Hiệu quả cho vay của các ngân hàng thương mại việt nam TT

Mặc dù, đã có các công trình nghiên cứu trong thời gian trước về hiệu quả tín dụng ởnhững góc độ nghiên cứu trong những giai đoạn với phạm vi nghiên cứu khác nhaunhưng chưa có công trình

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI

Công trình được hoàn thành tại trường Đại học Thương Mại

Người hướng dẫn khoa học

1 PGS,TS Nguyễn Thị Phương Liên

2 PGS,TS Nguyễn Thị MùiPhản biện 1:

…………

Thư viện Quốc gia Thư viện Trường Đại học Thương mại

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của luận án

Đối với các ngân hàng thương mại, cho vay là hoạt động đem lại nguồn thu nhậpchủ yếu, đồng thời cũng là hoạt động tiềm ẩn rủi ro lớn, gây mất vốn ở mức độ cao, sẽdẫn tới mất an toàn cho ngân hàng Do vậy, hiệu quả cho vay là nội dung đặc biệtquan trọng được quan tâm trong hoạt động của NHTM ở mọi nơi, mọi lúc Trên thếgiới, hoạt động tín dụng và đầu tư thông thường chỉ mang lại khoảng 60% thu nhậpnhưng ở Việt Nam, trong giai đoạn hiện nay, thu nhập từ hoạt động tín dụng trong đó

có thu lãi từ hoạt động cho vay mang lại trung bình trên 75% thu nhập hoạt động ngânhàng Chính vì vậy, nếu hoạt động cho vay gặp rủi ro, hiệu quả không tốt sẽ mang đếncho ngân hàng những thiệt hại vô cùng nặng nề, có khi dẫn đến phá sản

Bản thân hệ thống NHTM Việt Nam còn non yếu, qui mô tài chính hạn hẹp;trình độ quản lý, công nghệ đều hạn chế, vấn đề kiểm soát trong hệ thống nhiều bấtcập nhưng lại đặt các mục tiêu tăng trưởng mạnh, cạnh tranh bằng mọi cách để mởrộng qui mô, thị phần… Trong khi đó, sự bùng nổ về số lượng các ngân hàng và dịch

vụ ngân hàng, đặc biệt là sự tăng lên nhanh chóng của các NHTM nước ngoài vớitiềm lực tài chính mạnh và công nghệ hiện đại, sản phẩm và dịch vụ đa dạng đã làmthu hẹp thị phần của những NHTM trong nước, đặc biệt là những ngân hàng còn nontrẻ Các NHTM Việt Nam đang đối mặt với sự suy giảm chất lượng tín dụng nhanhchóng do các tác động của môi trường kinh doanh, hiệu quả đầu tư tín dụng chưađược cao, chưa bền vững so với khả năng, chênh lệch lãi suất đầu vào và đầu ra cònthấp Bên cạnh đó, dư nợ cho vay của các NHTM Việt Nam rất lớn nhưng chưa cóNHTM nào định giá khoản vay theo rủi ro của từng khách hàng và xác định đượcbiên độ rủi ro hợp lý cho các khách hàng Một số tổ chức tài chính quốc tế nhiều lầnkhuyến nghị với các NHTM Việt Nam: cần cân nhắc đến việc ước lượng biên độ rủi

ro cho vay theo từng khách hàng Có như vậy hiệu quả cho vay của các NHTM gắn

chặt chẽ với phát triển lành mạnh, bền vững của ngân hàng Hiện nay các NHTM Việt

Nam thực hiện quản lý danh mục cho vay chủ yếu bằng phương pháp định tính, chưadựa trên cơ sở mối tương quan giữa rủi ro và lợi nhuận; chưa thực hiện đo lường vàđánh giá hiệu quả danh mục điều chỉnh rủi ro, quản lý danh mục chủ động, nên hiệuquả cho vay chưa cao

Bên cạnh đó, thời gian gần đây, do tác động của đại khủng hoảng kinh tế toàn cầugây ra bởi dịch bệnh Covid-19, hơn 98,7% doanh nghiệp ở Việt Nam là vừa và nhỏ,kinh tế hộ gia đình, là khu vực dễ bị “tổn thương” nhất đã bị ảnh hưởng nặng nề, kéotheo điều chỉnh nhanh, mạnh về chính sách tiền tệ, tín dụng của NHNN, cùng các

biện pháp xiết chặt quản lý tín dụng, quản lý an toàn hệ thống, tái cơ cấu các TCTD…

đã và đang có tác động rất lớn đối với hoạt động NHTM nói chung, hiệu quả cho vaynói riêng Mỗi NHTM đều đã nỗ lực nghiên cứu tăng cường quản lý hoạt động chovay, trong đó có việc liên tục hoàn thiện mô hình kinh doanh; áp dụng công nghệ hiệnđại vào đánh giá, thẩm định, quản lý khách hàng, đổi mới qui trình, đa dạng sảnphẩm, dịch vụ, chuyển đổi số… để phù hợp với bối cảnh mới và đáp ứng tốt hơn nhucầu khách hàng, hạn chế rủi ro cho vay; tăng cường các biện pháp ứng phó với sựbiến động của môi trường bên ngoài

Mặc dù, đã có các công trình nghiên cứu trong thời gian trước về hiệu quả tín dụng ởnhững góc độ nghiên cứu trong những giai đoạn với phạm vi nghiên cứu khác nhaunhưng chưa có công trình nghiên cứu nào ở cấp Bộ, ngành, trình độ tiến sĩ nghiên cứu vềhiệu quả của một hình thức cấp tín dụng chủ yếu của ngân hàng thương mại là cho vay Vìvậy, hiệu quả cho vay là một vấn đề cần quan tâm và đề tài về hiệu quả cho vay có nhiềuđiểm mới để nghiên cứu, đặc biệt rất phù hợp trong tình hình rủi ro trong lĩnh vực cho vaycủa ngân hàng sẽ tăng cao trong thời gian sau Đại khủng hoảng do dịch Covid-19 gây ra

Xuất phát từ yêu cầu đó, NCS đã lựa chọn đề tài: “H iệu quả cho vay của các ngân hàng

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu:

Mục đích nghiên cứu là xác lập cơ sở lý luận và phân tích thực trạng hiệu quả cho vaytrong mối quan hệ với rủi ro tín dụng và hiệu quả kinh doanh; đề xuất các khuyến nghị có

cơ sở khoa học và thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả cho vay tại các NHTM Việt Nam

* Nhiệm vụ nghiên cứu

(1) Khái quát hóa các vấn đề lý luận chung về NHTM, hoạt động cho vay củaNHTM Làm rõ quan điểm về hiệu quả cho vay, các tiêu chí đánh giá và thước đohiệu quả cho vay của NHTM Phân tích tác động của NIM đến rủi ro tín dụng và hiệuquả kinh doanh Các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay và mô hình đo lường cácyếu tố tác động đến hiệu quả cho vay của NHTM Tổng hợp kinh nghiệm quản lýnhằm nâng cao hiệu quả cho vay của một số NHTM nước ngoài

(2) Phân tích thực trạng hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam giai đoạn

2015 - 2020, xác định cụ thể những kết quả đạt được, những hạn chế và nguyên nhân.Phân tích và đánh giá thực trạng mối quan hệ của tỉ lệ thu lãi cận biên và tỉ lệ nợ xấu,

tỉ lệ thu nhập lãi cận biên và tỉ suất sinh lời trên tổng tài sản Kiểm định chiều hướng

và mức độ tác động của các yếu tố đến hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam.(3) Đề xuất các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả cho vay tại các NHTM Việt

Nam giai đoạn 2021-2025, tầm nhìn đến năm 2030.

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: luận án xác định đối tượng nghiên cứu là hiệu quả chovay và các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay của các NHTM

* Góc độ tiếp cận nghiên cứu: luận án nghiên cứu dưới tiếp cận của chuyên ngànhquản lý kinh tế nên cùng với việc luận giải cơ sở lựa chọn chỉ tiêu đánh giá và phântích thực trạng hiệu quả cho vay, luận án cũng tập trung phân tích lý luận và thựctrạng quản lý cho vay, phân tích định tính các yếu tố thuộc về năng lực quản lý, điềuhành của NHTM, các yếu tố thuộc về môi trường vĩ mô; kiểm định mô hình nghiêncứu trong đó có các yếu tố là kết quả của hoạt động quản lý cho vay như tỉ lệ nợ xấu,

tỉ lệ chi phí hoạt động trên tổng tài sản, tỉ lệ chi phí lãi ngầm, tỉ lệ quy mô chovay/tổng vốn huy động, tỉ lệ vốn chủ sở hữu/tổng tài sản để thấy được mức độ tácđộng của các yếu tố này đến NIM, luận án tập trung tìm hiểu, phân tích định tính cácyếu tố thuộc về năng lực quản lý, điều hành của NHTM, các yếu tố thuộc về môitrường vĩ mô; những vấn đề lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về tổ chức quản lý cho

vay của một vài NHTM; thực trạng tổ chức quản lý cho vay của các NHTM ViệtNamtạo cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc đề xuất một số khuyến nghị nhằm nângcao hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam

* Phạm vi nghiên cứu:

- Về nội dung nghiên cứu

(1)Nghiên cứu các vấn đề lý luận trong và ngoài nước về hiệu quả cho vayNHTM; nghiên cứu thực trạng hiệu quả cho vay của NHTM giai đoạn 2015 – 2020;(2) sử dụng mô hình hồi qui với biến phụ thuộc ROA để đánh giá tác động của hiệuquả cho vay tới hiệu quả kinh doanh của các NHTM Việt Nam; (3) sử dụng mô hìnhhồi qui với biến phụ thuộc NIM để kiểm định các yếu tố chủ quan và khách quan tácđộng đến hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam

- Về không gian

Nghiên cứu này được thực hiện với bộ dữ liệu thu thập trong giai đoạn

2015-2020 của 15 NHTM Việt Nam: Đây là 15 ngân hàng có có qui mô từ nhỏ tới lớn vàchiếm khoảng 70% trên tổng tài sản, chiếm gần 70% tổng số vốn điều lệ và khoảng85% tổng dư nợ của các của các NHTM Việt Nam Căn cứ vào qui mô tài sản, có thểchia các ngân hàng thương mại Việt Nam thành 3 nhóm: Nhóm 1 gồm những ngânhàng có qui mô tài sản năm 2020 trên 1.000.000 tỉ đồng; Nhóm 2: gồm các ngân hàng

có qui mô tài sản năm 2020 từ trên 100.000 tỉ đến trên 500.000 tỉ đồng (không cóngân hàng nào có qui mô tài sản từ 600.000 tỉ đến 1.000.000 tỉ đồng); Nhóm 3: gồm

các ngân hàng có qui mô tài sản năm 2020 dưới 100.000 tỉ đồng Cụ thể, nhóm 1 gồmcác ngân hàng: NHTM cổ phần đầu tư và phát triển Việt Nam (BIDV), NHTM cổphần Công thương Việt Nam (Vietinbank), NHTM cổ phần Ngoại thương Việt Nam(Vietcombank), Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam(Agribank); nhóm 2: NHTM cổ phần Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank), NHTM

cổ phần Quân Đội (MBBank), NTHM cổ phần Kỹ thương Việt Nam (Techcombank),NHTM cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank),NHTM cổ phần bưu điện LiênViệt (LienVietPostBank), NHTM cổ phần Nam Á (NamABank), NHTM cổ phần AnBình (ABBank),NHTM cổ phần Á Châu (ACB); nhóm 3: NHTM cổ phần Kiên Long(KienlongBank), NHTM cổ phần Quốc Dân (NCBank), NHTM cổ phần xăng dầuPetrolimex (PGBank)

15 ngân hàng làm đối tượng nghiên cứu được chọn từ 3 nhóm ngân hàng này

và gần như đại diện cho tổng thể Cơ sở dữ liệu thu thập từ các báo cáo tài chính nămcủa các ngân hàng, báo cáo của NHNN trong giai đoạn 2015-2020, tổng cục thống kê

và ngân hàng thế giới (WB) để lập thành bảng dữ liệu chi tiết

- Về thời gian nghiên cứu:

Thời gian của dữ liệu khảo sát: Luận án nghiên cứu về hiệu quả hoạt động chovay, các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động cho vay của các NHTM Việt Namtrong 6 năm, từ năm 2015 đến 2020 Dữ liệu mô hình nghiên cứu tác động của cácyếu tố đến hiệu quả hoạt động cho vay của các NHTM Việt Nam được xem xét trong

6 năm từ năm 2015 đến năm 2020

4 Câu hỏi nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, Luận án đặt ra các câu hỏi nghiên cứu sau:

- Thứ nhất, có những chỉ tiêu nào đo lường, đánh giá hiệu quả cho vay của các ngânhàng thương mại?

- Thứ hai, các yếu tố nào tác động đến hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam?

- Thứ ba, hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam có hiệuquả không? Mức độ đạt được như thế nào? Chiều hướng và mức độ tác động của cácyếu tố đến hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam?

- Thứ tư, những khuyến nghị cần thiết để nâng cao hiệu quả cho vay của cácngân hàng thương mại Việt Nam

5 Những đóng góp mới của luận án

* Những đóng góp mới về học thuật, lý luận

Bổ sung, làm rõ khung lí thuyết về hiệu quả cho vay của các NHTM Luận giải cơ

sở lựa chọn chỉ tiêu NIM để đánh giá hiệu quả cho vay

Thông qua việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng dựa trên

bộ dữ liệu sơ cấp và thứ cấp, luận án có những kết luận về tình hình hiệu quả kinhdoanh của các NHTM Việt Nam và các yếu tố ảnh hưởng như sau: (i) Kết quả kiểmđịnh từ mô hình hồi qui biến phụ thuộc NIM để đánh giá các yếu tố tác động đến hiệuquả cho vay của các NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2015-2020; (ii) Kết quả kiểmđịnh từ mô hình hồi qui biến phụ thuộc ROA để xác định mối quan hệ giữa hiệu quảcho vay đối với hiệu quả kinh doanh (iii) Kết quả phỏng vấn sâu chuyên gia và khảosát tại 15 NHTM Việt Nam cho thấy: (1) NIM từ hoạt động cho vay cao tác động làmtăng rủi ro tín dụng và tăng khả năng sinh lời trên tổng tài sản; (2) Việc đầu tư chocông nghệ thông tin, cơ sở vật chất, tăng trưởng tín dụng một cách có kiểm soát đãgóp phần làm tăng hiệu quả cho vay; và (3) Công tác quản lý rủi ro tín dụng đượcthực hiện chặt chẽ, thường xuyên theo đúng qui định và việc tăng chi phí lương,thưởng, chi phí quản lý để nâng cao chất lượng nhân sự xét trong dài hạn, là đúnghướng, góp phần tăng hiệu quả cho vay

* Những đóng góp mới về khuyến nghị

Luận án đề xuất các khuyến nghị: (i) kiểm soát có hiệu quả qui mô và chất lượngtài sản; (ii) Giải quyết tốt bài toán giữa thu nhập và chi phí; (iii) cân đối qui mô vốncho nhu cầu sử dụng vốn; (iv) các khuyến nghị khác

Ngoài ra, luận án đề xuất một một khuyến nghị với NHNN Việt Nam, với Chính phủtrong việc kiến tạo môi trường pháp lý đầy đủ, đồng bộ, môi trường kinh doanh minhbạch, phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế, tạo điều kiện cho các NHTM Việt Namtrong hoạt động ngân hàng để nâng cao hiệu quả cho vay trong thời gian tới

5 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, luận án được kết cấugồm 4 chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu

Chương 2: Lý luận về hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại

Chương 3: Thực trạng hiệu quả cho vay của Ngân hàng thương mại Việt Nam

Chương 4: Một số khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả cho vay của các ngânhàng thương mại Việt Nam

1.1.1.Các nghiên cứu về tín dụng và quản trị rủi ro tín dụng

Trong phần này, NCS đã tổng quan các kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học:Jonas Ladime (2013), Andrew Semanu Apawuza (2019), Faiçal Belaid (2014), Hà ThịMai Anh (2015), Bessis, J 1998, Luhm, Christain, Ludger Overbeck và ChristophWanger, 2002, Qaisar Ali Malik (2015), Konovalova N., Kristovska I., Kudinska M(2016), Trần Khánh Dương (2019) …

1.1.2.Các nghiên cứu về hiệu quả tín dụng và tác động của hiệu quả tín dụng đến hiệu quả kinh doanh

Trong phần này, NCS đã tổng quan các kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học

Ho và Saunders (1981), Angbazo (1997), Samy Ben Naceur và Mohamed Goaied(2008), Joaquin Maudos và Juan Fernandez de Guevara (2009), Trần Thị XuânHương (2014), Vũ Anh Quân (2017), Nguyễn Thị Như Thủy (2015) …

Đối với những nghiên cứu về tác động của hiệu quả tín dụng đến hiệu quả kinhdoanh của NHTM: Alper & Anbar (2011), Elen Puspitasari (2021), Doan OtantiAgustina (2016), Yudha và cộng sự (2018), Pasaman Silaban (2017), Pranowo vàcộng sự (2020), Arsyad và Djoko (2019)…

1.1.3 Các nghiên cứu về các yếu tố tác động đến hiệu quả tín dụng

Ho và Saunders (1981), Samy Ben Naceur và Mohamed Goaied (2008), Tunisia, InesGhazouani Ben Ameur, Sonia Moussa Mhiri (2013), Nguyễn Thị Như Thủy (2015), PhạmMinh Điển, Dương Thị Kim Hoàng và Dương Quỳnh Nga (2017), Phạm Hoàng Ân (2013),Hoàng Trung Khánh và Vũ Thị Đan Trà (2015), Võ Phúc Trường Thành (2019)

1.1.4 Kết luận rút ra qua tổng quan nghiên cứu.

Qua quá trình nghiên cứu tổng quan về hiệu quả cho vay trong và ngoài nước, luận

án rút ra những khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu như sau:

Về nghiên cứu lý luận

- Các nghiên cứu chưa thống nhất về khái niệm hiệu quả và tiêu chí đánh giá hiệu

Xuất phát từ những khoảng trống nêu trên, luận án tập trung nghiên cứu trả lời cáccâu hỏi sau:

- Thứ nhất, có những chỉ tiêu nào đo lường, đánh giá hiệu quả cho vay của cácngân hàng thương mại?

- Thứ hai, các yếu tố nào tác động đến hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam?

- Thứ ba, hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại Việt Nam có hiệu quảkhông? Mức độ đạt được như thế nào? Chiều hướng và mức độ tác động của các yếu

tố đến hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam?

- Thứ tư, những khuyến nghị cần thiết để nâng cao hiệu quả cho vay của các ngânhàng thương mại Việt Nam

1.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trongnghiên cứu

Để có được thông tin trung thực về hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam, luận

án đã thu thập thông tin từ 15 trên tổng số 35 NHTM Việt Nam có đầy đủ báo cáo tàichính đáp ứng yêu cầu phân tích dữ liệu Ngoài ra, luận án tiến hành phỏng vấn 08 chuyêngia và khảo sát 50 cán bộ ngân hàng Nội dung câu hỏi phỏng vấn và điều tra xoay quanhcác vấn đề có liên quan đến hiệu quả cho vay của các NHTM Việt Nam

Để đo lường tác động của các yếu tố đến hiệu quả cho vay của các NHTM ViệtNam, tác động của hiệu quả cho vay đến hiệu quả kinh doanh, thông qua việc tổngquan các công trình nghiên cứu liên quan và hệ thống hóa các vấn đề lý luận về hiệuquả cho vay, luận án đã xây dựng mô hình nghiên cứu định lượng, sử dụng các kiểmđịnh để lựa chọn phương pháp ước lượng phù hợp như: phương pháp ước lượng bìnhphương nhỏ nhất (ordinary least squares – OLS), phương pháp ước lượng theo môhình tác động cố định (Fixed Effect Model (FEM)), phương pháp ước lượng theo môhình tác động ngẫu nhiên (Random Effect Model (REM)) Trong luận án, các kiểmđịnh sẽ được thực hiện để phát hiện ra các hiện tượng đa cộng tuyến, tự tương quan,phương sai sai số thay đổi và nội sinh Các giải pháp để giải quyết các khuyết tật cũng

được thực hiện như sử dụng như ước lượng sai số chuẩn vững nhằm mục đích đạtđược kết quả ước lượng chính xác nhất.

CHƯƠNG 2

LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 Cho vay và hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại

2.1.1 Cho vay và quản lý hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại

2.1.1.1 Khái quát về ngân hàng thương mại

* Khái niệm: NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ, thực hiện đầy đủ chức năng đểthực hiện kinh doanh như nhận gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toánnhằm mục tiêu lợi nhuận

* Hoạt động của ngân hàng thương mại

- Hoạt động tạo lập nguồn vốn: nhận tiền gửi, phát hành giấy tờ có giá, vay vốn từNHTW và các TCTD khác, tạo lập vốn chủ sở hữu của ngân hàng thương mại

- Hoạt động sử dụng vốn: hoạt động cấp tín dụng, hoạt động đầu tư, hoạt động thanhtoán, hoạt động dịch vụ khác

2.1.1.2 Cho vay của ngân hàng thương mại

Cho vay là việc các ngân hàng giao một khoản tiền nhất định trong một thời giannhất định cho bên đi vay dùng vào mục đích xác định và bên đi vay phải hoàn trả cảgốc và lãi khi đến hạn Cho vay khác với các hình thức cấp tín dụng: chiết khấu, bảolãnh, cho thuê tài chính, bao thanh toán

* Phân loại cho vay của ngân hàng thương mại

- Căn cứ vào thời hạn vay: bao gồm cho vay ngắn hạn, trung và dài hạn

- Căn cứ vào tính chất đảm bảo tiền vay: bao gồm cho vay không có bảo đảm bằngtài sản và cho vay có đảm bảo bằng tài sản

- Căn cứ vào đối tượng trả nợ vay: bao gồm cho vay trực tiếp và cho vay gián tiếp

- Căn cứ vào mục đích sử dụng tiền vay: bao gồm cho vay phục vụ sản xuất kinhdoanh và cho vay tiêu dùng cá nhân

Ngoài ra, ngân hàng còn sử dụng nhiều phương thức để phân loại khác như căn cứvào phương thức cho vay, dựa trên hình thái tiền tệ…

* Nguyên tắc và điều kiện cho vay của ngân hàng thương mại

Nguyên tắc cho vay: Sử dụng vốn vay đúng mục đích đã thỏa thuận trong hợpđồng tín dụng; Phải hoàn trả cả gốc và lãi đúng kỳ hạn; Cho vay dựa trên phươngán/dự án có hiệu quả

Điều kiện cho vay: Có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự và chịutrách nhiệm dân sự theo qui định của pháp luật; Có đủ khả năng tài chính đảm bảo trả

nợ trong thời hạn cam kết; Có mục đích sử dụng vốn vay hợp pháp; Sản xuất kinhdoanh phải có hiệu quả hoặc phải có phương án trả nợ khả thi; Thực hiện các qui định

về đảm bảo tiền vay theo qui định

2.1.1.3 Quản lý cho vay của ngân hàng thương mại

* Khái niệm

Quản lý là quá trình xây dựng, tổ chức và thực thi các chiến lược, các chính sáchquản lý hoạt động tín dụng, kiểm tra và giám sát việc vận dụng các chính sách, quiđịnh của tổ chức tín dụng, pháp luật của nhà nước về hoạt động tín dụng nhằm hạnchế đến mức thấp nhất các rủi ro và đạt được mục tiêu phát triển tín dụng an toàn cóhiệu quả

* Mục tiêu quản lý cho vay của ngân hàng thương mại

- Lợi nhuận tăng trưởng bền vững

- Gắn tăng trưởng lợi nhuận, phát triển thị phần với an toàn đầu tư tín dụng, kiểmsoát cho vay và hạn chế rủi ro

* Nội dung quản lý hoạt động cho vay khách hàng của Ngân hàng thương mại

a Hoạch định chính sách cho vay: Chính sách khách hàng; Chính sách qui mô vàgiới hạn tín dụng; Chính sách về lãi suất và các loại phí; Thời hạn cho vay và kỳ hạntrả nợ; Chính sách tài sản đảm bảo; Chính sách phân quyền phán quyết/phê duyệt chovay; Chính sách đối với tài sản có vấn đề

b Mô hình quản lý và tổ chức thực hiện hoạt động cho vay Các loại mô hình quản

lý là mô hình phân tán, quản lý tập trung và quản lý bán tập trung Tổ chức hoạt độngcho vay bao gồm: việc tìm kiếm nguồn vốn để thực hiện cho vay, kế hoạch sử dụngvốn của ngân hàng trong hoạt động cho vay, định giá các khoản cho vay khách hàng

và quản lý rủi ro cho vay

c Kiểm soát hoạt động cho vay: Kiểm soát trước khi cho vay; Kiểm soát trong chovay; Kiểm soát sau khi cho vay Ngoài ra, các NHTM còn thực hiện kiểm soát qui

mô, cơ cấu cho vay và kiểm soát những khoản cho vay có vấn đề: Kiểm soát qui mô

và cơ cấu cho vay; Kiểm soát những khoản cho vay có vấn đề

2.1.2 Hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại

2.1.2.1 Quan điểm về hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại:

Hiệu quả cho vay của NHTM là một phạm trù phản ánh khả năng biến đổi đầu vàothành đầu ra, xem xét trong mối quan hệ giữa kết quả là chênh lệch của “thu nhập từlãi hoạt động cho vay” và “chi phí của hoạt động cho vay” với đầu vào là “dư nợ chovay bình quân” để đạt được mục tiêu kinh tế của ngân hàng

Hoạt động cho vay là hoạt động mang lại rủi ro chủ yếu cho ngân hàng, gây mất vốn ở

mức độ cao nên hiệu quả cho vay phải được xem xét gắn liền với rủi ro cho vay

2.1.2.2.Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại

a Cơ sở lựa chọn chỉ tiêu đánh giá hiệu quả cho vay

NCS đưa ra một số hạn chế trong việc sử dụng các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả chovay của những nghiên cứu trước: chỉ tiêu tỉ suất lợi nhuận thuần từ hoạt động cho vay,

tỉ lệ thu nhập từ hoạt động cho vay, tỉ lệ nợ xấu, tỉ lệ nợ quá hạn, tỉ lệ cấp tín dụng sovới tiền gửi, chỉ tiêu ROA, ROE Từ các phân tích đó, tác giả sử dụng chỉ tiêu tỉ lệ thunhập lãi cận biên (Net Interest Margin-NIM) để đánh giá hiệu quả cho vay của cácngân hàng thương mại

b Khái niệm tỉ lệ thu nhập lãi cận biên

Tỉ lệ thu nhập lãi cận biên (Net interest Margin – NIM) đo lường mức chênh lệchgiữa thu từ lãi và chi phí trả lãi mà ngân hàng có thể đạt được thông qua hoạt độngkiểm soát chặt chẽ tài sản và theo đuổi các nguồn vốn có chi phí thấp nhất Tỉ lệ này

có ý nghĩa là: Khi ngân hàng tăng thêm 1 đơn vị tài sản sinh lời thì thu nhập lãi thuần

từ các hoạt động thu lãi tăng thêm bao nhiêu đơn vị

c Ý nghĩa của tỉ lệ thu nhập lãi cận biên

NIM tăng cho thấy dấu hiệu của quản trị tốt tài sản Nợ- Có, trong khi NIM có xuhướng thấp và bị thu hẹp thì cho thấy lợi nhuận ngân hàng đang bị co hẹp lại Theođánh giá của Standard & Poor thì tỉ lệ NIM dưới 3% được xem là thấp trong khi NIMlớn hơn 5% thì được xem là quá cao

d Tác động của tỉ lệ thu nhập lãi cận biên đối với tỉ lệ nợ xấu

Tỉ lệ thu nhập lãi cận biên tăng kéo theo tỉ lệ nợ xấu tăng và ngược lại tỉ lệ nợ xấutăng thì tỉ lệ thu nhập lãi cận biên cũng tăng

e Tác động của tỉ lệ thu nhập lãi cận biên đối với tỉ suất sinh lời trên tổng tài sảncủa ngân hàng thương mại

Tỉ lệ thu nhập lãi cận biên tăng kéo theo tỉ suất sinh lời trên tổng tài sản của ngânhàng tăng cao Ngược lại, ROA cao phản ánh ngân hàng sử dụng một cơ cấu tài sảnhợp lý, chính sách kinh doanh và đầu tư tài sản hiệu quả

Từ mô hình hồi qui đa bội tham khảo ban đầu của các tác giả trên thế giới và thựctrạng phân tích sơ bộ các yếu tố đã tổng hợp từ các nghiên cứu trước đây được coi cóảnh hưởng đến khả năng sinh lời của NHTM Việt Nam Tác giả đề nghị đưa ra môhình nghiên cứu như sau:

ROAit = β0 + β1*OP it + β2*CAPit + β3*NII it + β4*LDR it + β5NIM + β6LnTTS+ β7TAX + β8TTHD+β9DNTD + β10INF+ β11GDP +εit

2.2 Mô hình nghiên cứu tác động của các yếu tố đến hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại

2.2.1 Các yếu tố tác động đến hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại

2.2.1.1 Nhóm các yếu tố thuộc về ngân hàng thương mại:

Chiến lược và chính sách tín dụng; tổ chức và quản trị điều hành tín dụng; quản lý rủi

ro tín dụng; kiểm soát nội bộ; cán bộ tín dụng; công nghệ ngân hàng; nợ xấu và tỉ lệ nợxấu; chi phí hoạt động; qui mô vốn chủ sở hữu; tỉ lệ dự trữ bắt buộc; chi phí lãi ngầm; tỉ lệcấp tín dụng so với nguồn vốn huy động (Loan to Deposit Rate-LDR); qui mô ngân hàng

2.2.1.2 Nhóm yếu tố không thuộc về ngân hàng thương mại: môi trường kinh

tế; môi trường chính trị, pháp luật và chính sách của Nhà nước; môi trường văn hóa

xã hội; sự phát triển của khoa học công nghệ; yếu tố khách hàng; môi trường tự nhiên

2.2.2 Mô hình nghiên cứu tác động của các yếu tố đến hiệu quả cho vay của ngân hàng thương mại

NIMit = β0 + β1*TLNX it + β2*OP it + β3*CAPit + β4*IP it + β5*LDR it + β6GWMTTS + β7LnTTS+ β8GDP + β9INF + εit

Bảng 2.1: Mô tả chi tiết các biến trong mô hình

hồi qui biến phụ thuộc NIM

Kỳ vọn g

vay trên tiền

gửi

LDR Qui mô cho vay/vốn huy

động

- Từ BCTC, BCĐKTcác NHTMVN

Tỉ lệ vốn CSH

trên tổng tài

CAP Vốn chủ sở hữu/tổng tài sản + Từ BCTC, BCĐKT

các NHTMVN