Xử lý hom giống -Trước khi trồng nhúng hom giống trong dung dịch thuốc trừ bệnh để ngừa bệnh xâm nhập qua vết thương như tại các vết cắt hoặc các vết thương do xây xát, hoặc có thể xử l
Trang 1QUY TRÌNH KỸ THUẬT CANH TÁC KHOAI LANG
I NHU CẦU SINH THÁI
Khoai lang có thể phát triển được trên nhiều loại đất và khí hậu khác nhau Tuy nhiên, để cho năng suất cao, cần phải có điều kiện thích hợp để khoai lang tăng trưởng
1 Đất đai
Đất thích hợp nhất là đất xốp, dễ thoát thủy, có sa cấu từ cát đến thịt pha cát, nhiều chất hữu cơ Đất có độ pH từ 5.5-6.5 phù hợp cho sự phát triển của khoai Nếu đất quá kiềm hoặc acid sẽ thích hợp cho vi khuẩn gây bệnh và ảnh hưởng xấu đến năng suất
Ẩm độ đất cần thiết cho sự phát triển rể nhất là giai đoạn mới trồng Ẩm độ đất phải được giữ trong suốt giai đoạn phát triển từ 0-90 ngày Tuy nhiên, tại thời điểm thu hoạch ẩm độ phải thấp để ngăn ngừa thối củ
2 Khí hậu
2.1 Nhiệt độ
Thân lá phát triển tốt ở nhiệt độ: 22-28oC, củ phát triển tốt ở 22-25o
C
2.2 Ánh sáng
Ánh sáng rất quan trọng đến sự tạo củ, củ phát triển tốt nhất ở 12,5-13,0 giờ chiếu sáng mỗi ngày Tuy nhiên, ánh sáng chịu ảnh hưởng yếu hơn nhiệt độ trong quá trình tạo và phát triển củ và ánh sáng chi phối trên khả năng quang hợp của lá
2.3 Nước
Cây cần nhiều nước lúc đang tăng trưởng mạnh Tùy giai đoạn tăng trưởng,
ẩm độ thích hợp nhất là 60-80% nước hữu dụng Ẩm độ đất quá cao (>90%) cây sẽ cho nhiều rễ con, làm đất không được thoáng củ sẽ phát triển kém
Khoai lang yêu cầu đất chứa đựng ẩm độ đất cao, giai đoạn phát triển lá thì cần ẩm độ vừa phải, trong suốt 1 tháng đầu khi mà củ phát triển yêu cầu ẩm độ tăng lên Thời gian gần thu hoạch yêu cầu ẩm độ đất giảm
II KỸ THUẬT CANH TÁC
1 Thời vụ
Ở vùng Đồng Bằng Sông Cửu long khoai lang có thể trồng quanh năm (nếu
đủ nước), nhưng khoai lang chỉ cho năng suất tối đa nếu trồng đúng thời vụ của địa phương đó Hằng năm, khoai lang được trồng từ 01 đến 02 vụ, vụ Đông Xuân xuống giống vào khoảng tháng 11- 12, vụ Hè Thu xuống giống vào khoảng tháng
4-5
2 Sửa soạn đất
Đất cần được cày xới kỹ 2 lần, xới lần 1 xong phơi đất vài ngày cho đất thật khô, sau đó xới lần 2 sâu khoảng 15-20 cm và dọn sạch cỏ Sau khi làm đất, đất được lên líp
Líp trồng
Chiều rộng chân líp 0,8 - 1,2 m, chiều cao líp: 0,35-0,45 m, chiều dài líp: 4-6
m
Khoảng cách giữa 2 líp (rãnh): 0,3-0,4 m, líp hướng Đông Tây là thích hợp nhất
Mương tưới
Trang 2Chiều rộng mương tưới : 0,7- 0,8m, độ sâu mương: 0,4-0,5 m
Chiều dài mương: thường chạy dọc theo chiều dài của thửa đất
Mương phèn: Chiều rộng: 0,4– 0,5m, độ sâu mương : 1 lưởi len (25- 30 cm)
Xử lý đất: Trước khi trồng nên xử lý đất bằng cách: vôi bột 500-1000 kg/ha hoặc
thuốc trừ bệnh (Ridomil, Copper B,…) Sau khi trồng 1-4 ngày rãi Vibasu 10GR, Basudin 10H, hoặc Regent 0,3GR diệt côn trùng trong đất như sùng, sâu, dế (công việc này có thể thực hiện trước khi lên líp hoặc sau khi lên líp xong)
3 Giống
Giống trồng: Tím Nhật, Trắng Giấy, Trắng Sữa, Bí Đường, Cao Sản… Tùy vào vùng đất, thị trường tiêu thụ mà chọn giống và quy mô sản xuất cho thích hợp
Chất lượng giống cũng là vấn đề quan trọng do nó quyết định đến năng suất,
do đó việc lựa chọn nguồn giống sạch bệnh, rõ nguồn gốc sẽ góp phần tăng năng suất
4 Lựa chọn hom giống
Trong sản xuất, khoai lang thường được trồng bằng hom Một hom giống tốt cần có những đặc tính sau:
- Mập, mạnh, không sâu bệnh, có nhiều mắt (đốt) Trung bình hom tốt dài khoảng 25-30 cm, phải có từ 5-7 mắt Hom có lóng dài, ít mắt sẽ cho năng suất kém
- Vị trí hom: Chọn hom ngọn và hom giữa để làm giống vì sẽ cho năng suất cao, hom gốc không nên chọn vì dễ nhiễm sâu bệnh và cho năng suất thấp
- Lượng hom giống: 12.000-18.000 hom/1.000m2, tùy theo độ dài của hom
và nhu cầu trọng lượng củ (trồng dầy sẽ cho củ nhỏ, trồng thưa củ sẽ to)
* Nhân giống: thường có 2 cách nhân giống phổ biến: nhân giống từ củ và từ thân
- Phương pháp nhân giống từ thân được nông dân sử dụng phổ biến nhất do tốc độ nhân giống nhanh, mang lại hiệu quả kinh tế cao Phương pháp nhân giống này cũng hạn chế nguồn trứng và ấu trùng sùng so với phương pháp nhân giống từ
củ
- Tốt nhất là chọn nguồn giống sạch bệnh
- Nguồn giống từ thân phải đảm bảo không nhiễm trứng sùng, virus và tuyến trùng gây hại rễ
- Hom giống sau khi cắt phải trồng ngay trước 4 ngày sau khi cắt
5 Đặt hom
Nên cắt hom vào chiều mát, hom giống cắt xong thường phải bó thành lọn nhỏ, dựng đứng nơi mát từ 1-2 ngày, để tăng cường tính của hom
Xử lý hom giống
-Trước khi trồng nhúng hom giống trong dung dịch thuốc trừ bệnh để ngừa bệnh xâm nhập qua vết thương như tại các vết cắt hoặc các vết thương do xây xát, hoặc có thể xử lý thuốc trừ sâu Oncol 20EC ngừa tuyến trùng, ấu trùng sùng gây hại rễ
- Hom khoai lang được trồng bằng thủ công Khi đặt hom, nên đặt nằm ngang trên líp, chôn sâu 2-5 cm, với 2/3 hom được chôn sâu dưới đất
Khoảng cách trồng
Trang 3Năng suất củ khoai lang tùy thuộc vào số củ/dây và số dây/đơn vị diện tích
Vì vậy, mật độ và khoảng cách trồng rất quan trọng, trồng thưa củ to, trồng dầy củ nhiều nhưng nhỏ Mật độ trồng còn tùy thuộc vào giống và đất đai canh tác
Kiểu trồng
Cách trồng phổ biến của nông dân hiện nay là: đầu dòng 3 dây vô 3-4 nhịp (khoảng 1m đầu), tiếp theo trồng 2 hàng trên 1 líp Nếu líp rộng thì trồng 3 hàng/líp Khoảng cách giữa các hàng khoảng 7-10cm Tùy vào loại giống, nhu cầu thị trường, thời gian thu hoạch mà chọn cách trồng cho phù hợp
6 Phân bón
6.1 Nhu cầu dinh dưỡng
- Phân Kali: Là loại dinh dưỡng quan trọng nhất cho khoai lang, rất cần cho
củ phát triển, Kali giúp kích thích sự phát triển và tăng sự tích lũy tinh bột cho củ, giúp tồn trữ được lâu và cải thiện hình dạng củ Thiếu Kali làm hô hấp ở rễ giảm, khó tạo củ Liều lượng Kali giúp khoai lang đạt năng suất cao là từ 120-160 kg/ha
- Phân đạm: Là loại dinh dưỡng quan trọng thứ 2 sau Kali, phân đạm cần cho
thân lá, lá phát triển và tích lũy chất khô Thiếu đạm củ sẽ khó hình thành và phát triển kém; dư đạm: phát triển thân lá không tạo củ, phẩm chất kém, khó tồn trữ
- Phân lân: giúp gia tăng quá trình quang hợp và tạo tinh bột, gia tăng phẩm
chất củ và thời gian tồn trữ Phân lân còn giúp tăng khả năng hấp thu đạm ở khoai lang Tuy nhiên, nhu cầu về lân cũng rất ít
Ngoài N, P, K khoai lang cũng cần nhiều nguyên tố vi lượng khác như: Ca,
Mg, Cu, Zn, B, Mo…
6.2 Liều lượng và cách bón
Lượng phân bón: Lượng phân bón thay đổi tùy theo tính chất đất, mùa vụ và giống trồng Công thức phân hóa học khuyến cáo chung để bón cho 1 ha là 60-80N:80-100P2O5:100-120 K2O, cùng với 500kg vôi và 8-10 tấn phân chuồng Vôi và
phân chuồng bón vào thời điểm trước khi trồng
Khoai lang là loại cây trồng lấy củ vì thế việc cung ấp dinh dưỡng cho cây phát triển tốt trong giai đoạn đầu là điều rất cần thiết Đây là giai đoạn tiền đề cho quá trình tạo củ Để cung cấp phân bón cho khoai lang ta cần thực hiện biện pháp ngâm cho phân tan ra, công việc này thực hiện ngày hôm trước, ngày hôm sau chia điều lượng phân ra và dùng thùng vòi hoặc máy để tưới sẽ giúp cây dễ hấp thu hơn Có thể thực hiện các lần tưới cơ bản sau:
- Lần 1: 3-5 ngày sau khi trồng (NSKT) tưới: 20kg ure +30kg DAP/ ha
- Lần 2: 10-15 NSKT tưới: 20kg ure + 50kg DAP/ ha
- Lần 3: 20-25 NSKT tưới: 50 – 70 kg 16-16-8/ha
Sau khi tưới phân lần 3 ngưng tưới nước khoảng 7 -10 ngày tùy vào điều kiện thực tế của ruộng khoai Mục đích của việc ngưng nước lần này là giúp khoai hạn chế tăng trưởng mà tập trung xuống củ Trong thời gian này cũng có thể kết hợp với một số loại thuốc hóa học khác để khống chế dây như: Tilsuper 300EC sử dụng liều 40- 50cc/16 lit nước
- Giai đoạn 37- 40 NSKT tưới phân 100kg hỗn hợp NPK 16- 16-8/ ha giúp cho củ phát triển và từ đây về sau cứ 15- 20 ngày tưới phân 1 lần
- Khoảng 105 NSKT dứt phân 16- 16- 8 Tưới đẩm nước cho khoai phát triển
Trang 4- Giai đoạn 110 – 115 NSKT tưới phân Kali 60% K2O: 100kg/ ha để tạo phẩm chất cho củ khoai
- Ngưng bón phân khoảng 15 ngày trước khi thu hoạch
* Chú ý: Trước và sau khi tưới phân cần tưới nước cho đủ ẩm để phân thấm
vào đất khoai dễ hấp thụ
7 Chăm sóc
7.1 Trồng dậm hom chết
Khoai lang trồng mùa khô thường dễ bị chết, vì vậy cần phải chuẩn bị thêm một số hom đủ để dậm thêm lúc 5-10 NSKT Trồng dậm để đảm bảo mật số cây
7.2 Bấm ngọn
Để kích thích thân khoai phân nhiều nhánh, sớm và không cho thân chính mọc quá dài Bấm ngọn sớm và chỉ một lần duy nhất vào lúc thân chính dài khoảng
30-40 cm có thể tăng năng suất từ 6-15% Thường bấm ngọn vào giai đoạn 25 - 30 NSKT
7.3 Nhấc dây
Nhấc dây nhằm làm đứt bớt rễ phụ, chừa sức tập trung nuôi rễ củ và giúp luống khoai thông thoáng Cần nhấc dây 2 lần: vào lúc 30-45 NSKT và 60-75 NSKT Chỉ nhấc dây kết hợp với làm cỏ rồi thả trở xuống chứ không được lật dây
7.4 Tưới nước
Khoai lang chịu hạn nhưng cũng rất cần nước để cho năng suất tối đa, cần thiết nhất là vào 3 thời điểm: 1 Tưới giữ ẩm sau trồng 1 tuần; 2 Lúc củ đã phân hóa ổn định (40-45 NSKT); 3 Lúc củ phình to (80-90NSKT)
7.5 Tiêu úng nước hoặc mưa lớn
Khi ẩm độ đất cao hơn 80% độ ẩm tối đa đồng ruộng, đều phải tháo nước, làm rãnh sâu để cho nước rút nhanh Khi gặp úng nước, phải tháo khô rãnh ngay, càng sớm càng tốt Không để độ ẩm cao quá 80% kéo dài quá 12 giờ Nhất là thời gian củ phát triển (phình to) để quá thời gian trên không tháo nước kịp củ sẽ bị lên men có mùi, úng và bị thối
7.6 Trừ cỏ dại
- Xử lý cỏ dại tiền nẩy mầm (trước khi trồng 1-3 ngày): Dual Gold 960EC
- Trừ cỏ trên luống khoai 20-25 NSKT: Targa super 5EC, Onecide 15EC,
8 Sâu bệnh trên khoai lang
8.1 Sùng khoai lang (Cylas formicarius Fabr.)
* Đặc điểm sinh học
Thành trùng sùng to gần bằng con kiến lửa, dài khoảng 5-7 mm, đầu dài, màu nâu đỏ óng ánh Trứng màu trắng, sáng, tròn Ấu trùng mình hơi dài, cong, màu trắng sữa
Vòng đời của sùng khoảng 33 ngày từ khi trứng nở đến khi thành trùng, sùng đẻ trứng trở lại, con tưởng thành có thể sống từ 75-105 ngày và có thể đẻ từ 100-250 trứng
* Tập quán sinh sống và cách gây hại
Sùng trưởng thành hoạt động ban đêm và sáng sớm, chúng đẻ trứng trong dây, dưới lớp vỏ của rễ hoặc chui theo kẽ nứt của đất để đẻ trứng trên củ khoai Ấu trùng sùng đục trong dây và củ, nhất là những củ lộ ra khỏi mặt đất Sự phát triển của ấu trùng với các đường hầm tạo ra bên trong củ chứa đầy phân gây ra thiệt hại
Trang 5đáng kể Dây bị đục sinh trưởng kém, chỗ bị hại trở nên dị dạng, phình to và nứt
Củ bị đục thối, có vị đắng không thể ăn được, vị đắng này do độc tố mà củ sản sinh
ra để chống lại sự gây hại của sùng
* Biện pháp quản lý
Sau vài vụ trồng khoai lang nên luân canh với cây lúa hay rau màu khác Sau khi thu hoạch thu gom toàn bộ dây khoai, đặc biệt là những củ khoai đã
bị sùng đưa ra khỏi ruộng tiêu hủy để hạn chế bớt mật số sùng ở đầu vụ sau
Loại bỏ cây ký chủ phụ như rau muống, cây bìm bìm, …
Nếu có điều kiện ngâm ruộng vài ngày để diệt sùng, nhộng nằm trong đất Thường xuyên vun giồng để hạn chế củ tiếp xúc với mặt đất Vì đây là điều kiện thuận lợi để sùng đẻ trứng vào củ
Ngâm hom giống trước khi trồng trong dung dịch thuốc Oncol 20EC (30
ml/10 lít nước) trong 30 phút, sau đó với hom ra để ráo rồi trồng
Dùng bẫy pheromone: Sử dụng bẫy dẫn dụ giới tính pheromone diện rộng
có tác dụng thu hút sùng trưởng thành rất tốt, bẫy pheromone phát huy hiệu quả tốt trong bán kính dưới 100m; Sử dụng nấm trắng để nấm ký sinh gây bệnh cho sùng
Các loại thuốc hóa học có thể sử dụng như: Lorsban 40EC, Vitashield 40EC, Hopsan 75EC,
8.2 Sâu đục dây khoai lang (Omphisia anstomosalis)
* Đặc điểm sinh học
Trứng được đẻ đơn dọc theo bề mặt dưới của lá và dọc theo mép lá Một số trứng được đẻ trên dây Vòng đời sâu kéo dài 55-65 ngày Sâu non mới nở có đầu màu nâu và thân màu đỏ nhạt hay màu hồng Sau một vài ngày sâu non chuyển sang màu kem với các chấm đen Sâu non phát triển đầy đủ dài 30mm Khoai bị hại thường có phân của sâu non màu nâu đen xung quanh gốc Trước khi hoá nhộng sâu non tạo ra một lỗ thoát phủ bằng lớp biểu bì của dây Quá trình hoá nhộng kéo dài gần 2 tuần và diễn ra trong kén có phủ mạng ở trong đường đục Thành trùng sống 5-10 ngày và một con cái đẻ trung bình 150-300 trứng Ngài dài 15mm, đầu và thân màu đỏ và cánh màu nâu
* Triệu chứng gây hại
Sâu mới nở có thể đục vào chồi non, cuống lá và các vết nứt trên dây khoai, tùy thuộc vào vị trí đẻ trứng Nếu tấn công vào chồi non thì sự gây hại sẽ làm cho chồi không phát triển và chết dần Nếu tấn công vào cuống lá hay các vết nứt, sâu
sẽ ăn phá bên trong thân, làm cho thân bị rỗng, dây héo vàng từ nơi đục đến đọt Bên trong đoạn thân bị đục thường chứa đầy phân sâu Giai đoạn khoai tạo củ, sâu
có thể di chuyển từ thân xuống để đục vào củ
* Biện pháp quản lý
Sâu đục dây là một trong những loài dịch hại nguy hiểm nhất trên khoai lang vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới châu Á và Thái Bình Dương
- Xử lý hom giống và luân canh cây trồng là biện pháp phòng trừ có giá trị
- Vun luống thường áp dụng để phòng trừ sùng cũng góp phần vào việc hạn chế sâu đục dây
- Thiên địch: Bọ đuôi kìm và kiến có thể tấn công sâu non đang phát triển bên trong dây Sử dụng nấm trắng để nấm ký sinh gây bệnh cho sâu đục dây
Trang 6- Có thể sử dụng các loại thuốc như: Vitashield 40EC, Lorsban 30EC,
Sattrungdan 18SL … để phòng trị
8.3 Sâu ăn tạp (Spodoptera litura)
* Đặc điểm sinh học và cách gây hại
Bướm sâu ăn tạp thuộc loại bướm đêm có cánh căng rộng 3-4 cm, cánh trên màu xám đen Bướm cái đẻ trứng khoảng 80-150 trứng trên lá Bướm thường vũ hóa vào buổi chiều và bay ra hoạt động vào lúc vừa tối, ban ngày bướm đậu ở mặt sau lá hoặc trong các bụi cỏ Bướm hoạt động từ tối đến nửa đêm Bướm bay rất mạnh, có khi xa đến vài chục mét và cao đến 6-7 m Sau khi vũ hóa vài giờ bướm
có thể bắt cặp và một ngày sau đẻ trứng
Ấu trùng tuổi 1-2 có màu xanh lợt, đầu đen sống quây quần quanh ổ và ăn mỏng biểu bì của phiến lá Khi chuyển sang tuổi 4-5 sâu dài 3-4 cm, có màu đen hay xám sậm, lưng có 3 sọc vàng, hai bên hông có 2 hàng chấm đen, lúc đó nó ăn thủng phiến lá Vòng đời khoảng 30-35 ngày
Trứng được đẻ thành từng ổ có phủ lông màu vàng Sâu vừa nở ăn gặm vỏ trứng và sống tập trung, nếu bị khua động nhẹ chúng có thể bò phân tán ra chung quanh hoặc nhả tơ buông mình xuống đất Ấu trùng thích ẩm độ và có thể ẩn dưới đất suốt ngày và thường tấn công khoai lang vào ban đêm
* Biện pháp quản lý
Loại bỏ các loại cây ký chủ phụ như: rau muống và các loại cây cỏ trong ruộng
Đất trước khi trồng cần phải được cày, phơi và xử lý thuốc trừ sâu hoặc cho ruộng ngập nước 2-3 ngày để diệt nhộng, sâu non có trong đất
Phải thường xuyên đi thăm ruộng để kịp thời phát hiện sâu, ngắt bỏ ổ trứng hoặc tiêu diệt sâu non mới nở khi chưa phân tán đi xa
Dùng bẫy pheromone để dự báo trước sự đẻ trứng của sâu ăn tạp
Tạo điều kiện cho thiên địch phát triển: Bọ xít ăn sâu, bọ chân chạy, Ong
thuộc họ Braconidae, ruồi thuộc họ Tachinidae, nấm ký sinh Beauveria sp và
Nomurea sp., siêu vi khuẩn gây bệnh VPV, vi khuẩn…
Phun thuốc trừ sâu sinh học: Bacillus thuringiensis ở giai đoạn sâu tuổi nhỏ
còn đang sống tập trung thành đàn có hiệu quả cao
Có thể sử dụng các loại thuốc: Chlorfluazuron (Atabron 5EC,…), Indoxacarb (Ammate 150SC,…), Cyrin, Larvin 75 WP, Map - Biti WP 50000
IU/mg, Vi - BT 32000WP, Abvertin 3.6EC … hoặc thảo mộc như Rotenone hoặc
Neem có hiệu quả cao Phun khi sâu non nhỏ tuổi (1-2) Sâu ăn tạp cũng rất dễ kháng thuốc, nên luân phiên nhiều loại thuốc để phun Chú ý thời gian cách ly của thuốc để không để lại dư lượng thuốc trên sản phẩm
8.4 Sâu đục củ khoai lang (Nacoleia sp)
8.4.1 Tên khoa học, đặc điểm hình thái sâu đục củ khoai lang:
Sau một thời gian phối hợp thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh giữa Bộ môn Bảo vệ thực vật, Khoa Nông nghiệp và Sinh học ứng dụng, Trường Đại học Cần Thơ với Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Vĩnh Long, nhóm nghiên cứu đã xác định được tác nhân chủ yếu đục củ khoai lang là loài sâu đục củ
khoai lang (SĐCKL) có tên khoa học Nacoleia sp, thuộc họ Crambidae, bộ
Lepidoptera
Trang 7Giai đoạn trứng: từ 3-4 ngày, ấu trùng có 4 tuổi (20-25 ngày), nhộng được hình thành chủ yếu ở các khe trống trong đất (6-10 ngày), thành trùng: 5-10 ngày (vũ hóa đến đẻ trứng: 2-3 ngày) Thành trùng thường sống ở mặt dưới lá, bướm cái
đẻ trứng ở mặt dưới lá
2,9 ngày
2,9 ngày 7,7 ngày
Thành trùng
4 tuổi, 25,9 ngày
Trứng
Hình 1: Vòng đời của sâu đục củ khoai lang (SĐCKL) trung bình 40 ngày
Hình 2: Giai đoạn phát triển của ấu trùng từ tuổi 1 đến tuổi 4
Hình 3: Thành trùng cái (phải) bụng bầu tròn; Đực (phải) bụng thon nhọn 8.4.2 Triệu chứng gây hại
Sâu đục củ khoai lang có thể xuất hiện và gây hại trong suốt giai đoạn phát triển củ Thời điểm sâu gây hại quan trọng nhất là giai đoạn củ vừa mới hình thành
4 tuổi, 25,8 ngày
Trứng Trưởng Thành
Trang 8(tượng củ) và giai đoạn củ chuẩn bị thu hoạch, trong đó giai đoạn khoai tạo củ khả năng củ phục hồi cao hơn SĐCKL thường gây hại nặng vào mùa khô, trên những ruộng khoai neo chờ giá
Ấu trùng tấn công bề mặt củ khoai tạo thành các lổ tròn nhỏ cạn, thường
dưới 1,5 cm, nằm rải rác trên bề mặt củ (Hình 4) Những vết đục này làm ảnh
hưởng đến giá trị thương phẩm khoai lang
Hình 4: Triệu chứng sâu đục củ gây hại trên củ khoai lang
8.4.3 Quy trình quản lý
* Chuẩn bị đất trồng
Vệ sinh đồng ruộng: làm cỏ thật kỹ trước khi trồng, dọn sạch tàn dư thực vật
từ vụ trước và cày ải phơi đất; hoặc áp dụng cách cho ruộng ngập nước: sau khi thu hoạch nên cho nước ngập ruộng ít nhất 7 ngày để diệt trứng, nhộng và sâu non, sau
đó để ráo đất lên luống rộng 80-90 cm, cao 40-50 cm, mương rộng 50-60 cm để dễ thoát nước
Hình 5: phơi đất, làm đất (trái), ngâm đất (phải) để hạn chế mầm bệnh
Trong quá trình lên luống kết hợp bón phân hữu cơ (500 kg/1.000 m2
) và nấm Trichoderma (1 kg/1.000 m2), có thể bón vôi để sát khuẩn ruộng (Hình 6 – bên trái) Bên cạnh việc loại bỏ các mầm mống dịch hại còn tồn dư của vụ trước,
tạo điều kiện thích hợp cho khoai lang phát triển tốt, công tác chuẩn bị đất kết hợp
với bón phân hữu cơ và nấm Trichoderma cũng nhằm để khống chế bệnh héo dây
khoai lang
Trang 9Hình 6: Xử lý đất bằng vôi (trái), đậy màng phủ ngăn ngừa SĐCKL (phải)
Nếu có điều kiện nên trồng khoai lang kết hợp đậy màng phủ nông nghiệp, qua kết quả thí nghiệm ban đầu cho thấy việc lên giồng rồi đậy màng phủ trước khi
trồng khoai có hiệu quả cao trong việc ngăn ngừa SĐCKL (Hình 6 – bên phải)
* Xử lý hom giống
Nhằm loại bỏ nguồn lưu tồn của SĐCKL và hạn chế sự gây hại của bệnh héo dây, hom giống được xử lý bằng cách ngâm trong dung dịch nấm Trichoderma 0,5% Cách tiến hành: chuẩn bị dung dịch nấm Trichoderma 0,5%: pha loãng 0,5
kg nấm Trichoderma trong 100 lít nước, thêm vào chất bám dính và khuấy đều dung dịch, ngâm hom giống vào dung dịch trong 15 phút, để hom giống nơi mát cho ráo nước trước khi đem trồng
* Xây dựng hệ thống công nghệ sinh thái
Giải pháp công nghệ sinh thái được áp dụng theo hệ thống kéo và đẩy nhằm quản lý đồng thời sự gây hại của SĐCKL và sùng khoai lang Cách tiến hành: a) Trồng sả bên trong diện tích canh tác của mô hình để làm nhân tố đẩy, xua đuổi SĐCKL, sâu đục dây khoai lang và sùng khoai lang Sả được trồng trên bờ bao trước khi đặt hom khoai lang (3-5 ngày) và trồng rải rác trong ruộng khi đặt
hom (Hình 7)
Hình 7: Trồng sả trên ruộng (trái), hoặc đặt tinh dầu sả trên ruộng
để xua đuổi sâu đục củ khoai lang
Nếu không có điều kiện trồng sả thì có thể mua tinh dầu sả, lấy 1 miếng bông gòn tẩm tinh dầu sả, cho vào túi nilon, buộc miệng lại rồi đặt rải rác trên ruộng cũng có hiệu quả
b) Đặt bẫy pheromone giới tính của sùng khoai lang để làm nhân tố kéo đối
với sùng khoai lang (Hình 8) Bẫy sẽ được đặt với mật số là 120 bẫy/ha, xung
Trang 10quanh chu vi của mô hình ở thời điểm 20 ngày sau khi đặt hom Bẫy được kiểm tra
và thay nước xà phòng một lần/tuần Mồi pheromone trong bẫy sẽ được thay mới sau 1,5 tháng
Hình 8: Đặt bẫy pheromone quanh bờ ruộng để thu hút sùng khoai lang
* Xử lý ruộng khoai lang bằng nấm xanh Metarhizium anisopliae (Ma)
Nấm xanh được áp dụng bằng cách rãi (2 kg/1.000 m2) 3 lần vào các thời
điểm 10, 55 và 100 NSKT (hình 9) hoặc áp dụng 6 lần: rãi ở liều lượng 2
kg/1.0002 ở thời điểm 10 NSKT Sau đó, phun nấm xanh với liều lượng 300 g/1.000 m2 (48 lít dung dịch) ở các thời điểm 30, 50, 70, 90 và 110 NSKT để phòng ngừa sâu hại
Áp dụng 6 lần: lần đầu rải với liều lượng 2kg/1.000m2 ở thời điểm 10 ngày sau khi đặt hom; phun với liều lượng 300 g/1.000 m2
/48 lít nước ở các thời điểm
30, 50, 70, 90 và 110 ngày sau khi đặt hom
Hình 9: rãi nấm xanh giai đoạn 10 ngày sau khi trồng để quản lý SĐCKL
* Xử lý nông dược
Khi thật cần thiết có thể sử dụng các loại thuốc trừ sâu nhóm Abamectin, Emamectin, Azadirachtin, Chlorantraniliprole, Matrine, … để trừ SĐCKL Việc phòng trừ ấu trùng cần thực hiện sớm khi sâu mới nở chưa đục vào củ (phát hiện bướm rộ trên đồng thì 5-7 ngày sau phun thuốc), điều kiện xử lý thuốc: vào thời
điểm sáng sớm hoặc chiều mát sau khi đưa nước lên ngập giồng khoai (hình 10),
sau đó rút nước ra, hoặc tưới nước trước khi phun thuốc Việc sử dụng thuốc hóa học phải theo nguyên tắc "4 đúng", hạn chế tối đa việc tưới xà thuốc trừ sâu vào đất
