ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ MẪU GIÁO 3 4 TUỔI TRƯỜNG MẦM NON PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ Trẻ em là hạnh phúc của mọi gia đình, là tương lai của đất nước, việc bảo vệ chăm sóc giáo dục trẻ không phải chỉ là trách nhiệm của nhà trường, gia đình mà là trách nhiệm của toàn xã hội Việc chăm sóc giáo dục trẻ ngay từ khi còn nhỏ là vô cùng quan trọng trong sự nghiệp giáo dục, nhằm hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ sau này Bác Hồ nói “ Khô.
Trang 1ĐỀ TÀI: MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ MẪU GIÁO 3- 4 TUỔI
TRƯỜNG MẦM NON PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Trẻ em là hạnh phúc của mọi gia đình, là tương lai của đất nước, việc bảo vệchăm sóc giáo dục trẻ không phải chỉ là trách nhiệm của nhà trường, gia đình mà làtrách nhiệm của toàn xã hội Việc chăm sóc giáo dục trẻ ngay từ khi còn nhỏ là vôcùng quan trọng trong sự nghiệp giáo dục, nhằm hình thành và phát triển nhân cách
toàn diện cho trẻ sau này Bác Hồ nói “ Không có giáo dục thì không nói gì đến kinh
tế văn hóa” Sản phẩm của giáo dục là con người là mục tiêu, động lực của sự phát
triển đất nước trong tương lai đó chính là thế hệ trẻ.Trẻ em hôm nay là thế giới ngàymai, trẻ em sinh ra có quyền được chăm sóc và bảo vệ, được tồn tại, được chấp nhậntrong gia đình và cộng đồng Vì thế giáo dục trẻ ở lứa tuổi mầm non vừa là quyền lợi,vừa là nghĩa vụ của mỗi con người đối với xã hội, đối với cộng đồng Trẻ em là côngdân của xã hội, là thế hệ tương lai của đất nước nên ngay từ thuở lọt lòng chúng ta cầnchăm sóc giáo dục trẻ thật chu đáo
Mỗi con người sinh ra và lớn lên đều phải trải qua các giai đoạn phát triển, mỗigiai đoạn là một bước ngoặt của cuộc đời Riêng trẻ mầm non các cháu có hai bướcngoặt quan trọng nhất đó là giai đoạn trẻ lên 3 và giai đoạn lên 6 tuổi Người tathường nói “ Khủng hoảng của tuổi lên 3” và đến 6 tuổi trẻ lại phải qua một giai đoạn
mới đó là chuyển từ hoạt động “Vui chơi”là chủ đạo sang hoạt động “Học tập” là chủ
đạo
Trong những năm gần đây, giáo dục luôn không ngừng đổi mới về hình thức,nội dung và phương pháp tổ chức dạy học cho trẻ Giáo dục kỹ năng sống là nội dungđược rất nhiều người quan tâm Đặc biệt giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non làmột nội dung và nhiệm vụ quan trọng của cấp học mầm non Theo nghiên cứu của cácnhà tâm lý học, về đặc điểm tâm sinh lý trẻ em dưới 6 tuổi thì có nhiều kỹ năng quantrọng mà trẻ cần phải biết trước khi tập trung vào học văn hóa Thực tế kết quả củanhiều nhà nghiên cứu đều cho thấy các kỹ năng quan trọng nhất trẻ phải học ở lứa tuổimầm non chính là những kỹ năng sống như: Sự hợp tác, tự kiểm soát, tính tự tin, tựlập, tò mò, khả năng thấu hiểu và giao tiếp
Giáo dục và phát triển kỹ năng sống cho trẻ ở độ tuổi Mầm Non đặc biệt là trẻ
Mẫu giáo 3-4 tuổi được hiểu một cách khái quát là: “Hình thành các kỹ năng ,tăng cường vốn sống, vốn kinh nghiệm, tính tự lập và các mối quan hệ xã hội cho trẻ giúp trẻ sẵn sàng đi học lớp 1 ở trường phổ thông sau này”
Thực tế với xã hội hiện nay có rất nhiều người, nhiều bậc phụ huynh chưa hiểuhết được ý nghĩa của việc dạy kỹ năng sống cho trẻ, phụ huynh luôn che chở, làm
Trang 2giúp trẻ mọi việc vì họ nghĩ con mình còn nhỏ chưa tự làm được những việc đó Họđâu biết rằng chính những suy nghĩ và việc làm của các bậc cha mẹ đã tước đi quyền
tự do của con, không cho con được nói, không cho con được làm và đến khi quay đầulại cha mẹ mới biết con mình quá thụ động, nhu nhược, quá nhút nhát, luôn chờ vào
sự giúp đỡ của người lớn… Ngay từ khi còn bé cha mẹ định hướng cho con những kỹnăng cần thiết của từng lứa tuổi như: Dạy con biết nói cảm ơn, xin lỗi, chào hỏi, dạy
con biết cách tự lập như phục vụ bản thân, dạy con biết bảo vệ bản thân “ Ngã phải tự đứng lên, phải làm gì khi bị người khác bắt nạt mà không phải mách cô giáo, mách
bố mẹ” Nếu cha mẹ dạy cho con được những kỹ năng đó ngay từ khi còn bé chắc
chắn đứa trẻ sẽ hình thành cho mình được các kỹ năng ban đầu, sẽ thích nghi đượcvới môi trường sống hiện nay
Đối với trẻ 3-4 tuổi là lứa tuổi mà trẻ đã có những kỹ năng cơ bản như quan sát,chú ý lắng nghe, tìm tòi, khám phá, thực hiện một số việc đơn giản… tuy nhiên các
kỹ năng đó còn bộc lộ một cách sơ sài, phiến diện, bên cạnh đó ở giai đoạn này trẻhọc, tiếp thu, lĩnh hội những giá trị sống để phát triển nhân cách, đồng thời trẻ rất dễbộc lộ cảm xúc, chưa có nhiều kỹ năng ứng phó với căng thẳng và cảm xúc, vốn hiểubiết về thế giới xung quanh còn nhiều hạn chế bởi vậy mà nhiều trẻ còn thụ động,không biết ứng phó với các tình huống nguy cấp, không biết tự bảo vệ mình trướcnguy hiểm hoặc tìm kiếm sự giúp đỡ từ người khác….Do đó nếu không tác động,không có những biện pháp giáo dục phát triển và rèn luyện các kỹ năng sống cho trẻtrước thì khi bước sang bước sang một môi trường mới xa lạ trẻ sẽ không thể tích nghikịp và gây ra hiện tượng “ Khủng hoảng tâm lý và sợ phải đi học, một số trẻ khôngđược chuẩn bị tốt về kỹ năng và tâm lý dễ dẫn đến thái độ co cụm bản thân, khôngdám thể hiện mình trước mọi người vì vậy việc dạy các kỹ năng cho trẻ ở lứa tuổimầm non đặc biệt là độ tuổi 3-4 tuổi là rất cần thiết
Thực tế, giáo dục kĩ năng sống đã được áp dụng ở trường mầm non, nhưng việc
áp dụng này còn có những bất cập như: cách giáo dục các kỹ năng còn chú trọng vàoviệc thực hiện các hành động chứ chưa chú trọng đưa các hành động đó vào ý thứccủa trẻ, chưa phát huy được hết tiềm năng và sự tự tin ở trẻ và khi dạy trẻ giải quyếtnhững mâu thuẫn còn mang tính làm theo, áp đặt, cứng nhắc hay những cách ứng phóvới các nguy hiểm xung quanh trẻ chưa được giáo viên thường xuyên chú ý để giáodục
Hiểu được tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng sống biết quan tâm chia sẻcho trẻ và mong muốn mỗi đứa trẻ lớp tôi sẽ có một tình yêu thương với mọi ngườixung quanh thì trẻ có thể tiếp nhận, đương đầu với các thử thách, biết hợp tác, biếtchia sẽ giải quyết được các mâu thuẫn từ đơn giản đến phức tạp, bản thân chúngkhông thụ động luôn luôn tự tin, làm chủ được bản thân mình và biết ứng phó trongmọi hoàn cảnh trong cuộc sống đời thường một cách văn minh đúng với độ tuổi và
Trang 3thúc đẩy sự phát triển cá nhân cho các cháu Chính vì vậy bản thân tôi đã lựa chọn đề
tài: “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp cho trẻ 3-4 tuổi trường mầm non ”
PHẦN II: NỘI DUNG
1 Thực trạng:
a Thuận lợi:
Bản thân tôi đã nhiều năm được phân công làm công tác chăm sóc giáo dục trẻ
độ tuổi 3-4 tuổi nên có điều kiện để tìm hiểu và hiểu hơn về tâm lý của trẻ độ tuổi này,bên cạnh đó cũng tích góp được nhiều kinh nghiệm nhất định về cách dạy trẻ về các
kỹ năng sống và được tham gia học chuyên đề dạy trẻ kỹ năng sống cho trẻ Mầm non
do nhà trường và phòng giáo dục tổ chức Tôi thường xuyên tìm tòi nghiên cứu tàiliệu và cũng đã được thể nghiệm những hình thức và phương pháp dạy trẻ kỹ năngsống cùng bạn bè đồng nghiệp để rút ra những bài học, những kinh nghiêm bổ ích
Đặc biệt hơn nữa phụ huynh lớp tôi luôn quan tâm đến con em mình, nhiệt tìnhủng hộ, cùng tôi trao đổi trong việc dạy dỗ các cháu và cách rèn luyện các kỹ năngsống một cách thoải mái, cởi mở Diện tích trong nhóm lớp rộng rãi, thoải mái, sànnhà sạch sẽ, lát gạch thoáng mát Trang bị cơ sở vật chất trong lớp đầy đủ đáp ứngnhu cầu học và chơi của trẻ
b Khó khăn:
Số trẻ trong lớp đông, điều kiện kinh tế gia đình còn gặp nhiều khó khăn, việctiếp cận với các thông tin, tri thức còn nhiều hạn chế, nhận thức của từng trẻ khôngđồng đều, do đó cùng một thời gian và biện pháp dạy trẻ các nội dung kỹ năng sốngnhưng kết quả trên trẻ đạt chưa tương đương với nhau Một số trẻ nhút nhát nênkhông tự tin khi tham gia vào các hoạt động, một số trẻ lại quá hiếu động nên khi hoạtđộng chưa chú ý vào sự hướng dẫn của cô, kỹ năng sống của trẻ còn nhiều hạn chế
Mặc dù nhà trường đã hỗ trợ và đầu tư, tuy nhiên kinh phí trong việc tổ chứcmột số các hoạt động ngoại khoá vào các ngày lễ, ngày tết nhằm dạy kỹ năng sốngcho trẻ còn hạn chế và chưa thường xuyên
Bên cạnh đó các bậc phụ huynh còn hay quan niệm “ trẻ làm không an toàn” và
thường làm thay trẻ nên trẻ ít có cơ hội tự vươn lên, hoặc có những biện pháp giáodục trẻ về kỹ năng sống chưa phù hợp còn mang tính chất dạy trẻ thực hiện theo yêucầu của người lớn, áp đặt, bắt buộc, nhiều phụ huynh chưa hiểu hết tầm quan trọngcủa việc trang bị kỹ năng giao tiếp và tâm thế cho con em mình vào lớp 1 một cách tựtin mà thường chú trọng cho con học chương trình lớp 1 trước khi vào lớp 1 như họcchữ, học toán Nhiều người còn nhầm lẫn giữa kỹ năng và hành động nên việc dạycon có được những hành động theo yêu cầu của người lớn thì cho rằng trẻ đã có kỹnăng
Trang 4c Kết quả khảo sát đầu năm:
Đánh giá đầu năm cho thấy kết quả trên trẻ như sau:
Nội dung đánh giá
Tổng
số trẻ được đánh giá
Tổng số
Tỷ lệ (%)
Tổng số
Tỷ lệ (%)
Ngay từ đầu năm học tôi đã nghiên cứu và lập kế hoạch xây xựng môi trường
để lồng ghép ,tích hợp dạy trẻ kỹ năng giao tiếp dựa trên kế hoạch của nhà trường vàphù hợp với chương trình chăm sóc giáo dục trẻ đó là xây dựng môi trường vật chất
và môi trường xã hội cho trẻ học tập và trải nghiệm
a Xây dựng môi trường vật chất : Được hiểu là tất cả những đồ dùng đồ chơi,
bàn ghế, phòng học có xung quanh trẻ Gồm môi trường trong lớp học và môitrường ngoài lớp học Để môi trường lớp học có tác dụng rèn một số kỹ năng cho trẻchúng ta cần quan tâm việc tạo môi trường lớp học đẹp hấp dẫn thu hút trẻ
+ Xây dựng môi trường ngoài lớp học : Gồm các loại đồ chơi ngoài trời được
sắp xếp khoa học, đẹp mắt, thuận tiện cho trẻ trải nghiệm như: Xít đu, thang leo cầutrượt, cổng chui vv và các khu vực chơi như khu vực chơi thể thao, khu vực trảinghiệm với cát nước, khu vực các con vật nuôi
Khi tổ chức cho trẻ chơi với các hoạt động chơi ngoài trời là cơ hội tốt nhất đểrèn cho trẻ cho trẻ mạnh dạn tự tin hợp tác, thông qua các trò chơi vận động trẻ được
Trang 5thỏa mãn nhu cầu chơi vừa luyện tập cho trẻ các kỹ năng bò, chui, cách giữ thăngbằng sự tự tin khi đi trên cầu hay leo trèo qua những vật cản khi có sự cố xẩy ra trongcuộc sống Tôi còn tạo góc thiên nhiên, bể chơi cát nước để trẻ trải nghiệm và khámphá, phát huy và thỏa mãn tính tò mò ,quan sát ,khám phá thế giới xung quanh trẻ Ví
dụ như : Trẻ có thể làm thí nghiệm với nước như pha nước màu, hay nước có thể thấmqua đất, qua cát nhưng không thấm được qua bao ni lon hay chai nhựa ,chai thủy tinh
và nước thật sự cần thiết cho sự sống của cây, từ đó giáo dục trẻ biết sử dụng tiết kiệmnước và không vứt rác bừa bãi
Ở sân chơi thể thao tôi đã tôt chức cho trẻ chơi theo các nhóm chơi phù hợp với
sở thích của trẻ như: Nhóm chơi với lốp xe, nhóm chơi nhảy dây, nhóm chơi bò chui qua cổng.Với nhóm chơi bò chui qua cổng trẻ phải mạnh dạn kiên trì vì đường chui dài nếu không cố gắng sẽ về đích chậm hơn so với bạn trong một thời gian nhất định,nhóm chơi thi đọc chữ cái và chữ số trên sân
Trẻ chơi bò chui qua cổng được làm bằng lon bia và bật liên tục qua lốp xe
Hình ảnh Bé đọc chữ cái và chữ số trên sân
Trang 6* Môi trường trong lớp học.
Ở môi trường trong lớp học tôi đã trang trí, trang bị cho trẻ tranh ảnh, đồ dùng đồchơi có độ mở và khá phong phú để phát huy tốt kỹ năng giao tiếp cho trẻ
Ví dụ: Ở góc sách truyện: tôi trang bị nhiều loại sách phù hợp với từng chủ
đề, kệ để sách có thể di chuyển được để có thể giờ đón trả trẻ phụ huynh và trẻ có thể
tự do tham khảo hình thành kỹ năng tiền đọc cho trẻ Hay ở góc học tập mảng bé vuihọc toán tôi đã xây dựng mảng mở để trẻ tự học tự tìm tòi để trẻ cùng chủ động họcvới nhau đồng thời trẻ được làm quen với các phép toán như đếm, tách, gộp, gắn sốtương ứng và làm quen với các con số hình thành kỹ năng tiền học toán sau này chotrẻ ở tường tiểu học
Hình ảnh trẻ bé vui học toán
Trang 7Bản thân tôi luôn tạo mọi điều kiện tốt cho trẻ học tập vui chơi, khám phá mộtcách lành mạnh, không mang tính áp đặt hay gò bó trẻ và luôn động viên khuyếnkhích trẻ mạnh dạn phát huy những điểm mạnh của bản thân Ví dụ như ở góc nghệthuật tôi đã trang trí với nhiều họa tiết hoa văn sặc sỡ phù hợp với thị hiếu của trẻđồng thời thu hút trẻ tham gia vào các hoạt động, các đồ dùng, dụng cụ ở góc nàyđược tôi lựa chọn và sắp xếp phù hợp cho hoạt động nghệ thuật như bút màu, giấy vẽ,màu nước, trống, song loan, sắc xô, quạt múa, mũ múa và cạnh bên là nơi trưng bàysản phẩm và sân khấu biểu diễn văn nghệ Các đồ dùng , dụng cụ được tôi sắp xếpgọn gàng vừa tầm trẻ thấy và dễ dàng cho việc trẻ tự lấy sử dụng cũng như việc cất lạigọn gàng Đặc biệt khi trẻ chơi ở góc này trẻ rất hứng thú và cảm thấy tự tin vì trẻđược tự do biểu diễn các tiết mục văn nghệ mà mình thích hay phát huy những sỡtrường của mình như diễn kịch, hát, múa, đọc thơ và được trương bày các sản phẩm
do chính tay các cháu tự tạo ra, ngoài ra trẻ còn học được cách gọn gàng năn nắp khichơi xong biết cất lại gọn gàng về chỗ cũ
Ảnh Hình ảnh trẻ cùng các bạn biểu diễn văn nghệ
Khi xây dựng kế hoạch tạo môi trường cho trẻ trong lớp học tôi còn chú ý lựachọn các góc chơi vừa phù hợp với sở thích các nhân trẻ vừa phát huy được tính hợptác và làm việc theo nhóm của trẻ Khi sắp xếp các góc chơi tôi cũng chú ý sắp xếpcác góc thường ôn ào như góc xây dựng và góc vận động gần nhau ,góc học tập vàgóc sách truyện gần nhau để tránh ảnh hưởng bởi các tác động ồn ào khi trẻ tham gia
ở các góc chơi cần sự tập trung và yên tĩnh
Tôi cũng chú ý xây dựng góc tuyên truyền đầy đủ các nội dung, thường xuyênthay đổi các nội dung để phụ huynh kịp thời nắm tình hình của trẻ, trao đổi với phụ
Trang 8huynh những nội dung và biện pháp chăm sóc và giáo dục trẻ tại nhà, bàn bạc cáchgiải quyết những khó khăn gặp phải.
Ảnh góc tuyên truyền
b Xây dựng môi trường xã hội :
Được hiểu là tạo môi trường giao tiếp cho trẻ với mọi người xung quanh trẻĐiều mà tôi đặc biệt chú ý trong việc tạo môi trường dạy trẻ kỹ năng giao tiếp đó làxây dựng 1 môi trường xã hội thu nhỏ tại trường Mầm non cho trẻ Tôi luôn tạo cơhội để trẻ giao tiếp với những người xung quanh trẻ như cô với trẻ, trẻ với trẻ, trẻ vớingười lớn , giúp trẻ có được những mối liên kết mật thiết với những bạn khác tronglớp, trẻ biết chia sẻ chăm sóc, trẻ học được cách hành xử, biết lắng nghe trình bày vàdiễn đạt được ý của mình khi vào trong các nhóm trẻ khác nhau, giúp trẻ luôn cảmthấy tự tin khi tiếp nhận các thử thách mới đồng thời tạo cơ hội để trẻ bộc lộ nhữngsuy nghĩ, tâm tư, nguyện vọng và tạo điều kiện cho trẻ giao tiếp và thể hiện sự quantâm của mình đối với mọi người, đối với sự vật hiện tượng gần gũi xung quanh
Ví dụ : Tôi thường lựa chọn các bức tranh có nội dung dạy trẻ về các lễ nghichào hỏi lẽ phép hay các hành vi khi được nhận quà từ người khác, không nhận quà
và đi theo người lạ, khi ở nhà một mình không mở cửa cho người lạ vào, hay nhặtrác bỏ vào thùng rác để dán hai bên cánh cửa lớp nhằm giúp trẻ học hỏi và nhắc nhởtrẻ những phép tắc những hành vi đẹp, cách ứng xử đẹp với mọi người xung quanh vàmôi trường
Trang 9Biện pháp 2: Lựa chọn các nội dung kỹ năng giao tiếp cơ bản cần dạy trẻ
Đối với trẻ em 3-4 tuổi, có nhiều kỹ năng sống quan trọng mà trẻ cần có, cầnđược hình thành và luyện tập trước khi tập trung vào học văn hóa Tuy nhiên qua kếtquả nghiên cứu tôi nhận thấy rằng để chuẩn bị cho trẻ độ tuổi mẫu giáo biết quan tâmchia sẻ thì cần giáo dục và phát triển cho trẻ những kỹ năng cơ bản sau:
*Kỹ năng giao tiếp tự tin trước mọi người:
Người ta thường nói: chỉ cần tự tin là giành được 50% thành công Tự tin là điềuhết sức cần thiết để có thể thành công trong cuộc sống, sự nghiệp Tuy nhiên khôngphải ai cũng có thể luôn đạt được sự tự tin cần thiết trong nhiều tình huống Do đó tựtin là một trong những yếu tố kỹ năng quan trọng mà chúng ta cần từng bước xâydựng cho trẻ từ khi còn nhỏ tuổi Sự tự tin sẽ giúp trẻ dám nỗ lực, không ngại thửthách; trẻ tự tin sẽ có khả năng sống độc lập, hòa nhập xã hội tốt và dễ thành công hơntrong cuộc sống Vậy tự tin là gì? Làm thế nào để giúp trẻ tự tin hơn?
Để trả lời được câu hỏi này trước tiên đòi hỏi giáo viên phải hiểu và nắm đượckhái niệm của tự tin là gì? Tự tin là hoàn toàn tin tưởng vào bản thân, là nhận thức vànắm rõ được bản thân mình, chứ không có nghĩa là tin tưởng bản thân một cách mùquáng Thiếu tự tin là hệ quả của việc đánh giá thấp bản thân, điều này khiến conngười không thể phát huy được những khả năng tiềm ẩn Mất tự tin làm chúng ta nhụtchí, không dám nỗ lực, ngại thử thách, tự ti với bản thân và sống khép mình với xãhội
Vậy làm thế nào để giáo dục trẻ kỹ năng giao tiếp tự tin cho trẻ mẫu giáo 3-4tuổi ? Đó quả là một vấn đề không phải đơn giản, vì trên thực tế trẻ lớp tôi phụ trách
đa phần là con em có cha mẹ làm nghề nông dân nhiều nên sự hiểu biết về cách dạy
kỹ năng giao tiếp tự tin cho con còn nhiều phụ huynh chưa hiểu rõ hết Những ngàyđầu đến lớp nhiều trẻ rất ít nói, trong giờ học khi được cô giáo gọi lên trả lời câu hỏitrẻ không đứng lên trả lời mà trẻ rụt rè Nắm bắt được điều đó nên vào đầu năm học khi phân tổ, tôi thường phân những trẻ nhút nhát ngồi gần những trẻ mạnh dạn đểgiúp trẻ có thể giao lưu, trò chuyện giúp trẻ mạnh dạn hơn Đối với những trẻ nhútnhát trong giờ học tôi thường quan tâm, gọi trẻ trả lời nhiều hơn, khen, động viênkhích lệ trẻ kịp thời để giúp trẻ tự tin với bản thân hơn, cuối ngày động viên khích lệtrẻ bằng việc cho trẻ cắm cờ bé ngoan hàng ngày, buổi sáng khi bố mẹ đưa đến lớp tôithường quan tâm, hỏi han trẻ để trẻ giao lưu với cô giúp trẻ mạnh dạn tự tin hơn
Ví dụ: Trong lớp tôi có Cháu: Vi Thị Thanh Trúc, Sầm Thị Bảo Ly, … mỗi sáng
bố mẹ đưa đến lớp, trẻ không chịu vào lớp với cô mà cứ khóc và đòi về Đối vớinhững trẻ đó tôi và giáo viên trong lớp vào các buổi chiều trước khi trẻ trả, chúng tôithường trò chuyện gần gũi, động viên khuyến khích trẻ bằng các hình thức như: Hômnay cô thấy con học bài rất giỏi, trong lớp con ngồi học rất ngoan nhưng cô muốn
Trang 10ngày mai con đi học con sẽ không khóc nhè nữa nhé! Như vậy thì cô và các bạn sẽyêu con hơn đấy!
Ví dụ: vào giờ đón trẻ, tôi dùng hình thức khen ngợi, động viên trẻ bằng cách:Hôm nay con có váy đẹp thế? Ai mua váy đẹp cho con đấy? Sau khi vào lớp, tròchuyện với trẻ xong tôi dùng hình thức khen ngợi , động viên trẻ trước lớp: Hôm nay
cô thấy bạn Vi Thị Thanh Trúc đến lớp rất ngoan, không khóc nhè nữa đâu, cả lớpmình cùng động viên và khen bạn nào! Bằng những câu động viên, gần gũi của côgiáo dần dần sẽ giúp trẻ tự tin hơn, thích đến lớp hơn Bên cạnh đó để giúp trẻ tự thìtrong các giờ học hoạt động học, với những trẻ nhút nhát tôi tăng cường cho trẻ đượctrả lời câu hỏi của cô, khi trẻ trả lời xong nếu đúng thì cô và các bạn động viên khenngợi, còn nếu trẻ chưa trả lời được vì nhiều lý do (Có thể trẻ biết những không dámnói ra những điều suy nghĩ của mình hoặc có thể trẻ chưa biết trả lời câu hỏi của cô),
dù bất cứ lý do nào giáo viên cùng không nên chê trẻ và sẽ gợi mở bằng cách dẫn dắttrẻ trẻ theo nội dung câu hỏi giúp trẻ trả lời, sau mỗi lần như vậy cô và các bạn lại cổ
vũ, động viên sẽ giúp trẻ thấy tự tin hơn
Ví dụ : Trong giờ hoạt động âm nhạc, tôi giúp trẻ tự tin khi lên biểu diễn, khibiểu diễn trẻ biết hát kết hợp cử chỉ, điệu bộ minh họa, hoặc khi vận động múa, hayvận động minh họa trẻ biết thể hiện bằng nét mặt, động tác và ánh mắt
Ngoài ra vào các thời điểm trong ngày khi tổ chức cho trẻ tham gia vào hoạtđộng lao động vào chiều thứ 6 hàng tuần, tôi phân công cho từng nhóm, mỗi nhóm sẽphụ trách lau dọn một góc Trước khi vào phân công tôi giao nhiệm vụ cho trẻ: Hômnay cô và các con sẽ cùng lau dọn giá đồ chơi của lớp mình cho thật sạch sau đó cáccon sẽ giúp cô sắp xếp đồ dùng đồ chơi lên giá cho thật gọn gàng, các nhóm sẽ cùngthi đua xem nhóm nào làm nhanh, sạch và sắp xếp gọn gàng nhất nhé! Với trẻ nhútnhát, tôi nhắc nhở bằng cách: Hôm nay bạn Bảo Ly, bạn Ánh, sẽ cùng các bạn ở nhómmình giúp cô lau dọn đồ dùng đồ chơi nhé, cô thấy hôm trước các bạn này làm rất tốt,hôm nay các con sẽ cố gắng hơn nữa nhé!
Bên cạnh việc dạy trẻ tự tin khi trả lời các câu hỏi của cô, khi tham gia biểudiễn văn nghệ và qua hoạt động thì việc dạy trẻ không nhận quà và đi theo người lạ là
kỹ năng cần thiết giúp trẻ tự tin, chủ động hơn trong cuộc sống
Ví dụ: Chủ đề “bản thân”: Với giờ học khám phá, tôi sẽ đưa ra hai tình huống
và cung cấp cho trẻ các kiến thức khi người lạ cho quà không được sự cho phép của
bố mẹ thì không được nhận, khi người lạ rủ đi không được đi theo:
- Khi người lạ cho quà con phải làm gì ?
- Nếu người lạ rủ đi con sẽ làm như thế nào?
- Khi nào con được nhận quà của người lạ?
Trang 11Sau đó tôi cho trẻ chơi đóng vai “ Bé na ở nhà một mình”, “Bé mi mi không nhận quàcủa người lạ”
Ngoài ra việc giao lưu tình cảm, tiếp xúc với trẻ là một cách tạo ra sự tin tưởng,gắn bó giữa trẻ với người xung quanh Tăng cường sự phát triển các giác quan, gópphần tích cực phát triển các kỹ năng xã hội, trong đó có kỹ năng sống tự tin Bên cạnh
đó để giúp trẻ có kỹ năng sống tự tin, vào các thời điểm trong ngày tôi luôn tạo cơ hộigần gũi, trò chuyện với trẻ bằng lời nói, cử chỉ thể hiện cảm xúc, ánh mắt, nét mặt sẽkhiến trẻ cảm nhận được thái độ, tình cảm của người giao tiếp Trong lớp tôi có một
số trẻ nhút nhát, tôi luôn tạo cơ hội gần gũi trò chuyện với trẻ bằng những câu hỏi đơn
giản: “Hôm nay con có áo mới đẹp thế? Ai mua áo cho con đấy!”, Hoặc “ Hôm qua chủ nhật con được bố mẹ cho đi chơi ở đâu? Con có thích không?”…với những câu
hỏi gợi mở gần gũi như vậy dần dần trẻ giúp trẻ mạnh dạn hơn
Với những hình thức giáo dục cho trẻ như vậy qua một thời gian tôi thấy trẻ lớptôi đã có sự tiến bộ rõ rệt, hầu hết trẻ đã mạnh dạn, tự tin, và tích cực tham gia phátbiểu trong giờ học, tích cực tham gia các hoạt động của lớp, những trẻ nhút nhát đã tựtin hơn khi đứng trước lớp biểu diễn văn nghệ hoặc mạnh dạn hơn trong việc đưa racác ý kiến cá nhân của mình Có thể nói việc rèn kỹ năng giao tiếp tự tin giúp trẻ luônvui vẻ, linh hoạt, tạo nền tảng cho cuộc sống vững vàng cho trẻ sau này
* Kỹ năng hợp tác chia sẻ:
Hợp tác là khi mọi người biết làm việc chung với nhau và cùng hướng về mộtmục tiêu chung Một người biết hợp tác sẽ nhận được sự hợp tác Khi có yêu thươngthì có sự hợp tác Ở độ tuổi này trẻ bắt đầu quan tâm đến bạn trong nhóm, trẻ sẵn sàngchia sẻ với bạn những suy nghĩ của mình, biết hợp tác với nhau để xây dựng một côngtrình (Khi chơi ở góc xây dựng), biết hợp tác với nhau để tạo ra một bức tranh ( Khichơi góc tạo hình…) Nói tóm lại hợp tác là khi mọi người biết làm việc chung vớinhau và cùng hướng về một mục tiêu chung Tuy nhiên trẻ vẫn làm việc theo nhómvới cách hiểu đơn giản là gộp bạn lại chứ chưa có sự gắn kết Vì vậy cô giáo phải cần
tổ chức thường xuyên và đa dạng hóa các hoạt động theo nhóm để trẻ biết tạo ra tinhthần đồng đội, tạo niềm vui với kết quả đạt được
Để làm được điều này, tôi thường tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi theo nhóm,trò chơi dân gian, trò chơi vận động: kéo co, rồng rắn lên mây, mèo đuổi chuột, chồng
nụ chồng hoa, bịt mắt bắt dê…các trò chơi có luật tiếp sức để trẻ thể hiện rõ tinh thầnđồng đội giúp đỡ nhau cùng hoàn thành nhiệm vụ
Ngoài ra trong giờ hoạt động góc, nhất là góc phân vai, góc xây dựng và gócnghệ thuật trẻ cũng thể hiện rõ và tinh thần hợp tác với bạn để xây dựng một côngtrình, tạo ra một sản phẩm Biết phân vai chơi, biết cùng nhau làm việc để tạo nên mộtcông trình, một sản phẩm mà trẻ thích
Trang 12Ví dụ: Khi chơi góc xây dựng “Xây ao cá” , trẻ biết phân công bạn nào làm kỹ
sư trưởng, bạn nào xây hàng rào, bạn nào xây ao cá và ai là người đi mua cá ở gócbán hàng về để nuôi…Khi bạn xây dựng xong hàng rào biết ra giúp đỡ các bạn khác
để cùng nhau hoàn thành tốt công trình xây dựng của nhóm mình
Ví dụ: Góc nghệ thuật, khi làm bức tranh tặng chú bộ đội nhân ngày 22/12 bằngnguyên vật liệu thiên nhiên: Trẻ biết phân công ai là người in hình bông hoa trên đá,
ai là người cắt những chiếc lá tạo thành bông hoa, ai là người sắp xếp và dán thànhbức tranh
Ví dụ: Góc chơi gia đình: Trẻ biết phân công bạn nào đóng vai bố, bạn nàođóng vai mẹ, ai đóng vai các con…
Ngoài ra thông qua các câu chuyện, các bài hát giáo viên giúp trẻ học cách cùnglàm việc với bạn, đây là một công việc không nhỏ đối với trẻ ở lứa tuổi này Khả nănghợp tác sẽ giúp trẻ biết cảm thông và cùng làm việc với các bạn Để giúp trẻ có kỹnăng hợp tác chia sẻ được tốt thì giáo viên cần phải tổ chức những hoạt động này mộtcách thường xuyên, giáo dục trẻ biết giúp đỡ nhau trong công việc, hình thành cho trẻmột đức tính tốt về tinh thần đồng đội, tạo cho trẻ một lý tưởng sống cao đẹp trongtương lai
*Kỹ năng tự phục vụ bản thân:
Bởi môi trường xung quanh chúng ta nó đều có hai mặt đối lập nhau đó là giúpchúng ta tồn tại cuộc sống, song cũng rất nguy hiểm Ví dụ: Điện rất cần trong đờisống sinh hoạt, nhưng nếu không cẩn thận thì nó cũng vô cùng nguy hiểm hoặc là lửacũng vậy Do đó chúng ta phải dạy trẻ nhận biết về giá trị của bản thân và cách tự bảovệ bản thân ,biết nhận biết nguy hiểm, biết xử lý khi bị ngã, biết tự xử lý vết thương,biết tránh xa những nơi nguy hiểm hay cách xử lý khi có người lạ muốn bắt cóc hayxâm hại đến mình … dạy trẻ kỹ năng lao động tự phục vụ cho bản thân mình, rèn tính
tự lập như : Biết tự rửa tay sạch sẽ trước khi ăn, chỉ ăn uống tại bàn ăn, biết cách sửdụng những đồ dùng, vật dụng trong ăn uống một cách đúng đắn, ăn uống gọn gàng,không rơi vãi, nhai nhỏ nhẹ không gây tiếng ồn, ngậm miệng khi nhai thức ăn, biếtmời trước khi ăn, cảm ơn sau khi được nhận đồ từ người khác, biết tự dọn, cất đúngchỗ bát, chén, thìa, ngồi ngay ngắn, ăn hết suất không làm ảnh hưởng đến người xungquanh … hoặc biết giúp người lớn dọn dẹp và làm những việc vừa sức của mình
*Kỹ năng tự chăm sóc bản thân:
+ Kỹ năng tự xúc ăn:
Trẻ ở độ tuổi này có khả năng tự xúc ăn, tuy nhiên có nhiều trẻ khi ăn xúc cơmcòn rơi vãi, có những trẻ không tự xúc mà chỉ đợi cô xúc cho thì mới ăn Chính vì vậytrước khi vào giờ ăn tôi thường kể cho trẻ nghe một số câu chuyện do tôi sưu tầm cónội dung liên quan đến việc tự xúc cơm ăn, sau đó gợi hỏi trẻ: Bạn nhỏ trong câu
Trang 13chuyện có ngoan không? Vì sao lại chưa ngoan? Sau đó cô giáo dục trẻ: các con lớnrồi phải tự xúc ăn thì mới ngoan, nếu bạn nào không tự xúc cơm ăn thì các em lớp bé
sẽ cười chúng mình đấy!
+Kỹ năng tự mặc áo, cởi áo, gấp quần áo:
Hàng ngày, nhất là vào mùa đông, trẻ thường mặc nhiều áo đến trường, trướckhi đi ngủ trẻ phải cởi bớt áo ra, trẻ thường để quần áo lộn xộn dẫn đến việc giáo viênmất rất nhiều thời gian để gấp quần áo cho trẻ Chính vì vậy vào giờ hoạt động góc,hoạt động chiều tôi đã dạy cho trẻ kỹ năng gấp quần, áo, cách cởi áo, mặc áo Để việcdạy trẻ có hiệu quả, ở góc kỹ năng tôi làm một số bộ sách về kỹ năng cho trẻ được tậpluyện: Tập cài cúc áo, cởi cúc áo, mặc áo, gấp áo, kéo khóa…để từ đó trẻ có thể ứngdụng vào thực tế đạt hiệu quả cao
Ảnh trẻ tự mặc áo, gấp áo + Kỹ năng chăm lo vệ sinh cá nhân:
Vệ sinh cá nhân là một việc làm không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày củatrẻ Vệ sinh cá nhân bao gồm: Rửa tay, lau mặt, đánh răng , chải đầu Những việc làmnày được tôi thực hiện dạy trẻ một cách thường xuyên Dạy trẻ rửa tay trước khi ăn,sau khi đi vệ sinh, khi tay bẩn, rèn cho trẻ biết tự rửa tay dưới vòi nước bằng xàphòng đúng quy trình, đúng kỹ năng
Ảnh trẻ rửa tay lau mặt
Trang 14Với những kỹ năng này người lớn đặc biệt là bố mẹ trẻ sẽ yên tâm hơn về trẻ.Trẻ sẽ dần có thói quen về vệ sinh cá nhân sạch sẽ, gọn gàng, biết tự lựa chọn và mặcnhững trang phục phù hợp với thời tiết để bảo vệ sức khỏe cho chính mình Không chỉdừng lại ở đó mà những kỹ năng này còn giúp trẻ khéo léo hơn, có ý thức và có tínhkiên trì, làm việc một cách chủ đích hơn.
*Kỹ năng tự bảo vệ bản thân:
Xã hội hiện đại mang đến cho cuộc sống con người nhiều tiện ích, sự thoải máinhưng cũng tiềm ẩn nhiều mối nguy hiểm, đặc biệt là đối với con trẻ Điều này đòihỏi mỗi trẻ đều phải có những kỹ năng để xử lý cũng như bảo vệ chính bản thân mình.Bất cứ một sự vật nào hiện ra đều trở thành một đề tài thu hút đối với trẻ Đó được coi
là cơ hội để mở rộng kiến thức nhưng đồng thời cũng có thể là mối nguy hại khônlường đối với trẻ Việc trang bị cho trẻ những kỹ năng bảo vệ bản thân sẽ giúp trẻ cóthể an toàn hơn và tự tin hơn để khám phá cuộc sống muôn màu trong xã hội
Kỹ năng bảo vệ bản thân là những hiểu biết của một người về những sự việcxung quanh mình cũng như cách để hành động đúng, an toàn đối với sự vật đó Trẻ có
kỹ năng bảo vệ bản thân sẽ biết cách làm thế nào để tránh xa những mối nguy hiểmhoặc khám phá thế giới trong phạm vi an toàn
Trên thực tế, trẻ ở lứa tuổi mẫu giáo lớn 3-4 tuổi hầu hết trẻ chưa phân biệtđược những gì là nguy hiểm hay không nguy hiểm đối với mình Chính vì vậy nênviệc giúp trẻ phân biệt những mối nguy hiểm luôn được tôi quan tâm, lồng ghép vào
để giáo dục trẻ qua những câu chuyện, qua hoạt động học, qua tranh ảnh, video…Đểviệc giáo dục trẻ kỹ năng tự bảo vệ được tốt, tôi đã lựa chọn ra những mối nguy hiểmthường xảy ra trong cuốc sống hàng ngày đối với trẻ để lồng ghép vào các thời điểmtrong ngày cho thích hợp Cụ thể: Các mối nguy hiểm trong ga đình, trường học : Ổđiện, quạt điện, bếp ga, phích nước nóng, bàn là…tôi sẽ lồng vào hoạt động khám phá
để dạy trẻ Tôi cho trẻ kể tên về những đồ dùng trong gia đình nhà mình, sau đó chotrẻ xem tranh về những đồ dùng đó, hỏi trẻ xem những đồ dùng này các con có được
sử dụng không? Vì sao?
Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc hỏi trẻ những câu hỏi như vậy sau đó cô giáodục trẻ không được lại gần, không được sử dụng những đồ dùng đó thì trẻ sẽ rất mauquên Chính vì vậy ngoài việc giáo dục trẻ biết được mối nguy hiểm của những đồdùng đó sau khi trẻ được khám phá về đồ dùng gia đình tôi tổ chức cho trẻ chơi tròchơi trên màn hình các trò chơi: “Loại bỏ những đồ dùng gây nguy hiểm cho trẻ”, haytrò chơi “ Hãy gạch chéo vào đồ dùng mà bé không được sử dụng”…
Các mối nguy hiểm ngoài xã hội: bắt cóc, lạc đường, đi theo người lạ, nhữngnơi nguy hiểm gần ao hồ, cột điện, …với những mối nguy hiểm này tôi sẽ truyền đạt
