Tư tưởng hồ chí minh về vị trí và vai trò của văn hóa trong đời sống xã hội

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊTIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH ĐỀ TÀI : TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VỊ TRÍ VÀ VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI Giảng v

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

ĐỀ TÀI : TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ VỊ TRÍ VÀ VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

Giảng viên hướng dẫn: Ngô Văn Chánh

Sinh viên thực hiện : Trần Thị Mỹ Duyên

Mã sinh viên : 23A4011062

Lớp : K23NHA

Hà nội, ngày 10 tháng 01 năm 2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu: 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu: 2

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 2

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 3

CHƯƠNG I : QUAN ĐIỂM TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁ TRỊ VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI 4

1 Văn hoá vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng 4

2 Giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại 5

3 Về mặt trận văn hoá và chiến sĩ văn hoá 7

4 Văn hoá phục vụ quần chúng nhân dân 8

CHƯƠNG II: VĂN HÓA ĐỜI SỐNG CỦA SINH VIÊN HIỆN NAY- SINH VIÊN HỌC VIỆN NGÂN HÀNG - PHÂN VIỆN PHÚ YÊN 10

1 Những nét nổi bật của sinh viên hiện nay 10

2 Những hạn chế 14

3 Giải pháp khắc phục 16

KẾT LUẬN 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tư tưởng về văn hóa của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự tổng hợp các giátrị văn hóa Đông - Tây, trên nền tảng chủ nghĩa nhân văn Việt Nam được hìnhthành trong các phong trào lớn của thế kỷ XX, phong trào độc lập dân tộc,dân chủ và chủ nghĩa xã hội Văn hóa là bộ mặt tinh thần của xã hội, nhưng

bộ mặt tinh thần ấy không phải cái gì cao siêu, trừu tượng mà lại được thểhiện ngay trong cuộc sống hằng ngày của con người, rất dễ hiểu, dễ thấy Đóchính là “Văn hóa đời sống” Gắn với việc xây dựng nền văn hóa với xâydựng văn hóa đời sống thực sự là một cách nhìn, một giải pháp rất độc đáocủa Hồ Chí Minh

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại của chúng ta mặc dù bận trămcông nghìn việc chuẩn bị cho cách mạng giải phóng dân tộc nhưng Người vẫnthường xuyên lo nghĩ, vẫn giành tâm trí xây dựng một nền văn hóa mới, đờisống mới Điều này càng thấy rõ trong phong trào xây dựng Đời sống mới doChủ tịch Hồ Chí Minh phát động vào tháng 1 năm 1946 và đặc biệt tháng 4năm 1946, Người đã ký Sắc lệnh thành lập Ủy ban Trung ương vận động Đờisống mới Tháng 3 năm 1947, Người đã viết cuốn sách Đời sống mới đểhướng dẫn việc xây dựng đời sống mới trong các tầng lớp nhân dân, trongtoàn xã hội Đặc biệt, cuộc vận động ngay sau đó trở thành một phong tràoquần chúng sôi nổi, rộng khắp ngay cả lúc cách mạng mới thành công và nhândân ta phải đi ngay vào cuộc kháng chiến chống ngoại xâm hết sức khốc liệt,cuộc sống còn trăm bề thiếu thốn Nhận thấy văn hóa đời sống là một đặctrưng quan trọng của con người Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mớihiện nay Xây dựng con người Việt Nam không thể coi nhẹ việc xây dựng vănhóa đời sống Sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở nước ta theo địnhhướng xã hội chủ nghĩa đã và đang đặt ra yêu cầu cho các trường, đặc biệt làcác trường đại học, cao đẳng hiện nay là phải đào tạo nguồn nhân lực trẻ cókiến thức chuyên môn cao, có tư tưởng chính trị vững vàng, có năng lực tư

duy độc lập để giải quyết những vấn đề khoa học kĩ thuật, sản xuất, văn hóa,giáo dục, Tuy nhiên, thực trạng văn hóa đời sống hiện nay đang nổi lên một

số vấn đề đáng lo ngại Là sinh viên của trường BAP- Học viện Ngân hàngphân viện Phú Yên , để phát huy tính tích cực và góp điều chỉnh những lệchlạc trong suy nghĩ của nhiều sinh viên tôi quyết định chọn đề tài: “ Quan điểm

về tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí và vai trò của văn hóa trong đời sống xãhội “

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

a) Mục đích:

- Tìm hiểu, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa đời sống

- Trang bị cho sinh viên một cách đầy đủ, toàn diện về nhận thức về giá trị vaitrò của văn hóa Qua đó giúp sinh viên có cái nhìn khái quát, biết vận dụngkiến thức đó với tình hình thực tiễn của đất nước, liên hệ với bản thân tự tudưỡng rèn luyện theo phong cách Hồ Chí Minh

b) Nhiệm vụ

- Nắm vững những giá trị nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về vănhoá, thu thập xử lý thông tin qua ngiên cứu tham khảo qua sách vở và cácphương tiện thông tin đại chúng

- Đánh giá tình hình văn hóa đời sống hiện nay của sinh viên

- Đề xuất các giải pháp nhằm vận dụng vào xây dựng văn hóa cho sinhviên trong giai đoạn hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

a) Đối tượng

Quan điểm Hồ Chí Minh về vị trí và vai trò của văn hóa đối với đời sống

xã hội

b) Phạm vi nghiên cứu

Chỉ tập trung nghiên cứu một số nội dung về giá trị văn hóa của tư tưởng

Hồ Chí Minh cũng như đi sâu vào phân tích và vận dụng xây dựng nền vănhóa của đất nước cho cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

a) Cơ sở lý luận

Tiểu luận được dựa trên lập trường và quan điểm của chủ nghĩa Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Mác-b) Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thông qua các giáo Tư tưởng Hồ Chí Minh; tài liệu từ sách,báo, đài, internet; tài liệu, nội dung thu thập được từ thực tế trường Học việnNgân hàng- phân viện Phú Yên được thầy cô bộ môn Tư tưởng giảng dạy

5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa lý luận: Đề tài góp phần hiểu rõ hơn về giá trị vai trò về vănhóa của tư tưởng Hồ Chí Minh

- Ý nghĩa thực tiễn: Vận dụng tư tưởng về giá trị vai trò văn hóa tư tưởngcủa Hồ Chí Minh trong tình hình đất nước hiện nay nói chung và cũng nhưxây dựng và phát triển văn hóa cho sinh viên Việt Nam nói riêng

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm phong phú thêm nhữngnghiên cứu và tư tưởng Hồ Chí Minh Và hơn thế, kết quả nghiên cứu của đềtài còn có thể làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu tiếp theonói về vấn đề này

CHƯƠNG I : QUAN ĐIỂM TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁ TRỊ VAI TRÒ CỦA VĂN HÓA TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

1 Văn hoá vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng

Hồ Chí Minh cho rằng, văn hoá nói chung, chủ nghĩa Mác-Lênin nóiriêng đóng vai trò quan trọng tạo bước nhảy vọt triệt để trong tư duy, hànhđộng của con người và của các dân tộc bị áp bức Người từng nói đến “vănhoá soi đường cho quốc dân đi”, “phải đem văn hoá lãnh đạo quốc dân đểthực hiện độc lập, tự cường, tự chủ” phải “xúc tiến công tác văn hóa để đàotạo con người mới và cán bộ mới cho công cuộc kháng chiến kiến quốc”.Vănhoá như một động lực thúc đẩy các dân tộc đoàn kết và hiểu biết lẫn nhau.Với nhận thức như vậy, bằng sự nỗ lực hoạt động không mệt mỏi trên mặttrận văn hoá thông qua sách, báo, văn thơ Hồ Chí Minh làm cho các dân tộchiểu rõ bản chất của chủ nghĩa thực dân ở các nước thuộc địa và con đườngcách mạng chân chính cần phải thực hiện Trong Hội thảo quốc tế về Chủ tịch

Hồ Chí Minh, đồng chí Võ Chí Công nói: “Văn hoá là sợi dây có khả năngnối liền nhân dân các nước và các dân tộc… Sự hiểu biết lẫn nhau, sự học tập

và tôn trọng nhau xưa nay đều thể hiện sâu sắc qua văn hoá, nơi tập trungnhững biểu hiện rực rỡ nhất của tâm huyết và sức sáng tạo của con người”

Hồ Chí Minh cho rằng văn hoá có tác dụng “sửa đổi tham nhũng, lười biếng,phù hoa, xa xỉ, sửa xã hội cũ, xây xã hội mới” Văn hoá tạo sức mạnh đểchiến thắng ngoại xâm theo tinh thần “văn minh thắng bạo tàn” Kinh tế nâng.

cao đời sống vật chất, còn văn hoá có tác dụng nâng cao đời sống tinh thầncủa nhân dân Văn hoá vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự nghiệp cáchmạng Hồ Chí Minh dạy: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây Vì lợi íchtrăm năm thì phải trồng người” “Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau làmột việc rất quan trọng và rất cần thiết”…Con người có đạo đức, trí tuệ, vănhoá, sức khoẻ vừa là động lực xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa là mục tiêu của

sự nghiệp cách mạng

(Hình ảnh chủ tịch Hồ Chí Minh chụp ảnh cùng cô và trò Trường cấp I, II Móng Cái ngày 19/02/1960 (ảnh bảo tàng Hồ Chí Minh))

2 Giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại

Hồ Chí Minh có ý thức rõ ràng về giá trị văn hoá dân tộc, văn hoá tinhthần và văn hoá vật chất Người cho rằng, “càng thấm nhuần chủ nghĩa Mác-Lênin càng phải coi trọng những truyền thống tốt đẹp của cha ông” Người cangợi truyền thống yêu nước, thương người, tinh thần dân chủ, tinh thần quốc

tế, đoàn kết, yêu đời, lạc quan, ngợi ca các anh hùng và danh nhân Việt Nam.Người giáo dục: “Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà ViệtNam” Hồ Chí Minh đòi hỏi phải “phát huy vốn cũ quý báu của dân tộc”, tức

là khôi phục cái gì tốt, cái gì không tốt thì phải loại dần ra, tránh tình trạngkhôi phục cả đồng bóng, rước xách thần thánh Người khẳng định truyềnthống “nhân dân ta từ lâu đã sống với nhau có tình có nghĩa” Hồ Chí Minhcũng rất quan tâm đến di sản văn hoá của dân tộc Nói chuyện với nghệ sĩ sáo

Đình Thìn, Người tâm sự: “Âm nhạc dân tộc của ta rất độc đáo Bác đã đinhiều nước trên thế giới, nhưng Bác vẫn nhớ những câu hát của dân ta Ta cónhiều câu hát dân ca hay lắm Bây giờ phải khai thác và phát triển nó lên.Cháu là thanh niên, cháu phải làm nòng cốt tiếp thu và phát triển âm nhạc dântộc” Hồ Chí Minh cũng từng nói: “Nguyễn Du là một nhà thơ cổ điển vĩ đạicủa chúng tôi những người cộng sản chúng ta rất quý trọng cổ điển Cónhiều dòng suối tiến bộ chảy từ ngọn nguồn cổ điển đó” Người nhấn mạnh:

“Mỗi dân tộc cần phải chăm lo đặc tính dân tộc mình trong nghệ thuật”.Người trân trọng, yêu thích những câu hò xứ Nghệ, xứ Huế và các làn điệudân ca Việt Nam Bảo tồn và phát triển văn hoá dân tộc đồng thời cần triệt đểtẩy trừ mọi di hại thuộc địa và ảnh hưởng nô dịch của văn hoá đế quốc, tôntrọng phong tục tập quán, văn hoá các dân tộc ít người Nói đến văn hoá dântộc và để văn hoá dân tộc có điều kiện phát triển, Hồ Chí Minh cho rằng:

“Văn hoá Việt Nam ảnh hưởng lẫn nhau của văn hoá Đông phương và Tâyphương chung đúc lại Tây phương hay Đông phương có cái gì tốt ta phải họclấy để phải tạo ra một nền văn hoá Việt Nam Nghĩa là lấy kinh nghiệm tốtcủa văn hoá xưa và văn hoá nay, trau dồi cho văn hoá Việt Nam thật có tinhthần thuần túy Việt Nam để hợp với tinh thần dân chủ” Hồ Chí Minh là người.

am hiểu các trào lưu nghệ thuật Âu, Á Người có thể thảo luận một cách tinh

tế về các tác phẩm, những nghệ sĩ đã mạnh dạn phơi trần sự thật xã hội thựcdân phong kiến, kêu gọi đấu tranh Chính vì vậy mà Người từng phát biểu cầnphải học hỏi những cái hay của bất kỳ nước nào ở Âu, Mỹ Chủ nghĩa Mác-Lênin là một luận chứng khoa học, một đỉnh cao của văn hoá loài người về sựgiải phóng nhân cách và hình thành một xã hội mới, trong đó “sự phát triển tự

do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người”

Vì vậy, với Hồ Chí Minh, trong tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại, cần đặcbiệt coi trọng việc tiếp thu và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin vàođiều kiện Việt Nam Theo Hồ Chí Minh, văn hoá dân tộc và văn hoá nhân loạiquan hệ chặt chẽ với nhau Nhưng văn hoá trước hết là sự tồn tại và phát triểncủa một cộng đồng dân cư bền vững Yếu tố dân tộc là yếu tố quyết định nhất

của một nền văn hoá Dựa trên cơ sở gốc là văn hoá dân tộc, lấy đó là điềukiện, cơ sở để tiếp thu văn hoá nhân loại.

3 Về mặt trận văn hoá và chiến sĩ văn hoá

Tư tưởng về mặt trận văn hoá và chiến sĩ văn hoá ở Hồ Chí Minh đượchình thành từ những năm 20 của thế kỷ XX tiếp tục phát triển qua các giaiđoạn cách mạng Trước hết, Hồ Chí Minh quan niệm rằng: “trong công cuộckiến thiết nước nhà có bốn vấn đề cùng phải chú ý đến, cũng phải coi là quantrọng ngang nhau: “chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá” Như vậy, văn hoá làmột bộ phận hợp thành toàn bộ đời sống xã hội; thiếu nó, cơ chế xã hội khôngthể phát triển hoàn thiện được Nhưng sự phát triển của văn hoá, với tính chất

“là một kiến trúc thượng tầng”, không phải “đơn thương độc mã”, mà “những

cơ sở hạ tầng của xã hội có kiến thiết rồi, văn hoá mới kiến thiết được và đủđiều kiện phát triển được”

Mối quan hệ giữa văn hoá, văn nghệ với kinh tế và chính trị được HồChí Minh xác định: “Văn hóa, nghệ thuật cũng như mọi hoạt động khác,không thể đứng ngoài, mà phải ở trong kinh tế và chính trị” Ý nghĩa và bảnchất của mặt trận văn hoá và chiến sĩ văn hoá chính là ở chỗ đó Nghĩa là:

“Cũng như các chiến sĩ khác, chiến sĩ nghệ thuật có nhiệm vụ nhất định, tức

là phụng sự kháng chiến, phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân, trước hết làcông, nông, binh” Để làm tròn nhiệm vụ, chiến sĩ nghệ thuật còn có lậptrường vững, tư tưởng đúng Nói tóm tắt là phải đặt lợi ích của kháng chiến,của Tổ quốc, của nhân dân lên trên hết, trước hết

Mặt trận văn hoá và chiến sĩ văn hoá còn mang nội dung “cái bút là vũkhí sắc bén, bài báo là tờ hịch cách mạng” Dưới chế độ thực dân Pháp có thứ

“văn chương nịnh Tây” và “văn chương cách mạng” Theo Hồ Chí Minh, khi

“dân tộc bị áp bức, thì văn nghệ cũng mất tự do Văn nghệ muốn tự do thìphải tham gia cách mạng” Trong thời kỳ quá độ, “văn nghệ cần phải phê bìnhrất nghiêm khắc những thói xấu như tham ô, lãng phí, lười biếng, và cũng

phải ca tụng chân thật những người mới, việc mới để làm gương mẫu chochúng ta ngày nay và giáo dục con cháu ta đời sau”.

Hồ Chí Minh tự nhận là “một người yêu chuộng văn nghệ chứ khôngphải là một nhà văn nghệ” Đó chính là tinh thần của “kháng chiến văn hoá

và văn hoá kháng chiến” Tinh thần này thật sự độc đáo và sâu sắc ở chỗ, nó

có ý nghĩa đối với toàn thể nhân loại, sống mãi với thời gian Người quanniệm nhà văn, nhà báo của mọi dân tộc vừa “góp phần quý báu trong việc traođổi văn hoá giữa các dân tộc” vừa “góp phần xứng đáng trong phong tràochống chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa thực dân, đoàn kết các dân tộc để đấutranh cho độc lập, hoà bình, dân chủ và hạnh phúc cho cả loài người trên thếgiới”

4 Văn hoá phục vụ quần chúng nhân dân

Văn hoá phụng sự nhân dân, lấy hạnh phúc của nhân dân, của dân tộclàm cơ sở là một quan điểm xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chi Minh về vănhoá Trước hết văn hoá phải trở về với sinh hoạt thực tại của con người; phảimiêu tả cho hay, cho thật, cho hùng hồn Muốn vậy phải có cách viết hợptrình độ đại đa số đồng bào Khi cầm bút viết phải tự đặt ra: Viết cho ai? Mụcđích viết? Lấy tài liệu đâu mà viết? Viết phải thiết thực Nói cũng vậy: “Nói

ít, nhưng nói cho thấm thía, nói cho chắc chắn, thì quần chúng thích hơn”

Để văn hoá thực sự phục vụ quần chúng nhân dân ngoài việc đi vào quầnchúng cổ động, biểu dương sự nghiệp cách mạng của nhân dân, anh chị emvăn hoá và trí thức còn phải đánh giá, nhìn nhận đúng nhân dân Theo Người,quần chúng là những người không phải chỉ sáng tạo ra của cải vật chất cho xãhội mà còn là những người sáng tác nữa Tục ngữ, vè, ca dao là “những hònngọc quý”, vừa rất hay, lại rất ngắn chứ không “trường thiên đại hải”, dây cà

ra dây muống Quần chúng còn là đối tượng phản ánh Công cuộc khángchiến và xây dựng của quần chúng là “một kho nguyên liệu vô tận cho nhữngtác phẩm xuất bản” Khi nêu vấn đề: “Lấy tài liệu đâu mà viết?”, Hồ ChíMinh nói: “Muốn có tài liệu phải nghe đồng bào, chiến sĩ, hỏi nhân dân; phải

thấy, xem, ghi chép ” Người khẳng định: “Chỉ có nhân dân mới nuôi dưỡngcho sáng tác của nhà văn bằng những nguồn nhựa sống Còn nếu nhà vănquên điều đó - nhân dân cũng sẽ quên anh ta” Quần chúng còn là những.

người kiểm nghiệm sản phẩm Vì vậy, viết xong đọc đi, sửa lại bốn, năm lầnchưa đủ, mà “phải nhờ một số đồng chí công, nông, binh đọc lại Chỗ nàongúc ngoắc, chữ nào khó hiểu, họ nói ra cho thì phải sửa lại Cuối cùng phải”

thấy rằng, đồng bào đang chờ đợi và phải được hưởng thụ các sản phẩm vănhoá Với tinh thần đó, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Cách làm việc, cách tổchức, nói chuyện, tuyên truyền, khẩu hiệu, viết báo, của chúng ta, đều phải

lấy câu này làm khuôn phép: “Từ trong quần chúng ra Về sâu trong quần

chúng”.Người căn dặn: phải học cách nói của quần chúng Mỗi tư tưởng, mỗi

câu nói, mỗi chữ viết phải tỏ rõ cái tư tưởng và lòng ước ao của quần chúng.Phải luôn luôn dùng những lời lẽ, những thí dụ giản đơn, thiết thực và dễhiểu Làm thế nào cho ai cũng hiểu Trước khi nói phải nghĩ cho chín, Ngườinhắc nhở các nhà văn hoá phải chú ý đến nhi đồng, tôn trọng phong tục, vănhoá các dân tộc thiểu số, làm cho vườn hoa văn hoá dân tộc màu sắc, muônhương