kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịch điện tử

Học viện Tài chính Bài nghiên cứu khoa học MỤC LỤC MỤC LỤC 1 LỜI MỞ ĐẦU 4 1 Tính cấp thiết của đề tài 4 2 Mục đích nghiên cứu 4 3 Đối tượng nghiên cứu 5 4 Tổng quan nghiên cứu 5 5 Kết cấu của đề tài 6 Chương 1 7 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH ĐA CẤP 7 1 1 Khái niệm, lịch sử hình thành của bán hàng đa cấp 7 1 1 1 Khái niệm về kinh doanh đa cấp 7 1 1 2 Lịch sử hình thành của kinh doanh đa cấp 8 1 2 Kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịch điện tử 9 1 2 1 Khái niệm kinh doanh đa cấp tr.

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

MLM Multi-level Marketing

CĐTS Chiếm đoạt tài sản

KDĐC Kinh doanh đa cấp

KDTPTĐC Kinh doanh theo phương thức đa cấp

CT&BVNTD Cục Cạnh tranh và Bảo vệ Người tiêu dùng

NASDAQ Sàn giao dịch chứng khoán Mỹ

LỜI MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, kinh doanh đa cấp là một vấn đề nóng hổi và được mọi người quantâm Với sự phát triển nhanh chóng của khoa học kĩ thuật và công nghệ, với tácđộng mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay tạo ra sự thay đổi sâusắc cơ cấu sản xuất, phân phối, tiêu dùng, thúc đẩy quá trình quốc tế hóa, xã hội hóanền kinh tế Đã có rất nhiều những mô hình, phương thức kinh doanh mới du nhậpvào Việt Nam nhưng việc lựa chọn được mô hình, phương thức hiệu quả, phù hợpvới đặc điểm tính chất của nền kinh tế Việt Nam lại không hề dễ dàng Những nămgần đây, người ta hay nhắc tới “marketing đa cấp”, “kinh doanh theo mạng” hay

“bán hàng đa cấp” như một phương thức kinh doanh mới hiệu quả nhưng cũngkhông ít người cho rằng phương thức kinh doanh đó không phù hợp tại Việt Nam.Xuất hiện trên thế giới từ những năm 70 của thế kỷ mới nhưng do mới du nhập vàoViệt Nam nên kinh doanh đa cấp đã vấp phải không ít sự phản đối của người tiêudùng Mặc dù bản chất ngành nghề không sai, nhưng do một số công ty vì lợi nhuận

đã cố tình làm sai lệch mô hình này, khiến Chính phủ, các cơ quan ban ngành vàngười dân hoài nghi về tính hiệu quả của nó Xuất phát từ lý do đó nhóm tác giả lựachọn đề tài kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịch điện tử làm đề tài nghiêncứu khoa hoc sinh viên cấp khoa

2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là nhằm hệ thống những nội dung cơ bản vềkinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịch điện tử cũng như thực trạng áp dụngcác biện pháp bảo vệ người tiêu dùng trong bối cảnh hội nhập kinh tế Bên cạnh đó,

đề tài cũng đề xuất một số giải pháp hạn chế kinh doanh đa cấp trái phép trong thờigian tới

3 Đối tượng nghiên cứu:

a Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giaodịch điện tử

c Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được tiến hành dựa trên các phương pháp nghiên cứu khoa học phổ biếnnhư suy luận biện chứng, phân tích, tổng hợp từ nhiều nguồn tài liệu, khái quát hóa

và hệ thống hóa, khoa học, hợp lí, đáng tin cậy, phù hợp với đề tài

4 Tổng quan nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu về kinh doanh đa cấp ở Việt Nam đã được rất nhiều nhà khoahọc nghiên cứu và đưa ra các cách phân tích, lý giải khác nhau Trong số đó có thể

kể đến một số công trình nghiên cứu có liên quan đến nội dung của đề tài như:Luận văn thạc sĩ “Một số vấn đề pháp lý về bán hàng đa cấp ở Việt Nam” củatác giả Đoàn Văn Bình (2006) Trong luận văn này, tác giả đã trình bày khái quáthoạt động bán hàng đa cấp, thực trạng pháp luật về quản lý bán hàng đa cấp ở ViệtNam từ đó phân tích một số biểu hiện về bán hàng đa cấp ở Việt Nam để làm tiền đềcho việc đặt ra những yêu cầu trong quá trình thực thi lĩnh vực pháp luật tại ViệtNam

Luận văn thạc sĩ “ Pháp luật điều chỉnh hoạt động bán hàng đa cấp ở Việt Nam”của tác giả Nguyễn Thị Ngân (2017) Trong luận văn này, tác giả nghiên cứu bảnchất, lý luận của phương thức bán hàng đa cấp , thực trạng tình hình bán hàng đacấp ở Việt Nam trong giai đoạn 2010-2015 , những quy định của pháp luật ViệtNam điều chỉnh hoạt động bán hàng đa cấp , từ đó chỉ ra những ưu điểm , tồn tại ,hạn chế và đề xuất các giải pháp hoàn thiện

Đại học Huế - Trường đại học Luật;Khóa luận tốt nghiệp “ Pháp luật về bánhàng đa cấp ở Việt Nam” của tác giả Hoàng Đỗ Thanh Nhân (2016), đề tài nêu lênnhững điểm bất cập, hạn chếtrong hệ thống pháp luật về BHĐC, từ đó thấy đượcnhững điểm yếu trong hệ thống pháp luật và hiệu quả quản lý nhà nước về BHĐC

nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, đưa BHĐC về đúng bản chất của nó tạo điềukiện phát triển kinh tế - xã hội.

Đại học Luật Hà Nội; Khóa luận tốt nghiệp “Những vấn đề pháp lý về hoạtđộng bán hàng đa cấp ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Xuân Tuyên (2011), Đại họcLuật Hà Nội và một số bài báo, công trình nghiên cứu đề cập đến bán hàng đa cấpbất chính…

Tuy nhiên vấn đề bán hàng đa cấp trên sàn giao dịch điện tử chưa được nhiềucông trình nghiên cứu Do đó, ở bài nghiên cứu này, nhóm tác giả sẽ làm rõ các vấn

đề lý luận cơ bản liên quan đến hoạt động bán hàng đa cấp và kiểm soát bán hàng đacấp trên sàn giao dịch điện tử; thực trạng, biểu hiện, quy định về pháp luật để từ đóđưa ra phương hướng giải quyết để hoàn thiện hơn, tháo gỡ các vấn đề về kiểm soátbán hàng đa cấp ở Việt Nam còn tồn đọng

5 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, đề tài bao gồm 03 chương chính:

Chương 1: cơ sở lý luận về hoạt động kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịchđiện tử

Chương 2: Thực trạng kinh doanh đa cấp trên sàn giao dịch điện tử ở việt namtrong thời gian qua

Chương 3: Một số giải pháp nhằm hạn chế hoạt động bán hàng đa cấp trái phéptrên sàn giao dịch điện tử trong thời gian tới

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH ĐA CẤP TRÁI PHÉP

TRÊN SÀN GIAO DỊCH ĐIỆN TỬ 1.1 Khái niệm, lịch sử hình thành của bán hàng đa cấp

1.1.1 Khái niệm về kinh doanh đa cấp

Kinh doanh đa cấp là hoạt động kinh doanh sử dụng mạng lưới người tham giagồm nhiều cấp, nhiều nhánh Trong đó, người tham gia được hưởng hoa hồng, tiềnthưởng và lợi ích kinh tế khác từ kết quả kinh doanh của mình và của những ngườikhác trong mạng lưới (khoản 1 Điều 2 Nghị định 40/2018/NĐ-CP)

Theo góc độ kinh doanh: Kinh doanh đa cấp là hình thức kinh doanh kết hợpgiữa bán hàng trực tiếp (Direct Selling) và nhượng quyền thương mại (Franchsing).Đại diện bán hàng đa cấp (hay còn gọi là nhà phân phối, hợp tác viên, đại lý,…)nhận hoa hồng từ hiệu quả bán hàng của chính mình Ngoài ra, khi kêu gọi đượcnhững thành viên mới tham gia hệ thống của họ, họ còn nhận được hoa hồng từ việcbán hàng của các thành viên mới (cấp dưới) Trong hệ thống bán hàng đa cấp, tiềnhoa hồng được trả cho nhiều người thuộc các cấp khác nhau trong hệ thống

Theo góc độ marketing: Kinh doanh đa cấp là một phương thức bán hàngtrong đó vấn đề tiếp thị và tiêu thụ sản phẩm được thực hiện qua một cơ cấu đượcgọi là mạng lưới phân phối bao gồm những nhà phân phối (người tham gia bán hàng

đa cấp có nhiệm vụ phân phối hàng hóa đến tay người tiêu dung và mạng lười phânphối)

Kinh doanh đa cấp (MLM – Multi-level Marketing) hay bán hàng đa cấp (têngọi thông dụng tại Việt Nam) là một hình thức bán hàng trực tiếp trong đó việc lưuhành, bán và phân phối sản phẩm được thực hiện qua qua một mô hình nhiều tầngbao gồm những cá nhân hoạt động riêng biệt, họ có thể mua hàng trực tiếp tại công

ty mà không phải thông qua các đại lý hay cửa hàng bán lẻ

1.1.2 Lịch sử hình thành của kinh doanh đa cấp:

Kinh doanh theo mạng gắn liền với tên tuổi của nhà hóa học người Mỹ Karl

lưới văo trong cuộc sống, tạo ra một hệ thống kinh tế, một ngănh kinh doanh đượccoi lă có triển vọng nhất trong thế kỷ 21

Năm 1927, Karl bắt đầu chế biến câc chất bổ sung dinh dưỡng khâc nhaudựa trín cỏ linh lăng lă một loại cỏ có chứa rất nhiều vitamin, khoâng chất, đạm vănhiều vi chất có ích khâc.Ông Renborg đề nghị câc bạn của ông giới thiệu chất bổsung dinh dưỡng năy cho người quen của họ, nếu người quen của họ mua sản phẩmthì ông hứa sẽ trả hoa hồng Ông cũng quyết định trả hoa hồng cho câc người quencủa bạn mình nếu giới thiệu sản phẩm tiếp theo quan hệ của họ

Năm 1934, ông sâng lập ra công ty Vitamins California vă nhờ phương phâpphđn phối mới năy, khi người tiíu dùng cũng trở thănh người phđn phối sản phẩm,công ty của ông đê nhanh chóng đạt doanh số 7 triệu USD mă không hề mất mộtđồng quảng câo năo Sự độc đâo ở chỗ nhờ tiết kiệm được chi phí quảng câo vă câckhđu trung gian (đại lý, bân lẻ, kho bêi…) nín những người tham gia văo hệ thốngcủa ông có thể nhận được thù lao cao hơn

Cuối năm 1939 đầu 1940, ông Renborg đổi tín công ty thănh NutriliteProducts Phương phâp phđn phối hăng của ông Renborg chính lă khởi điểm của

ngănh kinh doanh theo mạng, ở đđy ông chỉ mới âp dụng một tầng, vă trong nhiều

tăi liệu thì năm 1940 lă năm khởi đầu của kinh doanh đa cấp vă Renborg được coi lẵng tổ của ngănh kinh doanh năy

Sau một thời gian lăm việc có hiệu quả với công ty Nutrilite Products, Rich

De Vos vă Jay Van Andel (2 cộng tâc viín của công ty) nhận thấy sức mạnh to lớncủa kinh doanh theo mạng vă đê sâng lập ra công ty riíng của mình mang tínAmerican Way Corporation, viết tắt lă Amway vă hiện nay Amway đê trở thănh mộttrong những công ty hăng đầu thế giới trong ngănh kinh doanh đa cấp với chi nhânhtrín 80 quốc gia

Năm 1975, trong hội đồng liín bang Hoa Kỳ có những người phản đối kinhdoanh đa cấp vă quy kết nó với câi gọi lă “hình thâp ảo” - một hình thức kinh doanhbất hợp phâp

Cuối năm 1979 toà án thương mại Liên bang Hoa Kỳ công nhận phươngpháp kinh doanh của Amway không phải là “hình tháp ảo” và được chấp nhận vềmặt luật pháp Từ đó Bộ luật đầu tiên về kinh doanh đa cấp đã ra đời tại Mỹ

Từ 1979-1990 là thời kỳ bùng nổ của kinh doanh theo mạng Mỗi sáng ngủdậy chúng ta có thể thấy hàng trăm công ty kinh doanh theo mạng tuyên bố thànhlập với đủ loại sản phẩm và mô hình kinh doanh

Từ năm 1990, nhờ sự tiến bộ vượt bậc của công nghệ và truyền thông, kinhdoanh đa cấp mang màu sắc mới, Các nhà phân phối có thể đơn giản hoá công việccủa mình nhờ vào điện thoại, internet Ở giai đoạn này, bất kỳ ai cũng có thể sửdụng thời gian nhàn rỗi của mình để tham gia công việc và làm việc ở bất cứ đâu.Các công ty bán hàng truyền thống như Ford, Colgate, Coca-cola và nhiều công tynổi tiếng khác đã bắt đầu áp dụng phương pháp MLM để phân phối sản phẩm độcđáo của mình

1.2 Kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịch điện tử:

1.2.1 Khái niệm kinh doanh đa cấp trái phép:

Việc đưa ra một khái niệm cụ thể về kinh doanh đa cấp bất chính là rất khó,bởi hiện nay nhiều doanh nghiệp sử dụng những thủ đoạn tinh vi và đa dạng nhằmthu lợi bất chính Pháp luật nhiều nước cũng đưa ra định nghĩa về kinh doanh đa cấpbất chính:

Theo Hiệp hội bán hàng trực tiếp của Hoa Kỳ : “Kinh doanh đa cấp bất chính

là một chuỗi người (gồm nhiều tầng) mà trong đó những người thuộc tầng cuốicùng trả tiền cho một vài người ở tầng cao nhất”

Luật chống mô hình tháp ảo của Hoa Kỳ định nghĩa: “Kinh doanh đa cấp bấtchính (pyramid promotional shemes) là một kế hoạch mà trong đó người tham giaquan tâm đến quyền được nhận tiền hoa hồng chủ yếu từ việc tuyển người mới thamgia vào mạng lưới hơn là từ tiền bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ cho những ngườitham gia khác hoặc bởi những người tham gia cho người khác”

Trong hai định nghĩa trên cho thấy kinh doanh đa cấp bất chính là một mô hìnhgồm nhiều tầng, trong đó người tham gia có quyền tuyển dụng thêm người mới vàomạng lưới và được hưởng hoa hồng Tuy nhiên, hoa hồng được nhận không phải dodoanh số của việc bán hàng mà chủ yếu là từ việc tuyển người mới tham gia vàomạng lưới và lấy tiền của người mới tham gia đóng vào để chi trả hoa hồng chonhững người ở tầng trên.

Trong pháp luật Singapore và Canada cũng cấm hành vi kinh doanh đa cấp bấtchính này Điều 55 pháp luật Cạnh tranh năm 1933 của Canada quy định cấm đốivới mô hình tháp ảo Mục đích của kinh doanh đa cấp bất chính là lấy tiền củangười tham gia và dùng người tham gia để lợi dụng lừa gạt những người tham giakhác Pháp luật Canada nhìn nhận mô hình tháp ảo dưới góc độ là hành vi cạnhtranh không lành mạnh và đưa ra các dấu hiệu để phân biệt với kinh doanh đa cấpchân chính trong đó có điểm mới đáng lưu ý là quy định thêm trách nhiệm thông tinchi tiết về mức thu nhập điển hình của người tham gia mạng lưới đa cấp

Năm 1973, Luật chống bán hàng đa cấp và mô hình tháp ảo (The multi level marketing and Pyramid Selling Prohibition Act) được ban hành với mục đích bảo vệngười tiêu dùng trước mô hình tháp ảo Theo pháp luật của Singapore, mô hình tháp

ảo có những đặc điểm sau:

- Một là, doanh nghiệp thổi phồng về việc rất dễ kiếm tiền, rằng mọi người sẽ trởnên giàu có trong một khoảng thời gian rất ngắn và cách để đạt được điều đó làtuyển người tham gia vào mạng lưới

- Hai là, giá cả sản phẩm được mua từ doanh nghiệp không ở mức mà người ta sẽmua trong điều kiện bình thường

- Ba là, người tham gia bị yêu cầu phải đầu tư tiền vào hệ thống cho dù dưới hìnhthức mua hàng hay đóng phí tham gia

Dưới góc độ pháp luật Việt Nam kinh doanh đa cấp trái phép được nhìn nhận

những đối tượng chịu sự điều chỉnh của Luật Cạnh tranh 2004 và cụ thể hơn là mộttrong số những hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị Luật cấm Pháp luật cạnhtranh nước ta không đưa ra một định nghĩa khái quát về kinh doanh đa cấp bất chínhnhư trong pháp luật Hoa Kỳ và không chỉ ra các đặc điểm của mô hình tháp ảo nhưtrong pháp luật Singapore mà đánh mạnh vào việc liệt kê ra những hành vi bị cấmtrong hoạt động kinh doanh đa cấp bất chính tại Điều 48 Luật Cạnh tranh 2004 được

cụ thể hóa tại Điều 5 Nghị định 42/2014/NĐ-CPvề quản lý hoạt động bán hàng đacấp và nhằm mục đích sinh lợi thì được coi là hành vi kinh doanh đa cấp bất chính.Qua quy định trong pháp luật của một số nước, có thể hiểu kinh doanh đa cấpbất chính là hành vi kinh doanh mà doanh nghiệp và những người tầng trên trongmạng lưới người tham gia hưởng các lợi ích kinh tế không dựa trên lượng sản phẩm

do những người tham gia tiêu thụ được mà dựa trên khoản tiền đóng góp của mỗingười tham gia bị lôi kéo vào mạng lưới kinh doanh Kinh doanh đa cấp bất chính

là một hành vi không lành mạnh, vi phạm đạo đức kinh doanh Pháp luật các quốcgia đều ra sức chống lại hành vi này

1.2.2 Khái quát về đối tượng kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịch điện tử

Thứ nhất là các doanh nghiệp (thường gọi là công ty mẹ - Mother company)đăng ký về mặt pháp luật để kinh doanh dưới hình thức bán hàng đa cấp Doanhnghiệp này chịu trách nhiệm về mặt luật pháp và có vai trò như:

+ Cung cấp sản phẩm dịch vụ cho các nhà phân phối trong hệ thống đa cấp đểđưa sản phẩm dịch vụ đó tới tay người tiêu dùng

+ Tự xác định mô hình kinh doanh đa cấp để tiến hành kinh doanh Mô hìnhnày có tính quyết định tới sự hấp dẫn và mức chi trả hoa hồng cho các nhà phânphối Nó cũng là cơ sở quan trọng nhất của hình thức bán hàng đa cấp

+ Chịu trách nhiệm đào tạo và quản lý các nhà phân phối để họ hoạt động tốt

và hiệu quả đúng pháp luật

Thứ hai là sản phẩm dịch vụ, đối tượng trong bán hàng đa cấp, sản phẩm đánhgiá sự tồn tại lâu dài của một công ty kinh doanh theo mạng vì vậy sản phẩm trong

kinh doanh đa cấp phải có chất lượng tốt (do sản phẩm được lan truyền từ ngườinày đến người khác, nên nếu chất lượng không tốt thì sẽ không có sức lan truyền),cần thiết cho hầu hết người tiêu dùng và được sử dụng thường xuyên Các sản phẩmmang đáp ứng nhu cầu hầu hết của người tiêu dùng và sẽ được sử dụng liên tục sau

đó chủ yếu nằm trong 3 nhóm:

- Hàng tiêu dùng

- Mỹ phẩm

- Thực phẩm ăn uống và Thực phẩm dinh dưỡng chức năng

Ngoài ra, sản phẩm phải đảm bảo tính độc quyền: nghĩa là chỉ bán thông quacác nhà phân phối của công ty, không bán rộng rãi trên thị trường; độc đáo: tức làtrên thị trường không có sản phẩm tương tự

Thứ ba là khách hàng Khách hàng là những người sử dụng sản phẩm dịch vụcủa công ty kinh doanh đa cấp một cách tự nguyện Họ có thể là hoặc không là nhàphân phối sản phẩm dịch vụ của công ty bán hàng đa cấp và cũng là đối tượng chủyếu để mời chào trở thành nhà phân phối chính thức

Thứ tư là các nhà phân phối Họ chính là khách hàng của công ty nhưng họcũng ký hợp đồng với công ty để trở thành nhà phân phối các sản phẩm dịch vụthuộc bán hàng đa cấp Các nhà phân phối này có vai trò như các đại lý và ngườibán lẻ trong hình thức phân phối sản phẩm và dịch vụ truyền thống Trong phânphối truyền thống sản phẩm dịch vụ tới tay người tiêu dùng phải trải qua nhiều cấptrung gian và tăng giá thành Tuy nhiên với bán hàng đa cấp sản phẩm dịch vụ tớitay người tiêu dùng qua duy nhất một cấp là các nhà phân phối

1.2.3 Đặc điểm của hành vi kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịch điện tử:

1.2.3.1 Trên góc độ kinh doanh:

Kinh doanh đa cấp bất chính mặc dù cũng mang một số đặc điểm giống vớikinh doanh đa cấp chân chính như: người tham gia đều được tổ chức theo cấu trúc

mạng lưới, nên rất dễ gây nhầm lẫn Tuy nhiên, mô hình này cũng có nét khác riêngbiệt, qua việc phân tích những đặc điểm của kinh doanh đa cấp bất chính đồng thời

so sánh, đối chiếu với những đặc điểm của kinh doanh đa chân chính sẽ cho thấy rõràng hơn về sự khác biệt trong mô hình này

Thứ nhất, kinh doanh đa cấp bất chính mang tính chất của sự chiếm dụngvốn Trong mô hình kinh doanh đa cấp chân chính, mục đích của mô hình này là tìmkiếm lợi nhuận thông qua việc đào tạo những phân phối viên chuyên nghiệp,chuyên tiếp thị sản phẩm và bán lẻ trực tiếp sản phẩm cho người tiêu dùng, thu nhậpcủa phân phối viên chủ yếu dựa trên khả năng bán lẻ sản phẩm của doanh nghiệp.Với kinh doanh đa cấp bất chính, cũng nhằm hướng tới lợi nhuận nhưng không đibằng còn đường hợp pháp, không nhằm bán lẻ sản phẩm mà thực chất là sự chiếmdụng vốn của những người tham gia Theo đó, những người muốn tham gia mạnglưới này phải đặt cọc một khoản tiền, mua một khối lượng sản phẩm ban đầu hayphải nộp một khoản tiền Những yêu cầu trên của doanh nghiệp là hết sức bất hợp lýbởi lẽ: “Đặt cọc là việc một bên giao cho bên kia một khoản tiền hoặc kim khí quí,

đá quý hoặc vật có giá trị khác (sau đây gọi là tài sản đặt cọc) trong một thời hạn đểbảo đảm giao kết hoặc thực hiện hợp đồng dân sự” Nhưng trong quan hệ giữadoanh nghiệp, người tham gia và người tiêu dùng là một quá trình mua đứt, bánđoạn Người tham gia bỏ một khoản tiền mua sản phẩm của doanh nghiệp, sau đóbán lại cho người tiêu dùng như vậy giữa người tham gia và doanh nghiệp đã chấmdứt quyền và nghĩa vụ sau việc mua bán ban đầu, các hoạt động sau của người thamgia là hoàn toàn độc lập, không phụ thuộc hay liên quan đến doanh nghiệp, khôngphát sinh quyền và nghĩa vụ với nhau, cớ sao lại bắt người tham gia phải đặt cọcmột khoản tiền như trách nhiệm đảm bảo thực hiện nghĩa vụ của mình Hai là,người tham gia là người phân phối sản phẩm của doanh nghiệp cho người tiêu dùng,hoặc người tham gia khác, chứ không phải người tiêu dùng chính của doanh nghiệpnên việc yêu cầu người tham gia phải mua một khối lượng sản phẩm ban đầu trong

khi họ không có nhu cầu sử dụng cũng là không phù hợp Một trong những chiêuthức để chiếm dụng vốn của người tham gia nữa đó là yêu cầu người tham gia nộpmột khoản tiền để được vào mạng lưới Người tham gia, đã bỏ tiền ra để mua sảnphẩm của doanh nghiệp để bán lại cho người tiêu dùng, vậy khoản tiền này dùng đểlàm gì, có chăng chỉ là để trả cho cái gọi là “hoa hồng” cho những người tham giacấp trên khác Nói chung, bằng cách yêu cầu sách nhiễu khác nhau, doanh nghiệp

đã chiếm dụng vốn của người tham gia cấp dưới để chi trả cho những người khác ởtầng trên và chiếm dụng vốn cho chính mình, đây là một hành vi không lành mạnh,

vi phạm đạo đức kinh doanh

Thứ hai, kinh doanh đa cấp bất chính phản ánh chiến lược dồn hàng chongười tham gia Việc mua lại sản phẩm để bán lại cho người tiêu dùng là một côngviệc hoàn toàn độc lập của mỗi phân phối viên Dựa trên những thông tin do nhàsản xuất cung cấp về công dụng, tính năng của sản phẩm cũng như việc nắm bắttâm lý của người tiêu dùng và khả năng bán hàng của mình mà phân phối viên sẽđặt mua từ doanh nghiệp những sản phẩm khác nhau và tự chịu trách nhiệm phânphối chúng Tuy nhiên, các doanh nghiệp kinh doanh bất chính lại muốn hưởng lợibằng việc dồn hàng cho người tham gia thông qua việc lừa dối, đưa ra những thôngtin nhầm lẫn về công dụng của sản phẩm, khiến họ tin và mua Nhưng khi sản phẩmđến với người tiêu dùng, do không đúng như những gì đã được tiếp thị, sản phẩmkhông đúng tính năng hoặc có nhưng rất ít, khiến người tiêu dùng mất niềm tin,không mua sản phẩm nữa thì lúc này, người tham gia phải tự xử lý số hàng đó.Người tham gia không bán được hết hàng hóa thì cũng đồng nghĩa với việc họ ômlấy số lượng sản phẩm đó cho chính mình, doanh nghiệp không cần quan tâm đếnviệc họ làm sao với số sản phẩm, chỉ cần dồn hàng là trách nhiệm đã chấm dứt Còntrong các doanh nghiệp kinh doanh chân chính, luôn coi mỗi phân phối viên đóngvai trò như là trung gian, đưa sản phẩm của doanh nghiệp đến với người tiêu dùng,

để quảng bá rộng rãi sản phẩm của doanh nghiệp vì vậy luôn tạo điều kiện để phânphối viên tin tưởng và yên tâm bán hàng cho doanh nghiệp Nếu phân phối viên

lại với mức giá ít nhất là 90% giá hàng hóa đã bán cho người tham gia, nếu hànghóa vẫn đảm bảo mẫu mã, chất lượng.

Thứ ba, kinh doanh đa cấp bất chính tập trung chủ yếu vào việc dụ dỗ, lôikéo người tham gia Nếu mô hình kinh doanh đa cấp chân chính vào những năm

1960 hoạt động theo nguyên tắc “từ con người tới con người”, có nghĩa là từ mộtngười tham gia lại giới thiệu cho một người khác, sau đó người này lại giới thiệucho hai người tiếp theo và kế tiếp người đó là lại giới thiệu cho người khác nữa, cứnhư vậy mạng tầng lớp được hình thành Thì trong mô hình “tháp ảo” - kinh doanh

đa cấp bất chính, lại dụ dỗ lôi kéo người tham gia bằng cách hứa hẹn những khoảnhoa hồng cao ngất ngưởng, cũng như các món hời dễ dàng nếu người đó đóng tiềntham gia cũng như lôi kéo thêm được người khác gia nhập mạng lưới Và trong khidoanh nghiệp kinh doanh đa cấp chân chính, trả hoa hồng dựa trên khối lượng sảnphẩm do cá nhân bán được và doanh số sản phẩm do cấp dưới do mình bảo trợ hoặchướng dẫn bảo trợ tiêu thụ được thì kinh doanh đa cấp bất chính cũng trả hoa hồngnhưng hoa hồng ở đây là dựa trên việc dụ dỗ người tham gia vào mạng lưới Càngnhiều người tham gia vào mạng lưới, càng nộp nhiều tiền đặt cọc, hay khoản tiềngọi là phí tham gia thì hoa hồng càng cao Như vậy, mục đích kinh doanh của doanhnghiệp đâu phải dựa trên lợi nhuận do việc bán hàng hóa mà thực chất là việc, lôikéo, dụ dỗ nhiều người tham gia, lấy tiền của người tham gia sau để gọi là “hoahồng” chi trả cho người tham gia trước

luật sư doanh nghiệp

Thứ tư, kinh doanh đa cấp bất chính mang tính chất lừa dối Việc lừa dối củadoanh nghiệp được thể hiện qua việc lừa dối đối với người tham gia và người tiêudùng Với người tham gia, để thu hút đông đảo lực lượng tham gia mạng lưới,doanh nghiệp kinh doanh bất chính thường đánh vào tâm lý nhẹ dạ cả tin để vẽ ramột chân trời mới, một kế hoạch khởi nghiệp hoàn hảo, một chiến lược kinh doanh

để đạt đến thành công Hơn nữa, nắm bắt được tính hám lợi của con người, muốn

giàu một cách nhanh chóng mà không phải trải qua nhiều gian khổ bên cạnh đó cònhưởng một lượng hoa hồng tăng nhanh chóng, cũng như những lợi ích vật chất hàonhoáng như nhà lầu, xe hơi, những chuyến du lịch nước ngoài…doanh nghiệp đãtạo ra một thế giới ảo để chiếm lấy lòng tin của mọi người Thông qua những buổithuyết trình, tập huấn hay những chương trình đào tạo kỹ năng cũng như lấy một sốnhân chứng sống giả danh để lừa dối người tham gia Cũng vì những lời nói và lợiích vật chất phù phiếm mà những người như đa phần là sinh viên hoặc lao độngnghèo dễ bị sa chân vào bẫy đã được dựng sẵn.

luật sư tư vấn doanh nghiệp

Với người tiêu dùng, doanh nghiệp kinh doanh đa cấp chân chính thường thuhút người tiêu dùng bằng cách không ngừng lựa chọn, sản xuất những sản phẩm uytín và nâng cao chất lượng để tạo niềm tin trong mắt người tiêu dùng Trái lại, dodoanh nghiệp kinh doanh bất chính thường tập trung vào việc thu hút người thamgia, chứ không mấy quan tâm đến chất lượng sản phẩm nhưng vẫn muốn bán đượcnhiều sản phẩm vậy nên thường cung cấp những thông tin không chính xác về sảnphẩm để người tham gia tiếp thị cho người tiêu dùng hay quảng bá một cách tháiquá chất lượng, công dụng của sản phẩm, khiến người tiêu dùng bị lầm tưởng vàmua sản phẩm Việc làm này không chỉ khiến hiểu sai về công dụng thực chất củasản phẩm, không đáng với cái giá trên trời mà người tiêu dùng phải chi trả mà cònlàm mất uy tín, mối quan hệ tốt đẹp của người tham gia

Qua những đặc điểm cơ bản trên, đã thấy được phần nào những yếu tố bấtchính trong hành vi kinh doanh này Kinh doanh đa cấp bất chính đã làm biến dạngmột phương thức kinh doanh chân chính trong khi đang có nhiều điều kiện thuận lợi

để phát triển; không những thế nó còn để lại những hậu quả đáng bàn, gây nhiều tácđộng tiêu cực cho doanh nghiệp kinh doanh đa cấp, người tiêu dùng, người tham gia

và toàn xã hội

Về khách thể: Khách thể của tội phạm này là quyền sở hữu về tài sản Đối

tượng tác động của tội phạm này chủ yếu là tiền, tài sản của người tham gia trong

“mô hình kim tự tháp”

Mặt khách quan:

Một là, ý thức chiếm đoạt tài sản của người phạm tội luôn có trước hành vi

chiếm đoạt Để đạt được mục tiêu chiếm đoạt tài sản của cộng đồng người tham giamạng lưới kinh doanh đa cấp, ngay từ đầu, ý định chiếm đoạt tài sản được bộc lộthông qua hành vi lựa chọn và vận hành mạng lưới theo “mô hình kim tự tháp” Bảnthân hành vi lựa chọn mô hình này đã ẩn chứa bên trong nó những toan tính gâythiệt hại về tài sản cho người tham gia

Hai là, thủ đoạn gian dối có trước hành vi chiếm đoạt Để chiếm đoạt được

tài sản của mạng lưới người tham gia, vì không dựa trên hoạt động bán lẻ hàng hóathực sự, nên người phạm tội chỉ có thể thu hút người tham gia bằng cách cố ý vàchủ động đưa ra những thông tin giả, tạo ra sự hấp dẫn của hệ thống đa cấp Trênthực tế, thủ đoạn gian dối đưa ra thông tin giả của người phạm tội rất đa dạng, thểhiện qua nhiều hành động như: Cố ý tuyên truyền gian dối về lợi ích kinh tế màngười tham gia đang hoặc sẽ được hưởng khi tham gia vào mạng lưới; quảng cáosai sự thật về tính năng, công dụng của hàng hóa; giả mạo doanh nghiệp hoạt độngchân chính; mạo danh các cơ quan nhà nước, tổ chức có uy tín; làm giả các loạicông văn, giấy tờ, chữ ký của những người có thẩm quyền Đây đều là sự cụ thểhóa thủ đoạn gian dối của người phạm tội, với mục đích nhằm làm cho người khácnảy sinh sự tin tưởng, nảy sinh lòng tham, tính hám lợi, từ đó dẫn đến việc tựnguyện đóng tiền vào doanh nghiệp dưới nhiều hình thức, danh nghĩa khác nhau đểđược quyền tham gia vào mạng lưới

Hành vi gian dối trong “mô hình kim tự tháp” diễn ra liên tục trong thời giantồn tại của mạng lưới và gắn liền với sự phát triển của mạng lưới Chủ thể thực hiệnhành vi gian dối khi mạng lưới đã được thiết lập không chỉ có người phạm tội ở vịtrí “đỉnh tháp” mà bao gồm cả các thành viên khác trong mạng lưới, tính đa cấptrong hoạt động lừa đảo nằm ở điểm này Dưới tác động của yếu tố lợi ích khi lôi

kéo được người mới tham gia vào mạng lưới, những thành viên đã tham gia chủđộng và cố ý thực hiện việc tuyên truyền sai sự thật, đưa thông tin giả đối với nhữngngười khác, nhằm tuyển mộ họ vào tuyến dưới của mình Vấn đề này có ý nghĩathực tiễn quan trọng khi xem xét vai trò đồng phạm của người tham gia trong một

vụ án có hành vi lừa đảo trong kinh doanh đa cấp

Ba là, hành vi chiếm đoạt tài sản trong kinh doanh đa cấp diễn ra liên tục và

song hành với thủ đoạn gian dối Ở Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản thông thường,thủ đoạn gian dối thường kết thúc trước khi việc giao tài sản được thực hiện, đây làđiểm khác biệt cần nhận diện Với đặc thù của hoạt động kinh doanh đa cấp theo

“mô hình kim tự tháp”, mạng lưới người tham gia luôn vận động theo hướng mởrộng, phát triển thêm các tuyến, các nhánh, các tầng cùng với nó là quá trìnhchiếm đoạt tài sản của người tham gia diễn ra liên tục, thông qua việc huy động tàichính trái phép, dồn hàng trái pháp luật, trao đổi hàng hóa không ngang giá, ápdụng chế độ trả thưởng nhị phân, chiếm đoạt tiền rồi bỏ trốn

Hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong “mô hình kim tự tháp” được ẩnchứa dưới dạng các hợp đồng dân sự, như: Thỏa thuận hợp tác kinh doanh đa cấp,hợp đồng đặt cọc mua hàng hóa, các biên bản thỏa thuận đóng phí, lệ phí, phiếu thutiền dự hội thảo, hóa đơn mua tài liệu Người tham gia do tin vào lời quảng cáo,tuyên truyền của doanh nghiệp hay của nhân viên tuyến trên, tưởng giả là thật, nên

tự nguyện giao kết các hợp đồng dân sự, tự nguyện đóng tiền, phí, hoặc mua hànghóa, dịch vụ, mua gói đầu tư của doanh nghiệp

Bốn là, tội phạm lừa đảo trong kinh doanh đa cấp là loại tội phạm có cấu

thành vật chất Thiệt hại về tài sản trong tội phạm này là trị giá tài sản bị chiếm đoạt

và việc xác định nó là cần thiết để định tội, xác định cấu thành cơ bản hoặc cấuthành định khung tăng nặng Trên thực tế, hậu quả thiệt hại của hành vi lừa đảotrong kinh doanh đa cấp luôn ở mức đặc biệt nghiêm trọng, được thể hiện thông qua

số lượng người bị hại và tài sản bị chiếm đoạt Bên cạnh đó là tác động tiêu cực đếntình hình an ninh trật tự, văn hóa xã hội ở nhiều địa phương và trong phạm vi cảnước, cản trở việc thực hiện các chủ trương, chính sách về an sinh xã hội Ngoài ra,

hậu quả của hành vi lừa đảo ở “mô hình tháp ảo” còn gây “khủng hoảng lòng tin”trong cộng đồng đối với phương thức kinh doanh đa cấp, vốn là phương thức kinhdoanh hiện đại và có nhiều điểm ưu việt Qua đó gây ảnh hưởng xấu đến uy tín vàhiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp hoạt động tuân thủpháp luật.

Năm là, giữa hoạt động kinh doanh đa cấp theo “mô hình kim tự tháp” và

thiệt hại về tài sản của người tham gia có mối quan hệ nhân quả (nội tại - tất yếu).Bởi vì, mô hình này với yếu tố gian dối và chiếm đoạt chứa đựng bên trong, tất yếu

sẽ dẫn đến hậu quả làm cộng đồng người tham gia bị thiệt hại về tài sản Hoạt độngkinh doanh đa cấp theo mô hình này là cơ sở quyết định việc người phạm tội chiếmđoạt được tài sản của người tham gia mạng lưới

Mặt chủ quan:

Về dấu hiệu lỗi: Tội phạm lừa đảo trong kinh doanh đa cấp được thực hiện

với lỗi cố ý trực tiếp Về lý trí, người phạm tội nhận thức rõ việc tổ chức hoạt độngtheo “mô hình kim tự tháp” là nhằm chiếm đoạt tài sản của người tham gia; nhậnbiết rõ những thủ đoạn đưa ra là gian dối, hoàn toàn không có thật, nhằm làm ngườitham gia tin đó là sự thật Trước khi thực hiện những hành động lừa dối, ngườiphạm tội đã có ý thức chiếm đoạt tài sản của người tham gia Về ý chí, người phạmtội mong muốn hành vi lừa dối đưa đến kết quả là chiếm đoạt được tài sản củangười tham gia

Về dấu hiệu động cơ, mục đích phạm tội: Người phạm tội thực hiện hành vi

lừa đảo trong kinh doanh đa cấp là để thỏa mãn nhu cầu vật chất của bản thân Động

cơ vụ lợi là động lực bên trong thúc đẩy người phạm tội thực hiện tội phạm Mụcđích chiếm đoạt tài sản là mong muốn chiếm đoạt được tài sản của người tham giamạng lưới mà người phạm tội đặt ra trong ý thức chủ quan của mình khi quyết địnhthực hiện tội phạm Mục đích này có trước khi thực hiện hành vi phạm tội

Chủ thể:

Chủ thể của tội phạm lừa đảo trong kinh doanh theo phương thức đa cấp làngười có năng lực trách nhiệm hình sự, đạt độ tuổi theo luật định và đã thực hiện

hành vi phạm tội cụ thể Do chủ thể của tội phạm lừa đảo trong kinh doanh đa cấp

là chủ thể thường, nên không có sự ngoại lệ đối với người nước ngoài, người khôngquốc tịch khi thực hiện hành vi lừa đảo trong kinh doanh đa cấp trên lãnh thổ ViệtNam, trừ một số người được hưởng quyền miễn trừ tư pháp, vấn đề trách nhiệmhình sự của họ được giải quyết bằng con đường ngoại giao

Theo quy định tại Điều 12 bộ luật hình sự năm 2015 về tuổi chịu trách nhiệmhình sự, người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm.Người từ đủ 14 tuổi trở lên, nhưng chưa đủ 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình

sự về tội phạm lừa đảo trong kinh doanh đa cấp quy định tại khoản 3, khoản 4 Điều

174 (Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản); hoặc khoản 3, khoản 4 Điều 290 (Tội sử dụngmạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạttài sản)

Việc nghiên cứu các đặc điểm pháp lý của tội phạm lừa đảo trong kinh doanh đacấp không chỉ có ý nghĩa trong công tác áp dụng pháp luật để xử lý tội phạm, màcòn tạo cơ sở quan trọng cho việc tiến hành các hoạt động phòng ngừa, chủ độngkiện toàn chính sách pháp luật về quản lý kinh doanh đa cấp, khắc phục các lỗ hổngchính sách thường bị tội phạm khai thác, lợi dụng để gây án; chủ động nhận diệnsớm các biểu hiện của kinh doanh đa cấp lừa đảo để triển khai các biện pháp phòngngừa, ngăn chặn tội phạm, không để tái diễn tình trạng tội phạm xảy ra, gây hậu quảnặng nề như thời gian vừa qua

1.2.4 Tác hại của kinh doanh đa cấp trái phép:

1.2.4.1 Đối với doanh nghiệp kinh doanh đa cấp

“Tiếng lành đồn gần, tiếng dữ đồn xa”, chính những doanh nghiệp có hành vikinh doanh đa cấp bất chính đã làm vấy bẩn bộ mặt của những doanh nghiệp kinhdoanh chân chính Do ngày càng nhiều người tham gia bị dụ dỗ, bị lửa đảo để rồitrở thành nạn nhân của kinh doanh đa cấp bất chính thì tiếng xấu về kinh doanh đacấp ngày càng tăng Thêm vào đó là tâm lý e ngại, dè chừng của người tiêu dùngđối với doanh nghiệp đa cấp và những sản phẩm của doanh nghiệp, cùng với tâm lý

vơ cả nắm không cần phân biệt là doanh nghiệp kinh doanh đa cấp chân chính haybất chính hiện hữu trong đa số người tiêu dùng Chính vì vậy, các doanh nghiệpkinh doanh đa cấp hiện nay đã khó khăn trong việc tạo niềm tin với người tiêudùng, nay, gặp tiếng xấu này lại càng khó khăn hơn Không những vậy, hành vi bấtchính của những doanh nghiệp này còn làm cho môi trường cạnh tranh trở nênkhông lành mạnh, trong khi doanh nghiệp kinh doanh chân chính tạo dựng thươnghiệu của mình thông qua việc không ngừng tiếp thị rộng rãi và nâng cao chất lượngsản phẩm thì doanh nghiệp bất chính lại phá hủy thành quả đó, không những vậy,còn tạo tiếng xấu, gây những nhầm lẫn hiểu sai về phương thức kinh doanh chânchính này.

1.2.4.2 Đối với người tham gia, tiêu dùng

Hơn ai hết, người tham gia chính là những người đầu tiên bị thiệt hại trực tiếp,chính người tham gia là người mất không một khoản tiền lớn để có thể trở thànhthành viên của mạng lưới Đối với mỗi người nông dân, khoản tiền này là từ mồhôi, nước mắt là thu nhập lớn lao của họ, nên khi mất đi, họ sẽ cố gắng lấy lại vốnbằng cách lôi kéo những người khác; nhưng họ đâu có biết rằng, rồi người kháccũng bị lừa Không những mất đi niềm tin trong mắt bạn bè, người thân, nhữngngười đã bị dụ dỗ vào hình thức bất chính này mà còn bị mang tiếng là lừa đảo, lừađảo vì đã dụ dỗ lôi kéo ngay chính người thân quen của mình và gian dối về nhữngthông tin sai lầm về công dụng của sản phẩm do người tham gia bị doanh nghiệpcung cấp một cách không chính xác Tiền mất, tật mang là những gì mà người thamgia trong các công ty kinh doanh đa cấp bất chính phải hứng chịu, họ chỉ có thểtrách do bản thân quá cả tin, hám lợi hay do các doanh nghiệp này quá tinh vi, xảoquyệt

Với người tiêu dùng, những doanh nghiệp bất chính thường tập trung vào việc

dụ dỗ người tham gia hơn là việc nâng cao chất lượng sản phẩm Vì vậy cho nên,việc xuất hiện các doanh nghiệp kinh doanh đa cấp bất chính này làm cho người

tiêu dùng hoang mang về chất lượng sản phẩm mình đang dùng, thêm vào đó hàngkém chất lượng, không đúng với những gì được tiếp thị sẽ xuất hiện ngày càngnhiều, việc người tiêu dùng bỏ ra hàng trăm, hàng triệu hàng chục triệu để muahàng nhưng không tương xứng với mức tiền ấy là cũng chuyện thường tình Việcdoanh nghiệp đưa ra những thông tin gian dối để ngưởi tiêu dùng mua sản phẩm làhành vi lừa đảo, nhưng hành vi này ngày càng tinh vi với nhiều chiêu thức, vì vậy,không phải người tiêu dùng nào cũng đủ thông minh, đủ kiến thức và trình độ đểphân biệt và không trở thành nạn nhân của hành vi kinh doanh đa cấp bất chính.

1.2.4.3 Đối với xã hội

Bất cứ hiện tượng tiêu cực nào xuất hiện thì dần dần toàn xã hội cũng phải gánhchịu hậu quả của nó Kinh doanh đa cấp bất chính cũng vậy, hành vi này làm phá vỡcác mối quan hệ tốt đẹp trong xã hội, vì kinh doanh đa cấp bất chính mà bạn bè,người quen thậm chí là những người thân trong gia đình có khi không thèm nhìnmặt nhau Con người luôn trong trạng thái hoài nghi, mất niềm tin với mọi ngườixung quanh, gây tâm lý lo sợ khi tham gia vào các mối quan hệ trong xã hội Khôngnhững thế, bằng nhiều cách thức khác nhau, cùng với những thủ đoạn lừa dối tinh vitrong kinh doanh đa cấp bất chính làm gia tăng số nạn nhân, số thiệt hại và cũng giamột số tội phạm như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, quảng cáo gian dối…làm cho xãhội vốn bất ổn nay càng nhiều bất ổn hơn

Tóm lại, kinh doanh đa cấp bất chính là một hành vi tiêu cực ảnh hưởng xấu đếncuộc sống của con người, từ cá nhân, tổ chức đến toàn xã hội Hành vi này đã vàđang xuất hiện ngày càng nhiều, xâm lấn môi trường kinh doanh của các nước trênthế giới nói chung và Việt Nam nói riêng Chính vì vậy việc ngăn chặn và xử lý kịpthời hành vi bất chính này là vô cùng thiết yếu, để bảo vệ quyền lợi cho các doanhnghiệp, người tiêu dùng và toàn xã hội

1.2.5 Nguyên nhân dẫn đến tình trạng kinh doanh đa cấp trái phép:

Nguyên nhân chủ yếu khiến các đối tượng lừa đảo qua hình thức kinh doanh

đa cấp tiếp tục lộng hành vẫn xuất phát từ sự thiếu hiểu biết, lòng tham, hám lợitrước mắt của nạn nhân Nhưng ở chiều ngược lại, có một sự thật là hoạt động kinhdoanh đa cấp bất chính đang biến tướng ngày càng tinh vi, khó nhận diện

So với thủ đoạn truyền thống mà yếu tố chụp giật khá lộ liễu, chỉ quẩn quanhmột vài mặt hàng thực phẩm chức năng, mỹ phẩm hiện nay các tổ chức tội phạmlừa đảo theo mô hình kinh doanh đa cấp đang hoạt động dưới nhiều vỏ bọc đặc biệtphức tạp, trên nhiều lĩnh vực Trong đó, lừa đảo đa cấp qua hình thức đầu tư bấtđộng sản đang là chiêu thức phổ biến, được nhiều đối tượng áp dụng để dụ dỗ "conmồi" Theo phương thức này, những kẻ chủ mưu sẽ thành lập các công ty bất độngsản với những dự án nhà đất "bánh vẽ" ở trong nước và quốc tế, rồi tổ chức hàngloạt sự kiện hoành tráng, tạo ra các bản thiết kế, dự án "ma" cùng mức ưu đãi, lợitức hấp dẫn, từ đó thuyết phục nạn nhân rót tiền vào những gói đầu tư lớn

Trước viễn cảnh hào nhoáng cùng lời mời gọi bùi tai, nhiều người khôngngần ngại bỏ hết vốn liếng, huy động tiền bạc của gia đình, người thân, thậm chívay nặng lãi để dồn tiền vào những hợp đồng vô giá trị Ðặc biệt, do nắm bắt đượctính chất của một dự án bất động sản thường có thời hạn nhiều năm, huy động vốnlớn, các công ty lừa đảo không vội "rút dây động rừng" mà tìm cách trì hoãn vớikhách hàng bằng cách chi trả cổ tức, lãi suất đều đặn Ðến thời điểm nhất định, khi

đã chiếm dụng được số lượng tài sản theo ý đồ, chúng mới tìm cách tẩu thoát bằngcách tuyên bố phá sản, chuyển đổi mô hình công ty, dừng hoạt động, hoặc giản đơnlà… "bốc hơi"

Bên cạnh vỏ bọc đầu tư bất động sản, các hình thức lừa đảo kinh doanh đacấp cũng tìm cách lợi dụng nhiều xu hướng làm giàu mới trong nền kinh tế hiện đại

để thực hiện hành vi Chúng khéo léo tự ngụy trang dưới các "nhãn mác thờithượng" như: doanh nghiệp du lịch, lớp học kỹ năng mềm, tổ chức tín dụng, hãngbảo hiểm, sàn thương mại điện tử và gần đây là công ty "khởi nghiệp sáng tạo" Lợidụng sự quan tâm của xã hội và các phương tiện truyền thông đại chúng với các loại

hình kinh doanh còn ít được biết đến này, nhiều kẻ lừa đảo đa cấp nghiễm nhiênxuất hiện trên một số báo, đài dưới hình tượng truyền cảm hứng làm giàu cho giớitrẻ.

Nhờ "danh tiếng ảo" do một bộ phận truyền thông và công chúng thiếu hiểubiết tung hô, các công ty lừa đảo này nghiễm nhiên chen chân, xếp ngang hàng vớicác doanh nghiệp làm ăn chân chính Trong bối cảnh hoạt động kinh doanh đa cấpđang bị các cơ quan chức năng siết chặt, bổ sung nhiều quy định chặt chẽ, tấm vỏbọc đó đang giúp các công ty lừa đảo lách qua "khe cửa hẹp" của pháp luật hiệnhành Tiêu biểu là Công ty Payasian Ra mắt năm 2018, Payasian được quảng cáo làcông ty cung cấp dịch vụ ví điện tử có chức năng thanh toán trực tuyến Nhưng trênthực tế, công ty này chỉ tập trung huy động, kêu gọi vốn cộng đồng (crowdfunding)theo hình thức đa cấp

Trong cơ chế của hành vi phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bằng thủ đoạnlợi dụng phương thức kinh doanh đa cấp nạn nhân có vai trò vô cùng quan trọng,thể hiện trong cả 3 khâu: Làm nảy sinh ý định phạm tội; kế hoạch hóa việc thựchiện tội phạm và quyết định gây án của người phạm tội Đồng thời, yếu tố nạn nhâncòn tạo ra các tình huống có tính chất cơ hội thuận lợi để tội phạm được thực hiệntrên thực tế Yếu tố lỗi từ phía nạn nhân được người phạm tội triệt để khai thác hoặclàm nảy sinh ý định phạm tội, được phản ánh trong cơ chế tâm lý – xã hội của hành

vi lừa đảo bằng thủ đoạn kinh doanh theo phương thức đa cấp như sau:

Một là, thiếu thông tin, hạn chế trong nhận thức của nạn nhân: Mục tiêu mà

người phạm tội lừa đảo hướng tới là những người thiếu kiến thức về kinh tế, chưa

hề có khái niệm về bán hàng đa cấp, ít cập nhật các vấn đề mới phát sinh trong đờisống

Theo khảo sát, có tới 59/100 nạn nhân của vụ Liên kết Việt (chiếm 59%) chobiết đang cư trú tại vùng nông thôn, miền núi và các đô thị nhỏ Những gói đầu tưđược quảng cáo mang lại lợi nhuận “khủng” đã thu hút được sự quan tâm của nhiềungười Nhiều hộ gia đình vay mượn, cầm cố tài sản để có tiền mua sản phẩm haycác gói đầu tư, với hy vọng đổi đời, có khoản thu nhập ổn định để “an toàn tài

chính”, rốt cuộc bị tán gia bại sản Người dân chưa được biết và hưởng lợi từ hìnhthức kinh doanh này là bao, nhưng những hệ lụy từ kinh doanh đa cấp lừa đảo đãđẩy hàng vạn người dân nghèo thêm nghèo khó, túng quẫn, tan vỡ hạnh phúc giađình.

Hai là, tâm lý hám lợi, muốn thoát nghèo, làm giàu nhanh chóng của nạn nhân: Do những khó khăn trong đời sống mà một bộ phận nhân dân luôn có nhu cầu

kiếm tiền, muốn tận dụng mọi cơ hội để thoát nghèo, làm giàu nhanh chóng, có thunhập ổn định để đáp ứng nhu cầu vật chất… khiến họ rất dễ “sập bẫy” của tội phạm.Qua phỏng vấn nhiều người dân từng tham gia BHĐC và bị lừa, họ cho biết lý dosâu xa khiến họ tin theo lời dụ dỗ của các nhóm tội phạm lừa đảo, chủ yếu là vìmong muốn thoát nghèo Tại địa bàn này, đời sống người dân vất vả, khó khăn chậtvật trong việc tìm kiếm việc làm, vì tư liệu sản xuất hạn chế (ruộng đất canh tác bịthu hẹp trong quá trình đô thị hóa hoặc do Nhà nước thu hồi đất giao cho doanhnghiệp…), không được đào tạo chuyên môn kỹ thuật, không có nghề phụ để đadạng hóa nguồn thu nhập; cùng với đó là những hạn chế về trình độ văn hóa vànhận thức pháp luật Khi đó người dân dễ bị “mờ mắt” trước món hời tưởng tượng,những khoản lãi suất rất cao được quảng cáo và dễ dàng làm theo dẫn dụ để rồi “sậpbẫy” của tội phạm

Tâm lý hám lợi, sự ham muốn vật chất là yếu tố chủ đạo trong nhu cầu, hứngthú, định hướng giá trị của nạn nhân trong các vụ án lừa đảo đa cấp đã xảy ra Kếtquả nghiên cứu điển hình từ 100/7.346 nạn nhân trong vụ Liên Kết Việt cho thấyđại đa số nạn nhân tham gia mạng lưới đa cấp bất chính và trở thành nạn nhân vì tinvào khả năng nhanh chóng có được các khoản thu nhập cao mà không phải vất vảlàm việc Chẳng hạn, có tới 81/100 nạn nhân (chiếm 81%) của vụ Liên kết Việt chobiết có động cơ muốn làm giàu nhanh chóng, tăng thu nhập để đáp ứng nhu cầu vậtchất Mặt khác, kết quả nghiên cứu cũng cho thấy nữ giới là nạn nhân chủ yếu trongcác vụ án lừa đảo CĐTS bằng thủ đoạn KDTPTĐC, với 67/100 người (chiếm 67%)trong vụ Liên Kết Việt Có thể thấy do đặc điểm giới tính, phụ nữ thường nhẹ dạ cảtin nên họ dễ bị dẫn dụ và sập bẫy tội phạm hơn so với nam giới

Thủ đoạn quen thuộc của các doanh nghiệp lừa đảo luôn là tổ chức nhữngbuổi hội thảo, hội nghị khách hàng, đại hội hoa hồng…Dùng phương pháp “truyềnkhẩu” để lôi kéo đông người đến tham dự Tại sự kiện, đánh vào lòng tham, tâm lýhám lợi, muốn thành triệu phú, tỷ phú một cách nhanh nhất của người dân, thôngđiệp mà các nhóm tội phạm đưa ra luôn là những lời quảng cáo bịp bợm, tô vẽ vềkhả năng sinh lợi khi tham gia vào mạng lưới, những viễn cảnh giàu sang, khôngcần phải làm gì mà vẫn được hưởng tiền hoa hồng…để tạo ra cho họ ảo tưởng vềmột hình thức kinh doanh siêu lợi nhuận Người dân bị “mờ mắt” vì cơ hội làm giàunhanh chóng, lợi nhuận cao gấp hàng chục lần so với lãi suất tiền gửi ngân hàng,cộng với hoa hồng khi giới thiệu thêm người mới nên rất dễ “sập bẫy” Tâm lý đámđông cuồng nhiệt tại các sự kiện, nhiều khi do đám “cò mồi” phát động, khiếnnhững người từ chỗ còn nghi ngờ về thông tin doanh nghiệp đưa ra, đến chỗ mấtkhả năng tư duy độc lập, bị thúc đẩy, dẫn dụ và làm theo lời kêu gọi tham gia vàomạng lưới đa cấp Yếu tố tâm lý chi phối nạn nhân lúc này là sợ mất đi cơ hội kiếmtiền, đồng thời lòng tin vào thông điệp của doanh nghiệp được xây dựng bởi sự yêntâm vì thấy có nhiều người khác cũng tham gia Đặc biệt, các nhóm tội phạmthường rất tinh quái khi chúng mời đến dự sự kiện những người nổi tiếng, hay quanchức để lợi dụng tên tuổi họ như một sự bảo đảm về tính nghiêm túc trong làm ăndoanh nghiệp, sự trung thực của thông điệp đưa ra.

Ba là, tâm lý luyến tiếc tài sản của nạn nhân: Một khía cạnh khác của vấn đề

nạn nhân trong các vụ án lừa đảo CĐTS bằng thủ đoạn KDTPTĐC đó là vai tròthực hành của họ trong việc thực hiện tội phạm Tiến hành phỏng vấn 80 người từngtham gia vào mạng lưới đa cấp của Công ty MB24, có tới 63/80 người cho biết saukhi bỏ tiền 5.200.000 đồng mua gian hàng “ảo” để được quyền tham gia vào mạnglưới của công ty này, họ cũng ý thức được việc không có mua bán hàng hóa, chỉ đơnthuần lôi kéo người khác vào mua gian hàng “ảo” để hưởng hoa hồng, tiền thưởngphát triển hệ thống là không đúng, nhưng do tâm lý luyến tiếc tài sản, “trót đâm laophải theo lao”, vì đã đóng tiền vào hệ thống thì cố mà thu hồi lại bằng cách đi mờichào người khác vào tuyến dưới của mình

Tương tự, kết quả khảo sát từ 100 nạn nhân vụ Liên kết Việt về nghề nghiệpcủa họ khi tham gia vào hoạt động KDĐC cho thấy, đa số nạn nhân làm nôngnghiệp, lao động tự do, sinh viên các trường đại học, cao đẳng, người kinh doanh tự

do, làm thuê cho các doanh nghiệp Với đặc điểm nghề nghiệp như vậy, họ khôngcam tâm chịu mất số tiền đã đóng vào các doanh nghiệp KDĐC lừa đảo Khi việcđòi lại không có kết quả thì nhiều người chọn cách đi dụ dỗ, mời chào các mối quan

hệ của mình cùng tham gia vào mạng lưới, để thu hồi lại số tiền đã nộp Quá trìnhlôi kéo người khác, họ cũng cố ý lan truyền những thông tin không có thật, thậm chí

là bịp bợm về lợi ích khi gia nhập mạng lưới, làm mọi cách để người khác tin và bịdẫn dụ bỏ tiền mua gian hàng “ảo” Vì vậy, nhiều người bị chiếm đoạt tiền trong vụ

án này đã không hợp tác trong quá trình điều tra, không có tên trong danh sáchngười bị hại của vụ án Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về đánh giá vai tròcủa những người tham gia mạng lưới KDĐC bất chính Bản thân họ có thể là nạnnhân của các tuyến trên, nhưng đồng thời là người thực hành hoặc giúp sức cho đốitượng cầm đầu thực hiện tội phạm, bởi chính họ tích cực lôi kéo người khác vàolàm tuyến dưới của mình và được hưởng lợi (hoa hồng, tiền thưởng) từ việc làmnày

1.2.6 Một số mô hình kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịch điện tử:

1.2.6.1 Ma trận bẫy đa cấp

Theo Cục Cạnh tranh và Bảo vệ Người tiêu dùng (CT&BVNTD), những môhình, dự án kinh doanh được lan truyền rất nhanh trên các trang thông tin điện tử,YouTube và các mạng xã hội như Facebook, Zalo, Viber

Các nền tảng này giống như “sân chơi” của những “bạn trẻ khởi nghiệp”, củanhững “doanh nhân” muốn kết nối toàn cầu, giao dịch và chia sẻ cơ hội đầu tư cácloại tiền điện tử thông qua các ứng dụng Internet như sàn giao dịch thương mại điện

tử, mạng xã hội phân quyền, hệ sinh thái số, hay qua dạng mô hình tiếp thị liên kết.Tuy nhiên, qua rà soát các nội dung được giới thiệu trên các phương tiệnInternet, Cục CT&BVNTD đánh giá một số các dự án, mô hình hoạt động này có

dấu hiệu lợi dụng nền tảng thương mại điện tử để kinh doanh đa cấp trái phép Cụthể như các địa chỉ website: Onelinknetwork.com; ChiliMall.net; Vitae.co;Crowd1.com; Tcapital.org; Winvest.io … đang mời gọi người tham gia kinh doanh

và đầu tư mua cổ phiếu nội bộ với những nguồn thu nhập cực kỳ hấp dẫn

Các mô hình này đều hướng đến các đối tượng trẻ, sinh viên tìm việc làm thêm

và mong muốn khởi nghiệp Các dự án, mô hình hoạt động này thường được giớithiệu bằng những lời hoa mỹ, quy mô tầm quốc tế; quảng cáo và đưa ra rất nhiều lợiích khi hợp tác đầu tư với hoa hồng, thu nhập cao hấp dẫn khiến người tham gia bịchoáng ngợp bởi khả năng đổi đời nhanh chóng…

Tuy vậy, thành quả kinh doanh hay kết quả đầu tư của người tham gia lạikhông được ghi nhận trên bất kỳ tài liệu chính thức nào Chúng chỉ được ghi nhậnthông qua tài khoản của người tham gia hiển thị trên giao diện website Người thamgia đầu tư không được cấp giấy chứng nhận hay xác nhận chính thức nào từ mộtpháp nhân theo quy định pháp luật Việt Nam nên sẽ đối mặt với nhiều rủi ro

1.2.6.2 Cashback

Thực chất, cashback là mô hình thương mại điện tử B2C - kết nối doanhnghiệp (DN) với người tiêu dùng Lý do để các DN, nhà cung cấp dịch vụ hoàn tiềncho người tiêu dùng là họ muốn mở rộng hệ thống khách hàng, thu hút khách hàng

sử dụng sản phẩm và dịch vụ của họ Với mô hình này, người tiêu dùng sẽ đượchoàn lại một phần tiền khi mua sắm thông qua thẻ ngân hàng, ví điện tử hoặc cácứng dụng mua hàng

Theo như quảng cáo, khi sử dụng các website, ứng dụng thương mại điện tửnày để giao dịch mua sắm, người tham gia sẽ được hoàn tiền hoặc chiết khấu chomỗi giao dịch từ 80% - 100%, thậm chí cao hơn dành cho cả bên bán và bên mua.Tuy nhiên, việc “hoàn tiền” với trị giá cao như vậy chỉ được thể hiện ở việc tíchđiểm trên hệ thống nội bộ, còn chuyển đổi ra tiền mặt thì tỷ lệ % rất nhỏ (thường từ0,05% - 0,1%/ngày), cho nên việc “hoàn tiền” như đã quảng cáo không còn ý nghĩa

gì Việc tích điểm trên hệ thống nội bộ của những website và ứng dụng này thường

liên quan tới một hoặc một số loại tiền ảo, ví điện tử Ngoài giao dịch mua sắm tiêudùng, hệ thống còn cho phép tài khoản của người tham gia có thể đầu tư, mua bán,trao đổi điểm số nội bộ trên hệ thống, tương ứng với các loại tiền ảo Thế nhưng,thực tế các loại tiền ảo, ví điện tử này chỉ có giá trị nội bộ, không được pháp luậtViệt Nam công nhận là môi trường trung gian để thanh toán Người tham gia nếu cótranh chấp liên quan đến những giao dịch này đều không được pháp luật bảo vệ.

Sau khi theo dõi và thu thập thông tin qua trang mạng xã hội, Cục Cạnh tranh

và Bảo vệ người tiêu dùng nhận thấy cashback có dấu hiệu đáng nghi ngờ và đưa racảnh báo mô hình hoạt động của các website, ứng dụng thương mại điện tử cónhững biểu hiện như trên (hoặc tương tự) đều không rõ ràng, thiếu minh bạch tronghoạt động, có dấu hiệu biến tướng, sử dụng mô hình kinh doanh đa cấp trái phép do

đó, để hạn chế những rủi ro, người tiêu dùng không nên tham gia đầu tư và pháttriển hệ thống những website ứng dụng thương mại điện tử như trên

Những mô hình, dự án này được lan truyền rất nhanh trên các trang thôngtin điện tử, YouTube, nhóm mạng xã hội (Facebook, Zalo, Viber, TelegramX…) như

là “sân chơi” của những startup muốn kết nối toàn cầu, giao dịch và chia sẻ cơ hộiđầu tư các loại tiền điện tử, thông qua ứng dụng internet như sàn giao dịch thươngmại điện tử, mạng xã hội phân quyền, hệ sinh thái số hay mô hình tiếp thị liên kết

Rà soát nhiều nội dung được giới thiệu trên internet, Cục Cạnh tranh và Bảo

vệ người tiêu dùng đánh giá một số dự án, mô hình hoạt động này có dấu hiệu lợidụng nền tảng thương mại điện tử để kinh doanh đa cấp trái phép Có thể kể đến cácwebsite: Onelinknetwork.com, ChiliMall.net, Vitae.co, Crowd1.com, Tcapital.org…đang mời gọi khách hàng kinh doanh và đầu tư mua cổ phiếu nội bộ với nguồn thunhập cực kỳ hấp dẫn Những dự án này có điểm chung là hướng đến sinh viên tìmviệc làm thêm, mong muốn khởi nghiệp và doanh nhân trẻ Các dự án, mô hình nàyluôn “nổ” quy mô tầm quốc tế, mang sứ mệnh thời đại 4.0, lấy lợi ích cộng đồnglàm động lực phát triển; được ca ngợi như dự án “đi tắt đón đầu”, giải quyết nhiềuvấn đề… Dự án quảng cáo và đưa ra rất nhiều lợi ích khi hợp tác đầu tư với tỷ lệhoa hồng, thu nhập cao; “dụ dỗ” người tham gia không cần tính toán nhiều cũng có

lợi ích và đổi đời nhanh chóng; ca ngợi nhà đầu tư dự án là những người đi tiênphong, làm cách mạng thời đại 4.0 và thúc giục họ bỏ tiền tham gia đầu tư.

Tuy nhiên, thành quả kinh doanh hay kết quả đầu tư của người tham gia lạikhông được ghi nhận trên bất kỳ tài liệu chính thức nào, chỉ ghi nhận qua tài khoảnngười tham gia hiển thị trên website Người tham gia hay đầu tư không được cấpgiấy chứng nhận, xác nhận chính thức nào từ một pháp nhân theo quy định phápluật Việt Nam Do đó, người tham gia đầu tư sẽ không có căn cứ để yêu cầu đòiquyền lợi khi có trục trặc kỹ thuật trên hệ thống hoặc chủ dự án cố ý thoái thác tráchnhiệm

Để tránh rủi ro về vật chất và pháp lý, Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêudùng khuyến cáo người dân không tham gia đầu tư hay phát triển hệ thống kinhdoanh vào các dự án trên Các tổ chức, cá nhân kinh doanh theo phương thức đa cấpkhi chưa được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp, có thể bị

xử lý hình sự với mức phạt tới 5 tỷ đồng hoặc 5 năm tù giam (Điều 217a BLHS

2015 sửa đổi bổ sung năm 2017)

1.2.6.3 Phân biệt tháp ‘ảo’ trong kinh doanh đa cấp

MLM ngày càng phát triển rộng rãi, được nhiều người áp dụng đồng thờicũng không ít người phản đối Một trong những nguyên nhân dẫn đến nghi ngờhoặc phản đối chính là sự nhẫm lẫn giữa MLM, hình thức phân phối hàng hóahợp pháp với mô hình hình tháp ảo (trong Luật cạnh tranh gọi là: bán hàng đa cấpbất chính) là mô hình lừa đảo đang bị cấm ở tất cả các nước trên thế giới

Hình tháp ảo (hay kim tự tháp, trò tháp ảo) là biến tướng của bán hàng đacấp và hai mô hình kinh doanh này là hoàn toàn phân biệt bởi những “nhà” bánhàng đa cấp nhưng nó lại nhập nhằng với khá nhiều người rằng không có sự phânbiệt nào giữa hai hình thức và công ty bán hàng đa cấp bất chính là hình tháp ảođương nhiên được gọi là công ty bán hàng đa cấp Nhưng từ khi bán hàng đa cấpđược pháp luật điều chỉnh thì hình tháp ảo chính thức đi vào nền kinh tế như một

mô hình kinh doanh phi pháp

Việc những nhà phân phối hình tháp ảo phải làm để có thu nhập là lôi kéongười vào mạng lưới của mình, thù lao và vị trí trong hệ thống phụ thuộc vào mạnglưới đã phát triển thế nào về số lượng Cụ thể, thu nhập của họ do đâu mà có? Muasản phẩm của công ty với số lượng tối thiểu do công ty quy định, sau đó ký hợpđồng là điều kiện cần và đủ để người muốn tham gia gia nhập mạng lưới phân phối,chính số tiền người tham gia bỏ ra mua sản phẩm sẽ được dùng để chi trả cho cácnhà phân phối và phần còn lại thuộc về công ty

Tuy người tham gia vào mạng lưới này được xem là nhà phân phối, và cáccông ty hình tháp ảo có thể gọi họ theo những danh từ khác nhau như “chuyên viênkinh doanh”, “đại lý bán hàng”, nhưng ngoại trừ lần mua hàng đầu tiên nhằm thỏamãn điều kiện tham gia, họ không phải lấy hàng một lần nào để phân phối ra ngoài

vì đây hoàn toàn không phải là cách tốt mang lại thu nhập cho họ và vì người đỡđầu không khuyến khích họ làm như thế, nó cũng không giúp họ thăng tiến Nhữngsản phẩm của các công ty hình tháp ảo luôn được bán với giá cao gấp nhiều lần giátrị thật của nó

Các nhà phân phối hình tháp ảo không cần quan tâm đến giá cả, chất lượngsản phẩm như thế nào, thị trường có nhu cầu không Nói cách khác, sản phẩm nhưmột vỏ bọc ngụy trang cho công ty và cách làm ăn của các nhà phân phối trong một

mô hình kinh doanh mà thu nhập của người đi trước phụ thuộc vào số tiền người đisau đã bỏ ra để tham gia vào mạng lưới

Hình tháp ảo cũng sử dụng sức mạnh của cấp số nhân: Mạng lưới càng vềsau càng rộng Cũng như bán hàng đa cấp, trong hệ thống phân phối giá trị đi lên làtiền, nhưng khác với bán hàng đa cấp, trong khi giá trị đi xuống của bán hàng đacấp là sản phẩm dịch vụ có chất lượng được thị trường đón nhận thì trong hình tháp

ảo, giá trị đi xuống của nó là giá trị ảo: chỉ có giá trị tạm thời trong nội bộ hình tháp

và sản phẩm của nó chỉ quanh quẩn nơi các nhà phân phối Trong một mô hình kinhdoanh vận dụng nguyên lý bán hàng đa cấp nhưng mạng lưới của nó toàn nhữngngười mua hàng không nhằm mục đích sử dụng cũng không nhằm mục đích bánhàng mà chỉ để có quyền lôi kéo người khác vào mạng lưới và lĩnh hoa hồng thì đó

chính là hình tháp ảo Đây là một hình thức lừa đảo đang bị cấm ở các nước trên thếgiới, do bản chất của nó, các công ty này sớm muộn cũng tan vỡ.

Phải khẳng định hoạt động kinh doanh đa cấp không có mục tiêu thúc đẩythật sự, nên để tạo lòng tin và đánh vào tính hám lợi của con người nhằm lôi kéongười dân tham gia, các doanh nghiệp đa cấp thường cung cấp những thông tin sai

sự thật về thu nhập, tiền thưởng, lợi nhuận, hoa hồng mà những người đã và sẽ thamgia vào hệ thống được hưởng rằng, không cần làm cũng có một số tiền lớn Ngoàiviệc huy động tiền, các doanh nghiệp đa cấp còn dùng chiêu trò dồn hàng, ép ngườitham gia mua sản phẩm giá trị thấp và giá trị sử dụng không có thực (tiền ảo, hàngảo ) và chế độ trả thưởng theo công thức nhị phân hoặc quy đổi thẻ mua sắm hànghóa A1, thẻ giảm giá ăn uống, thẻ khuyến mại tại spa… nhưng chỉ sử dụng trongcùng mạng lưới với giá cao gấp nhiều lần giá thị trường Thủ đoạn này khá tinh vi,

ép buộc người tham gia phải mua với số lượng lớn sản phẩm với giá rất cao thì mớiđược tham gia vào hệ thống kinh doanh Khi sản phẩm bán ra với giá quá cao,đương nhiên người tham gia không thể bán lại sản phẩm ở thị trường bán lẻ truyềnthống Và khi người tham gia muốn trả lại sản phẩm thì các doanh nghiệp đa cấp sẽkhông mua lại sản phẩm đã bán theo thỏa thuận ban đầu đã cam kết giữa hai bên.Các doanh nghiệp đa cấp sẽ hưởng số tiền chênh lệch giữa sản phẩm mua vào vàbán ra

Từ những vấn đề nêu trên, có thể hiểu, mô hình này hoạt động theo cấu trúc

"kim tự tháp", những người ở trên đỉnh tháp (tức tầng lớp trên cao) sẽ nắm giữ tất

cả số tiền của các thành viên mới đóng vào hệ thống sau khi chi trả các khoản phíthù lao cho nhánh dưới theo cam kết, phí vận hành mạng lưới Tội phạm trong kinhdoanh đa cấp gồm nhiều cấp, nhiều nhánh Và tại Việt Nam, kinh doanh đa cấp theokiểu cấu trúc "kim tự tháp" là hành vi bị cấm trong kinh doanh đa cấp Thể hiện rõnhất tại khoản 10 Ðiều 3 Nghị định số 42/2014/NÐ-CP ngày 14-5-2014 của Chínhphủ quy định về việc quản lý hoạt động bán hàng đa cấp "Kinh doanh theo mô hìnhkim tự tháp là việc tiến hành hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, trong

đó thu nhập của người tham gia có được chủ yếu từ: việc tuyển người tham gia mới;

việc gia hạn hợp đồng của người đã tham gia; phí, tiền đặt cọc hoặc khoản đầu tưcủa người tham gia trong mạng lưới" và tại Ðiều 5.1, Nghị định đã quy định kinhdoanh theo cấu trúc "kim tự tháp" là hành vi bị cấm.

Càng ngày các mô hình tháp ảo càng giống với các mô hình bán hàng đa cấpkhác và càng khó để nhận diện Tuy nhiên vẫn có thể có một vài đặc điểm có thểdùng để đối chiếu mô hình tháp ‘ảo’ và mô hình kinh doanh đa cấp chân chính

Bảng 2: Bảng so sánh kinh doanh đa cấp chân chính và tháp ảo

Kinh doanh đa cấp Hình tháp ảo

1 Cách thức

Tự nguyện Có tính chất lôi kéo, ép buộc

tham giaNgười tham gia bán sản phẩm

cho những người ngoài mạnglưới (theo giá lẻ) và tuyển mộngười khác vào mạng lưới (bánsản phẩm theo giá sỉ)

Không có bán hàng, chỉ mờingười vào mạng lưới

Không quan trọng là bạn thamgia khi nào, ở vị trí nào

Phụ thuộc vào cách thức bạnlàm việc

Tốt nhất là tham gia từ lúc banđầu, càng vào sau cơ hội của bạncàng thấp

2 Phí tham gia

Không lớn, là chi phí làm thủtục và cung cấp tài liệu

Chi phí này không được tínhvào tiền hoa hồng

Chính là tiền mua sản phẩm,dùng để phân chia hoa hồng3.Đối tượng làm việc Sản phẩm Tiền (từ người mới)

4 Hoa hồng Phát sinh khi hàng hóa được Được nhận khi có thêm người

bán vào mạng lưới.

Phụ thuộc vào cấp bậc và hệthống

Phụ thuộc chủ yếu vào vị trítrong mạng lưới là cao hay thấp,trên đỉnh hay nằm ở đáy

5 Chính sách

Rõ ràng, minh bạch, thống nhất Mập mờ, không rõ rangQuy định đầy đủ các vấn đề là

dự án hoàn chỉnh: ở đó quyđịnh các chính sách từ khi mớitham gia đến từng bước thànhcông và cả việc thừa kế và hônnhân

Dự án sơ sài, thiếu sót

Công bằng, không phụ thuộcvào việc tham gia trước haysau, sớm hay muộn Đã có rấtnhiều nhà phân phối tham giavào một công ty, khi nó đãđược hình thành 10 năm, 20năm hoặc hơn thế nữa nhưnglại thành công hơn tất cả nhữngngười tham gia trước anh ta, kể

cả những người thuộc tuyếntrên

Chính sách không công bằng:Người vào sau luôn nằm ở đáy

và không thể thoát ra độc lập

Không bắt ép mua sản phẩm

Bắt buộc đóng góp một khoảntiền lớn để được tham gia hoặcbắt người tham gia mua mộtlượng sản phẩm nhất định

6 Mua sản phẩm Vì có nhu cầu

Vì được tham gia mạng lưới để

có lợi ích kinh tế hay lợi íchkhác,

không có nhu cầu sử dụng

7 Sản phẩm

Chất lượng tốt

Chất lượng bình thường hoặckém chất lượng, được nâng giácao gấp nhiều lần để chi trả hoahồng

Được tiêu thụ cả bên trong vàngoài mạng lưới

Chỉ được tiêu thụ bên trong hìnhtháp

Được hướng dẫn về sản phẩmtrước khi chia sẻ

Không được hướng dẫn hoặchướng dẫn qua loa

Nhà phân phối am hiểu và đam

mê sản phẩm

Nhà phân phối không chú trọngđến sản phẩm, thường rất mập

mờ về tính năng và công dụngsản phẩm

Bán ra thị trường cao hơn giámua

Không thể bán ra thị trường hoặcbán ra với giá thấp hơn giá muasỉ

Cam kết nhận lại sản phẩm vàtrả lại ít nhất 90% giá trị

Không cam kết hoặc cố tình trìhoãn thực hiện nhận lại sp

8 Nhà phân phối Được đào tạo để trở thành

chuyên gia Chỉ phát triển rất ít kỹ năng

Nguồn WIKIPEDIA

Hình tháp ảo tinh vi – con cáo đội lốt cừu: Nhiều sáng lập viên của Hình tháp

ảo cố gắng làm cho sơ đồ của họ giống với Kinh doanh theo mạng Kinh doanh theomạng là một phương pháp kinh doanh hợp pháp và được sự bảo hộ của pháp luật sửdụng mạng lưới những PPV độc lập để bán hàng cho khách hàng

Trông như một công ty Kinh doanh theo mạng, Hình tháp ảo tinh vi cũng đưa ramột dòng sản phẩm và những cam kết bán chúng cho khách hàng Tuy nhiên, rất íthoặc không có những nỗ lực bán hàng thật sự Thay vào đó,tiền kiếm được trongkinh doanh hình tháp ảo là từ việc tuyển người Những Phân phối viên mới bị épbuộc mua hàng với số lượng lớn và tích trữ cũng như đóng phí cao để được tham

Chẳng hạn như trong Hình tháp ảo đơn giản, bạn phải bỏ ra $1000 để muanhững sản phẩm gần như không có giá trị để trở thành “Phân phối viên” Ngườituyển mộ bạn sẽ nhận được $500 (50% hoa hồng) và $500 còn lại sẽ chuyển chocác tầng trên nữa (trong trường hợp này là công ty) (Hãy lưu ý đến sự tương đồngvới sơ đồ hình tháp ảo đơn giản nêu trên)

Tuy nhiên, những hình tháp ảo tinh vi thì không dễ dàng gì để lộ chân tướng.Hình tháp ảo tinh vi thường chọn những sản phẩm có giá thành sản xuất rẻ nhưngkhó xác định được giá trên thị trường như các sản phẩm đặc sắc, mới lạ hoặc cácsản phẩm hỗ trợ điều trị…điều này khiến cho thật khó nói là sản phẩm đó có ngườitiêu dùng thật sự hay không Cách tốt nhất để tránh rơi vào hình tháp ảo tinh vi lànghiên cứu thế nào là một cơ hội kiếm tiền hợp pháp

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Thông qua chương 1, tác giả đã hệ thống cơ sở lý luận về kinh doanh đa cấp tráiphép trên sàn giao dịch điện tử Những kết quả nghiên cứu ở chương 1 có thể được

cụ thể hóa như sau:

Thứ nhất, hệ thống hóa các vấn đề cơ bản về kinh doanh đa cấp trái phép trênsàn giao dịch điện tử thông qua việc trình bày các quan điểm khác nhau về kinhdoanh đa cấp Đồng thời, tác giả cũng đưa ra khái niệm của kinh doanh đa cấp tráiphép Bên cạnh đó, tác giả đã hệ thống các đặc điểm của kinh doanh đa cấp tráiphép nhằm giúp người đọc hiểu thêm về đa cấp trái phép

Thứ hai, tác giả đã trình bày những lý luận về kinh doanh đa cấp trái phép,trong đó đề cập chi tiết đến tác hại của của kinh doanh đa cấp trái phép đối vớidoanh nghiệp, người tham gia và xã hội Ngoài ra, tác giả cũng chỉ rõ các nguyênnhân dẫn đến kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịch điện tử

Thứ ba, luận án đã nghiên cứu các mô hình kinh doanh đa cấp trái phép trên sàngiao dịch điện tử đã xuất hiện trong những năm gần đây.

Những vấn đề lý luận được tác giả trình bày ở chương 1 sẽ là cơ sở vững chắc,

rõ ràng cho sự phân tích, đánh giá kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịchđiện tử cũng như việc đề ra thực trạng, giải pháp ở các chương tiếp theo

Chương 2:

THỰC TRẠNG KINH DOANH ĐA CẤP TRÊN SÀN GIAO DỊCH ĐIỆN TỬ

Ở VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA 2.1 Quá trình hình thành và phát triển những quy định về kinh doanh đa cấp tại Việt Nam

Năm 2009, Hiệp hội Bán hàng Đa cấp Việt Nam được thành lập

Ngày 24/04/2008, tại Quyết định 2451/QĐ-BCT, Bộ trưởng Bộ Công thươngcông nhận Ban vận động thành lập Hiệp hội bán hàng đa cấp

Ngày 15/06/2009, Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 935/QĐ-BNV,quyết định cho phép thành lập Hiệp hội bán hàng đa cấp tại Việt Nam

Ngày 02/10/2009, Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành Quyết định số 1363/QĐ-BNV

về việc phê duyệt bản Điều lệ của Hiệp hội bán hàng đa cấp Việt Nam Theo BảnĐiều lệ thì mục đích của Hiệp hội bán hàng đa cấp là nhằm “tạo điều kiện cho cácdoanh nghiệp kinh doanh theo phương thức bán hàng đa cấp đoàn kết, hợp tác, hỗtrợ và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các hội viên, nâng cao đạo đức kinh doanh,nắm bắt kịp thời những chủ trương chính sách của Nhà nước, từ đó kinh doanhđúng pháp luật, góp phần vào việc phát triển kinh tế-xã hội”

Bán hàng đa cấp được Luật Cạnh tranh thừa nhận là loại hình kinh doanh hợppháp, pháp luật chỉ cấm đối với hành vi bán hàng đa cấp bất chính và cho tới thờiđiểm hiện tại, Nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật quản lýloại hình kinh doanh này Hành lang pháp lý về bán hàng đa cấp đã dần hình thànhtheo sự phát triển của ngành bán hàng đa cấp, cụ thể như sau:

Ngày 01-07-2005, Luật Cạnh tranh có hiệu lực thi hành trong đó có những điềukhoản quy định về bán hàng đa cấp

Ngày 24-08-2005, Chính phủ ban hành Nghị định 110/2005/NĐ-CP quy định về

Quản lý hoạt động bán hàng đa cấp Sự ra đời của Nghị định này đã phần nào đã tạo

ra một hành lang pháp lý để bảo vệ các công ty và nhà phân phối chân chính Tuynhiên, Nghị định vẫn còn nhiều kẽ hở khiến cho một số công ty lợi dụng

Ngày 08-11-2005, Bộ Thương mại ban hành Thông tư 19/2005/TT-BTM hướngdẫn một số nội dung tại Nghị định 110/2005/NĐ-CP về quản lý bán hàng đa cấp

Ngày 30-09-2005, Chính phủ ban hành Nghị định số 120/2005/NĐ-CP quy định

về xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực cạnh tranh Điều 58 Nghị định này quyđịnh xử lý đối với hành vi bán hàng đa cấp bất chính

Ngày 09-12-2005, Bộ trưởng Bộ tài chính ban hành Quyết định số BTC quy định về mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng lệ phí cấp giấy đăng

92/2005/QĐ-ký tổ chức bán hàng đa cấp

Ngày 24/9/2007, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Quyết định103/2007/QĐ-UBND về việc ban hành Quy chế phối hợp quản lý hoạt động bánhàng đa cấp trên địa bàn Hà Nội Ngày 18/05/2011, Uỷ ban nhân dân thành phố HàNội ban hành Quyết định 16/2011/QĐ-UBND về ban hành quy chế phối hợp quản

lý hoạt động bán hàng đa cấp trên địa bàn Thành phố Hà Nội thay thế Quyết định103/2007/QĐ-UBND ngày 24/9/2007 của Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội

Ngày 16-01-2008, Chính phủ ban hành Nghị định số 06/2008/NĐ-CP Quy định

về xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động thương mại Điều 53 Nghị định nàyquy định các biện pháp xử lý hành chính đối với một số hành vi vi phạm trong lĩnhvực bán hàng đa cấp

2.2 Tình trạng kinh doanh đa cấp trái phép trên sàn giao dịch chứng khoán điện tử những năm gần đây:

Đến nay đã có khoảng 20 doanh nghiệp bán hàng đa cấp đang hoạt động trênlãnh thổ Việt Nam với các mặt hàng kinh doanh chủ yếu liên quan đến sức khỏe conngười như thực phẩm, đồ uống dinh dưỡng, mỹ phẩm, máy ozone, và các đồ dùngtrong gia đình như máy massage, nồi cơm điện … Sự xuất hiện và hoạt động kinhdoanh của các doanh nghiệp bán hàng đa cấp đã trở thành một hiện tượng ở nhiềuthành phố lớn ở Việt Nam trong thời gian gần đây và đã thu hút được sự chú ý của

dư luận trong nước Tuy nhiên, trên thế giới thì bán hàng đa cấp không phải là điều

gì mới lạ vì ngay đầu thế kỷ 20, ở Mỹ đã hình thành Hiệp hội các Công ty bán hàngtrực tiếp-một tên gọi khác của bán hàng đa cấp (Direct Sales Association-DSA) Tớiđầu thập niên 90 của thế kỷ 20, hình thức bán hàng này được phát triển mạnh ở khuvực Châu Á, đặc biệt là ở một số nước như Trung Quốc, Thái lan, Singapore,Malaysia, Indonesia …

Bên cạnh các doanh nghiệp bán hàng đa cấp kinh doanh hợp pháp và minhbạch; trên thị trường Việt Nam cũng xuất hiện khá nhiều các tổ chức, cá nhân kinhdoanh bán hàng có dấu hiệu kinh doanh bất hợp pháp, lừa đảo người tiêu dùng, màNghị định 110 của Chính phủ gọi là “hoạt động bán hàng đa cấp bất chính”, hay bánhàng đa cấp theo mô hình kim tự tháp

Không phải là loại hành vi phạm tội mới, nhưng thủ đoạn lừa đảo qua hìnhthức kinh doanh đa cấp với nhiều vỏ bọc phức tạp, chiêu thức mới lạ, vẫn đang tiếptục đưa hàng trăm nghìn người vào bẫy với số tiền rất lớn Từ đó, những đường dây

đa cấp bất chính vẫn ngang nhiên tồn tại, gây nhức nhối trong xã hội

Chiêu dụ hết giới trẻ, gần đây, các đối tượng kinh doanh hàng đa cấp cũngkhông “bỏ sót” người già Bà V.K.N ở quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh,nghỉ hưu đã 6 năm, ở nhà chăm cháu nội cho con cái đi làm, nhưng dịch Covid-19vừa qua đã khiến 5 đứa con (kể cả dâu, rể) của bà bị mất việc, giảm thời gian làmviệc nên đời sống khó khăn Khi nghe được thông tin tuyển dụng “bán hàng siêu thị,làm 8 giờ/ngày, lương 8 triệu đồng/tháng, ưu tiên cho người hưu trí” qua người bạn,

bà N liền tìm đến trụ sở chính của công ty tại quận Tân Phú và được nữ nhân viênquản lý tên B (hơn bà N 2 tuổi) bố trí bà vào lớp đào tạo 3 ngày miễn phí Bà N

cho biết, lớp học có khoảng 20 người, đa số ở độ tuổi 50-60, tất cả đều được huấnluyện theo phương thức “một kèm một” với nội dung tập trung nói về các sản phẩmchăm sóc sức khỏe, sắc đẹp, thực phẩm chức năng… Kết thúc khóa học, vì có bằngđại học nên bà N được phân công đào tạo học viên mới, nội dung y như bà vừađược “đào tạo”, lương 10 triệu đồng/tháng, làm việc tại văn phòng trụ sở, nhưngphải mua 5 bộ đồng phục với giá 500.000 đồng/bộ

Thời gian qua, trên mạng xã hội và nhiều tài khoản Facebook cá nhân thườngxuyên đăng tải chia sẻ các bài viết, video quảng cáo của các sàn giao dịch tự giớithiệu kinh doanh về lĩnh vực ngoại hối như: Lion Group, Fxpro, FT Maket, BonusDeposit Tại Nghệ An, ngành giáo dục tỉnh này đã lên tiếng cảnh báo vì có nhiềugiáo viên bị lôi kéo, rủ rê tham gia vào sàn giao dịch Nữ hiệu trưởng một trườngtiểu học ở huyện Thanh Chương cho hay, thực hiện giãn cách xã hội do dịch Covid-

19, giáo viên và học sinh phải ở nhà hoặc học online, cô luôn bị làm phiền bởinhững tin nhắn lôi kéo vào nhóm có tên Lion Group từ chính các đồng nghiệp.Không ít giáo viên đã bỏ tiền tham gia vào nhóm này, thậm chí có người vay hàngtrăm triệu đồng để đầu tư vì thấy “không làm mà vẫn có tiền” Và kết cục là đều bịdính bẫy đa cấp

Trước thực trạng đó, Cục CT&BVNTD khuyến cáo người dân không tham giađầu tư, hay phát triển hệ thống kinh doanh vào các mô hình nêu trên và cẩn trọngtrong việc đầu tư theo các thông tin quảng cáo trên các trang mạng này

Hiện nay, nhiều tổ chức, cá nhân hứa hẹn trả cho các nhà đầu tư tiền lãi, tiền thưởnghay hoa hồng với số tiền rất cao so với tiền gốc ban đầu bỏ ra Hoạt động thu hút tàichính theo kiểu đa cấp vào các dự án bất động sản, dịch vụ ăn uống, dịch vụ du lịch,spa, hàng tiêu dùng, tiền ảo, sản phẩm thông tin số đang diễn ra trên khắp tỉnh,thành phố và có tính chất phức tạp

Trên thực tế, các dự án hay sản phẩm, dịch vụ đều là vỏ bọc (bề nổi) che đậyhoạt động huy động tiền của các nhà đầu tư Bản chất vẫn là lấy tiền của người sautrả cho người trước trong cùng một hệ thống Ðể lấy lại được vốn ban đầu và đượchưởng lợi nhuận, người tham gia phải tìm kiếm, lôi kéo thêm những người mới trở