Kiến thức: - Mô tả được hiện tượng nở vì nhiệt của các chất rắn, lỏng, khí.. - Nhận biết được các chất rắn và chất lỏng khác nhau nở vì nhiệt khác nhau, các chất khí khác nhau nở vì nhiệ
Trang 1TÊN CHỦ ĐỀ: SỰ NỞ VÌ NHIỆT CỦA CÁC CHẤT
Thời lượng dạy học: 4 tiết (từ tiết 22 đến tiết 25)
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
- Mô tả được hiện tượng nở vì nhiệt của các chất rắn, lỏng, khí
- Nhận biết được các chất rắn và chất lỏng khác nhau nở vì nhiệt khác nhau, các chất khí khác nhau nở vì nhiệt giống nhau
- Nêu được ví dụ về các vật khi nở vì nhiệt, nếu bị ngăn cản thì gây ra lực lớn
- Mô tả được cấu tạo, hoạt động của băng kép
- Vận dụng được kiến thức về sự nở vì nhiệt để giải thích một số hiện tượng và ứng dụng thực tế
2 Kĩ năng:
- Biết đọc các bảng biểu để rút ra kết luận cần thiết
- Làm được thí nghiệm, mô tả được hiện tượng, phân tích được hiện tượng xảy ra để rút ra kết luận
- Rèn kỹ năng quan sát, so sánh
3 Thái độ:
- Rèn tính cẩn thận, trung thực, ý thức tập thể trong việc thu thập thông tin trong nhóm
4 Định hướng phát triển năng lực:
* Năng lực chung:
- Năng lực tự học
- Năng lực giải quyết vấn đề
- Năng lực giao tiếp
- Năng lực hợp tác
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ
* Năng lực chuyên biệt môn vật lí:
- Năng lực liên quan đến sử dụng kiến thức: K1, K3, K4
- Năng lực về phương pháp: P3; P8
- Năng lực trao đổi thông tin: X3; X4; X5; X6; X8
Trang 2II MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ NHẬN THỨC VÀ NĂNG LỰC ĐƯỢC HÌNH THÀNH
Nội dung/chủ
đề/chuẩn
Nhận biết Thông hiểu Vận dụng Vận dụng cao
Sự nở vì nhiệt
của các chất
Biết được hầu hết các chất
nở ra khi nóng lên và co lại khi lạnh đi
Hiểu được khi nóng lên thì thể tích của các chất tăng, khối lượng riêng giảm
Mô tả được hiện tượng nở
vì nhiệt của các chất
Đặc điểm sự
nở vì nhiệt của
các chất
- Nhận biết được các chất rắn và lỏng khác nhau thì
nở vì nhiệt khác nhau, các chất khí khác nhau nở vì nhiệt giống nhau
-Nhận biết được chất rắn
nở vì nhiệt ít hơn chất lỏng, chất lỏng nở
vì nhiệt ít hơn chất khí
So sánh được
sự giống nhau
và khác nhau
về sự nở vì nhiệt của chất rắn, chất lỏng, chất khí
Một số ứng
dụng của sự
nở vì nhiệt
Nhận biết được: Các vật
khi nở vì nhiệt, nếu bị ngăn cản có thể gây ra lực rất lớn
-Mô tả được cấu tạo và hoạt động của băng kép
-Giải thích được hiện tượng chốt ngang gãy trong TN 4
-Giải thích được hoạt động của băng kép
Vận dụng kiến thức về sự nở
vì nhiệt để giải thích được một số hiện tượng và ứng dụng thực tế
Vận dụng kiến thức về sự nở
vì nhiệt để giải thích được một số hiện tượng và ứng dụng thực tế
III CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP
Trang 31 Nhận biết:
Câu 1: Các chất rắn nở ra khi nào và co lại khi nào? [NB1]
Câu 2: Các chất lỏng nở ra khi nào và co lại khi nào?[NB2]
Câu 3: Các chất khí nở ra khi nào và co lại khi nào? [NB3]
Câu 4: Hãy đọc bảng 20.1 từ đó rút ra các đặc điểm về sự nở vì nhiệt của các chất? [NB4] Câu 5: Sư nở vì nhiệt của các chất nếu bị ngăn cản sẽ gây ra tác dụng gì? [NB5]
Câu 6: Mô tả cấu tạo của băng kép? [NB6]
Câu 7: Mô tả hiện tượng xảy ra khi đốt nóng băng kép? [NB7]
2 Thông hiểu:
Câu 1: Các chất nở ra khi nóng lên, vậy thể tích và khối lượng riêng của nó thay đổi như thế nào? [TH1]
Câu 2: Em hãy so sánh sự giống nhau và khác nhau về sự nở vì nhiệt của các chất rắn, lỏng, khí? [TH2]
Câu 3: Giải thích hiện tượng chốt ngang gãy trong thí nghiệm lực xuất hiện trong sự co dãn
vì nhiệt? [TH3]
Câu 4: Tại sao băng kép bị cong khi đốt nóng [TH4]
:3 Vận dụng
Câu 1: Vì sao chiều cao tháp Eiffel ở hai mùa khác nhau? [VD1]
Câu 2: Tại sao khi đung nước, người ta không đổ nước thật đầy ấm? [VD2]
Câu 3: Tại sao quả bóng bàn bị bẹp cho vào nước nóng lại phồng lên? [VD3]
Câu 4: Tại sao không khí nóng nhẹ hơn không khí lạnh? [VD4]
Câu 5: Tại sao chỗ nối giữa hai thanh ray tàu hỏa khải để khe hở? [VD5]
4 Vận dụng cao
Câu 1: Tại sao người ta phải nung nóng khâu (liềm, dao, ) rồi mới tra vào cán? [VDC1] Câu 2: Giải thích tại sao băng, đá lạnh có thể nổi trên mặt nước? [VDC2]
Câu 3: Gải thích tại sao bàn là điện khi nóng sẽ tự ngắt? [VDC3]
Trang 4IV KẾ HOẠCH THỰC HIỆN CHỦ ĐỀ
Nội dung Hình thức tổ
chức dạy học
Thời lượng
Thời điểm
Thiết bị DH, Học liệu
Ghi chú
phút
Tiết 1 Hình ảnh và
thông tin về chiều cao tháp Effel, video nấu nước, làm phồng quả bóng bàn bị bẹp bằng nước nóng
Sự nở vì nhiệt
của các chất
phút
Tiết 1 - DCTN về sự
nở vì nhiệt của các chất
-Phiếu học tập
Đặc điểm sự
nở vì nhiệt của
các chất
Cá nhân 20
phút
Tiết 1,2
Bảng 20.1 (SGK VL6)
Một số ứng
dụng của sự nở
vì nhiệt
Nhóm/ cá nhân 45
phút
Tiết 3 -DCTN về lực
xuất hiện trong
sự co giãn vì nhiệt
-DCTN về băng kép
Luyện tập Nhóm/cá nhân 20
phút
Tiết 4 Các câu hỏi
[TH1]; [TH2]
Vận dụng Nhóm/cá nhân 20
phút
Tiết 4 Các câu hỏi
[VD1]; [VD2];
[VD3]; [VD 5]; [VDC1];
[VDC3]
Tìm tòi mở
rộng
Cá nhân/ cặp đôi
5 phút Tiết 4 -“Có thể em
chưa biết”
-Thông tin trên mạng
Câu hỏi [VDC2]
Trang 5V THIẾT KẾ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động 1 Khởi động/mở bài (10 phút)
1 Mục tiêu: - Tạo được tình huống có vấn đề, gây hứng thú cho học sinh
2 Nhiệm vụ học tập của học sinh: Quan sát 1 vài hình ảnh để có những nhận xét ban đầu
3 Cách thức tiến hành hoạt động:
Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh
-Cho HS quan sát 1 vài hình ảnh kèm thông tin và nêu câu hỏi [VD1]; [VD2];
[VD3] để học sinh suy nghĩ, nêu dự đoán (nếu có) -Đặt vấn đề vào bài mới
- Quan sát hình ảnh, đọc thông tin và nêu những nhận xét ban đầu
Hoạt động 2 Hình thành kiến thức mới (125 phút)
1 Mục tiêu
-Làm được TN, mô tả được hiện tượng xảy ra và giải thích được hiện tượng về sự nở vì nhiệt của các chất
-Biết cách đọc biểu bảng để rút ra kết luận cần thiết
- Nhận biết được sự co giãn vì nhiệt khi bị ngăn cản có thể gây ra lực rất lớn
- Mô tả được cấu tạo và hoạt động của băng kép
2 Nhiệm vụ học tập của học sinh:
- Làm thí nghiệm, đọc bảng biểu để rút ra được nhận xét, kết luận
3 Cách thức tiến hành hoạt động:
Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh
ND1: Sự nở vì nhiệt của các chất (60 phút) Bước 1 Giao nhiệm vụ:
………
- Giáo viên phân nhóm
- Đưa dụng cụ thí nghiệm
về cho các nhóm
- Yêu cầu các nhóm lần lượt tiến hành các thí nghiệm 1,2,3 về sự nở vì nhiệt của các chất rắn, lỏng, khí (theo hướng dẫn)
và ghi kết quả vào phiếu
- Học sinh phân nhóm
- Các nhóm quan sát và lắng nghe yêu cầu của giáo viên
Trang 6học tập, cuối cùng trả lời các câu hỏi [NB1], [NB2], [NB3]
Bước 2 Thực hiện nhiệm
vụ được giao:
………
Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện thí nghiệm
và ghi kết quả vào phiều học tập
- Nhận và kiểm tra dụng cụ thí nghiệm
-Tiến hành thí nghiệm theo hướng dẫn, ghi kết quả và nhận xét vào phiếu học tập
Bước 3 Báo cáo kết quả
và thảo luận:
………
- Giáo viên thông báo hết thời gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo
- Giáo viên yêu cầu các nhóm nhận xét lẫn nhau, thảo luận
- Các nhóm báo cáo
- Các nhóm nhận xét, thảo luận
Bước 4 Đánh giá kết quả:
…………
- Giáo viên đánh giá, góp
ý, nhận xét quá trình làm việc của các nhóm
- Đưa ra thống nhât chung:
+ Các chất rắn, lỏng, khí
nở ra khi nóng lên và co lại khi lạnh đi
Học sinh quan sát, lắng nghe và ghi nội dung vào vở
ND2: Tìm hiểu đặc điểm sự nở vì nhiệt của các chất (20 phút)
Bước 1 Giao nhiệm vụ:
………
-Yêu cầu học sinh đọc bảng 20.1 (SGK) về sự nở vì nhiệt của 1 số chất và trả lời câu hỏi [NB4]
- HS quan sát và lắng nghe yêu cầu của giáo viên
Bước 2 Thực hiện nhiệm
vụ được giao:
………
-Đọc bảng 20.1 và suy nghĩ câu trả lời cho câu hỏi của giáo viên
Bước 3 Báo cáo kết quả
và thảo luận:
………
-GV thông báo hết thời gian suy nghĩ, yêu cầu HS trả lời
-Yêu cầu HS nhận xét lẫn nhau
-HS trả lời
- HS nhận xét, thảo luận
Bước 4 Đánh giá kết quả:
…………
- Giáo viên đánh giá, góp
ý, nhận xét quá trình làm việc của HS
- Đưa ra thống nhất chung:
+ Các chất rắn khác nhau
Học sinh lắng nghe, quan sát và ghi nội dung vào vở
Trang 7nở vì nhiệt khác nhau.
+ Các chất lỏng khác nhau
nở vì nhiệt khác nhau
+ Các chất khí khác nhau
nở vì nhiệt giống nhau
+Chất rắn nở vì nhiệt ít nhất, chất khí nở vì nhiệt nhiều nhất
ND3: Một số ứng dụng của sự nở vì nhiệt (45 phút)
ND 3.1: Thí nghiệm lực xuất hiện trong sự co dãn vì nhiệt (20 phút)
Bước 1 Giao nhiệm vụ:
………
- GV giao nhiệm vụ cho HS: quan sát TN của GV
và mô tả hiện tượng xảy ra với chốt ngang, cuối cùng trả lời câu hỏi
[NB5], [TH3]
- HS quan sát và lắng nghe yêu cầu của giáo viên
Bước 2 Thực hiện nhiệm
vụ được giao:
………
GV tiến hành thí nghiệm -HS quan sát thí nghiệm
của GV, chú ý hiện tượng xảy ra với chốt ngang và suy nghĩ giải thích hiện tượng
Bước 3 Báo cáo kết quả
và thảo luận:
………
-GV thông báo hết thời gian suy nghĩ, yêu cầu HS trả lời
-Yêu cầu HS nhận xét lẫn nhau
-HS trả lời
- HS nhận xét, thảo luận
Bước 4 Đánh giá kết quả:
…………
- Giáo viên đánh giá, góp
ý, nhận xét quá trình làm việc của các nhóm
- Đưa ra thống nhât chung:
+ Sự co dãn vì nhiệt của các chất khi bị ngăn cản có thể gây ra lực rất lớn
Học sinh quan sát, lắng nghe và ghi nội dung vào vở
ND 3.2: Tìm hiểu về băng kép (25 phút)
Bước 1 Giao nhiệm vụ:
………
- Giáo viên phân nhóm
- Đưa dụng cụ thí nghiệm
- Học sinh phân nhóm
- Các nhóm quan sát và
Trang 8về cho các nhóm.
- Yêu cầu các nhóm:
+ Quan sát băng kép và trả lời câu hỏi [NB6]
+ Tiến hành thí nghiệm đốt nóng băng kép, quan sát hiện tượng và trả lời câu hỏi [NB7], [TH4]
lắng nghe yêu cầu của giáo viên
Bước 2 Thực hiện nhiệm
vụ được giao:
………
Giáo viên yêu cầu các nhóm thực hiện các yêu cầu và ghi kết quả vào phiều học tập
- Nhận và kiểm tra dụng cụ thí nghiệm
- Quan sát băng kép và trả lời câu hỏi [NB6]
- Tiến hành thí nghiệm đốt nóng băng kép, quan sát hiện tượng và trả lời câu hỏi [NB7], [TH4]
Bước 3 Báo cáo kết quả
và thảo luận:
………
- Giáo viên thông báo hết thời gian, và yêu cầu các nhóm báo cáo
- Giáo viên yêu cầu các nhóm nhận xét lẫn nhau, thảo luận
- Các nhóm báo cáo
- Các nhóm nhận xét, thảo luận
Bước 4 Đánh giá kết quả:
…………
- Giáo viên đánh giá, góp
ý, nhận xét quá trình làm việc của các nhóm
- Đưa ra thống nhât chung:
+ Cấu tạo băng kép: gồm 2 thanh kim loại khác nhau (đồng và thép) được tán chặt vào nhau dọc theo chiều dài của thanh
+ Khi hơ nóng, băng kép luôn cong về phía thanh thép và ngược lại
Học sinh quan sát, lắng nghe và ghi nội dung vào vở
Trang 9Hoạt động 3 Luyện tập (20 phút)
1 Mục tiêu:
- Hiểu được khi nóng lên, thể tích của vật tăng, do đó khối lượng riêng của vật giảm
- So sánh được sự giống nhau và khác nhau về sự nở vì nhiệt của các chất rắn, lỏng, khí
2 Nhiệm vụ học tập của học sinh: Vận dụng kiến thức đã học để trả lời các câu hỏi
3 Cách thức tiến hành hoạt động:
Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh
-GV nêu câu hỏi [TH1], yêu cầu HS suy nghĩ trả lời
-Nêu câu hỏi [TH2], yêu cầu các nhóm thảo luận để đưa ra câu trả lời
-Suy nghĩ, trả lời [TH1]
-Thảo luận nhóm để trả lời [TH2]
Hoạt động 4 Vận dụng( 20 phút)
1 Mục tiêu: Vận dụng kiến thức về sự nở vì nhiệt để giải thích được một số hiện tượng và ứng dụng thực tế
2 Nhiệm vụ học tập của học sinh: lắng nghe câu hỏi, suy nghĩ để trả lời
3 Cách thức tiến hành hoạt động:
Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh
-Yêu cầu HS trả lời lại các câu hỏi nêu ra ở phần khởi động: [VD1], [VD2], [VD3]
- Yêu cầu HS trả lời [VD 5]
-GV nêu thêm 2 câu hỏi , yêu cầu các nhóm thảo luận, trả lời
+ Nhóm 1,2 : [VDC1]
+ Nhóm 3,4: [VDC3]
- HS suy nghĩ, trả lời
- HS suy nghĩ, trả lời -Thảo luận nhóm và trả lời
Hoạt động 5 Tìm tòi mở rộng( 5 phút)
1 Mục tiêu: -Khuyến khích HS tìm tòi, phát hiện một số BT thực tế có vận dụng kiến thức
về sự nở vì nhiệt
Trang 102 Nhiệm vụ học tập của học sinh: đọc thêm tài liệu để trả lời 1 số câu hỏi khó
3 Cách thức tiến hành hoạt động:
Nội dung Hoạt động giáo viên Hoạt động học sinh
-Hướng dẫn HS về nhà đọc phần có thể em chưa biết, đọc thêm các tài liệu về sự
nở vì nhiệt, trả lời câu hỏi [VDC 2]
-Lắng nghe hướng dẫn và yêu cầu của giáo viên để về nhà thực hiện
