And now, dear prince, when you too see grey hairs growing on your head, then after giving the boon of a village to your barber, and after carefully instructing the prince, your eldest so
Trang 183 Kinh Makh deva 83 King Makh deva Makh deva Sutta
D ch Gi (t P li): Thích Minh Châu Translators (from P li): Bhikkhu Ñ amoli & Bhikkhu Bodhi
Nh v y tôi nghe
M t th i Th Tôn trú Mithil (Di-tát-la), t i r ng
Makh devamba
1 THUS HAVE I HEARD.806 On one occasion, the Blessed One was living at Mithil in the Makh deva Mango Grove.807
R i Th Tôn m m c i khi đ n t i m t đ a đi m Tôn gi
nanda li n suy ngh : "Do nhân gì, do duyên gì, Th Tôn l i
m m c i? Không ph i không có lý do khi n Th Tôn m m
c i" R i Tôn gi nanda, đ p y phía m t bên vai, ch p tay vái
chào Th Tôn và b ch Th Tôn:
2 Then in a certain place the Blessed One smiled It occurred to the venerable nanda: “What is the reason, what is the cause, for the Blessed One’s smile? Tath gatas do not smile for no reason.” So he arranged his upper robe on one shoulder, and extending his hands in reverential salutation towards the Blessed One, he asked him:
B ch Th Tôn, do nhân gì, do duyên gì Th Tôn l i m m
c i? Không ph i không lý do khi n Th Tôn m m c i “Venerable sir, what is the reason, what is the cause, for the Blessed One’s smile? Tath gatas do not smile for no reason.”
Thu x a, này nanda, v vua chính n c Mithil này tên là
Makh deva, là v pháp v ng nh pháp, kiên trì trên pháp, v
Ð i v ng th c hành Chánh pháp, gi a các Bà-la-môn, gia ch ,
gi a th dân và thôn dân, hành trì l Uposatha (B -tát) vào các
ngày 14, ngày 15 và ngày m ng 8
3 “Once, nanda, in this same Mithil there was a king named Makh deva He was a righteous king who ruled by the Dhamma, a great king who was established in the Dhamma.808
He conducted himself by the Dhamma among brahmins and householders, among town-dwellers and countryfolk, and he observed the Uposatha days [75] on the fourteenth, fifteenth, and eighth of the fortnight.809
R i này nanda, vua Makh deva sau nhi u n m, nhi u tr m
n m, nhi u ngàn n m, b o ng i th c o tóc: 4 “Now at the end of many years, many hundred years, many thousand years, King Makh deva addressed his barber thus:
Trang 2" Này Th c o tóc, khi nào Ông th y trên đ u ta, có m c tóc
b c, hãy báo cho ta bi t" ‘Good barber, when you see any grey hairs growing on my head, then tell me.’
" Th a vâng, tâu Ð i v ng"
Này nanda, ng i th c o tóc vâng đáp vua Makh deva — ‘Yes, sire,’ he replied
Này nanda, sau nhi u n m, nhi u tr m n m, nhi u ngàn n m,
ng i th c o tóc th y trên đ u vua Makh deva có sanh tóc b c,
th y v y li n tâu vua Makh deva:
And after many years, many hundred years, many thousand years, the barber saw grey hairs growing on King Makh deva’s head.810 When he saw them, he said to the king:
" Các Thiên s đã hi n ra cho Ð i v ng Tóc b c đã đ c
th y m c ra trên đ u" ‘The divine messengers have appeared, sire; grey hairs are to be seen growing on your majesty’s head.’
" V y này Th c o tóc, hãy khéo nh nh ng s i tóc b c y v i
cái nhíp, và đ t chúng trên bàn tay c a ta" — ‘Then, good barber, pull out those grey hairs carefully with tweezers and put them in my palm.’
" Th a vâng, tâu Ð i v ng"
Này nanda, ng i th c o tóc vâng đáp vua Makh deva, sau
khi khéo nh nh ng s i tóc b c y v i cái nhíp, đ t chúng trên
bàn tay c a vua Makh deva
— ‘Yes, sire,’ he replied, and he pulled out those grey hairs carefully with tweezers and put them in the king’s palm
R i này nanda, vua Makh deva, sau khi cho ng i th c o tóc
m t l ng p nh m t ân t , li n cho g i hoàng t con đ u và
nói:
“Then King Makh deva gave the boon of a village to his barber, and calling the prince, his eldest son, he said:
" Này Hoàng t thân yêu, các Thiên s đã hi n ra cho ta, tóc
b c đã đ c th y m c ra trên đ u Ta đã h ng th các d c l c
th gian, nay đã đ n th i đi tìm ki m các thiên l c Hãy đ n đây,
này Hoàng t thân yêu, hãy tr vì qu c đ này Sau khi c o b
râu tóc, đ p áo cà-sa, ta s xu t gia, t b gia đình, s ng không
‘Dear prince, the divine messengers have appeared;811
grey hairs are seen growing on my head I have enjoyed human sensual pleasures; now it is time to seek divine sensual pleasures Come, dear prince, take over the kingship I shall shave off my hair and beard, put on the yellow robe, and go
Trang 3gia đình forth from the home life into homelessness
Và này Hoàng t thân yêu, khi nào con th y tóc b c m c ra trên
đ u, th i hãy cho ng i th c o tóc m t l ng p nh m t ân
t , sau khi khéo giao l i qu c gia cho hoàng t con đ u, sau khi
c o b râu tóc, đ p áo cà-sa, hãy xu t gia, t b gia đình, s ng
không gia đình
And now, dear prince, when you too see grey hairs growing on your head, then after giving the boon of a village to your barber, and after carefully instructing the prince, your eldest son, in kingship, shave off your hair and beard, put on the yellow robe, and go forth from the home life into homelessness
Truy n th ng t t đ p này do ta thi t l p, con ph i ti p t c duy
trì, con ch thành ng i t i h u sau ta Này Hoàng t thân yêu,
khi hai ng i còn t n t i, và có s đ t đo n c a truy n th ng
này, th i ng i nào làm cho đ t đo n, ng i y là ng i t i
h u V y này Hoàng t thân yêu, ta nói v i con: "Truy n th ng
t t đ p này do ta thi t l p, con ph i ti p t c duy trì Con ch
thành ng i t i h u sau ta"
Continue this good practice instituted by me and do not be the last man Dear prince, when there are two men living, he under whom there occurs a breach of this good practice — he is the last man among them Therefore, dear prince, I say to you: Continue this good practice [76] instituted by me and do not be the last man.’
R i này nanda, vua Makh deva, sau khi cho ng i th c o tóc
m t l ng p nh là m t ân t , sau khi khéo giao qu c gia cho
hoàng t con đ u, chính t i r ng xoài Makh deva này, sau khi
c o b râu tóc, đ p áo cà-sa, vua Makh deva đã xu t gia
5 “Then, after giving the boon of a village to his barber and after carefully instructing the prince, his eldest son, in kingship,
in the Makh deva Mango Grove he shaved off his hair and beard, put on the yellow robe, and went forth from the home life into homelessness
V này an trú, bi n mãn m t ph ng v i tâm th m nhu n lòng
t ; c ng v y ph ng th hai, c ng v y ph ng th ba, c ng v y
ph ng th t Nh v y cùng kh p th gi i, trên d i b ngang,
h t th y ph ng x , cùng kh p vô biên gi i, v y an trú, bi n
mãn v i tâm th m nhu n lòng t , qu ng đ i, vô biên, không
h n, không sân
“He abided pervading one quarter with a mind imbued with loving-kindness, likewise the second, likewise the third, likewise the fourth; so above, below, around, and everywhere, and to all as to himself, he abided pervading the all-encompassing world with a mind imbued with loving-kindness, abundant, exalted, immeasurable, without hostility and without ill will
Trang 4V i tâm th m nhu n lòng bi v i tâm th m nhu n lòng h , an
trú bi n mãn m t ph ng v i tâm th m nhu n lòng x ; c ng
v y ph ng th hai, c ng v y ph ng th ba, c ng v y ph ng
th t , nh v y cùng kh p th gi i, trên, d i, b ngang, h t
th y ph ng x , cùng kh p vô biên gi i, v y an trú bi n mãn
v i tâm th m nhu n lòng x , qu ng đ i, vô biên, không h n,
không sân
“He abided pervading one quarter with a mind imbued with compassion… with a mind imbued with altruistic joy… with a mind imbued with equanimity, likewise the second, likewise the third, likewise the fourth; so above, below, around, and everywhere, and to all as to himself, he abided pervading the all-encompassing world with a mind imbued with equanimity, abundant, exalted, immeasurable, without hostility and without ill will
Nh ng này nanda, vua Makh deva, tám v n b n ngàn n m, đã
ch i trò ch i c a hoàng t , tám v n b n ngàn n m, đã tr vì nh
m t phó v ng; tám v n b n ngàn n m, đã ch p chánh nh m t
qu c v ng; tám v n b n ngàn n m, chính t i ngôi r ng xoài
Makh deva này, sau khi c o b râu tóc, đ p áo cà-sa đã xu t
gia, t b gia đình, s ng không gia đình, s ng theo Ph m h nh
6 “For eighty-four thousand years King Makh deva played childish games; for eighty-four thousand years he acted as vice-regent; for eighty-four thousand years he governed the kingdom; for eighty-four thousand years he led the holy life in this Makh deva Mango Grove after shaving off his hair and beard, putting on the yellow robe, and going forth from the home life into homelessness
V này, sau khi t t p b n Ph m trú, khi thân ho i m ng chung,
đ c sanh lên Ph m thiên gi i By developing the four divine abodes, on the dissolution of the body, after death, he passed on to the Brahma-world
R i này nanda, con vua Makh deva, sau nhi u n m, nhi u
tr m n m, nhi u ngàn n m cho g i ng i th c o tóc:
" Này th c o tóc, khi nào Ông th y trên đ u Ta có m c tóc
b c, hãy báo cho ta bi t"
" Th a vâng, tâu Ð i v ng"
Này nanda, ng i th c o tóc vâng đáp con vua Makh deva
7–9 “Now at the end of many years, many hundred years, many thousand years, King Makh deva’s son addressed his barber
thus:… (as above, §§4–6, reading “King Makh deva’s son”
throughout)… [77, 78]… By developing the four divine abodes,
on the dissolution of the body, after death, he passed on to the Brahma-world
Này nanda, sau nhi u n m, nhi u tr m n m, nhi u ngàn n m,
ng i th c o tóc th y trên đ u con vua Makh deva có sanh tóc
b c, th y v y li n tâu v i con vua Makh deva:
Trang 5
" Các Thiên s đã hi n ra cho Ð i v ng Tóc b c đã đ c
" V y này th c o tóc, hãy khéo nh nh ng s i tóc b c y v i cái nhíp, và đ t chúng trên bàn tay c a ta"
Này nanda, ng i th c o tóc vâng đáp con vua Makh deva, sau khi khéo nh nh ng s i tóc b c y v i cái nhíp, đ t chúng trên bàn tay c a con vua Makh deva R i này nanda, con vua Makh deva, sau khi cho ng i th c o tóc m t l ng p nh
m t ân t , li n cho g i v hoàng t con đ u và nói:
" Này Hoàng t thân yêu, các Thiên s đã hi n ra cho ta, tóc
b c đã th y sanh ra trên đ u Ta đã h ng th d c l c th gian, nay đã đ n th i đi tìm ki m các thiên l c Hãy đ n đây, này Hoàng t thân yêu, hãy tr vì qu c đ này Sau khi c o b râu tóc, đ p áo cà-sa, ta s xu t gia, t b gia đình, s ng không gia đình
Và nay, này Hoàng t thân yêu, khi nào con th y tóc b c m c ra trên đ u, th i hãy cho ng i th c o tóc m t l ng p nh m t
ân t , sau khi khéo giao l i qu c gia này cho v hoàng t con
đ u, sau khi c o b râu tóc, đ p áo cà-sa, hãy xu t gia, t b gia đình, s ng không gia đình
Truy n th ng t t đ p này do ta thi t l p Con ph i ti p t c duy trì, ch thành ng i t i h u sau ta Này Hoàng t thân yêu, khi
Trang 6hai ng i còn t n t i, và có s đ t đo n c a truy n th ng này,
th i ng i nào làm cho đ t đo n, ng i y là ng i t i h u
V y này Hoàng t thân yêu, ta nói v i con: "Truy n th ng t t
đ p này do ta thi t l p, con ph i ti p t c duy trì Con ch thành
ng i t i h u sau ta"
R i này nanda, con vua Makh deva, sau khi cho ng i th
c o tóc m t l ng p nh m t ân t , sau khi khéo giao qu c gia cho v hoàng t con đ u, chính t i r ng xoài này, con vua Makh deva, sau khi c o b râu tóc, đ p áo cà-sa, đã xu t gia, v
này an trú, bi n mãn m t ph ng v i tâm th m nhu n lòng t ;
c ng v y ph ng th hai, c ng v y, ph ng th ba, c ng v y,
ph ng th t
Nh v y cùng kh p th gi i, trên, d i, b ngang, h t th y
ph ng x , cùng kh p vô biên gi i, v y an trú bi n mãn v i tâm th m nhu n lòng t , qu ng đ i vô biên, không h n, không sân V i tâm th m nhu n lòng bi V i tâm th m nhu n lòng
h an trú bi n mãn m t ph ng v i tâm th m nhu n lòng x ;
c ng v y ph ng th hai, c ng v y ph ng th ba, c ng v y
ph ng th t
Nh v y cùng kh p th gi i, trên d i b ngang, h t th y
ph ng x , cùng kh p vô biên gi i, v y an trú bi n mãn v i tâm th m nhu n lòng x , qu ng đ i, vô biên, không h n, không
sân
Nh ng này nanda, con vua Makh deva tám v n b n ngàn
n m, đã ch i trò ch i c a hoàng t ; tám v n b n ngàn n m, đã
tr vì nh m t phó v ng; tám v n b n ngàn n m, đã ch p
Trang 7chánh nh m t qu c v ng; tám v n b n ngàn n m, chính t i
ngôi r ng xoài này, con vua Makh deva sau khi c o b râu tóc,
đ p áo cà-sa, đã xu t gia, t b gia đình, s ng không gia đình,
s ng theo Ph m h nh
V này, sau khi tu t p b n Ph m trú, khi thân ho i m ng chung,
đ c sanh lên Ph m thiên gi i
R i này nanda, các t tôn c a vua Makh deva truy n n i ti p
t c vua y, sau tám v n b n ngàn n m làm v ng t c
(Khattiya), chính t i ngôi r ng xoài Makh deva này, sau khi
c o b râu tóc, đ p áo cà-sa, đã xu t gia, t b gia đình, s ng
không gia đình, các v y bi n mãn m t ph ng v i tâm th m
nhu n lòng t và an trú; c ng v y ph ng th hai, c ng v y
ph ng th ba, c ng v y ph ng th t
10 “The descendants of King Makh deva’s son to the number
of eighty-four thousand kings in succession, after shaving off their hair and beard and putting on the yellow robe, went forth from the home life into homelessness in this Makh deva Mango Grove They abided pervading one quarter with a mind imbued with loving-kindness…
Nh v y cùng kh p th gi i, trên d i b ngang, h t th y
ph ng x , cùng kh p biên gi i, v y an trú bi n mãn v i tâm
th m nhu n lòng t , qu ng đ i, vô biên, không h n, không sân
V i tâm th m nhu n lòng bi V i tâm th m nhu n lòng h
an trú, bi n mãn m t ph ng v i tâm th m nhu n lòng x ; c ng
v y ph ng th hai, c ng v y ph ng th ba, c ng v y ph ng
th t
with compassion… with altruistic joy…
Nh v y cùng kh p th gi i, trên, d i, b ngang, h t th y
ph ng x , cùng kh p vô biên gi i, nh ng v y an trú bi n
mãn v i tâm th m nhu n lòng x , qu ng đ i, vô biên, không
h n, không sân
with equanimity… without ill will
V y tám v n b n ngàn n m đã ch i trò ch i c a hoàng t , tám 11 “For eighty-four thousand years they played childish games;
Trang 8v n b n ngàn n m, đã tr vì nh m t phó v ng; tám v n b n
ngàn n m, đã ch p chánh nh m t qu c v ng; tám v n b n
ngàn n m, chính t i ngôi r ng xoài Makh deva này, sau khi c o
b râu tóc, đ p áo cà-sa, đã xu t gia, t b gia đình, s ng không
gia đình, s ng theo Ph m h nh
for eighty-four thousand years they acted as vice-regents; for eighty-four thousand years they governed the kingdom; for eighty-four thousand years they led the holy life in this Makh deva Mango Grove after shaving off their hair and beard, putting on the yellow robe, and going forth from the home life into homelessness
Các v y, sau khi tu t p b n Ph m trú, khi thân ho i m ng
chung, đ c sanh lên Ph m thiên gi i By developing the four divine abodes, on the dissolution of the body, after death, they passed on to the Brahma-world
Nemi là v cu i cùng c a các v vua y, là v pháp v ng nh
pháp, kiên trì trên pháp, v đ i v ng th c hành Chánh pháp
gi a các Bà-la-môn, gia ch , gi a th dân và thôn dân, hành trì
l Uposatha (B -tát) vào các ngày 14, ngày 15 và ngày m ng 8
12 “Nimi was the last of those kings He was a righteous king who ruled by the Dhamma, a great king who was established in the Dhamma He conducted himself by the Dhamma among brahmins and householders, among town-dwellers and countryfolk, and he observed the Uposatha days on the fourteenth, fifteenth, and eighth of the fortnight
Thu x a, này nanda, khi ch Thiên Tavatimsa (Tam th p
tam thiên) ng i h i h p v i nhau t i gi ng đ ng Thi n Pháp
(Sudhamma), cu c đ i tho i sau đây đ c kh i lên: "Th t h nh
phúc thay cho dân chúng Videha, th t t t đ p thay cho dân
chúng Videha, đ c vua Nemi là v pháp v ng nh pháp, kiên
trì trên pháp,
13 “Once, nanda, when the gods of the Thirty-three [79] had met together and were seated in the Sudhamma Assembly, this discussion arose among them: ‘It is a gain, sirs, for the people
of Videha, it is a great gain for the people of Videha that their King Nimi is a righteous king who rules by the Dhamma, a great king who is established in the Dhamma
v Ð i v ng th c hành Chánh pháp gi a các Bà-la-môn, gia
ch , gi a th dân và thôn dân, hành trì l Uposatha (B -tát) vào
các ngày 14, ngày 15 và ngày m ng 8"
He conducts himself by the Dhamma among brahmins and householders, among town-dwellers and countryfolk, and he observes the Uposatha days on the fourteenth, fifteenth, and eighth of the fortnight.’
R i này nanda, Thiên ch Sakka nói v i ch Thiên cõi tr i “Then Sakka, ruler of gods, addressed the gods of the
Trang 9Thirty-Ba m i ba: three:
" Ch Khanh, ch Khanh có mu n y t ki n vua Nemi không?" ‘Good sirs, do you want to see King Nimi?
" Th a Thiên ch , chúng tôi mu n y t ki n vua Nemi" — ‘Good sir, we want to see King Nimi.’
Lúc b y gi , vua Nemi trong ngày r m l B -Tát (Uposatha), đã
g i đ u, gi trai gi i đang ng i trên l u cung đi n R i này
nanda, Thiên ch Sakka, nh nhà l c s du i bàn tay đang co
l i, hay co l i bàn tay đang du i ra; c ng v y, Thiên ch bi n
m t gi a ch Thiên cõi tr i Ba m i ba, và hi n ra tr c m t
vua Nemi R i này nanda, Thiên ch Sakka nói v i vua Nemi:
“Now on that occasion, it being the Uposatha day of the fifteenth, King Nimi had washed his head and ascended to the upper palace chamber, where he was seated for the Uposatha observance Then, just as quickly as a strong man might extend his flexed arm or flex his extended arm, Sakka, ruler of gods, vanished among the gods of the Thirty-three and appeared in the presence of King Nimi He said:
" Tâu Ð i v ng, th t h nh phúc thay cho Ð i v ng, th t t t
lành thay cho Ð i v ng! Tâu Ð i v ng, ch Thiên cõi tr i
Ba m i ba đang ng i t i gi ng đ ng Thi n Pháp tán thán Ð i
v ng và nói: "Th t h nh phúc thay cho dân chúng Videha và
ngày m ng 8"
‘It is a gain for you, great king, it is a great gain for you, great king When the gods of the Thirty-three had met together and were seated in the Sudhamma Assembly, this discussion arose among them: “It is a gain, sirs, for the people of Videha… eighth of the fortnight.”
Tâu Ð i v ng, ch Thiên cõi tr i Ba m i ba mu n y t ki n
Ð i v ng Tâu Ð i v ng, tôi s g i cho Ð i v ng m t c xe
có ngàn ng a kéo, Ð i v ng hãy c i thiên xa y, ch có s
hãi! "
Great king, the gods want to see you I shall send a chariot harnessed to a thousand thoroughbreds for you, great king Great king, mount the divine chariot without misgiving.’
Này nanda, vua Nemi im l ng nh n l i R i này nanda,
Thiên ch Sakka, sau khi bi t đ c vua Nemi đã nh n l i, nh
nhà l c s li n bi n m t và hi n ra gi a ch Thiên cõi tr i
Ba m i ba
“King Nimi consented in silence Then, just as quickly as a strong man might extend his flexed arm or flex his extended arm, Sakka, ruler of gods, vanished in the presence of King Nimi and appeared among the gods of the Thirty-three
Trang 10R i này nanda, Thiên ch Sakka g i ng i đánh xe M tali và
nói:
14 “Then Sakka, ruler of gods, addressed the charioteer M tali thus:
" Này M tali, sau khi th ng c xe có ngàn ng a kéo hãy đi đ n
vua Nemi và nói: "Tâu Ð i v ng, đây là c xe có ngàn ng a
kéo do Thiên ch Sakka g i đ n cho Ð i v ng Ð i v ng hãy
c i thiên xa, ch có s hãi! "
‘Come, good M tali, prepare a chariot harnessed to a thousand thoroughbreds, and go to King Nimi and say: “Great king, this chariot harnessed to a thousand thoroughbreds has been sent for you by Sakka, ruler of gods Great king, mount the divine [80] chariot without misgiving.”’
" Th a vâng, Tôn gi "
Ng i đánh xe M tali vâng đáp Thiên ch Sakka, cho th ng c
xe có ngàn ng a kéo, đi đ n vua Nemi và th a:
“‘Yes, your honour,’ the charioteer M tali replied And having prepared a chariot harnessed to a thousand thoroughbreds, he went to King Nimi and said:
" Tâu Ð i v ng, đây là c xe có ngàn ng a kéo do Thiên ch
Sakka g i đ n cho Ð i v ng Ð i v ng hãy c i thiên xa,
ch có s hãi! Và tâu Ð i v ng, con s d n Ð i v ng đi
đ ng nào? Con đ ng do đó các nghi p ác đ a đ n s c m th
qu báo các nghi p ác hay con đ ng do đó các thi n nghi p
đ a đ n s c m th qu báo các thi n nghi p"
‘Great king, this chariot harnessed to a thousand thoroughbreds has been sent for you by Sakka, ruler of gods Great king, mount the divine chariot without misgiving But, great king, by which route shall I drive you: by that on which doers of evil experience the results of evil actions, or by that on which doers
of good experience the results of good actions?’
" Hãy đ a Ta đi, c hai con đ ng" — ‘Drive me by both routes, M tali.’812
Và này nanda, ng i đánh xe M tali đ a vua Nemi đ n gi ng
đ ng Sudhamma (Thi n Pháp) Này nanda, Thiên ch Sakka
th y vua Nemi đ ng xa đi đ n, sau khi th y v y, li n nói v i
vua Nemi:
15 “M tali brought King Nimi to the Sudhamma Assembly Sakka, ruler of gods, saw King Nimi coming in the distance and said to him:
" Hãy đ n, tâu Ð i v ng; thi n lai, tâu Ð i v ng Tâu Ð i
v ng, ch Thiên cõi tr i Ba m i ba ng i gi ng đ ng
Sudhamma, tán thán Ð i v ng nh sau: "Th t là h nh phúc
‘Come, great king! Welcome, great king! The gods of the Thirty-three, great king, seated in the Sudhamma Assembly, have expressed themselves thus: “It is a gain, sirs, for the people