Một số rào cản của giao tiếp liên văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa

“Nói một cách l ng l o, mỏ ẻ ột thu t ng chung đểậ ữ chỉ sự tương tác giữa những ngườ ừi t các nền văn hóa hoặc ph văn hóa khác nhau nhằụ m mục đích dẫn đến sự hiểu biết chung về các thô

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHOA XHH CTXH – – ĐNA

PHẠM TRUNG HIẾU

1855010038

BÀI TIỂU LUẬN

MỘT SỐ RÀO CẢN CỦA GIAO TIẾP LIÊN VĂN HÓA TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA

Giáo viên hướng dẫn

ThS Phan Thị Anh Thư

Tp Hồ Chí Minh, 2021

NỘI DUNG Phầ n 1 : Giới thi u chung & nhệ ập đề :

Ingrid Piller t ng cho r ng : "Giao tiừ ằ ếp liên văn hóa là một trong nh ng thu t ng mà mữ ậ ữ ọi người s d ng, theo nhi u cách khác nhau và không nh t thi t phử ụ ề ấ ế ải tương thích" “Nói một cách l ng l o, mỏ ẻ ột thu t ng chung đểậ ữ chỉ sự tương tác giữa những ngườ ừi t các nền văn hóa hoặc ph văn hóa khác nhau nhằụ m mục đích dẫn đến sự hiểu biết chung về các thông điệp.” (Tham khảo Oxford) Hay như Milton J Bennett cũng đã nói rằng :"Giao ti p giế ữa các nền văn hóa là nghiên cứu và thực hành giao tiếp qua các bối cảnh văn hóa." Từ những trích dẫn trên, ta nhận ra rằng không có định nghĩa chính thức về "Giao tiếp liên văn hóa" Tuy nhiên,

có mộ ựt s thống nh t không rõ ràng vấ ề nh ng gì nó th hiữ ể ện và nó trông như thế nào, nhưng cũng có sự khác biệ ềt v định nghĩa, ý nghĩa và giả định

Theo TS Nguyễn Vũ Hảo, Giao tiếp liên văn hóa chính là sự giao tiếp gi a các nữ ền văn hóa, giữa các cộng đồng văn hóa khác nhau với những phương thức sống và thế giới quan khác nhau B n thân s giao tiả ự ếp liên văn hóa không phải là một hiện tượng mới mẻ, mà đã trải qua l ch sị ử hàng ngàn năm, gắn liền v i s ph n cùa t t c các dân t c, các cớ ố ậ ấ ả ộ ộng đồng người trên thế giới Cho đến nay, khi bước vào thế kỉ XXI, nhân loại đã đạt được những thành t u to l n v khoa h c và công ngh Nhự ớ ề ọ ệ ờ các phương tiện truyền thông hiện đại, nh ờ mạng internet, điện thoại di động, điện thoại truyền hình, nh vô s các kênh truyờ ố ền thanh và truyền hình qu c t , nh s phát tri n m nh m cố ế ờ ự ể ạ ẽ ủa kĩ nghệ giao thông nội địa và qu c tố ế, nhất là kĩ nghệ hàng không, , cơ hội giao lưu, giao tiếp đối tho i, h c h i l n nhau gi a các ạ ọ ỏ ẫ ữ nền văn hóa và các cộng đồng văn hóa trên khắp hành tinh ngày càng gia tăng mạnh mẽ Trong bốỉ c nh y, toàn cả ấ ầu hóa đã trở thành một xu th l ch s không th tránh kh i, lôi ế ị ử ể ỏ cuốn t t c các dân t c, các nấ ả ộ ền văn hóa trên thế giới Do v y, giao tiậ ếp liên văn hóa đã trở thành một b phộ ận không th tách r i cể ờ ủa đờ ối s ng xã hội đương đại, tr ở thành lĩnh vực được nhiều ngành khoa h c quan tâm nghiên cọ ứu, như nhân học, văn hóa hoc, sử học, xã hội h c, ọ tâm lí h c, ọ , đặc bi t là tri t hệ ế ọc liên văn hóa (the intercultural Philosophi)

Giao ti p giế ữa các nền văn hóa hiện gặ ấp r t nhiều khó khăn Ngay cả với quá trình toàn cầu hóa ngày càng tiến bộ c a th gi i hiủ ế ớ ện đại, ngôn ng v n tiữ ẫ ế ụp t c là rào cản đố ới v i giao tiếp hiệu qu Nếu chúng ta đã từng học ngo i ngả ạ ữ hoặc nói chuy n vệ ới ai đó bằng tiếng Anh

là ngôn ngữ thứ hai, chúng ta s bi t r ng nhi u m u giẽ ế ằ ề ẫ ọng nói và cách diễn đạt thông thường đơn giản là không d ch t t M c dù giao tiị ố ặ ếp liên văn hóa phi ngôn ngữ ít được khám phá thường xuyên hơn, nhưng nó vẫn c c k quan tr ng T cự ỳ ọ ừ ử chỉ tay đến cúi chào, giao ti p phi ế ngôn ng là y u t quan tr ng trong mữ ế ố ọ ọi nền văn hóa Hiểu các vấn đề chung liên quan đến

giao ti p giế ữa các nền văn hóa có thể ẫn đế d n giao tiếp hiệu qu hơn với nhả ững ngườ ừ các i t nền văn hóa khác nhau

Định nghĩa cơ bản về giao tiếp gi a các nền văn hóa không chỉ bao g m giao tiữ ồ ếp gi a ữ những người thu c các chộ ủng tộc ho c quặ ốc gia khác nhau, mà còn cả giới tính, tình tr ng ạ kinh t xã h i, tu i tác, khuynế ộ ổ h hướng tình d c, tôn giáo và nhi u yụ ề ế ốu t khác mà văn hóa xác định chúng ta là con người Đôi khi sự khác biệt về giao tiếp giữa các nền văn hóa có thể phát sinh gi a các thành viên cữ ủa các nhóm văn hóa khác nhau trong cùng một vị trí địa lý Bài tiểu lu n này s bao g m 3 ph n chính Phậ ẽ ồ ầ ần đầu tiên là t ng quan v lý thuy t, trong ổ ề ế

đó sẽ xác định, t ng hổ ợp và đánh giá các nghiên cứu khoa học trước đó xoay quanh chủ đề giao tiếp liên văn hóa, vai trò quan trọng cũng như các rào cản trong giao tiếp liên văn hóa Tiếp theo, lựa chọn và phân tích t ng lo i rào c n trong giao tiừ ạ ả ếp liên văn hóa Ở đó, phân tích từ góc độ lý thuyết, văn hoá - xã hội và đưa ra ví dụ minh hoạ Nêu ra được định nghĩa của rào cản đã chọn, gi i thích lí do nó l i tr thành rào c n trong giao tiả ạ ở ả ếp liên văn hóa, đồng thời cho th y m t h n chấ ặ ạ ế và bi u hiện c a nó Và cu i cùng là cể ủ ố ảm nghĩ của cá nhân sau khi học xong môn h c D a vào các kiọ ự ến th c và kứ ỹ năng đã ọc đượ h c trong môn này, trình bày

rõ ràng những thay đổi trong suy nghĩ và thái độ về giao tiếp liên văn hoá trong xu thế toàn cầu hoá và hội nh p qu c t ậ ố ế

Phầ n 2: T ng quan lý thuy t : ổ ế

Lướt sơ qua từ các bài nghiên c u xoay quanh vứ ề chủ đề giao tiếp liên văn hóa trước đó, ta

có thể nhận ra đượ ầc t m quan tr ng và giá trọ ị thực c a giao tiếp liên văn hóa Chẳủ ng hạn như trong bài nghiên c u c a TS Nguyứ ủ ễn Vũ Hảo, cho thấy được tầm quan tr ng c a giao tiọ ủ ếp liên văn hóa trong bối cảnh toàn c u hóa Hay trong bài nghiên c u cầ ứ ủa TS Lê Đức Thụ cũng cho th y r ng trong giao tiấ ằ ếp liên văn hóa có những cơ hội phát triển gì và còn tồn đọng lại những thách thức, khó khăn như thế nào Trong bài luận văn của Hoàng Thị Chi n thì lế ại cho thấy một cái nhìn th c t v hành vi giao ti p c a m t t p th trong mự ế ề ế ủ ộ ậ ể ột khu v c nhự ất định Qua đó ta có thể đúc kết lại đượ ổc t ng quan v các lý thuy t xoay quanh chề ế ủ đề giao tiếp liên văn hóa

Thế giới đã trở thành sân chơi bình đẳng cho mọi người, bất kể quốc t ch, gi i tính, tuị ớ ổi tác, tôn giáo,… Vì thế, khả năng giao tiếp, đặc biệt là giao ti p hi u quế ệ ả giữa các nền văn hóa khác nhau là c n thiầ ết Đầu tiên, rõ ràng giao tiếp đa văn hóa sẽ phá vỡ m i rào c n ọ ả Chúng ta đều có những rào c n nhả ất định trong môi trường đa văn hóa như ngôn ngữ, niềm tin, hay định kiến, và điều này s c n tr s hiẽ ả ở ự ểu bi t c a chúng ta v nế ủ ề gười khác Giao thoa văn hóa là cơ hội để chúng ta nhìn nh n mậ ột cách khách quan v mề ọi người, từ đó mở lòng

đối tho i và h c cách c i mạ ọ ở ở v i các mớ ối quan h Nhệ ờ đó, chúng ta có thể làm vi c hi u qu ệ ệ ả hơn ở những nơi có sự giao thoa gi a các nữ ền văn hóa khác nhau Bước tiếp theo chính là cải thiện sự ự t tin trong công vi c và cu c s ng ệ ộ ố Ở môi trường làm việc đa văn hóa, giao tiếp chính là rào c n l n nhả ớ ất mà mỗi người c n phầ ải vượt qua Kĩ năng giao tiếp tốt sẽ giúp ta tăng hiệu suất làm việc, cũng như tự tin th hiể ện quan điểm c a mình v i nhủ ớ ững người không cùng văn hóa và ngôn ngữ Với những cá nhân có kĩ năng giao tiếp đa văn hóa tốt, họ sẽ quan sát và biết rõ văn hóa giao tiếp ở những quốc gia khác nhau để tránh x y ra nh ng lả ữ ỗi giao tiếp ng ngẩn Vi c xóa b rào c n s là n n t ng xây d ng niớ ệ ỏ ả ẽ ề ả ự ềm tin, là cơ hội để mọi người

mở lòng và hiểu nhau hơn Trên cơ sở đó niềm tin được xây dựng, con người dễ chịu hơn với sai l m c a nhau, tầ ủ ừ đó tạo nên một môi trường làm vi c thân thiệ ện, tương hỗ nhau Khi s ự giao thoa văn hóa không còn là rào cản ngăn mọi người đến gần nhau và chia s v i nhau, thì ẻ ớ mỗi cá nhân s nh n ra vẽ ậ ị trí cũng như vai trò của mình trong một t p thậ ể Từ đó, mỗi cá nhân

sẽ có động lực hoàn thành t t công việố c c a mình Với kĩ năng giao tiếp đa văn hóa, ủ ta sẽ dần khám phá ra b n thân mình thông qua vi c h c t p, quan sát và giao tiả ệ ọ ậ ếp với người khác Có

cơ hội được tiếp xúc, làm việc và trao đổ ới v i mọi người ở nhiều nền văn hóa khác nhau, ta sẽ dần bộ ộc l những điểm mạnh và điểm y u c a b n thânế ủ ả , đó là lúc bạn nhìn nhận và khắc ph c ụ cũng như phát triển bản thân hơn

Các động lực chính của văn hóa là tập hợp tri giác xã h i l n nhau v i s ph i hộ ẫ ớ ự ố ợp, ý nghĩa và hành động, và phương sai văn hóa Sự khác biệt trong truy n thông và các hình thề ức giao tiếp đa dạng có thể tạo ra sự đa dạng giữa các nền văn hóa khác nhau Những người sống trong các nền văn hóa và kỷ nguyên l ch s khác nhau giao ti p khác nhau và có nh ng ki u ị ử ế ữ ể suy nghĩ khác nhau Rào cản văn hóa trong giao tiếp chủ yếu x y ra khi giao ti p xả ế ảy ra giữa hai nền văn hóa khác nhau Chúng ta gặp phải nh ng rào cữ ản văn hóa trong cuộc sống hàng ngày Như ta thấy, m i quỗ ốc gia đều có nhiều tôn giáo được người dân tín ngưỡng, vì vậy s ự khác bi t v giá trệ ề ị và ni m tin c a hề ủ ọ cũng là một ví d vụ ề rào cản văn hóa Ngôn ngữ cơ thể

và cử chỉ: Ngôn ngữ cơ thể và cử chỉ là m t yộ ế ốu t khác c a rào cản văn hóa Không thể giao ủ tiếp n u không có ngôn ngế ữ cơ thể và cử chỉ

Theo Liberman, m i nọ ền văn hóa và phân nhóm đều cung cấp cho các thành viên của mình các quy tắc xác định hành vi phù h p và không phù h p N u ta tiợ ợ ế ếp cận giao ti p giế ữa các nền văn hóa từ góc độ cố gắng tìm hi u các chu n m c c a t t c các nể ẩ ự ủ ấ ả ền văn hóa và phân nhóm, đó chắc ch n s là mắ ẽ ột nhiệm v b t khụ ấ ả thi Không có cách nào mà ta có th tìm ể hiểu tất cả các quy tắc điều chỉnh hành vi phù h p và không phù h p cho mợ ợ ọi nền văn hóa và nhóm mà ta ti p xúc Ta sế ẽ luôn làm điều gì đó sai trái; ta sẽ có đôi lần xúc phạm ai đó Việc

giao ti p c a ta có th bế ủ ể ị ảnh hưởng, vì vi c ta vi ph m các chu n mệ ạ ẩ ực s là m t d ng tiẽ ộ ạ ếng

ồn làm h n ch hi u qu giao tiạ ế ệ ả ếp c a ta ủ

TS Lê Đức Thụ cho rằng rào cản không đơn thuần chỉ là s bự ất đồng ngôn ng , không am ữ hiểu lẫn nhau, không chú ý đến lợi ích và quy n l i c a các bên tham gia giao ti p, không ề ợ ủ ế chọn chiến lược giao tiếp phù h p, không th c hiợ ự ện phương châm “lùi hai bước tiến một bước” như V Lênin từng chỉ ra Nhi u khi am hi u ngôn ng cề ể ữ ủa nhau, nhưng cả hai bên vẫn không tìm ra tiếng nói chung, cuối cùng làm cho giao tiếp rơi vào bế tắc, phải trì hoãn hoặc hủy b ỏ

Mỗi m t dân tộ ộc đều có nền văn hóa riêng của mình Khác với văn minh, văn hóa có tính đặc thù và khép kín Vì vậy người ta thường gọi văn hóa có tính bảo thủ, không chấp nh n cái ậ ngoại lai, t bên ngoài nhừ ập vào Văn hóa dân tộc nào cũng có những cái linh thiêng, nh ng ữ điều cấm k và nhỵ ững điều cho phép Văn hóa là hệ thống tín ngưỡng của nhóm người, tộc người L i khuyên ờ ở đây là: “Hãy chớ mang tín ngưỡng của mình đến nhà thờ người khác!” Hay t c ng Anh khuyên rụ ữ ằng: “Khi anh đang ở Roma, hãy nghĩ như người Italy” Ông cha

ta từ xưa đã dạy: “Nhập gia v n húy, nh p qu c v n tấ ậ ố ấ ục”, “Lễ nghi tùy xứ”, “Nhập gia tùy tục, đáo giang tùy khúc” Một nhà hi n triề ết nói: “Hãy nói cho tôi biết anh từ đâu tới, tôi s ẽ nói anh là ai”

Một hiện tượng thường di n ra trong quá trình giao tiễ ếp liên văn hóa là sự nhận thức không đúng về văn hóa Đây là vấn đề có căn nguyên triết học sâu sắc, một vấn đề không thể xem thường c a triủ ết học liên văn hóa Sự không hi u bi t mể ế ột nền văn hóa nào đó tự nó không dẫn đến nh n th c sai vậ ứ ề văn hóa Nguyên nhân cơ bản của hiện tượng này chính là ở

tư duy chủ quan, khi người ta tìm cách nh n di n, nhậ ệ ận định và tìm hi u nhể ững người đến từ các nền văn hóa khác hay cộng đồng văn hóa khác xuất phát từ lập trường chủ quan c a ủ mình, t n n ừ ề văn hóa của mình, từ phương thức sống và thế giới quan c a nủ ền văn hóa đó với

tư cách “bộ lọc” các giá trị văn hóa Nói cách khác, nó xuất hiện khi người ta c g ng nhìn ố ắ nhận những người xa lạ chỉ bằng “đôi mắt” của chính mình hay c a chính củ ộng đồng văn hóa của mình, t c là chứ ỉ căn cứ vào các tiêu chí phân biệt đúng sai của cộng đồng văn hóa mình ( TS Nguyễn Vũ Hảo )

Hậu quả c a lủ ối tư duy này là một bức tranh phiến diện, không đầy đủ, thậm chí sai l m v ầ ề căn bản về các nền văn hóa khác hay về các phương thức sống khác Trong cách tư duy ấy, các đại di n c a mệ ủ ỗi nền văn hóa hay cộng đồng văn hóa thường có xu hướng ph quát hóa ổ phương thức sống, thế giới quan, các giá trị văn hóa, các trò chơi ngôn ngữ của nền văn hóa mình và biến các tiêu chí phân định c a nó vủ ề đúng – sai, phải – trái, thiện – ác, đẹ – ấu, … p x

thành các tiêu chí chung mang tính nhân lo i Ngu n g c c a kiạ ồ ố ủ ểu tư duy chủ quan, phi đối xứng theo “thuyế ấy cái tôi làm trung tâm” này, một l t mặt, chính là ở khuynh hướng t nhiên ự của con người muôn phổ quát hóa quan điểm của mình và hi u nhể ững người khác theo các tiêu chí c a mình, c a nủ ủ ền văn hóa mình, bởi chỉ trong “trò chơi ngôn ngữ” của nền văn hóa mình, người ta mới có thể so sánh các phương thức sống khác nhau và lu n gi i sậ ả ự tương

đồng, d bi t c a chúng M t khác, kiị ệ ủ ặ ểu tư duy chủ quan này thường được vận d ng khi trình ụ

độ ể hi u biết liên văn hóa còn bị h n chạ ế, chưa đủ ầm để có thể đạt t i ki t ớ ểu tư duy khách quan, đối x ng d a trên sứ ự ự đối tho i giạ ữa các nền ván hóa bình đẳng Tuy nhiên, ph i thả ừa nhận r ng, trên th c t , trong quá trình giao tiằ ự ế ếp liên văn hóa, kiểu tư duy chủ quan này là rất phổ biến và không th tránh khể ỏi ở ầ h u h t nhế ững đại diện thu c các nộ ền văn hóa, các thế giới quan khác nhau trên thế giới

Từ đó ta có thể nhận ra rằng rào cản trong giao tiếp liên văn hóa là rất nhiều, không th ể nào có thể tránh được chúng một cách hoàn hảo Thế nhưng nhờ bổ sung thêm ki n th c v ế ứ ề giao tiếp liên văn hóa, ta có thể hạn ch chúng trong mế ột khuôn khổ nhất định

Phầ n 3: L a ch n và phân tích t ng lo i rào c n trong GTLVH : ự ọ ừ ạ ả

Có nhiều rào c n trong giao ti p và nh ng rào c n này có th x y ra b t kả ế ữ ả ể ả ở ấ ỳ giai đoạn nào của quá trình giao tiếp Các rào c n có th dẫn đếả ể n việc thông điệp của bạn b bóp méo và do ị

đó ta có nguy cơ lãng phí cả thời gian ho c tiặ ền b c do gây nh m l n và hi u nh m thông ạ ầ ẫ ể ầ điệp

* L a ch n 1 : Ngôn ng ự ọ ữ

Ngôn ng là m t hữ ộ ệ thống ph c tứ ạp, được con người hay động vật sử dụng để liên lạc hay giao ti p vế ới nhau, cũng như chỉ chính năng lực của con người có khả năng sử dụng một hệ thống như vậy Là hệ thống thông tin liên lạc đượ ử ục s d ng bởi một cộng đồng ho c qu c gia ặ ố

cụ thể, cách th c ho c phong cách c a mứ ặ ủ ột đoạn văn bản hoặc lời nói Rào c n ngôn ng là ả ữ

sự khó khăn trong việc giao tiếp giữa những người sử dụng những ngôn ng khác nhau hay ữ những phương ngữ khác nhau của cùng một ngôn ng ữ

Khi giao tiếp bằng cùng một ngôn ng , thu t ngữ ậ ữ đượ ửc s dụng trong thông điệp có thể hoạt động như một rào cản nếu người nhận không hiểu đầy đủ Một thông điệp bao gồm nhiều biệt ngữ chuyên môn và t viừ ế ắ ẽt t t s không th hiể ểu được bởi người nh n không quen ậ với thu t ngậ ữ đượ ử ục s d ng Các từ ngữ và cách diễn đạt thông thường trong khu v c có th ự ể

bị hi u sai ho c th m chí bể ặ ậ ị coi là xúc phạm

Ta có th ể thấy ph n l n các ch trong tiầ ớ ữ ếng Trung và ti ng Nhế ật đều có nhiều cách phát

âm khác nhau Ch ng hẳ ạn trong tiếng Trung có r t nhiấ ều thổ ngữ khác nhau, và cùng m t ch ộ ữ

có thể được phát âm theo nhiều cách K t qu là khi mế ả ột tên riêng b ng tiằ ếng Trung Quốc được vi t theo phiên âm tiếng Anh, s có nhiế ẽ ều cách đánh vần khác nhau Ví d , hai h Ng và ụ ọ

Wu của người Trung Quốc ở Mỹ trông thì hoàn toàn khác nhau, nhưng nếu viết trong tiếng Trung thì l i là mạ ột

Khẩu hiệu “Finger lickin’ good” (tiế- ng Việt: “Vị ngon trên từng ngón tay”) khi được dịch sang ti ng ế Trung đã bị nhầm thành “xơi tái ngón tay của bạn” Tuy nhiên, KFC vẫn được hưởng ng Trung Quứ ở ốc vì người dân ở nước này khá c i m v i nh ng s n phở ở ớ ữ ả ẩm đến từ phương Tây

Thương hiệu Coca-Cola Trung Quở ốc ban đầu được phiên âm thành một c m tụ ừ được phát âm là “Ke-kou-ke-la” Sau khi đã in hàng ngàn biển hiệu, Coca-Cola m i phát hi n ra ớ ệ rằng, c m tụ ừ này có nghĩa là “cắn con nòng nọc” hoặc “con ngựa cái chở đầy sáp ong” tùy theo từng địa phương Sau đó, Coca Cola đã nghiên cứ- u 40.000 ký t ự tiếng Trung và tìm ra một cách phiên âm tương đương hợp lý “Ke-kou-ke-le”, có thể ịch là “niề d m vui trong ở miệng”

Nói đế phương ngữn , mặc dù v mề ặ ỹt k thuật, hai người có th nói cùng mể ột ngôn ngữ, nhưng sự khác bi t vệ ề phương ngữ có thể khiến vi c giao ti p gi a h ệ ế ữ ọ trở nên khó khăn Ví

dụ, ti ng Trung có nhi u loế ề ại phương ngữ được sử dụng phổ biến, bao gồm cả tiếng Quảng Đông và tiếng Quan Thoại, ngay cả ở các qu c gia s d ng chung ngôn ngố ử ụ ữ tiếng Anh, ý nghĩa của "Yes" thay đổi từ "Maybe, I'll consider it" thành "Definitely so," v i nhi u s c thái ớ ề ắ

ở giữa Ngoài ra, còn có khuyết t t ngôn ng là nh ng trậ ữ ữ ở ngạ ề thể chất đối v i ngôn ngi v ớ ữ Khuyết tật ngôn ngữ thể ch t gây ra rào c n ngôn ng bao g m nói lấ ả ữ ồ ắp, ch ng khó nói hoứ ặc rối lo n kh p và mạ ớ ất thính giác Người mất thính giác là người r t thi t thòi, khi h không th ấ ệ ọ ể nghe được vì thế họ cũng không nhận dạng được âm thanh để phát âm Khi giao tiếp họ thường x d ng ngôn ngử ụ ữ cơ thể là ch yủ ếu Vì v y, khi mu n giao ti p hi u qu v i h ta ậ ố ế ệ ả ớ ọ nên h c thêm v ngôn ngọ ề ữ cơ thể

Một khía c nh chính khác c a phong cách giao tiạ ủ ếp là mức độ quan trọng đối v i giao ti p ớ ế không l i Giao ti p không l i không ch bao g m nét m t và cờ ế ờ ỉ ồ ặ ử chỉ; nó cũng liên quan đến việc s p x p chắ ế ỗ ngồi, kho ng cách cá nhân và c m giác vả ả ề thời gian Ngoài ra, các tiêu chuẩn khác nhau liên quan đến mức độ quyết đoán thích hợp trong giao tiếp có thể làm tăng thêm nh ng hiữ ểu l m vầ ề văn hóa Ví dụ, một số người M da trỹ ắng thường coi vi c lệ ớn giọng

là một d u hiấ ệu cho th y mấ ột cu c chiộ ến đã bắt đầu, trong khi m t sộ ố người Mỹ da đen, Do

Thái và Ý thường cảm th y r ng sấ ằ ự gia tăng âm lượng là d u hi u c a m t cu c trò chuyấ ệ ủ ộ ộ ện thú vị giữa những ngườ ạn Do đó, một số người Mỹ da tr ng có th phi b ắ ể ản ứng v i s báo ớ ự động lớn hơn đối v i mớ ột cu c thảo luận ồn ào hơn là các thành viên c a mộ ủ ột s nhóm ch ng ố ủ tộc người Mỹ hoặc không phải người da tr ng ắ

* L a ch n 2 : Chự ọ ủ nghĩa dân tộ c

Chủ nghĩa dân tộc là một khái ni m ph c tệ ứ ạp, có tính đa chiều, liên quan đến nhận biết cộng đồng, với dân t c c a mộ ủ ột người Chủ nghĩa dân tộc không ph i là m t hả ộ ệ tư tưởng nhất thể, nhưng các chủ nghĩa dân tộc khác nhau có những điểm tương đồng nhất định Thông thường nó hay được hiểu là một ý th c hứ ệ thúc đẩy sự thống nh t c a mấ ủ ột cộng đồng người thành một dân t c Trong rào c n giao tiộ ả ếp liên văn hóa, chủ nghĩa dân tộc được xem là quan niệm c a mủ ột cá nhân đố ới văn hóa và di sải v n của người khác là kém hơn so với văn hóa và

di s n c a chính h ả ủ ọ

Nhận th c vứ ề cơ bản bao gồm một lo t các giạ ả định liên quan đến việc văn hóa là đúng đắn về mặt đạo đức và h p lý theo mợ ọi cách có th Khi nhể ững cá nhân đó tiếp xúc với một người thu c nộ ền văn hóa hoặc di s n khác, h tả ọ ừ chối th a nhừ ận ý ki n của người đó hoặc họ ế đánh giá một tình hu ng nhố ất định theo quan điểm c a riêng h Trong m t sủ ọ ộ ố trường hợp hiếm hoi Chủ nghĩa dân tộc có liên quan đến phân bi t ch ng t c Ví dệ ủ ộ ụ như việc Trung Quốc

tự nhận Hoàng Sa, Trường Sa là c a Trung Qu c, tủ ố ất cả người dân Trung Quốc đều tin r ng ằ

đó là sự thật Tuy nhiên, trên thế giới lại không ai công nhận điều đó cả, vì ai cũng đều biết rằng Hoàng Sa, Trường Sa là c a Viủ ệt Nam

Trong mô hình c a mình, Bennett củ đề ập đến ba giai đoạn của chủ nghĩa dân tộc Giai đoạn đầu tiên là từ chối, trong mà một người đối m t v i s khác biặ ớ ự ệt văn hóa tránh hoặc phủ nhận s t n t i c a b t kự ồ ạ ủ ấ ỳ s khác biự ệt nào Cái này có th x y ra thông qua s cô lể ả ự ập hoặc tách biệt Giai đoạn thứ hai c a chủ ủ nghĩa dân tộc là phòng th Chiủ ến lược này xảy ra như một cách để chống lại tác động của sự khác biệt văn hóa được coi là đe dọa Một người làm điều này như một cách để duy trì tính toàn v n c a thẹ ủ ế giới quan c a riêng h Giủ ọ ảm thi u là ể giai đoạn thứ ba c a chủ ủ nghĩa dân tộc Trong giai đoạn này, mọi người s tìm cách che gi u ẽ ấ

sự khác biệt dưới những điểm tương đồng về văn hóa Một ph n c a t i thi u hóa là mầ ủ ố ể ột gi ả

định v các đặc điểm chung được chia sẻ bởi toàn th nhân loề ể ại Tuy nhiên điều này giả định thường được thực hiện b i nở ền văn hóa thống trị

Điều này cũng thể hiện rõ qua các bài báo viế ềt v cuộc tranh cãi c a Nón lá Vi t Nam là ủ ệ phong cách Trung Qu c ố Trong đó, bài báo của Trung Qu c viố ế ềt v hàng lo t thiạ ế ết k giống hệt áo dài Vi t Nam t kiệ ừ ểu dáng, họa tiết đến các phụ kiện đi kèm mang đậm d u ấ ấn văn hóa

Việt như nón lá hay mấn đội đầu Nhiều người Trung Quốc vẫn xem đây là “sườn xám” cách tân song có thể thấy hai lo i trang ph c này khác nhau vạ ụ ề kiểu dáng, chiều dài tà áo cũng như cách k t hế ợp v i các phớ ụ kiện Điều đó đã khiến không ít người Việt ph n n vì trang báo ẫ ộ trên mặc định nh ng trang phữ ục này đều là phong cách c a Trung Qu c Nhiủ ố ều người lo l ng ắ cũng như không khỏi ph n n v i các "sáng t o" t nhà m t x Trung và gẫ ộ ớ ạ ừ ố ứ ọi đó là hành vi

“ăn cắp văn hóa” Được biết rằng, áo dài là m t lo trang ph c cách tân tộ ại ụ ừ áo Ngũ thân và vốn được xem là trang ph c truyụ ền thống của người Vi t Nam Xu t hiệ ấ ện từ năm 1744 (thời Chúa Nguyễn Phúc Khoát - người có công sáng chế và định hình chi c áo dài Viế ệt Nam như hiện nay), áo dài đã đi qua bao thăng trầm lịch sử và tr thành trang ph c quen thu c trong ở ụ ộ cuộc sống đại chúng, biểu tượng của văn hóa Việt “Áo dài” được đưa nguyên bản vào từ điển Oxford và được nhấn mạnh là trang ph c c a ph nụ ủ ụ ữ Việt T đó, ta nhận ra rằng Trung ừ Quốc đã vướng phải rào c n dân t c khi t cho mả ộ ự ột thiết k c a mế ủ ột cá nhân là phong cách thời trang của nước mình

Chủ nghĩa dân tộc chủ yếu được thực hiện một cách không ch ý khi mủ ột người không nhận thức được th c t r ng nh ng gì hự ế ằ ữ ọ đang làm có thể gây ra các rào c n vả ề văn hóa và giao ti p Chế ủ nghĩa dân tộc thi u s không th d ể ố ể ự đoán trước vì nh ng lý do rõ ràng và ữ không thể thực hiện các bi n pháp phòng ngệ ừa đố ới v i một s kiự ện như vậy Tuy nhiên, đối phó v i vớ ấn đề dân t c thiộ ểu số khá đơn giản và các phương pháp khác nhau có thể tạo ra kết quả tích c c trong th i gian ngự ờ ắn Đầu tiên là nên tôn tr ng s khác bi t c a các nọ ự ệ ủ ền văn hóa

có th làm giể ảm đáng kể ả c m giác về chủ nghĩa dân tộc trong dân chúng Tiếp đó là nâng cao nhận th c c a mứ ủ ọi người v các phong t c khác nhau c a các nề ụ ủ ền văn hóa khác

* L a ch n 3 : Thi u ki n th c, ki n th c b sai l ch ự ọ ế ế ứ ế ứ ị ệ

Trong quá trình toàn c u hóa, có nhiầ ều ki n th c vế ứ ề văn hóa sẽ khơi dậy sự tương tác và quan hệ giữa những người đến từ các nền văn hóa khác nhau Kiến thức không t nhiên mà ự

có trong b não cộ ủa con người, mà ph i tr i qua quá trình h c tả ả ọ ập, lao động, nhận th c và tiứ ếp thu Đó là cách mà mỗi cá nhân đều thực hiện để tích luỹ kiến th c cho chính b n thân mình ứ ả Kiến thức giúp con người trở nên thành công hơn, đạt được những mục đích và có vị trí trong

xã h i Có th nói r ng, càng có nhi u kiộ ể ằ ề ến th c thì s càng thành công Ki n th c không ch ứ ẽ ế ứ ỉ

là nh ng vữ ấn đề trong sách vở mà đó còn là kỹ năng sống, kinh nghi m trong th c tệ ự ế

Vì v y có th nói vậ ể ấn đề thiếu kiến th c hay ki n th c bứ ế ứ ị sai l ch là mệ ột rào c n r t lả ấ ớn trong giao tiếp liên văn hóa Trong quá trình toàn cầu hóa, có nhiều kiến th c vứ ề văn hóa sẽ khơi dậy sự tương tác và quan hệ giữa những người đến từ các nền văn hóa khác nhau Bất kì

một hành động sai sót nhỏ nào cũng có thể gây ảnh hưởng đến công vi c và xuyên su t quá ệ ố trình giao ti p ế

Tùy thu c vào mộ ối quan hệ mà chúng tôi gi kho ng cách trong b n khu v c chính Cách ữ ả ố ự nói “Xin chào” quá nhiệt tình có th dể ẫn đến thất bại, ngoài ra, thái độ quá trang trọng cũng

có th t o ra mể ạ ột s vố ấn đề Cần phải nh rớ ng sằ ự đụng ch m và gạ ần gũi được coi là điều tự nhiên trong văn hóa Mỹ Latinh, R p, Ý và Tây Ban Nha, mẢ ậ ột phần ở ắ B c Phi, vì vậy đừng ngần ng i mạ ỉm cười thật nhiều, b t tay, th hiắ ể ện sự hạnh phúc và th m chí là ôm hôn Mặt ậ khác, mở ột số quốc gia ở Đông Âu, cũng như ở Ireland, Anh và Hà Lan, và một số khu vực của châu Phi, người dân có xu hướng hạn chế tiếp xúc m c t i thiở ứ ố ểu Đồng th i, c n biờ ầ ết rằng tránh giao ti p b ng mế ằ ắt là chu n mẩ ự ởc Châu Phi để bày t s tôn tr ng Ti p xúc b ng ỏ ự ọ ế ằ mắt trong thời gian dài được coi là nguy hiểm ở Nhật B n ả

Một ví d khác : mụ ột khách hàng tiềm năng có thể trả l i tin nhờ ắn đầu tiên c a b n v i mủ ạ ớ ột công ty là “không” nhưng có thể mong đợi bạn tiếp t c cung c p cho h ụ ấ ọ thêm lý do để thay đổi “không” thành “có” Với Hy L p, Bạ ỉ, Nga, Ý, Hàn Qu c có nhi u khố ề ả năng sẽ nghi ng ờ bạn v r t nhiề ấ ều chi ti t, chi ti t và sế ế ự kiện vì v y bậ ạn nên tiếp tục cung c p cho h thêm lý ấ ọ

do để tin tưởng Điều này l i có th gây nh m l n cho ta, khi có nhạ ể ầ ẫ ững người nói từ “không”

và nghĩ, “không có nghĩa là không” Ví dụ: Mexico, Anh, Mỹ, Singapore, Ấn Độ, Trung Quốc và Indonesia, trong trường h p này, s có lòng tin cợ ẽ ủa khách hàng cao hơn và sẽ dễ dàng hơn trong việc thương lượng hoặc đơn giản là giới thi u s n ph m c a b n và thi t lệ ả ẩ ủ ạ ế ập

sự hợp tác

Việc kiến th c bứ ị sai lệch cũng là một lỗ hổng r t l n trong quá trình giao tiấ ớ ếp liên văn hóa, đặc biệt là các đối tượng tín ngưỡng tôn giáo Ta thường nghĩ đơn giản là tôn giáo chỉ là một tín ngưỡng bình thường, nhưng với các tín đồ tôn giáo, h coi trọ ọng điều đó là thiêng liêng, vi c ta vệ ạ miệng nói sai về tín ngưỡng của họ cũng có thể khiến cho h c m th y b xúc ọ ả ấ ị phạm

Chẳng hạn như về việc phân biệt Phật giáo Nam Tông và Ph t giáo B c Tôngậ ắ Phật giáo Nam tông xu t phát tấ ừ Ấn độ truyền đến các nước nằm ở phía Nam chịu ảnh hưởng bởi văn hóa Ấn Độ và đạo Bà la môn Do đó, tạo ra lực lượng tín đồ vô cùng đông đảo và ổn định, ít

bị xâm nh p b i các tôn giáo khác Ph t giáo B c tông khi truyậ ở ậ ắ ền đến các nước thuộc phía Bắc phải qua con đường từ Trung Quốc sang Nên ch u ị ảnh hưởng rất nhiều bởi văn hóa Trung Quốc Do đó lực lượng phật tử này chịu ảnh hưởng Ph t giáo nhiậ ở ều mức độ khác nhau S khác nhau v cách th c tu hành : Phự ề ứ ật giáo Nam tông đề cao sự tự giải phóng b ng ằ việc n lỗ ực c a cá nhân Cách giác ng chính là thông qua Thi n và r t coi tr ng tu viủ ộ ề ấ ọ ện màu