môn quan hệ quốc tế

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II BÀI THU HOẠCH LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ HỆ KHÔNG TẬP TRUNG C17 BÌNH PHƯỚC 2020 TÊN MÔN HỌC GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TÊN BÀI THU HOẠCH VỀ XU HƯỚNG QUAN HỆ QUỐC TẾ HIỆN NAY, DỰ BÁO TRONG MƯỜI NĂM TỚI ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG Bằng số Bằng chữ BÌNH PHƯỚC, NĂM 2022 1 MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU 2 DẪN NHẬP 3 PHẦN A XU HƯỚNG QUAN HỆ QUỐC TẾ HIỆN NAY 4 I Cạnh tranh quyền lực giữa hai siêu cường Mỹ Trung ngày càng căng thẳng 4 II Sự “tr.

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II

BÀI THU HOẠCH

LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

HỆ KHÔNG TẬP TRUNG C17 BÌNH PHƯỚC 2020

TÊN MÔN HỌC:

GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

TÊN BÀI THU HOẠCH:

VỀ XU HƯỚNG QUAN HỆ QUỐC TẾ HIỆN NAY, DỰ BÁO TRONG MƯỜI NĂM TỚI

ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG

BÌNH PHƯỚC, NĂM 2022

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 2

DẪN NHẬP 3

PHẦN A XU HƯỚNG QUAN HỆ QUỐC TẾ HIỆN NAY 4

I Cạnh tranh quyền lực giữa hai siêu cường Mỹ-Trung ngày càng căng thẳng 4

II Sự “trỗi dậy” của các quốc gia trong khu vực Châu Á-Thái Bình Dương- tiêu điểm quan tâm của các cường quốc hiện nay 7

1 Châu Á - Thái Bình Dương - tiêu điểm quan tâm của các cường quốc 7

1.1 Mỹ 8

1.2 Nga 8

2 Sự “trỗi dậy” của các quốc gia trong khu vực Châu Á- Thái Bình Dương 9

2.1 Trung Quốc 9

2.2 Ấn Độ 10

PHẦN B DỰ BÁO QUAN HỆ QUỐC TẾ TRONG THỜI GIAN TỚI 13

I Xu thế hòa bình-hợp tác và phát triển 13

II An ninh ở các “khu vực nóng” và mối quan hệ giữa các nước lớn 13

III Cơ hội và thách thức cho Việt Nam 15

1 Cơ hội 15

2 Thách thức 15

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

PHẦN MỞ ĐẦU

Sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, quan hệ quốc tế diễn ra khá phức tạp, quan hệ giữa các nước trên trường quốc tế đã có những thay đổi rõ ràng: từ xu thế hai cực sang

xu thế đa cực, hình thành nên một “trật tự thế giới mới” Trong “trật tự thế giới mới”

đó, những tiến bộ vượt bậc của khoa học kỹ thuật làm cho mọi lĩnh vực của đời sống luôn trong trạng thái thay đổi nhanh chóng, nhân tố mới xuất hiện ngày càng nhanh và nhiều khiến cho rất nhiều quan niệm cũ bị phá vỡ hoặc cần phải xem xét lại, nhiều quan niệm về địa lí - kinh tế, chính trị truyền thống, trở nên lỗi thời và được thay thế bằng những quan niệm mới Tất cả những điều đó đòi hỏi các quốc gia phải nhận diện đúng xu thế và các nhân tố mới đang quyết định tiến trình phát triển của thế giới đương đại, thay đổi nhận thức về các giá trị và lợi ích cho phù hợp với trật tự thế giới mới Nền kinh tế cũng như các lĩnh vực khác của các quốc gia ngày càng bị tác động

và chi phối mạnh mẽ bởi quá trình toàn cầu hóa Sự phát triển mạnh mẽ của toàn cầu hóa làm cho tính phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia ngày một tăng lên, và thế giới dường như thu hẹp lại trước những vấn đề toàn cầu như: biến đổi khí hậu, bùng nổ dân

số, dịch bệnh hay khủng hoảng Cơ hội và thách thức của quá trình này khiến các quốc gia phải có những sự điều chỉnh mang tính chiến lược nhằm đảm bảo lợi ích quốc gia trên cơ sở vẫn theo kịp xu hướng của thế giới hiện nay Sự cân bằng giữa bảo hộ mậu dịch và hội nhập được cho là một trong những sự điều chỉnh cần thiết của các quốc gia đặc biệt là Mỹ Ở một khía cạnh khác, trong suốt nhiều năm qua, Châu Á- Thái Bình Dương đang trở thành một mối quan tâm chung của thế giới, nơi diễn ra sự cạnh tranh

và chạy đua khốc liệt của các nước lớn cùng với sự trỗi dậy của các quốc gia trong một thế giới đa cực hiện nay Trong bối cảnh trên, Châu Á- Thái Bình Dương đang đối mặt với những cơ hội và thách thức to lớn và đặc biệt ảnh hưởng đến xu hướng quan hệ quốc tế hiện tại và trong những năm tới Thêm vào đó, quan hệ Mỹ- Trung- quan hệ của những “tay chơi” chủ chốt của trật tự thế giới mới đang có những bước thay đổi đáng kể và nó sẽ tác động không nhỏ đối với tình hình chính trị quốc tế của thế kỷ XXI Một mặt, Mỹ và Trung Quốc đã và đang có những bước phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu trên nhiều lĩnh vực, đáng nhắc đến là lĩnh vực kinh tế Tuy nhiên

ở một khía cạnh khác, khi bàn về lợi ích chiến lược giữa hai nước và việc thực hiện ý

đồ tranh giành ảnh hưởng, tập hợp lực lượng trong khu vực và trên thế giới để kiềm chế lẫn nhau luôn là nguy cơ châm ngòi nổ cho sự căng thẳng trong quan hệ Mỹ-Trung, điển hình là sự tương tác phức tạp của hai nước lớn trong khu vực Châu Á-Thái Bình Dương Có thể nhận thấy mọi sự biến đổi dù lớn hay nhỏ của cục diện thế giới đều tác động trực tiếp đến các mối quan hệ quốc tế, từ đó làm thay đổi tư duy phát triển và dẫn đến việc điều chỉnh chính sách của các quốc gia Vì vậy cục diện thế giới, cục diện khu vực và sự vận động của nó hiện nay cũng như trong thời gian tới cần được nhận định và đánh giá kịp thời và nhanh chóng để gợi mở những suy nghĩ trong việc nghiên cứu và hoạch định chiến lược đối ngoại cũng như chiến lược phát triển của các quốc gia.

PHẦN A XU HƯỚNG QUAN HỆ QUỐC TẾ HIỆN NAY

I Cạnh tranh quyền lực giữa hai siêu cường Mỹ-Trung ngày càng căng thẳng

Quan hệ Mỹ- Trung trong thời gian gần đây diễn biến rất phức tạp, quan hệ giữa hai nước vẫn luôn đan cài các mặt hợp tác-kiềm chế và phối hợp-cạnh tranh Tuy nhiên, là dù cho ở bất kỳ hoàn cảnh nào thì quan hệ Mỹ-Trung vẫn tránh dẫn tới sự đối đầu và đổ vỡ quan hệ, tổn hại trực tiếp đến chính bản thân của hai nước Ngoài ra hiện nay cũng như trong tương lai lâu dài, nhân loại đang phải đối phó với hàng loạt vấn đề nghiêm trọng như thiên tai, bệnh dịch, ô nhiễm môi trường, khủng

bố quốc tế hay phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, vấn đề an ninh phi truyền thống, mà Mỹ và Trung Quốc là hai siêu cường có lợi ích lớn trong các vấn đề này nên việc hai nước thúc đẩy quan

hệ hợp tác giữ vị trí vô cùng quan trọng để giải quyết các thách thức trên

Trong quan hệ kinh tế thương mại và đầu tư giữa hai nước Mỹ-Trung, tâm điểm hiện nay trong lĩnh vực đầu tư là cuộc thương lượng giữa hai nước về Hiệp định Đầu tư song phương(BIT)- gắn với

ý tưởng về mô hình ‘mối quan hệ nước lớn kiểu mới” của Mỹ-Trung nhắm tới việc cải cách nền kinh

tế ở Trung Quốc phối hợp với việc Mỹ ưu tiên mở cửa thị trường dịch vụ cho đầu tư nước ngoài Bên cạnh đó là sự cạnh tranh liên quan đến các ý tưởng khác nhau về thương mại tự do bao gồm WTO, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện(RCEP), khu vực Mậu dịch tự do châu Á- Thái Bình Dương(FTAAP) và TPP trong bối cảnh màu sắc của chủ nghĩa thương mại bảo hộ đang ngày càng đậm nét ở Mỹ Trung Quốc nghi ngờ Mỹ sử dụng TPP như một công cụ chính sách để kìm hãm Trung Quốc và để đối trọng lại thì Trung Quốc cũng đẩy mạnh các sáng kiến như RCEP và FTAAP Trong thời gian gần đây chúng ta dễ nhận thấy một cuộc chiến tranh thương mại giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc đang dần được hình thành và có xu hướng nóng dần lên Cuộc xung đột căng thẳng này khởi nguồn từ sự không công bằng trong thực tiễn thương mại của Trung Quốc với xu hướng bảo hộ thương mại mà Donald Trump đang áp lên nước Mỹ

Trong quan hệ chính trị song phương, cả Mỹ và Trung Quốc đều chú trọng tăng cường quan hệ hợp tác và hữu nghị giữa hai nước Tính đến nay Mỹ-Trung đã thiết lập được trên 90 cơ chế hợp tác, trao đổi thông tin và xử lý bất đồng nên về cơ bản hai bên đã tránh được đổ vỡ quan hệ, nổi bật nhất là cơ chế Đối thoại Chiến lược và Kinh tế Mỹ-Trung(S&ED) Theo thống kê, đã có 196 nội dung được hai nước Mỹ và Trung Quốc đưa ra trao đổi sau bảy vòng họp S&ED từ năm 2009-2015 gồm bảy nhóm vấn đề chính như

là xây dựng lòng tin, các vấn đề toàn cầu, tình hình khu vực, an ninh, an toàn hàng hải, hợp tác kinh tế, nhân quyền, và hợp tác quân sự song phương.4 Cựu ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đã từng phát biểu

"quan hệ Mỹ-Trung không phải là mối quan hệ phân rõ trắng đen, bạn thù mà hai bên cùng nhau xây dựng hình mẫu, cố gắng tìm được sự cân bằng ổn định giữa hợp tác và cạnh tranh mà hai bên đều có thể chấp nhận được, tuy đây là điều chưa có tiền lệ”.5 Không gian hợp tác trong các vấn đề toàn cầu từ lĩnh vực an ninh năng lượng,biến đổi khí hậu đến chống lại khủng bố hay an ninh mạng và không gian mạng giữa Mỹ và Trung Quốc rất rộng lớn Đài Loan vẫn tiếp tục là một điểm phức tạp trong quan hệ Mỹ-Trung Hiện nay với mong muốn khẳng định vị trí cường quốc và tiến tới là siêu cường thì Trung Quốc buộc phải giải quyết ổn thỏa vấn đề Đài Loan Theo chính sách “Một Trung Quốc” của mình thì Bắc Kinh coi Đài Loan là một phần không thể tách rời, đang chờ thống nhất và kể cả việc phải dùng đến vũ lực để thống nhất khu vực nếu cần thiết Về phía Mỹ, để “xoay trục” sang Châu Á thành công, Mỹ cũng không thể bỏ vị trí địa chiến lược quan trọng của Đài Loan Quan hệ Trung-Mỹ vốn được củng cố thông qua ba thông cáo báo chí chung( được nhất trí vào các năm 1972, 1979 và 1982), theo đó thì Mỹ đã “thừa nhận” nhưng không công khai chấp nhận lập trường của Trung Quốc rằng chỉ có “Một Trung Quốc” và Đài Loan là một phần của Trung Quốc Mỹ sẽ vẫn duy trì mối quan hệ “không chính thức”với Đài Loan,

cả với “người dân Đài Loan” và những người trong chính quyền Đài Loan, điển hình là sự thông qua một thực thể giống như sứ quán- Học viện Mỹ ở Đài Loan nhờ việc đưa ra “Đạo luật quan hệ” với khu vực này từ năm 1979 Đạo luật đưa ra tuyên bố là quan hệ giữa Washington và Bắc Kinh được thiết lập dựa trên mong đợi rằng tương lai của Đài Loan sẽ được định rõ bằng các biện pháp hòa bình Để thúc đẩy nguyện vọng đó, Mỹ sẽ bán vũ khí mang tính phòng thủ cho Đài Loan và duy trì khả năng quân sự để chống lại sự ép buộc của Trung Quốc 6Một mặt thì Mỹ vẫn xoa dịu trong mối quan hệ với Trung Quốc tuy nhiên mặt khác Mỹ vẫn cam kết sẽ bảo vệ Đài Loan và tiếp tục bán các gói vũ khí cho đất nước này như việc Washington bán công nghệ tàu ngầm cho Đài Loan gần đây, dù Mỹ không ủng hộ Đài Loan độc lập vì quan ngại điều này sẽ gây ra tình trạng căng thẳng hai bờ và dễ dàng đẩy Mỹ vào thế tiến thoái lưỡng nan Chúng ta có thể dễ dàng nhận thấy một khả năng rất thực tế là Mỹ có thể sẽ lợi dụng lá bài Đài Loan theo cách có nguy cơ gây ra xung đột quân sự với Trung Quốc Trong cuộc điện đàm với người đồng nhiệm là Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào hôm 9/2/2017, tổng thống Mỹ Donald Trump đã đồng ý tôn trọng chính sách “Một Trung Quốc”( Chỉ có một Trung Quốc trên thế giới và Đài Loan là một phần của Trung Quốc) Đây được coi là nền tảng chính trị nhằm gia tăng sự ấm nồng và phát triển trong quan hệ Mỹ-Trung Tuy nhiên chỉ với động thái là nhà lãnh đạo Đài Loan Thái Anh Văn vào ngày 14/8/2018 có bài phát biểu lần đầu tại Los Angeles sau 15 năm được cho là đã khiến cho Trung Quốc rất tức giận và ngay sau đó Mỹ đã phải khẳng định là vẫn không có bất kỳ thay đổi nào trong việc bày tỏ sự tôn trọng đối với chính sách “Một Trung

3

Quốc” Một động thái khác được ghi nhận là vào ngày 16/3/2018 vừa qua, tổng thống Donald Trump vừa ký ban hành “Đạo luật đi lại Đài Loan”, đạo luật này được đánh giá là sẽ làm thay đổi đáng kể chính sách của Mỹ với lớp vỏ bọc chính trị bên ngoài, thắt chặt hơn mối quan hệ Mỹ-Đài Loan và đương nhiên cách làm này sẽ khiến cho Trung Quốc vô vùng tức giận

Trong bối cảnh diễn biến phức tạp ở Trung Đông và cuộc khủng hoảng Ucraina, đã dẫn đến những xung đột căng thẳng trong quan hệ Mỹ- Nga thì đã khuyến khích Mỹ cân nhắc đến ý tưởng

mô hình này và hạn chế căng thẳng với Trung Quốc7 Gần đây Trung Quốc đưa ra một loạt sáng kiến

để thực hiện Chiến lược “cường quốc biển” thông qua các động thái trên biển Đông và biển Hoa Đông và cả việc hiện thực hóa “Giấc mộng Trung Hoa” như Ngân hàng đầu tư cơ sở hạ tầng Châu Á(AIIB) hay Con đường tơ lụa trên biển(“Một vành đai, Một con đường”) đã khiến Mỹ tỏ ra vô cùng

lo ngại trước ý đồ của Trung Quốc là muốn xây dựng một trật tự thế giới mới với vai trò là trung tâm tương xứng với thế và lực của bản thân về lâu dài và đây như là lời thách thức nhằm đảo lộn trật tự hiện hành Triều Tiên có vai trò quan trọng trong quan hệ Mỹ-Trung Đối với Mỹ, vấn đề ở bán đảo Triều Tiên liên quan đến các trụ cột của trật tự khu vực bao gồm không phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, bảo vệ đồng minh Hàn Quốc và Nhật Bản, duy trì sự ổn định và phát triển kinh tế khu vực Đông Bắc Á Về phía Trung Quốc thì từ trước đến nay vẫn giữ vai trò là “người hỗ trợ chính” cho Triều Tiên cả về đối nội và đối ngoại để xây dựng “cơ chế hòa bình lâu dài và bền vững” của Cộng hòa dân chủ nhân dân Triều Tiên, nhất là vấn đề giải trừ hạt nhân ở Triều Tiên theo cơ chế phá hủy hoàn toàn,

có thể kiểm chứng và không thể đảo ngược (gọi tắt là CVID) và vấn đề “thống nhất hai miền” trên bán đảo Triều Tiên Trong vấn đề Biển Đông và biển Hoa Đông, cả Mỹ và Trung Quốc đều đang cố gắng quản lý để tránh tình trạng leo thang căng thẳng ngoài tầm kiểm soát trong mối quan hệ và dẫn đến xung đột quân sự Mỹ với chính sách “Tái cân bằng” đang nỗ lực tăng cường sự hiện diện quân

sự ở khu vực này, tích cực thông qua các diễn đàn khu vực, hợp tác với các nước đồng minh và liên kết với các đối tác để ngăn chặn tham vọng của Trung Quốc trên Biển Đông Về phía Trung Quốc, Bắc Kinh vẫn sẽ triển khai mạnh mẽ chiến lược “cường quốc biển”, kiên quyết đưa ra các biện pháp cứng rắng để bảo vệ lợi ích cốt lõi của mình và loại trừ sự can thiệp của Mỹ ở biển Đông Trung Quốc chọn Biển Đông làm hướng đột phá trong quá trình “trỗi dậy” mạnh mẽ của mình và tăng cường các hoạt động đơn phương ở Biển Hoa Đông, nổi trội là các hành động như đưa giàn khoan HD-981 vào sâu trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam(5/2014) , thực hiện tiến trình cải tạo đảo/đá quy mô lớn, phá vỡ nguyên trạng của biển Đông(2014) Mỹ nâng cao mức độ chỉ trích Trung Quốc, tăng cường phối hợp với các nước Đông Á để tập hợp lực lượng phản đối các hành vi của Trung Quốc trong các diễn đàn đa phương, đồng thời cũng tăng cường hợp tác quân sự với các nước đồng minh và các nước trong khu vực để chống lại các hành động đơn phương của Trung Quốc làm phức tạp tình hình và cưỡng ép các nước láng giềng, Mỹ có những động thái can dự nhiều hơn, trực tiếp hơn, triển khai một số biện pháp quân sự với hàm ý răn đe như cho tàu khu trục USS Fort Worth

và máy bay trinh sát P8-A tiến sát tới khu vực các đảo mà Trung Quốc tôn tạo Khu vực Châu Á-Thái Bình Dương ngày càng trở thành tâm điểm cạnh tranh trong chiến lược của Mỹ-Trung: đối với

Mỹ thì đây là bộ phận cấu thành quan trọng trong chiến lược toàn cầu của Mỹ và kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay Mỹ vẫn giữ vai trò chủ đạo trong khu vực, còn đối với Trung Quốc thì khu vực này nằm trong tầm

“ảnh hưởng” và thuộc một trong các trụ cột chính sách chủ yếu của Trung Quốc.8 Việc “trỗi dậy” của Trung Quốc cũng đang đánh dấu sự giảm sút vị trí và ảnh hưởng của Mỹ ở khu vực này Mỹ đẩy mạnh xây dựng thái độ tích cực bằng cách tham gia vào các cơ chế khu vực để nâng tầm và duy trì ảnh hưởng ở Châu Á-Thái Bình Dương như tham gia vào Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác Đông Nam Á(2009)9, Hội nghị Cấp Cao Đông Á EAS, Mục tiêu chiến lược của Trung Quốc đã được xác định rõ là coi Châu Á là khu vực ảnh hưởng trực tiếp, là cơ sở quyền lực để Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng ra các khu vực khác “vững chân ở Châu Á, vươn ra thế giới” Thứ nhất là xét về khu vực Đông Bắc Á thì Mỹ có những lợi ích chiến lược quan trọng ở khu vực này và có hai đồng minh quan trọng là Nhật Bản và Hàn Quốc, trong thời gian gần đây với sự “trỗi dậy”mạnh mẽ của Trung Quốc

đã vượt mặt Nhật Bản và trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã có tác động sâu sắc tới cục diện khu vực Chính vì lẽ đó Hàn Quốc và Nhật Bản đã có những điều chỉnh quan trọng trong đối sách của mình: một mặt là sẽ vẫn duy trì quan hệ Mỹ-Hàn, Mỹ-Nhật tuy nhiên mặt khác cũng sẽ đẩy mạnh ý tưởng thành lập cộng đồng Đông Á gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc để tránh tình trạng hai nước bị kẹt giữa Mỹ và Trung Quốc Đối với việc giải quyết các điểm nóng, tranh chấp hiện tại như tranh chấp lãnh thổ Nhật-Trung, vấn đề hạt nhân Triều Tiên và vấn đề Đài Loan cũng sẽ ảnh hưởng nhất định đến không chỉ sự tương tác trong quan hệ Mỹ-Trung và còn ảnh hưởng đến cả hòa bình và ổn định của khu vực Thứ hai là xét về khu vực Đông Nam Á, đây là khu vực có thể nói là chịu tác động rõ rệt nhất của cặp quan hệ Mỹ-Trung Các nhà hoạch định chiến lược của Trung Quốc coi khu vực này là “sân sau”của mình, khu vực ảnh hưởng truyền thống và là một ưu tiên trong chính sách ngoại giao của Trung Quốc Thông qua nhiều biện pháp tổng hợp về chính trị, kinh tế, đầu tư, viện trợ, Trung Quốc đã thúc đẩy quan hệ với các nước ASEAN toàn diện và thực chất hơn như xây dựng cơ chế đối thoại và hiệp thương định kỳ nhiều cấp( ASEAN+1, ASEAN+3,Uỷ ban hợp tác liên hợp, ký Tuyên bố chung về ứng xử Biển Đông(DOC) Trung Quốc còn dần hình thành và nâng cấp quan hệ đối tác chiến lược với các nước khu vực Đông Nam Á ở các hình thức khác nhau và Trung Quốc được xem là đầu tàu thúc đẩy kinh tế khu vực phát triển, duy trì sự ổn định tài chính-tiền tệ trong bối cảnh biến động phức tạp của kinh tế thế giới Về phía Mỹ thì Mỹ sẽ ưu tiên đưa việc nâng tầm quan hệ với các nước ở khu vực Đông Nam Á vào chính sách đối ngoại của mình, thể chế hóa từ nay đến năm 2020 Tuy nhiên ở khu vực Đông Nam Á cũng sẽ “nóng hơn” với sự va chạm lợi ích và căng thẳng Mỹ-Trung trong các vấn đề ở biển Đông, vấn đề quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương-TPP hay là việc Mỹ tham gia vào EAS(Cộng đồng Đông Á), Nói tóm lại với khu vực phát triển năng động nhất thế giới Châu Á-Thái Bình Dương thì va chạm lợi ích và sự cạnh tranh ảnh hưởng giữa hai cường quốc Mỹ-Trung là hết sức gay gắt thế nhưng cả hai nước đều sẽ nỗ lực xây dựng một khuôn khổ hợp tác an ninh để giảm thiểu các tác động tiêu cực và cân bằng kiềm chế lẫn nhau

II.Sự “trỗi dậy” của các quốc gia trong khu vực Châu Á-Thái Bình Dương- tiêu điểm quan tâm của các cường quốc hiện nay

1 Châu Á - Thái Bình Dương - tiêu điểm quan tâm của các cường quốc

Châu Á - Thái Bình Dương bao gồm một khu vực rộng lớn với khoảng gần 40 nước và lãnh thổ 10 , chiếm 44% dân số thế giới Cả năm nước lớn Mỹ, Nhật Bản, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ đều nằm ở khu

vực và lợi ích của họ đan xen nhau rất phức tạp Mối quan hệ giữa các nước lớn này có ảnh hưởng rất lớn đến tình hình an ninh, chính trị và kinh tế ở Châu Á-Thái Bình Dương Hiện nay, khu vực Châu Á-Thái Bình Dương tiếp tục là điểm sáng trong xu hướng phục hồi kinh tế toàn cầu cũng như dẫn dắt tiến trình liên kết, hội nhập kinh tế khu vực Các điểm nóng khu vực như biển Đông, biển Hoa Đông có chiều hướng diễn biến phức tạp hơn do có sự can dự ngày càng sâu sắc của các nước lớn Tình hình trên cho thấy sự mất cân đối giữa một bên là xu thế hợp tác, liên kết kinh tế khu vực với một bên là cạnh tranh về an ninh-chiến lược ở Châu Á- Thái Bình Dương, có thể gây những tác động trái chiều đối với khu vực nói chung

1.1 Đối với Mỹ

Chính sách “ xoay trục” sang Châu Á nhiều khả năng sẽ là một di sản được nhiều người nhắc tới trong số những thành tựu chính sách đối ngoại của tổng thống Obama Chính sách này đã đem đến cho các nước Châu Á một đối trọng với ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực Thế nhưng tương lai của chính sách này lại vô cùng bấp bênh Ngày 8/11/2016, Donald Trump đã đắc cử và trở thành tổng thống thứ 45 của Mỹ, ngay sau đó ông đã đảo ngược nền móng của một số chính sách của chính quyền tiền nhiệm trong đó có cả vấn đề về Châu Á- Thái Bình Dương, tuy nhiên các động thái của Trump cho thấy ông vẫn tiếp tục duy trì chính sách “xoay trục” sang Châu Á, thế nhưng ông đã đề cập đến một thuật ngữ mới “Ấn Độ Thái Bình Dương”(IndoPacific) “Ấn Độ -Thái Bình Dương” bắt đầu được chú ý đặc biệt khi Donald J Trump mở đầu bài phát biểu của mình tại Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) Đà Nẵng tháng 11/2017 bằng việc bày tỏ sự vinh hạnh được “hiện diện tại Việt Nam - trái tim của khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.” Trong suốt chuyến công du Châu Á dài gần hai tuần của mình, Tổng thống Trump đã liên tục sử dụng thuật ngữ này như có hàm ý về chiến lược mới của Mỹ ở khu vực vốn thường được biết đến là Châu Á - Thái Bình Dương (Asia - Pacific) Thuật ngữ “Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương” đã

ra đời như là một tầm nhìn chiến lược mới trong khu vực

1.2 Đối với Nga

“Nga là cường quốc quan trọng ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, các nhà phân tích phương Tây có khuynh hướng đánh giá không đúng tầm quan trọng của Nga đối với hòa bình và an ninh khu vực này Chiến lược “Xoay trục sang châu Á” của Moskva không kém phần quan trọng hơn so với của Mỹ, nhất là khi mối quan hệ Nga-Trung đang được cải thiện nhanh chóng.” 1

Nước Nga đi theo đường lối kiên quyết tăng cường vị thế của mình ở khu vực châu Á- Thái Bình Dương, thúc đẩy hội nhập với đời sống kinh tế, chính trị khu vực Ngoại trưởng Nga Lavrov nêu rõ: “Chúng tôi đặc biệt coi trọng phát triển quan hệ đối tác chiến lược với Trung Quốc và Ấn Độ, tăng cường hợp tác đa phương với Nhật Bản, Hàn Quốc, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

(ASEAN) và các quốc gia Châu Á – Thái Bình Dương khác” Nga trước hết là sử dụng tiềm năng khu vực để nâng cao phát triển vùng Siberia và Viễn Đông, tăng cường hợp tác khu vực trong vấn đề chống khủng bố và bảo vệ an ninh quốc gia Chiến lược thúc đẩy chính sách đối ngoại thông qua hợp tác quốc phòng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương hiện nay là một bước ngoặt của Nga, nước trước đây vốn chỉ quan tâm tới châu Âu và Trung Đông Động lực tạo nên bước ngoặt này là việc thị trường vũ khí châu Á đang phát triển mạnh, trong khi nhu cầu từ các thị trường khác giảm sút Chính

sách ngoại giao Nga xoay trục sang châu Á còn do các biện pháp trừng phạt của phương Tây sau khi nước này sáp nhập bán đảo Crimea và can thiệp quân sự vào Syria

Nga khẳng định là sẽ “hành động nhiều hơn nữa” cho dù Nga đã có “những lập trường đủ vững vàng” trong các tổ chức khác nhau của Châu Á - Thái Bình Dương Minh chứng là Nga hiện đang tham gia hợp tác với một số tổ chức thuộc khu vực châu Á - Thái Bình Dương với những hình thức

và mục đích khác nhau Giới phân tích quốc tế cho rằng, đây là thời điểm thích hợp nhất để Nga thể hiện vị thế và vai trò của mình trong khu vực phát triển năng động nhất của thế giới trong thế kỷ XXI.12 Hiện nay trong tình hình căng thẳng giữa Nga và các nước phương Tây thì việc tăng cường

và phát triển quan hệ của Nga với các nước ở châu Á- Thái Bình Dương được xem là một trong những bước đi cần thiết và quan trọng cho Nga để cân bằng lực lượng trong cuộc đối đầu căng thẳng này "Nga không muốn Trung Quốc hoặc Mỹ thống trị khu vực châu Á - Thái Bình Dương Thay vào

đó, họ muốn một môi trường an ninh đa cực, đề phòng khả năng Trung Quốc đẩy họ khỏi khu vực khi trở nên quá mạnh ", chuyên gia Bobo Lo, cựu giám đốc chương trình Nga và Trung Quốc ở Viện Chatham của Anh nhận định Lợi ích của Nga có vẻ phù hợp với mục tiêu của nhiều nước trong khu vực, cũng như với đối tác lâu đời là Ấn Độ "Nga không ảo tưởng trở thành cường quốc quân sự lớn

ở Thái Bình Dương Tuy nhiên, nếu muốn được coi là cường quốc toàn cầu thực sự, họ cần tăng cường hiện diện ở châu Á trước tiên", chuyên gia Lo nhấn mạnh

2 Sự “trỗi dậy” của các quốc gia trong khu vực Châu Á- Thái Bình Dương

Nếu thế kỷ XIX có thể được xem là “thế kỷ của nước Anh” và thế kỷ XX là “thế kỷ của nước Mỹ” thì thế kỷ XXI có thể được xem là “thế kỷ của Châu Á” Sự trỗi dậy mạnh mẽ của các quốc gia châu Á đang ngày càng biến châu Á trở thành điểm sáng của thế giới và hứa hẹn một “trật

tự thế giới mới” đang được mầm mống hình thành

2.1 Đối với Trung Quốc

“Không còn nghi ngờ gì nữa, sự trỗi dậy của Trung Quốc sẽ trở thành một trong những vở kịch nổi bật của thế kỷ 21 Sự phát triển kinh tế phi thường và chính sách ngoại giao linh hoạt của Trung Quốc đã tạo bước biến chuyển cho khu vực Đông Á, và những thập niên trong tương lai sẽ chứng kiến quyền lực và ảnh hưởng của Trung Quốc gia tăng mạnh mẽ hơn.”13

Trung Quốc đang thực hiện tốt mục tiêu trở thành cường quốc toàn cầu của mình Xét về kích thước, nền kinh tế Trung Quốc đã lớn lên gấp 4 lần tính từ thời điểm ban hành chính sách cải cách thị trường những năm cuối thập niên 1970 và ước tính sẽ được nhân đôi vào thập niên tiếp theo Năm

2017, Ngân hàng Trung ương Trung Quốc cho biết “kho dự trữ ngoại hối lớn nhất thế giới” đạt mức 3,14 nghìn tỷ USD 14 Về chính trị và an ninh - quân sự, mặc dù Trung Quốc luôn trấn an dư luận bằng việc đưa ra thông điệp “sức mạnh mềm” và sự “trỗi dậy hòa bình”, sẽ không làm phương hại đến tình hình an ninh của khu vực cũng như toàn cầu, nhưng cũng không thể phủ nhận được sự gia tăng sức mạnh quân sự và chính trị của Trung Quốc trong những năm gần đây luôn là nỗi “ám ảnh” của rất nhiều quốc gia Bên cạnh đó, Trung Quốc là quốc gia sở hữu hạt nhân trên thế giới, tiềm lực quân sự ngày càng vượt trội với chi phí ngân sách tăng cao trong những năm gần đây cũng khiến thế giới trở nên lo ngại Chính sách ngoại giao của Bắc Kinh có tác động không chỉ ở khu vực Châu Á-Thái Bình Dương mà còn vươn ra cả khu vực châu Phi, Mỹ Latinh và Trung Đông Trung Quốc ngày càng tỏ ra quyết đoán hơn trong việc bảo vệ các lợi ích quốc gia của minh,̀ đẩy mạnh triển khai chính sách đối ngoại dựa trên hai trụ cột là “ngoại giao nước lớn” và “ngoại giao láng giềng” Trung Quốc đang tiếp tục tập trung vào việc xây dựng “Cộng đồng nhân loại cùng chung vận mệnh”, thúc