TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỎ ĐỊA CHẤT KHOA MÔI TRƯỜNG BỘ MÔN ĐỊA SINH THÁI VÀ CÔNG NGHỆ MÔI TRƯỜNG TIỂU LUẬN MÔN MÔI TRƯỜNG VÀ CON NGƯỜI ĐỀ TÀI TÌM HIỂU TÀI NGUYÊN RỪNG CỦA TỈNH TUYÊN QUANG Giảng viên ThS Trần Thị Kim Hà Sinh viên thực hiện Trương Việt Hoàng Mã số sinh viên 1721060088 HÀ NỘI 2022 MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ 1 MỞ ĐẦU 2 1 Tính cấp thiết của đề tài 2 2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 3 3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 3 4 Phương pháp nghiên cứu 3 5 Ý nghĩa của đề tài 4 6 Kế.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỎ - ĐỊA CHẤT
KHOA MÔI TRƯỜNG
BỘ MÔN ĐỊA SINH THÁI VÀ CÔNG NGHỆ MÔI TRƯỜNG
- -TIỂU LUẬN MÔN: MÔI TRƯỜNG VÀ CON NGƯỜI
ĐỀ TÀI TÌM HIỂU TÀI NGUYÊN RỪNG CỦA TỈNH TUYÊN QUANG
Sinh viên thực hiện : Trương Việt Hoàng
Trang 2MỤC LỤC
Trang 3DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Rừng vừa là tài nguyên, vừa là tư liệu sản xuất đặc biệt quan trọng, có khả năng tái tạo, là nguồn lực to lớn của đất nước, là yếu tố quan trọng bậc
Trang 4phần phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh Việc quản lý, bảo vệ rừng gắn với phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên của cấp ủy, chính quyền, hệ thống chính trị từ tỉnh đến cơ sở và của toàn dân, nhất là những người dân làm nghề rừng và sống gần rừng
Trong nhiều năm gần đây, tài nguyên rừng nhiệt đới ngày càng bị suy giảm nghiêm trọng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sinh thái môi trường và đời sống của người dân Trên thế giới trung bình hàng năm rừng nhiệt đới mất đi khoảng 11 triệu ha Mất rừng để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng như hạn hán, lũ lụt thường xuyên xảy ra, nạn ô nhiễm môi trường cũng đang là vấn
đề bức thiết ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của con người Ngày nay biến đổi khí hậu là vấn đề của toàn nhân loại chứ không chỉ riêng của bất cứ một quốc gia nào, chúng ta đang phải trả giá cho những hành động phá rừng, khai thác quá mức
Tuyên Quang là tỉnh miền núi phía Bắc với diện tích tự nhiên trên
580.000 ha, trong đó trên 448.000 ha đất lâm nghiệp (chiếm 76% diện tích
tự nhiên), diện tích rừng hiện có trên 422.000 ha, có thế mạnh về phát triển
kinh tế lâm nghiệp, chế biến gỗ xuất khẩu, du lịch sinh thái Trong nhiều năm qua, tỉnh Tuyên Quang luôn đặc biệt quan tâm đến công tác quản lý, bảo vệ rừng và phát triển kinh tế lâm nghiệp, từng bước cải thiện đời sống của người dân làm nghề rừng
Nhận thức được sự quan trọng của tài nguyên rừng đối với hệ sinh
thái và con người, em đã lựa chọn đề tài “Tìm hiểu tài nguyên rừng của tỉnh Tuyên Quang” làm đề tài nghiên cứu cho bài tiểu luận của mình
2 Mục đích nghiên cứu của đề tài
Đề tài được nghiên cứu nhằm đạt được những mục đích sau:
Một là, đánh giá tổng quan về tỉnh Tuyên Quang về điều kiện tự nhiên
và điều kiện kinh tế - xã hội;
Trang 5Hai là, đánh giá thực trạng tài nguyên rừng ở tỉnh Tuyên Quang, xác
định một số luận cứ cho việc phát triển trồng rừng sản xuất bền vững ở tỉnh Tuyên Quang;
Ba là, đánh giá sự ảnh hưởng môi trường rừng đối với hệ sinh thái ở
tỉnh Tuyên Quang và đề xuất một số giải pháp
3 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Tài nguyên rừng
Phạm vi nghiên cứu: Tài nguyên rừng của tỉnh Tuyên Quang
4 Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thiện bài tiểu luận này, trong quá trình nghiên cứu đề tài em
đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tham khảo các tài liệu về tài nguyên rừng để thu thập những thông tin cần thiết phục vụ cho việc hoàn thành đề tài nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu, tìm hiểu các tài liệu, giáo trình, các tài liệu liên quan đến tài nguyên rừng
Phương pháp thống kê, phân tích, tổng hợp tài liệu: Thống kê những thông tin, dữ liệu thu thập được để tiến hành phân tích, đánh giá Sau đó thông tin sẽ được tập hợp lại để đưa ra những nhận định tổng hợp, khách quan, từ đó phát hiện những ưu, nhược điểm, tìm ra nguyên nhân và giải pháp
5 Ý nghĩa của đề tài
Đề tài đánh giá sơ bộ về tài nguyên rừng, thực trạng tài nguyên rừng của tỉnh Tuyên Quang Kết quả nghiên cứu của đề tài đã bám sát mục tiêu, nhận diện được những thành công, bất cập trong một số chính sách, chương trình, dự án đầu tư phát triển trồng rừng sản xuất trên địa bàn tỉnh Tuyên
Trang 6Quang trong thời gian qua Qua đó đề xuất các giải pháp có tính khả thi góp phần đẩy mạnh phát triển rừng trồng sản xuất của tỉnh Tuyên Quang
6 Kết cấu bài tiểu luận
Ngoài các phần mục lục, danh mục từ viết tắt, danh mục bảng biểu, tài liệu tham khảo, phụ lục thì tiểu luận gồm ba phần chính như sau:
Chương 1: Tổng quan khu vực nghiên cứu
Chương 2: Hiện trạng tài nguyên rừng của tỉnh Tuyên Quang
Chương 3: Ảnh hưởng của môi trường rừng đến hệ sinh thái tại tỉnh Tuyên
Quang
Do thời gian tìm hiểu và kinh nghiệm còn nhiều hạn chế nên Bài tiểu luận của em không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được ý kiến của cô về bài tiểu luận này Em xin chân thành cảm ơn!
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN KHU VỰC NGHIÊN CỨU 1.1 ĐIỀU KIỆN ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN
1.1.1 Vị trí địa lý
- Tuyên Quang là một tỉnh thuộc vùng Đông Bắc, phía Bắc giáp tỉnh
Hà Giang, phía Đông Bắc giáp Cao Bằng, phía Đông giáp Bắc Kạn và Thái
Trang 7Nguyên, phía Nam giáp Vĩnh Phúc, phía Tây -Nam giáp Phú Thọ, phía Tây giáp Yên Bái;
- Diện tích tự nhiên của tỉnh là 5.820,02 km2 (chiếm 1,76% diện tích
cả nước) với dân số khoảng hơn 780 nghìn người (chiếm 0,88 dân số cả nước);
- Tuyên Quang nằm ở trung tâm của lưu vực sông Lô Sông Gâm chảy qua tỉnh theo hướng Bắc - Nam và nhập vào sông Lô ở phía Tây Bắc huyện Yên Sơn chỗ giáp ranh giữa ba xã Phúc Ninh, Thắng Quân và Tân Long
1.1.2 Địa hình
Địa hình của Tuyên Quang tương đối đa dạng, phức tạp với hơn 73% diện tích là đồi núi Phần lớn địa hình có hướng nghiêng từ bắc - tây bắc xuống nam - đông nam Các dãy núi chính cũng chạy theo hướng này và có cấu trúc vòng cung rõ rệt, nhưng không kéo dài liên tục, mà bị chia cát thành những khối rời rạc (cánh cung sông Gâm)
1.1.3 Khí hậu
Tuyên Quang nằm ở khu vực có khí hậu nhiệt đới ẩm, gió mùa với mùa đông lạnh, khô hạn và mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều:
- Tổng lượng bức xạ trung bình năm là 80 - 85 kcal/cm2, lượng nhiệt trung bình năm là 8000 - 8500oC;
- Nhiệt độ trung bình năm ở Tuyên Quang là 22-24oC Thời kì nóng nhất thường diễn ra vào tháng 6 và tháng 7, cá biệt có ngày lên tới 39 - 40oC Thời kì lạnh nhất thường là các tháng 12,1 Nhiệt độ thấp nhất xuống dưới
5oC;
- Chế độ gió ở Tuyên Quang thay đổi theo mùa Về mùa hạ, hướng gió thịnh hành là đông nam và nam Về mùa đông, khi gió mùa đông bắc tràn
về, hướng gió chủ yếu là bắc và đông bắc
Trang 8Nhìn chung khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa tạo ra những điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế, nhất là đối với nông nghiệp Với một mùa đông lạnh, nơi đây có khả năng sản xuất được cả các sản phẩm nông nghiệp của cân nhiệt và ôn đới Tuy nhiên, các tai biến thiên nhiên như sương muối, mưa đá, lốc, bão…đã có ảnh hưởng nhiều đến đời sống và sản xuất của nhân dân trong tỉnh, đặc biệt là đối với nông, lâm nghiệp
1.2 ĐIỀU KIỆN KINH TẾ - XÃ HỘI
1.2.1 Dân số
- Tuyên Quang là đơn vị hành chính Việt Nam đông thứ 53 về số dân, với số dân khoảng hơn 780 nghìn người, đứng thứ 53 về dân sổ ở nước ta, người dân đa số là dân tộc Kinh, ngoài ra còn có các dân tộc khác như: Mông, Mường…
- Sau năm 1945, tỉnh Tuyên Quang gồm một thị xã và năm huyện: Chiêm Hoá, Hàm Yên, Na Hang, Sơn Dương, và Yên Sơn Tháng 12 - 1275,
Hà Giang và Tuyên Quang nhập với nhau thành tỉnh Hà Tuyên Năm 1990, tỉnh Tuyên Quang được thành lập trên cơ sở tách tỉnh Hà Tuyên;
- Hiện nay, tỉnh Tuyên Quang được chia làm sáu đơn vị hành chính, bao gồm: 1 thị xã (Tuyên Quang) và 5 huyện (Na Hang, Chiêm Hoá, Hàm Yên, Yên Sơn, Sơn Dương)
Trang 9Hình 1.1 Bản đồ đơn vị hành chính tỉnh Tuyên Quang (Nguồn: internet)
1.2.2 Kinh tế
- Trong những năm qua, nền kinh tế của tỉnh tăng trưởng với tốc độ khá
cao, GDP tăng bình quân năm 2020 đạt 15,52%; GDP bình quân đầu người theo giá hiện hành đạt 25,0 triệu đồng/người/năm; cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng ngành công nghiệp, dịch vụ, giảm tỷ trọng ngành nông, lâm nghiệp (nông lâm nghiệp chiếm 26%; công nghiệp -xây dựng 34,5%; dịch vụ 39,5%); thu ngân sách tỉnh năm 2020 đạt trên 65,487 triệu USD; giá trị xuất khẩu hàng hóa đạt 61,44 triệu USD
- Cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật được tăng cường đáng kể, nhất là hệ thống giao thông, điện, thông tin liên lạc, thủy lợi Nông, lâm nghiệp tiếp tục
có bước chuyển biến mạnh theo hướng sản xuất hàng hóa, trong đó thành tựu nổi bật nhất là đưa một số giống cây, con mới, có hiệu quả kinh tế cao vào sản xuất, hình thành các vùng chuyên canh
- Lĩnh vực văn hóa - xã hội tiếp tục được quan tâm đầu tư, phát triển hài hoà hơn với tăng trưởng kinh tế, đáp ứng tốt hơn nhu cầu nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, chăm sóc, bảo vệ sức khỏe, hưởng thụ văn hóa,
Trang 10nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân; trong đó có những mặt đạt kết quả rất nổi bật: Chất lượng giáo dục và đào tạo, bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ nhân dân được nâng lên Đời sống văn hoá tinh thần của nhân dân không ngừng được cải thiện Lao động, việc làm, giảm nghèo, bảo đảm an sinh xã hội, phòng chống tệ nạn xã hội đạt được một số kết quả quan trọng Cải cách hành chính được duy trì
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
Trong chương 1, bài tiểu luận đã trình bày tổng quan về khu vực nghiên cứu là tỉnh Tuyên Quang Từ đó làm cơ sở để phân tích hiện trạng tài nguyên rừng của tỉnh Tuyên Quang được thực hiện trong chương 2
Trang 11CHƯƠNG 2 HIỆN TRẠNG TÀI NGUYÊN RỪNG CỦA TỈNH TUYÊN
QUANG 2.1 TÀI NGUYÊN RỪNG CỦA TỈNH TUYÊN QUANG
Tỉnh Tuyên Quang có 445 nghìn 188,4 ha đất lâm nghiệp, trong đó diện tích có rừng là 397.254,4 ha Riêng rừng đặc dụng có 48.899 ha với nhiều khu rừng nguyên sinh được khoanh thành khu bảo tồn thiên nhiên Trong đó có nhiều loài gỗ quý và động vật rừng quý hiếm được ghi trong sách đỏ như voọc đen má trắng, voọc mũi hếch, khỉ, gấu,…
Hình 2.1 Tài nguyên rừng tại tỉnh Tuyên Quang (Nguồn: baodientutinhtuyenquang)
2.2 TÌNH HÌNH KHAI THÁC SỬ DỤNG TÀI NGUYÊN RỪNG CỦA TÌNH TUYÊN QUANG
- Nhiều năm gần đây, lợi dụng địa hình hiểm trở, vùng giáp ranh giữa các huyện và với tỉnh khác, lâm tặc tụ thành những tốp nhỏ, sử dụng xe
mô-tô và cưa xăng, sau khi đốn hạ cây lập tức chia lẻ lợi dụng những thời điểm mưa bão, chập choạng tối, sử dụng các lối mòn để vận chuyển gỗ Do lợi nhuận cao nên nhiều người liều mạng để vi phạm Một trong những nguyên
Trang 12nhân để xảy ra tình trạng xâm hại rừng là do diện tích rừng của tỉnh lớn, rừng tự nhiên, rừng đặc dụng, phòng hộ chưa được giao để rừng có chủ Đến nay, mới chỉ có 12,23% rừng có chủ Việc quản lý, bảo vệ các khu rừng này
do ba hạt kiểm lâm rừng đặc dụng đảm nhiệm, do vậy việc thực hiện trách nhiệm, quyền hạn của chủ rừng chưa được đầy đủ cũng là một nguyên nhân khiến rừng bị xâm hại
- Bên cạnh tình trạng lâm tặc phá hoại rừng, một số hành động phá hoại rừng còn xảy ra như: lấn, chiếm, chuyển mục đích sử dụng rừng trái phép; đốt phá rừng làm nương rẫy; chặt phá rừng trái phép; săn, bắn, bắt, bẫy, nuôi nhốt, giết mổ động vật rừng trái phép; chăn thả gia súc trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của khu rừng đặc dụng, trong rừng mới trồng, rừng non; khai thác trái phép tài nguyên sinh vật, tài nguyên khoáng sản và các tài nguyên thiên nhiên khác; làm thay đổi cảnh quan thiên nhiên, diễn biến tự nhiên của rừng; làm ảnh hưởng xấu đến đời sống tự nhiên của các loài sinh vật rừng; mang trái phép hoá chất độc hại, chất nổ, chất dễ cháy vào rừng
Một ví dụ về hiện tượng phá rừng trái phép: ngày 17 tháng 01 năm
2011, tại địa bàn rừng đặc dụng Tân Trào, khi cán bộ kiểm lâm phát hiện đối tượng vận chuyển gỗ trái phép bằng phương tiện vận tải nhỏ, tổ công tác đang lập biên bản vi phạm thì các đối tượng đã huy động hơn 20 người chống trả quyết liệt để tẩu tán tang vật, hiện sáu đối tượng cầm đầu vụ việc này đã bị bắt và đã xét xử theo quy định của pháp luật
- Ngay từ năm 2006, tỉnh đã hoàn thành việc quy hoạch phân ba loại rừng để phục vụ công tác bảo tồn rừng nguyên sinh và khoanh vùng đất rừng sản xuất phục vụ phát triển kinh tế Tỉnh ban hành nhiều cơ chế, chính sách
ưu tiên phát triển rừng như hỗ trợ vay vốn, giống để trồng và chăm sóc, bảo
vệ rừng Mấy năm gần đây, tỉnh đã đặt ra kế hoạch trồng 15.000 ha rừng tập trung và đều đạt và vượt, đưa độ che phủ rừng lên 64,2% năm 2011 Mặt
Trang 13khác việc tuyên truyền vận động nhân dân và tổ chức các lực lượng bảo vệ rừng cũng được triển khai và đã mang lại nhiều kết quả
Hình 2.2 Nạn khai thác rừng trái phép tại tỉnh Tuyên Quang (Nguồn: Báo môi trường)
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
Trong chương 2, bài tiểu luận đã trình bày hiện trạng tài nguyên rừng của tỉnh Tuyên Quang, việc có nhiều diện tích rừng đã mang lại những lợi ích đáng kể, cải thiện đời sống cho người dân trên địa bàn tỉnh Bên cạnh đó nạn đốt, phá rừng còn xảy ra nhiều, gây khó khăn trong công tác quản lý bảo
vệ rừng Chương 3 của tiểu luận sẽ đưa ra ảnh hưởng của môi trường rừng tới hệ sinh thái, từ đó đưa ra những giải pháp nhằm giảm thiểu tác động xấu tới môi trường rừng và con người
Trang 14CHƯƠNG 3 ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG RỪNG ĐẾN HỆ SINH
THÁI TẠI TỈNH TUYÊN QUANG 3.1 ẢNH HƯỞNG CỦA MÔI TRƯỜNG RỪNG ĐẾN HỆ SINH THÁI TẠI TỈNH TUYÊN QUANG
- Hệ sinh thái rừng góp phần rất quan trọng trong việc cân bằng sinh thái Với lượng cây xanh lớn nên có thể giúp ích khi Trái Đất đang lâm vào hiệu ứng nhà kính
Hình 3.1 Tài nguyên rừng góp phần quan trọng vào hệ sinh thái (Nguồn: internet)
- Nạn phá rừng làm thay đổi lớp phủ mặt đất từ rừng sang các trạng
thái khác Bên cạnh đó, môi trường sống của động vật hoang dã bị ảnh hưởng, làm cho nhiều loài động vật rơi vào tình trang tuyệt chủng Điều này
đã trở thành một vấn đề mang tính toàn cầu khi nhu cầu về gỗ ngày một tăng cao Diện tích rừng bị thu hẹp có thể gây ra các vấn đề trên diện rộng như khí nhà kính, đất bị xói mòn, mất đa dạng sinh học và vòng tuần hoàn của
Trang 15nước Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến động thực vật mà còn ảnh hưởng đến con người
- Môi trường rừng bị ảnh hưởng còn làm mất đa dạng sinh học Đây là hậu quả tồi tệ nhất của nạn phá rừng, làm mất đi vẻ đẹp tự nhiên và kỳ quan
3.2 GIẢI PHÁP XỬ LÝ VÀ GIẢM THIỂU TÁC ĐỘNG XẤU TỚI HỆ SINH THÁI
Với diện tích rừng hiện có và tỷ lệ che phủ rừng rất cao nên nhiều năm qua, tỉnh Tuyên Quang ít bị thiệt hại do thiên tai gây ra so với các tỉnh miền núi phía Bắc, qua đó thấy được vai trò hết sức quan trọng của rừng trong công tác phòng chống lụt bão, giảm nhẹ thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường sinh thái, giảm nghèo, cải thiện đời sống cho người dân làm nghề rừng Để hệ sinh thái rừng không bị phá hủy, tỉnh Tuyên Quang nói riêng và cả nước nói chung cần có những biện pháp để hạn chế những tác động xấu xảy ra:
- Tỉnh Tuyên Quang cần có công tác quản lý, bảo vệ rừng và phát triển kinh tế lâm nghiệp một cách hợp lý, bài bản để góp phần phát triển kinh tế của tỉnh;
- Hỗ trợ giống cây lâm nghiệp chất lượng cao, giống cây trồng, vật nuôi đáp ứng nhu cầu phát triển sản xuất, tạo sinh kế bền vững cho người dân sống gần rừng Bố trí ngân sách tỉnh để hỗ trợ người dân tham gia tuần rừng cùng lực lượng kiểm lâm và các Ban quản lý bảo vệ rừng;
- Thực hiện có hiệu quả các cơ chế, chính sách giao đất, giao rừng, khoán bảo vệ rừng cho nhân dân để rừng thực sự có chủ; nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền;
- Hằng năm thực hiện các chương trình trồng mới rừng;
Trang 16- Quy hoạch vùng nguyên liệu gắn với Nhà máy chế biến, vừa tạo thêm công ăn việc làm cho người dân, vừa giảm thiểu nạn phá rừng để bán gỗ
Hình 3.2 Công tác ươm cây non để trồng rừng (Nguồn: baotuyenquang.com)
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
Chương 3 của bài tiểu luận để nêu ra một số ảnh hưởng của hệ sinh thái khi môi trường rừng bị phá hủy, qua đó tiểu luận đã nêu ra một số biện pháp để tránh tác hại xấu tới môi trường rừng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang
