơ chế sinh bệnh 5

4 Triệu chứng 6

5 Tiên lượng 8

6 Chẩn đoán 8

7 Điều trị 9

8 Phòng bệnh 13

I BỆNH MỀM XƯƠNG (Osteomalacia) 14

1 Đặc điểm 14

2 Nguyên nhân 14

3 Cơ chế sinh bệnh 15

4 Triệu chứng 15

5 Tiên lượng 17

6 Chẩn đoán 17

7 Điều trị 18

PHẦN 3: KẾT LUẬN ……… 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO……….22

Dinh dưỡng đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển và toàn vẹncấu trúc của xương cả trước và sau khi gia súc trưởng thành Sự thiếu hụt hoặcmất cân bằng dinh dưỡng có thể dẫn đến dị tật bẩm sinh ở thai nhi hoặc bị què ở

bê con và con trưởng thành Các khuyết tật về xương do dinh dưỡng gây ra chủyếu do mất cân bằng hoặc thiếu hụt các khoáng chất, đặc biệt là các khoáng vilượng như đồng, kẽm và magiê Nồng độ canxi và phốt pho cũng phải có trong

tỷ lệ chính xác Mềm xương và còi xương là hai ví dụ điển hình nhất về lượngCanxi và Photpho mất cân bằng hoặc thiếu hụt Các rối loạn dinh dưỡng khác là

do ăn quá nhiều protein của động vật đang phát triển Sự thiếu hụt hoặc dư thừamột số loại vitamin, đặc biệt là vitamin A và D, có thể ảnh hưởng đến sự tăngtrưởng và phát triển của xương Viêm thể chất vô trùng hoặc tình trạng xươngđặc biệt của thể chất có thể do nhiễm độc kẽm hoặc thiếu đồng Nguyên nhânchấn thương của rối loạn xương đại diện cho phần lớn các trường hợp và baogồm gãy xương, nứt nẻ, bầm tím xương, phản ứng màng xương do chấnthương, hình thành xương và các bệnh lý chèn ép gân và dây chằng Thiếu sứcchịu đựng, yếu ớt, giảm chuyển động, không ổn định, đau, nóng hoặc sưng tấythường đi kèm với những rối loạn này Tại bài tiểu luận này chúng ta sẽ cùngtìm hiểu về hai ví dụ bệnh điển hình nhất khi con vật thiếu dinh dưỡng

PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

I BỆNH CÒI XƯƠNG (Rachitis)

1 Đặc điểm:

- Bệnh còi xương là một loại bệnh ở gia súc non đang trong thời kỳ phát

triển, do trở ngại về trao đổi canxi, photpho và vitamin D gây ra

- Do thiếu canxi và photpho tổ chức xương không được canxi hoá hoàntoàn

nên xương phát triển kém

- Khi mắc bệnh gia súc chậm lớn, còi cọc, nếu xương đã biến dạng con vậtmất khả năng sản xuất

Bệnh không gây chết gia súc, nhưng gây nhiều thiệt hại về nhiều mặt.Bệnh phát triển vào mùa Đông và những nơi có điều kiện chăn nuôi kém Bệnhthường gặp ở chó, lợn, cừu, bê, nghé

2 Nguyên nhân:

- Do thức ăn hoặc sữa mẹ thiếu canxi, photpho, vitamin D, hoặc tỷ lệ Ca/P

không thích hợp, không cân bằng

- Do bệnh đường tiêu hoá kéo dài làm trở ngại đến sự hấp thu khoáng.(Đặc biệt bị viêm ruột tiêu chảy kéo dài làm ảnh hưởng tới việc hấp thu chất dinh

chậm Khi triệu chứng lâm sàng chưa rõ ràng, nhiều người chỉ tập trung điều trịbệnh viêm ruột, khi mà chữa được viêm ruột thì con vật bị còi xương).

- Do gia súc ít được chăn thả, chuồng trại thiếu ánh sáng, ảnh hưởng đếnviệc tổng

hợp vitamin D

- Chăm sóc quá tốt: khẩu phần ăn có hàm lượng đạm quá cao, mà tốc độsinh trưởng của con vật rất là nhanh, hàm lượng Ca/P không đủ để cung cấp cốthóa xương làm con vật bị còi xương

- Bệnh thiểu năng tuyến giáp, gây thiếu hụt kích tố parathyroxin, làm trởngại qúa trình chuyển canxi từ máu vào xương

- Các trường hợp thiếu đồng hoặc mangan đều gây còi xương, xốp xương

- Thiếu vitamin A (vitamin A có tác dụng kích thích sự phát triển các chồimao mạch trong vùng sụn, giúp chuyển canxi đến, xúc tiến sự hoá cốt Thiếuvitamin A cũng là yếu tố gây còi xương)

cơ bị giảm, sự bài thải nhiều canxi qua thận gây bệnh sỏi bể thận, sỏi bàngquang

Ngược lại, photpho quá cao trong khẩu phần lại gây chứng huyết toan,canxi từ xương được vận chuyển ra máu để cố định photpho, cũng gây nên bệnhcòi xương

Ngoài hiện tượng xương bị biến dạng, khi thiếu canxi còn gây triệu chứng

co giật ở con vật bị bệnh Cũng do thiếu canxi, phospho con vật hay ăn bậy nên

dễ mắc bệnh đường tiêu hóa, vật ngày càng gầy, chậm lớn, khả năng kháng bệnhkém

Các bệnh về đường tiêu hóa gây còi xương

4 Triệu chứng:

Triệu chứng bắt đầu xuất hiện khi con vật bị thiếu canxi, photpho một thờigian dài

- Giai đoạn đầu của bệnh: con vật thường giảm ăn, tiêu hoá kém, thích nằm.

Mất cân đối tỷ lệ Ca/P trong khẩu phần ăn cũng gây nên bệnh còi xương

Khẩu phần ăn bị thừa Canxi cũng như thừa

Photpho cũng gây nên bệnh còi xương

- Giai đoạn bệnh tiến triển: Con vật hay ăn dở, liếm bậy bạ, ở lợn còn có

triệu chứng co giật từng cơn

Hạ Ca huyết: căng cơ, xùi bọt mép, dãy dụa (hay bị nhầm sang bệnh dại,cảm và sử dụng thuốc hạ sốt làm tụt nhiệt độ, hạ huyết áp gây chết)

- Giai đoạn cuối thời kỳ bệnh: Xương biến dạng, các khớp sưng to, xương

ống chân cong queo, sống lưng cong lên hay vặn vẹo, lồng ngực và xương chậuhẹp, xương ức lồi…, con vật gầy yếu, hay kế phát các bệnh khác

- Ngoài ra, con vật còn gầy yếu, bị què, liệt (1 chân, 2 chân, 4 chân) Liệt kéodài gây mắc các bệnh kế phát (bệnh viêm ruột, viêm phổi, liệt bàng quang,… ở trâu bò còn mắc chướng hơi dạ cỏ).

- Các tổ chức nơi bị liệt thì hoại tử (viêm loét các tổ chức bị liệt kéo dài) Nếu không kế phát bệnh khác thì trong suốt quá trình bệnh con vật không sốt.

5 Tiên lượng:

Bệnh tiến triển chậm, nếu phát hiện sớm chỉ cần điều chỉnh lại khẩu phần

ăn, cho gia súc tắm nắng, hoặc bổ sung vitamin D thì có thể khỏi Nếu không

Lợn bị liệt 2 chân trước

Khớp xương con vật bị sưng

6 Chẩn đoán:

- Bệnh lúc đầu khó chẩn đoán, vì chưa có triệu chứng điển hình Đến giai

đoạn xương biến dạng thì dễ phát hiện

- Khi khám bệnh, chú ý triệu chứng lâm sàng, tiến hành điều tra khẩu phần

ăn, nếu có điều kiện thì chiếu X quang hoặc kiểm tra hàm lượng canxi, photphotrong máu để chẩn đoán

+ Chẩn đoán phân biệt:

Điều chỉnh lại khẩu phần ăn của con vật Thay đổi phương thức cũng như môi

trường chăm sóc nuôi dưỡng thật thích

hợp cho con vật

Làm xét nghiệm kiểm tra hàm lượng Ca, P trong máu để chẩn đoán

- Giai đoạn đầu của bệnh cần phân biệt với các bệnh do thiếu vitamin A, B1,

B6

- Giai đoạn sau cần lưu ý đến bệnh giả dại (đối với lợn) (Aujeszki) và co giật

do thiếu đường huyết Cả hai bệnh này được phân biệt với bệnh còi xương thôngqua bệnh tích mổ khám (các biến đổi của đầu xương chi, khớp xương sườn,xương đầu, xương sống,…chỉ có ở bệnh còi xương)

7 Điều trị:

* Hộ lý:

- Cải thiện khẩu phần ăn, cung cấp canxi, photpho đủ và cân đối trong

thức ăn Bổ sung vitamin D cho gia súc, hoặc cho tắm nắng (tắm nắng vào buổisáng trước 10 giờ và buổi chiều vào lúc 17 - 18 giờ)

- Truồng trại sạch sẽ, thoáng khí Nếu gia súc bị liệt thì lót ổ đệm cho giasúc (tác dụng rất tốt, tránh được hiện tượng hoại tử tổ chức bị liệt) Thườngxuyên trở mình cho gia súc Hạn chế cho con bú hoặc tách con ra khỏi mẹ

- Dùng dầu nóng xoa bóp nơi bị liệt (tốt cho tăng cường tuần hoàn cục bộ,tăng cường quá trình trao đổi chất ở cục bộ)

- Khi con vật bí đái cần tác động vào bàng quang bằng cách dùng tay ápxát vào 2 bên thành bụng và xoa bóp nhiều lần thì lúc đó sẽ tăng cường kích

MgSO4 để thụt rửa tràng.

* Điều trị:

- Bổ sung chất khoáng, vitamin D (liên tục trong thời gian điều trị).

- Bổ sung canxi trực tiếp vào máu (trực tiếp vào tinh mạch) bằng mộttrong các chế phẩm sau: canxiclorua 10%, gluconatcanxi 10%, canxi - fort,calbiron để bệnh được nhanh khỏi (tiêm chậm, nếu tiêm nhanh gây hiện tượnggây sốc – chết)

- Ngoài ra, cũng nên dùng thêm các thuốc điều trị triệu chứng các bệnh kếphát Dùng thuốc trợ sức, trợ lực và bổ thần kinh: Strychninsunfat 0,1% kết hợpvới vitamin B1, tiêm bắp, ngày 1 lần

Cho gia súc đi tắm nắng để bổ sung vitamin D tự nhiên Cân đối tỷ lệ Ca và P trong thức ăn

Ca = P

Đệm lót cho con vật khi con vật bị liệt

Thuốc xoa bóp nơi bị liệt

- Chúng ta cũng có thể bổ sung canxi trực tiếp vào máu: trên thực tế có rấtnhiều chế phẩm Ca như uống dạng nước, viên, bột tiêm bắp có Ca P Mg, Cafort, Ca B12 (quá trình điều trị thường kéo dài).

֍ BIO – CALCI FORT:

+ Thành phần: Calcium Borogluconate 20 g

Magnesium Chloride 6 g Nước pha tiêm vừa đủ 100 ml

+ CÁCH DÙNG: Tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp thịt.

Liều chung cho trâu, bò, heo, dê, cừu:

- Phòng: 1 ml / 2,5 kg thể trọng; Chích 1 liều duy

nhất

- Dùng khi bại liệt sau khi sinh: 1 ml / 2,5 kg thể

trọng / ngày, cho đến khi hết khỏi

- Dùng khi xuất huyết, phù thũng: 1 ml / 5 kg thể

trọng / ngày, cho đến khi hết triệu chứng

ㆍ Chó con: 0,25 - 0,5mL / Chó: 0,5 - 1mL

ㆍ Thịt cừu: 0,25 - 0,5mL / Cừu: 0,5 - 1mL

֍ CALBIRON:

* Lưu ý: Không sử dụng kéo dài, đặc biệt là Strychnin sunfat 0,1% (rất mẫn

cảm với con vật, sử dụng không đúng liều sẽ gây sốc và chết)

- Hoặc chỉ kết hợp Vitamin B1 và Vitamin B12.

- Ngoài ra, tăng cường kích thích tiêu hóa và hô hấp

- Dùng thuốc trợ sức trợ lực và nâng cao sức đề kháng:

Vitamin C + Vitamin B1 + Trợ tim

* Chú ý:

- Không dùng strychnin liên tục quá 10 ngày

- Nơi có điều kiện nên tiến hành chiếu tia tử ngoại

- Tăng cường khả năng hấp thu canxi cho con cơ thể

+ Dùng thuốc trợ sức và làm giảm đau các khớp xương:

Thuốc Trâu, bò Bê, nghe, dê, cừu Chó, lợn Dung dịch Glucose 20% 0,15 lít 1 – 2 lít 0,3 – 0,4 lít 0,1 – 0,15 lít

Urotropine 10% 20ml 50 - 70ml 30 – 5ml 15 – 20ml

8 Phòng bệnh:

* Trong quá trình chăm sóc nuôi dưỡng cần chú trọng tới những điều sau

đấy để có thể phòng tránh bệnh xảy ra đối với đàn gia súc, gia cầm gồm có:

- Khẩu phần ăn.(Đảm bảo dinh dưỡng trong mỗi khẩu phần ăn)

- Đủ hàm lượng khoáng, vitamin (Có thể dùng đá liếm cho trâu bò bổsung)

- Định kỳ bổ sung khoáng, vitamin D vào thức ăn Cho con vật vận động,tắm nắng Truồng trại khô giáo, thoáng mát, sạch sẽ

- Khi con vật mắc bệnh đường tiêu hóa thì cần phải điều trị ngay, tránh đểbệnh kéo dài vì sẽ ảnh hưởng tới việc hấp thu dinh dưỡng

II BỆNH MỀM XƯƠNG (Osteomalacia)

dễ gẫy.

2 Nguyên nhân:

- Khẩu phần thiếu canxi hoặc thiếu photpho Khẩu phần có tỷ lệ Ca/P

không cân đối

- Thiếu vitamin D, gia súc thiếu vận động, ít tiếp xúc với ánh sáng mặttrời

- Gia súc ở giai đoạn cần nhiều canxi và photpho, (gia súc đang mang thai,cho con bú, gia cầm trong thời kỳ đẻ cao độ)

- Do tuyến phó giáp trạng tăng tiết làm hàm lượng canxi trong máu tăng

- Do khẩu phần thiếu protit ảnh hưởng đến sự hình thành xương

- Do bệnh đường tiêu hoá mãn tính làm giảm sự hấp thu canxi và photpho

3 Cơ chế sinh bệnh:

Do mất cân bằng giữa nguồn cung cấp và nhu cầu canxi, photpho của cơthể, canxi và photpho từ xương sẽ được huy động ra máu để thoả mãn nhu cầusản xuất, kết quả phần xương đã hoá cốt sẽ hình thành các hang lỗ, xương trởnên xốp, dễ gãy, thành phần của xương còn lại chủ yếu là cốt giao (protein) do

đó xương trở nên mềm, có thể bị biến dạng, ảnh hưởng đến sự vận động và hôhấp của gia súc

Do thiếu canxi, photpho gia súc có hiện tượng ăn bậy, dễ gây các bệnh rốiloạn tiêu hoá.

4 Triệu chứng:

+ Bệnh thường phát sinh ở thể mãn tính, con vật bị bệnh có các biểu hiện sau:

- Ăn bậy, thường gặm tường, vách, ăn đất

- Hay nằm, kém vận động, dễ mệt, ra mồ hôi nhiều, khi vận động có thểnghe thấy tiếng lục khục ở khớp xương

- Xương biến dạng, rõ nhất là vẹo xương ức ở gà công nghiệp Ở ngựa, bò

có triệu chứng biến dạng ở xương mũi, xương hàm trên, xương hàm dưới, xươngsống Dễ gẫy xương khi ngã Răng hàm mòn rất nhanh và không đều

6 Chẩn đoán: Bệnh ở thể mãn tính nên rất khó chẩn đoán, chủ yếu dựa vào xét

nghiệm

Ngoài ra, có thể quan sát các triệu chứng đặc trưng của bệnh như: ăn bậy,

ưa nằm, làm việc dễ mệt mỏi, ra nhiều mồ hôi, đi đứng khó khăn, gia súc có dấuhiệu đau ở các khớp xương Khi vùng mũi sưng to, gõ vùng mũi thấy xuất hiện

âm đục thay thế âm hộp

- Chụp X quang cho thấy lớp cốt mạc dày, ranh giới giữa lớp cốt mạc vàlớp cơ bao quanh không rõ Phân biệt với các trường hợp bị cúm, thấp khớp (giasúc có triệu chứng đau khớp, đi lại khó khăn khi bắt đầu vận động, sau một thờigian vận động con vật đi lại bình thường)

- Dùng canxi bổ sung trực tiếp vào máu: canxiclorua 10%, gluconatcanxi 10%,

canxi- fort, calbiron

- Dùng thuốc điều trị triệu chứng các bệnh kế phát

- Dùng thuốc trợ sức, trợ lực và bổ thần kinh: Strychninsunfat 0,1% (tác dụng

hồi phục rất là nhanh, rút ngắn điều trị) kết hợp với vitamin B1 và B12, tiêm bắp, ngày

1 lần

Ca = P

* Chú ý:

- Không dùng strychnin liên tục quá 10 ngày

- Nơi có điều kiện nên tiến hành chiếu tia tử ngoại

Do đó, người chủ cũng như người chăn nuôi cần phải có hiểu biết, địnhhướng được bệnh còi xương, thiếu vitamin D Từ các nguyên nhân khiến con vật

Vemedim AD3E Bổ sung vitamin A, D, E

cho gia súc, gia cầm, lon 1kg

Strychninsunfat 0,1% kết hợp với vitamin B1, tiêm bắp, ngày 1 lần

Bổ sung canxi bằng Bio – Calcium

theo đường tiêm

thiếu hụt vitamin D cũng như cân bằng được lượng Ca và P trong cơ thể con vậttránh thừa chất, thay đổi phương thức nuôi dưỡng đơn giản nhất như là thườngxuyên cho con vật tắm nắng, với bổ sung thực phẩm giàu Ca và P, ngoài ra còncần bổ sung thêm các loại vitamin và các khoáng chất cần thiết đến cho con vật.Tuy nhiên, hiện nay thói quen chăm sóc và nuôi dưỡng cũng chế độ dinh dưỡngcho vật nuôi tại nước ta nói chung là không đảm bảo các dinh dưỡng cần thiếtcho phát triển cơ thể con vật Để điều trị bệnh còi xương cũng như mềm xươngcho con vật, bên cạnh chế độ chăm sóc khoa học, điều kiện nuôi dưỡng phù hợp,người chủ chăn nuôi cần có chế độ dinh dưỡng đầy đủ hợp lý cho đàn gia súc,gia cầm của mình Chế độ dinh dưỡng cho vật nuôi cần đảm bảo đầy đủ cácnhóm chất từ vitamin cho đến các chất khoang,… Đặc biệt để điều trị các bệnh

về xương cho con vật, phải bổ sung đầy đủ nhóm chất cần thiết cho phát triểnxương Canxi, P, Vitamin K2 (vitamin K2 tự nhiên có nhiều đậu tương lên men).Bên cạnh đó cần bổ sung đầy đủ vi chất cần thiết cho phát triển xương như:Kẽm, Magie, Mangan, Đồng…

Qua tìm hiểu của cá nhân về bệnh còi xương và mềm xương cũng như cáctài liệu ghi chép về thực trạng bệnh cũng như thực trạng chăn nuôi, đã tìm hiểukhá chi tiết về hai bệnh điển hình cho tình trạng về xương trên vật nuôi khi bịthiếu dinh dưỡng, cũng như mất cân bằng dinh dưỡng bản thân mình thấy:

- Điều kiện sở vật chất, không gian điều kiện chăn nuôi hiện nay là đang ởmức khá vì công tác thú y cũng như chăn nuôi tại các địa phương cũng đã đượcquan tâm rất

- Công tác quản lý, kiểm tra, vệ sinh chăn nuôi thú y, phòng bệnh cho vậtnuôi còn chưa đảm bảo mặc dù đã được hướng dẫn và quan tâm rất nhiều

- Đa số các hộ chăn nuôi còn khó khăn do tình hình dịch bệnh, thiên taicũng như biến đổi khí hậu tại Việt Nam gây ra làm ảnh hưởng không nhỏ tới vậtnuôi.

- Tại các vùng khó khăn, người dân cũng chỉ biết chăn nuôi con vật một cách đơn giản, trình độ dân trí cũng như điều kiện kinh tế của người chủ chăn nuôi tại các vùng khó khăn còn hạn chế nên chưa thể chăn nuôi một cách đảm bảo đầy đủ hết tất cả dinh dưỡng cho con vật

Vậy nên, để có thể đáp ứng đầy đủ dinh dưỡng cho vật nuôi trong gia đìnhkhông phải là điều 1 sớm 1 chiều Mà cần phải có sự tìm tòi, học hỏi, hiểu biết lẫn nhau cũng như cùng nhau chung tay phát triển công tác chăn nuôi cũng như công tác thú y tại nước ta Từ đó, mới có thể đảm bảo đầy đủ dinh dưỡng cho vậtnuôi, giúp đàn vật nuôi khỏe mạnh, năng suất cao, nâng cao kinh tế của người chăn nuôi cũng như đảm bảo sinh kế cho bà con nhân dân

TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tiếng Việt:

1 Chu Đức Thắng (2008), Giáo trình Chẩn đoán bệnh gia súc, Nhà xuất

bản Nông nghiệp Hà Nội

2 Vũ Đình Vượng (2004), Giáo trình bệnh Nội khoa gia súc, Nhà xuất

bản Nông nghiệp Hà Nội

3 Phạm Đức Chương, Cao Văn, Từ Quang Hiển, Nguyễn Thị Kim Lan

(2003), Giáo trình Dược lý học Thú y, Nhà xuất bản Nông nghiệp Hà Nội

4 Trần Văn Bình (2006), Thuốc và phác đồ điều trị bệnh, Nhà xuất bản

Nông nghiệp Hà Nội

5 Phạm Đức Chương, Trần Tố, Nguyễn Quang Tuyên, Nguyễn Văn Sửu

(2008), Độc chất học Thy, Nhà xuất bản Nông nghiệp Hà Nội