SÁNG KIẾN SKKN đề tài sử DỤNG bản đồ tư DUY TRONG GIẢNG dạy TIẾNG ANH 8

Nhằm hướng các em đến một phương pháp học tập tích cực tự chủ,bản thân mỗi người thầy không chỉ cần giúp các em khám phá kiến thức mới mà còn phải giúp các em hệ thống được những kiến th

PHỊNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ LONG XUYÊN

TRƯỜNG THCS NGUYỄN TRÃI

🙞 🙞✵

Đề tài :

SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ

DUY TRONG GIẢNG DẠY

TIẾNG ANH 8

Giáo viên thực hiện: Tôn Nữ Diễm Chi Tổ chuyên môn: Tiếng Anh

Trường: THCS Nguyễn Trãi

Năm học : 2020 – 2021

CỘNG HỊA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

Mỹ Long, ngày 15 tháng 01 năm 2021

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY TRONG GIẢNG DẠY TIẾNG ANH 8

I Sơ lược lý lịch tác giả:

Họ và tên người đăng ký: TƠN NỮ DIỄM CHI Nam, nữ: Nữ Ngày tháng năm sinh : 28-03-1977

Nơi thường trú: 459/23 Bình Thới 3, Bình Khánh, Tp Long Xuyên, Tỉnh An Giang

Đơn vị cơng tác: Trường THCS Nguyễn Trãi Chức vụ: Giáo viên

Trình độ chuyên mơn: Cử Nhân khoa học mơn Tiếng Anh Lĩnh vực cơng tác: Giáo dục

Nhiệm vụ được giao trong đơn vị:

- Giảng dạy : 8A6,8A8,8A12,8A16

- Chủ nhiệm : 8A12

II Sơ lược đặc điểm tình hình đơn vị:

 Thuận lợi:

+ Luơn tạo điều kiện thuận lợi giúp đõ cho anh em đồng nghiệp cùng tham gia thực hiện phong trào

+ Đơn đốc, động viên, khích lệ khi cần thiết

 Khĩ khăn:

+ Số lượng học sinh trên mỗi lớp cịn khá đơng, trình độ các em khơng đồng đều nên chất lượng sau khi áp dụng sáng kiến chưa hồn tồn tuyệt đối

+ Đa số gia đình các em cịn khĩ khăn vất vả mưu sinh nên việc quan tâm, phối hợp cùng nhà trường trong việc giáo dục tồn diện các em cịn nhiều bất cập, chậm trễ

Tên sáng kiến:

Sử dụng bản đồ tư duy trong giảng dạy Tiếng Anh 8

Lĩnh vực : Chuyên môn giảng dạy

III Mục đích yêu cầu của sáng kiến:

1 Thực trạng ban đầu trước khi áp dụng sáng kiến:

Năm học 2020-2021 là năm học tiếp tục thực hiện những cuộc vận động lớn

của ngành đặc biệt nhất là “xây dựng trường học thân thiện , học sinh tích

cực’’ Trong cuộc vận động đó có nội dung dạy học có hiệu quả - nội dung quan

trọng nhất trong năm nội dung của phong trào này.Để làm được điều đó giaó viên phải thực hiện rất nhiều biện pháp trong đó đổi mới phương pháp dạy học như là yêu cầu bắt buộc nhằm tạo ra không khí học tập sôi nổi,học sinh học tập tích cực ,đạt chất lượng,hiệu quả cao

Lâu nay ,trong việc giảng dạy giáo dục học sinh, đa phần các em phải ‘nhồi nhét’ một lượng kiến thức lớn từ nhiều môn học bằng cách ‘học vẹt’-chỉ học thuộc lòng

mà không hiểu ý chính.Nguyên nhân là từ thói quen dạy và học thụ động , khiến học sinh chỉ biết tiếp thu kiến thức một chiều mà không chú trọng tự nghiên cứu tìm tòi ,nắm ý chính của bài học Nhằm hướng các em đến một phương pháp học tập tích cực tự chủ,bản thân mỗi người thầy không chỉ cần giúp các em khám phá kiến thức mới mà còn phải giúp các em hệ thống được những kiến thức đó Việc xây dựng được một “hình ảnh” thể hiện mối liên hệ giữa các kiến thức sẽ mang lại lợi ích đáng quan tâm về các mặt : ghi nhớ,phát triển nhận thức, tư duy ,óc tưởng tượng và khả năng sáng tạo.Một trong những công cụ hết sức hữu hiệu để tạo nên các hình ảnh liên kết là bản đồ tư duy Bản đồ tư duy ra đời như một luồng không khí mới thổi vào vùng đất khô cằn của kiểu truyền đạt – lắng nghe trước đây.Nó định hình cho giáo viên biết được phải trình bày như thế nào trên đó để mang lại hiệu quả cao nhất.Nó giúp học sinh chủ động phát triển ý kiến của mình,hình thành tư duy suy nghĩ độc lập , chủ động từ đó các em có thể tham gia một cách tích cực hơn trong suốt tiến trình lĩnh hội tri thức Đối với môn tiếng Anh cái kiểu

‘học vẹt’ càng không thể phù hợp Các em không thể ngân nga một cấu trúc tiếng Anh như cách học đối với các môn học bài thuộc lòng Với những lí lẽ trên ,từ những gì đúc kết được qua việc áp dụng bản đồ tư duy trong dạy và học môn tiếng

Anh thời gian qua, tôi mạnh dạn viết nên đề tài “Sử dụng bản đồ tư duy trong

giảng dạy Tiếng Anh 8” Hy vọng sẽ thể hiện được bằng chứng chứng thực việc

áp dụng bản đồ tư duy là cách đổi mới phương pháp tích cực nhất mang lại hiệu quả giảng dạy và học tập trong thời đại ngày nay

2 Sự cần thiết phải áp dụng sáng kiến:

Là người giáo viên Tiếng Anh đang trực tiếp giảng dạy các em học sinh THCS, tôi luôn có băn khoăn, trăn trở sau mỗi giờ lên lớp Tại sao học sinh của mình lại học yếu môn Tiếng Anh, cảm thấy môn học khó, áp lực khi học Các em

nghe kém, khi nói lại không diễn đạt được ý, viết sai ngữ pháp, thiếu ý tưởng, đọc không hiểu nội dung…

Trong quá trình giảng dạy và nghiên cứu tôi đã nhận ra rằng: Do áp lực truyền tải kiến thức ngữ pháp, cung cấp lượng từ vựng, bài học cho học sinh nên giáo viên thường chú trọng và đặt nặng nội dung nên tạo áp lực cho học sinh, tiết học trở nên khô khan, nhàm chán, nặng nề mà ít chú ý đến cách cô đọng nội dung tạo không khí thoải mái, phấn khởi và quan trọng là khắc sâu được nội dung bài học

Một trong những yếu tố cơ bản tác động trực tiếp đến kết quả học tập của học sinh là phương pháp dạy học Vậy việc đổi mới , cải tiến phương pháp dạy học là một công việc vô cùng quan trọng đối với mỗi giáo viên, phương pháp dạy học tích cực là lấy học sinh làm trung tâm, học sinh phải chủ động tham gia vào các hoạt động học tập từ khâu lĩnh hội kiến thức đến khâu thực hành các kỹ năng giao tiếp còn giáo viên chỉ là người hướng dẫn , chỉ đạo và là trọng tài cho các hoạt động học tập của học sinh

Như chúng ta biết mục đích cuối cùng của học ngoại ngữ là để giao tiếp dưới các dạng hình thức nghe – nói - đọc – viết tức là để có thể giao tiếp được bằng ngoại ngữ mình học Vận dụng phương pháp đa dạng phù hợp với mỗi hoạt động

sẽ giúp cho học sinh tự tin hơn, chủ động hơn trong việc lĩnh hội kiến thức Vì vậy việc rèn cho học sinh có thói quen, kỹ năng sử dụng bản đồ tư duy là nhu cầu cần thiết trong học tập , ôn tập và kiểm tra đánh giá

3 Nội dung sáng kiến:

Năm học này là năm học thứ ba tôi áp dụng việc sử dụng bản đồ tư duy như một phương pháp giảng dạy mới Bản đồ tư duy có thể áp dụng cho nhiều vùng khác nhau ,đặc biệt tại các vùng nghèo ,giáo viên có khi chỉ cần một tấm bản đồ dùng rồi , một tờ lịch dùng rồi,chỉ cần một mặt giấy cũng có thể vẽ được bản đồ tư duy Học sinh có thể học trên một mặt bằng ,thậm chí là một nền đất.Chính vì tính linh hoạt nên khi áp dụng nó khả thi Việc phát triển tư duy cho học sinh và giảng dạy kiến thứcvề thế giới xung quanh luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu của những người làm công tác giáo dục Theo tiến sĩ Trần Đình Châu-người đầu tiên tiến hành nghiên cứu và tìm cách đưa phương pháp ‘Bản đồ tư duy’ vào giảng dạy

ở Việt Nam thì ‘quan trọng là phổ biến phương pháp giảng dạy này đến giáo viên ,thay đổi tư duy dạy học của họ’

Bản đồ tư duy trong dạy và học thể hiện được điều đó Thực tế cho thấy , còn có rất nhiều giáo viên cũng như học sinh chưa biết cách thể hiện bản đồ tư duy là thế nào (cụ thể là viết dài dòng ), phải áp dụng nó cho những phần mục nào trong tiến trình bài dạy (thường chỉ áp dụng cho phần củng cố), sử dụng nó sao cho có hiệu quả Tuy nhiên , có rất nhiều giáo viên đã thể hiện đúng cách và đặc biệt là những

sản phẩm bản đồ tư duy của học sinh rất sáng tạo và sáng tạo một cách bất ngờ Các em có thể lĩnh hội được nhanh kiến thức và thể hiện nó qua bản đồ đầy sinh động, ngắn gọn , súc tích

3.1Các biện pháp tiến hành,thời gian tạo ra giải pháp

3.1.1Các biện pháp tiến hành :

-Phương pháp trực quan (dùng bản đồ tư duy của giáo viên và học sinh)

-Phương pháp chỉ dẫn (hướng dẫn các em cách vẽ,cách trình bày và cách áp dụng) -Phương pháp luyện tập thực hành (cho học sinh vẽ ,ứng dụng trong từng bài học

và từng kiểu bài lên lớp)

-Phương pháp so sánh đối chiếu

3.1.2Thời gian tạo ra giải pháp:

Giaỉ pháp được thực hiện và áp dụng ngay khi vào đầu năm học 2020-2021 này và qua thời gian hướng dẫn chỉ bảo cho các em làm quen ,tiếp cận dần với cách thể hiện bản đồ tư duy và tập cho các em cách để trình bày ý tưởng trước lớp

Trước khi tiến hành đề tài này tôi đã có một bước khảo sát về khả năng áp dụng bản đồ tư duy của các em học sinh trong các lớp 8 mình giảng dạy Mục đích của ứng dụng phương pháp mới là nâng cao chất lượng học sinh Do đó, ở đây tôi xin nêu ra mức độ nắm vững kiến thức trước khi áp dụng bản đồ tư duy qua bài kiểm tra thường xuyên số 1 như sau :

Lớp Sĩ số Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém

S

L % SL % SL % SL % SL % 8A6 36 6 16,

7 13 36, 1 13 36,1 3 8,3 1 2,8

8A8 37 4 10,

8 12 32, 4 11 29,7 6 16, 3 4 10, 8

8A1

2 35 3 8,6 14 40 10 28,6 4 11, 4 4 11, 4

8A1

6 35 2 5,7 11 31, 4 9 25,7 8 22, 9 5 14, 3

Nhằm ứng dụng bản đồ tư duy trong các khâu lên lớp (vào bài , giới thiệu ngữ liệu mới , luyện tập có kiểm soát , luyện tập nâng cao –sáng tạo và củng cố) có hiệu quả.Bên cạnh đó , hướng dẫn cho các em cách để vẽ và trình bày bản đồ tư duy thông qua từng phần bài học của chương trình tiếng Anh lớp 8 bao gồm Getting started /listen and read, speak- listen , read , write và language focus ở nhiều Unit khác nhau Đồng thời từ đó trình bày thêm việc vận dụng bản đồ tư duy qua từng tiết đó như thế nào để đạt hiệu quả giảng dạy (cụ thể là ứng dụng được ở những hoạt động nào Ví dụ : lucky numbers , matching , networks , brainstorming… )

Vậy bản đồ tư duy (mindmap) là gì ?

Theo ‘giáo dục và thời đại’: ‘ Bản đồ tư duy là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc

,hình ảnh để mở rộng và đào sâu các tưởng,là một công cụ tổ chức tư duy nền tảng,có thể miêu tả nó là một kĩ thuật hình họa với sự kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh, đường nét ,màu sắc phù hợp với cấu trúc,hoạt động và chức năng của bộ não , giúp con người khai thác tiềm năng vô tận của bộ não’

Ngoài ra, bản đồ tư duy còn là phương pháp được đưa ra để tận dụng khả năng ghi

nhận hình ảnh của bộ não Đây là cách để ghi nhớ chi tiết ,để tổng hợp hay để phân tích một vấn đề ra thành một dạng của lược đồ phân nhánh

3.2 Mô tả giải pháp của đề tài

3.2.1Thuyết minh tính mới :

Bản đồ tư duy được hình thành như thế nào cho hiệu quả?

Đầu tiên tôi xin nêu lại cách để vẽ bản đồ tư duy sao cho đúng với ý nghĩa của nó

1 Bắt đầu từ trung tâm và triển khai ra các nhánh (có thể sử dụng từ chính hoặc những hình ảnh cần thiết)

2 Tạo cho trung tâm một hình ảnh rõ ràng và ‘mạnh’ miêu tả được nội dung tổng quát của toàn bộ bản đồ

3 Tạo các trung tâm nhánh và các chi tiết nhánh.Nối các nhánh chính –cấp một-đến hình ảnh trung tâm.Nối các nhánh cấp hai một-đến các nhánh cấp một và cứ như thế bằng các đường kẻ.Các đường kẻ này càng gần thì càng được tô đậm hơn, dày hơn

4 Đặt những từ trọng tâm vào những hàng làm tăng kết cấu của các ghi chú

5 Trường hợp sau phải phân biệt rõ hơn những trường hợp trước

6 Sử dụng màu sắc để làm nổi bật vấn đề Bởi vì màu sắc cũng có tác dụng kích thích não như hình ảnh

7 Những gì không có trong trình bày thì không đưa vào bản đồ

8 Tư duy hai chiều

9 Sử dụng mũi tên ,hình ảnh,biểu tượng để tạo ra sự liên kết(vẽ đường cong sẽ thu hút hơn)

10.Không để bị tắc ở một khu vực Nếu cạn kiệt suy nghĩ thì chuyển sang nhánh khác

11.Ghi ngay ý tưởng vào nơi hợp lí ngay khi nghĩ ra nó

12.Phá vỡ ranh giới.Khi hết giấy để trình bày thì không nên thay một tờ khác to hơn mà sử dụng thêm tờ nữa ghép vào

13.Hãy sáng tạo

3.2.2 Cách ghi chép có hiệu quả trên bản đồ tư duy:

a.Dùng từ khóa và ý chính

1 Viết cụm từ , không viết thành câu

2 Dùng các từ viết tắt

3 Có tiêu đề

4 Đánh số các ý

5 Liên kết ý dùng nét đứt,mũi tên,số,màu sắc

6 Ghi chép nguồn gốc thông tin để có thể tra cứu dễ dàng

Bản đồ tư duy - như đã trình bày - đã được áp dụng và đúc kết về hiệu quả mang lại từ nhiều người ,nhiều lĩnh vực.Tính mới trong đề tài này là ở chỗ : thứ nhất : nó

là phương pháp mới hoàn toàn với giáo viên trong trường ; thứ hai - nó áp dụng cho bộ môn tiếng Anh không chỉ với mục đích là để ghi chép ngắn gọn nội dung bài dạy mà từ bản đồ tư duy bản thân tôi có thể áp dụng nó như một phương pháp hữu hiệu để xâu chuỗi nội dung bài học,làm cho nó xuyên suốt ,khắc sâu được vấn

đề cho từng phần mục trong suốt tiến trình bài dạy của mình.Tôi có thể sử dụng bản đồ tư duy của mình để cho các em đặt câu hỏi - trả lời ( phần controlled ) ; tóm tắt nội dung bài học ( phần remember / phần controlled ); ôn tập củng cố kiến thức

cũ (phần warm-up/phần pre-) ; gợi y để vào bài (lead-in) ; tổ chức trò chơi (phần free -)… từ đó các em có thể ghi nhớ kiến thức để vận dụng vào việc kiểm tra bài

cũ hoặc làm bài kiểm tra thường xuyên, định kỳ có kết quả tốt hơn

3.3 Minh hoạ

3.3.1 Minh hoạ bản đồ tư duy vào phần warm –up:

Trong unit 13-FESTIVALS, để giới thiệu vào bài phần Writing bằng một vài câu

hỏi để kiểm tra trí nhớ,huy động y cho bài viết (Brainstorming ) mà các em đã học

về lễ hội nấu cơm trong phần Getting started tôi đã yêu cầu các em trình bày lại bằng bản đồ tư duy.Vậy là các em có thể hình dung việc viết về một lễ hội có mấy phần thi , có bao nhiêu người tham gia ,tiến hành như thế nào là những y chính cần bao hàm trong bài viết Kết quả có hơn 10 em có thể vẽ , trình bày cũng như trả lời câu hỏi phần tóm tắt về lễ hội bằng bản đồ tư duy

3.3.2 Minh hoạ bản đồ tư duy vào phần pre –practice ( hay pre –giới thiệu ngữ liệu):

Để áp dụng bản đồ tư duy vào khâu lên lớp này ,tôi nghĩ đến việc áp dụng nó cho

phần language focus là hợp lí hơn cả.Chẳng hạn ở unit 9 –phần language focus

tôi đã gợi y để các em ôn lại kiến thức cũ qua bản đồ tư duy Cứ mỗi công thức hay cách dùng hay một kiến thức ngữ pháp là tôi lại cho một ví dụ.Từ đó liên kết với kiểu bài tập nào phù hợp nhất trong chương trình Bằng việc làm đó các em có thể liền mạch trong việc tiếp thu và ứng dụng kiến thức ngữ pháp cơ bản

3.3.3 bản đồ tư duy vào phần controlled –practice ( hay while –luyện tập có kiểm soát):

*Unit 10 : RECYCLING -phần getting started / listen and read (trang 89 )

Trong bài học , phần này là phần hội thoại trực tiếp giữa người đại diện của một

tổ chức bảo vệ môi trường và một số em học sinh Các y được các bạn trực tiếp hỏi xoay quanh phong trào 3R.Nhận thấy đây là y chính ở trong bài nhằm khắc sâu kiến thức cho các em tôi đã đưa nó vào sau phần giới thiệu từ ,cấu trúc cho các em thực hành hội thoại và yêu cầu các em lí giải cho 3R và không nhìn sách trả lời những câu hỏi sau (được viết ra bảng phụ ) dựa vào mindmap

1 What does Miss Blake mean by reduce?

2 What things can we reuse?

3 What does recycle mean?

Như thế nếu chỉ cần nhìn vào bản đồ , một người có thể không biết tiếng Anh chắc cũng trả lời được câu hỏi trên

Và sau khi gần kết thúc tiết học tôi đã yêu cầu các em nhớ được những gì trong mindmap trình bày lại.Hiệu quả rất cao

Ở một lớp khác tôi đã bố trí việc áp dụng bản đồ này cho trò chơi lucky numbers cũng dưới dạng quan sát bản đồ tư duy ,chọn số và trả lời.Như vậy tiết học vừa sôi nổi vừa vận dụng được phương pháp mới

Cũng như vậy để các em làm được phần 1-“Write what Mrs Quyen did and saw in

each of these places”-Unit 12-A VACATION ABROAD -read (trang 117) tôi đã

yêu cầu các em đọc thầm ,triển khai dưới dạng bản đồ sau đó hoàn thành phần

bảng Vậy là tôi có thể áp dụng nó cho phần controlled trọn vẹn ,đầy đủ y

Ngoài ra đối với phần read-unit 13(trang 124-125) tôi cũng đã thực hiện yêu cầu

cho phần controlled –hoàn thành bảng về những đặc trưng của giáng sinh tương tự

như bài trên

Trong một bài học khác ,cụ thể là unit 14 : WONDERS OF THE WORLD-phần

read sau khi cho các em thực hiện phần hoàn thành câu theo yêu cầu sách giáo

khoa tôi đã chuyển tiếp qua phần ‘matching’ cho các em nối những thông tin về kì

quan ở cột A với những thông tin bổ sung về nó ở cột B Từ đó các em có thêm được những thông tin rất thú vị bằng việc đoán và ghép

3.3.4 bản đồ tư duy vào phần free –practice ( hay post -luyện tập ứng dụng/nâng cao):

Nhìn vào mindmap của unit 4 OUR PAST – phần write chắc hẳn mỗi người đều

kể được ít nhất một câu liên quan đến câu chuyện.Như vậy, khi xâu chuỗi những câu này lại tôi đã có được một câu chuyện kể hết sức thú vị

e) Áp dụng bản đồ tư duy vào phần consolidation ( hay remember –củng cố ):

Bằng việc cho câu sẵn chỉ thiếu từ để điền , tôi đã yêu cầu học sinh nhìn vào mindmap để trình bày lại nội dung thông tin còn thiếu Chắc chắn kiểu bài tập dạng này sẽ khắc sâu kiến thức của các em về tổ chức Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí

Minh trong unit

6 –THE YOUNG PIONEERS CLUB -phần read ( trang 57 nội dung mới )