(TH) Một số kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả khi tổ chức các trò chơi dân gian

Khẳng định vị trí, vai trò của trò chơi dân gian đối với học sinh trong trường Tiểu học. Làm giàu vốn sống và kinh nghiệm cho học sinh, giúp học sinh hiểu được tác dụng của các trò chơi dân gian, nhớ tên các trò chơi dân gian. Biết cách tổ chức chơi, hiểu luật chơi từ đó tích cực tham gia vào các trò chơi dân gian tại trường Tiểu học. Đây là một nội dung mới, chưa có tác giả nghiên cứu, chưa được công bố trên các kênh thông tin. Chưa bị bộc lộ công khai trong các văn bản, sách báo và các tài liệu khác. Chưa được quy định thành tiêu chuẩn, quy trình, quy phạm bắt buộc phải thực hiện.

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI TỪ

TRƯỜNG TIỂU HỌC BÌNH THUẬN

ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Tên sáng kiến:

“Một số kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả khi tổ chức

các trò chơi dân gian ở trường Tiểu học”

Thuộc lĩnh vực: Công tác Đội

Người thực hiện: Đinh Thị Tuyền

Chức vụ: Giáo viên - Tổng phụ trách Đội

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Bình Thuận

huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên

Bình Thuận, tháng 4 năm 2019

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng Sáng kiến huyện Đại Từ

Tôi là:

TT Họ và tên

Ngàytháng năm sinh Nơi công tác

Chứcdanh

Trìnhđộchuyênmôn

Tỷ lệ %đóng gópvào việctạo rasáng kiến

1 Đinh Thị Tuyền 06/8/1979

Trường Tiểu học BìnhThuận, huyệnĐại Từ, tỉnhThái Nguyên

Giáoviên

SưphạmTiểuhọc

100%

Là tác giả đề nghị công nhận sáng kiến: “Một số kinh nghiệm nhằm nâng cao hiệu quả khi tổ chức các trò chơi dân gian ở trường Tiểu học”

1 Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Không có.

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Áp dụng trong tổ chức các trò chơi dân

gian trong trường Tiểu học

3 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: Áp dụng

từ tháng 9 năm 2018 đến nay (tháng 3 năm 2019) Đúc kết kinh nghiệm từ quátrình làm giáo viên Tổng phụ trách đội của bản thân tôi trong các năm học vừaqua đặc biệt là năm học 2018 - 2019

4 Mô tả bản chất của sáng kiến:

4.1 Điểm mới của sáng kiến:

Khẳng định vị trí, vai trò của trò chơi dân gian đối với học sinh trongtrường Tiểu học.Làm giàu vốn sống và kinh nghiệm cho học sinh, giúp học sinhhiểu được tác dụng của các trò chơi dân gian, nhớ tên các trò chơi dân gian Biếtcách tổ chức chơi, hiểu luật chơi từ đó tích cực tham gia vào các trò chơi dângian tại trường Tiểu học

Đây là một nội dung mới, chưa có tác giả nghiên cứu, chưa được công bố trên các kênh thông tin Chưa bị bộc lộ công khai trong các văn bản, sách báo vàcác tài liệu khác Chưa được quy định thành tiêu chuẩn, quy trình, quy phạm bắt buộc phải thực hiện

Đưa ra được các giải pháphoàn toàn mới, không trùng với giải pháp của người khác đã được áp dụng hoặc áp dụng thử.

Nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn góp thêm tiếng nói trong việckhẳng định giá trị của trò chơi dân gian và tính cấp thiết phải bảo tồn giá trị đó

4.2 Cơ sở lí luận:

Trò chơi dân gian là loại trò chơi được xem như là một di sản văn hóa phivật thể trong kho tàng văn hóa của dân tộc Việt Nam Trò chơi dân gian nó có từthời xa xưa và đến nay ta được kế thừa nó Nó chính là các sản phẩm tinh thầncủa ông cha để lại xuất phát từ quá trình lao động hay văn hóa, phong tục vàđược truyền miệng, truyền tay Đây là loại trò chơi mang đậm dấu ấn văn hóa,lịch sử, chúng được ra đời nhằm mục đích nâng cao đời sống tinh thần và vănhóa của người nông dân ở nước ta Trò chơi dân gian là một hình thức văn hóaphản ánh cuộc sống của mỗi dân tộc, mỗi địa phương qua các thời kỳ lịch sử.Chính vì vậy, mỗi dân tộc, mỗi địa phương đều có những trò chơi của dân tộcmình, các trò chơi đó lớn lên, sống mãi theo thời gian với dân tộc mà ngày nayngười ta gọi là trò chơi dân gian

Trò chơi dân gian Việt Nam thường bắt nguồn từ những bài đồng dao, mộtthể loại văn vần độc đáo của dân tộc Đấy là những bài ca có nhịp điệu đơn giản,gieo vần một cách thoải mái, có thể ngắn dài bất kỳ hoặc lặp đi lặp lại khôngdứt Đồng dao được cấu trúc theo một lôgic riêng, đôi khi không có nghĩa gì cả,nhưng bằng tư duy liên tưởng, trẻ em vẫn có thể nhập vào câu hát để dẫn đếnnhững kết cục bất ngờ, cái ngược đời, cái phi lý, lại có thể chấp nhận vì đấy làcác bài hát của trẻ em Trò chơi dân gian có nhiều thể loại phù hợp với các sởthích, cá tính khác nhau của nhiều đối tượng người chơi như sôi nổi, điềm đạmhay trầm tĩnh Mỗi trò chơi lại có một quy luật riêng, mang những sắc thái khácnhau khiến trẻ em chơi suốt ngày mà không thấy chán

Hướng đến mục tiêu “Xây dựng trường học thân thiện - Học sinh tíchcực” Đưa trò chơi dân gian vào nhà trường là điều hết sức cần thiết, khôngnhững góp phần rèn luyện sức khỏe, kĩ năng ứng xử hợp lí các tình huống trongcuộc sống, thói quen và kĩ năng làm việc mà còn kích thích học sinh học tập tốt

“chơi vui, học càng vui” Sau những giờ học căng thẳng với những bài toán khó

phải động não suy nghĩ, những bài văn phải vận dụng tư duy, trò chơi dân gian

là món ăn tinh thần bổ ích sảng khoái cho học sinh, tạo không khí vui tươi cởi

mở, học sinh gần gũi thân thiện nhau hơn bởi những trò chơi có tính hài hước dídỏm thể hiện sự tương tác khi chơi

Trò chơi dân gian được gắn liền với môi trường sống Nó thường đơngiản, dễ chơi, vật dụng dễ tìm, không tốn tiền, dễ tổ chức dù trong không gianhẹp như góc sân, lớp học Tất cả những trò chơi có chung một mục đích là rènluyện sức khỏe, nhanh tay, tinh mắt, sáng tạo, khéo léo, vun đắp tình cảm hồnnhiên vô tư cho trẻ, nhất là trẻ đang độ tuổi Tiểu học

Trò chơi, đặc biệt là trò chơi dân gian là một hoạt động thu hút được thiếunhi bởi tính hấp dẫn của nó Với đặc điểm tâm lí của trẻ em là hiếu động, thích

cái mới, cái hấp dẫn, ham chơi vì vậy khi tổ chức các hoạt động vui chơi chothiếu nhi Phụ trách Đội không thể không đưa nội dung trò chơi vào nội dunghoạt động của liên đội, chi đội.

Học sinh dân tộc

Nữ dân tộc

Học sinh nghèo

Học sinh

mồ côi

Lưu ban

Khuyết tật

Con Thương binh

Xã kh¸c

- Khuôn viên sân trường rộng rãi, thoáng mát Nhiều diện tích sân trường

đã được lát gạch sạch, đẹp rất thuận tiện cho các em tham gia các hoạt động sinhhoạt và vui chơi tập thể

- Đặc điểm tâm, sinh lí của học sinh tiểu học là ham thích sự vui nhộn,thích khám phá những điều mới lạ, đặc biệt là các trò chơi Các em muốn hòamình vào các trò chơi tìm sự thoải mái thư giãn sau những tiết học căng thẳng

- Đội ngũ giáo viên đoàn kết, nhiệt tình, năng động và yêu nghề, mến trẻ

- Đa số phụ huynh học sinh hiểu biết, ủng hộ tích cực các hoạt động vuichơi, giải trí của con em tại trường, đặc biệt là các trò chơi dân gian

c Khó khăn:

- Ở trường Tiểu học Bình Thuận hiện nay, học sinh trên 90% là con emnông thôn khả năng giao tiếp còn hạn chế, nên rất khó khăn cho việc học tập vàtham gia các hoạt động tập thể Đa số các em còn rụt rè, thiếu tự tin, khả năngứng xử trước các tình huống chưa linh hoạt

- Giáo viên còn hạn chế trong việc hướng dẫn, hỗ trợ các em tổ chức vàtham gia vào các trò chơi dân gian

- Trong liên đội có tất cả 14 học sinh khuyết tật, trong đó có nhiều emkhuyết tật vận động nặng rất khó khăn trong việc tham gia vào một số trò chơi

- Mặc dù không gian khuôn viên rộng nhưng không có các khu vui chơigiải trí và các thiết bị phục vụ các trò chơi.

- Một phần ít các phụ huynh học sinh chưa thấy được ích lợi của các tròchơi dân gian mang lại cho lứa tuổi các em nên không khuyến khích các emtham gia chơi

4.4 Thực trạng:

Theo khảo sát vào tuần 2 tháng 10 năm 2018: Khi tôi tổ chức một số tròchơi dân gian (Rồng rắn lên mây; Kéo co; Bịt mắt bắt dê) cho 500 em học sinhtoàn trường Tiểu học Bình Thuận tham gia, đã thu được kết quả như sau:

Số HShamthích tròchơi dângian

Hiểu biết

về tròchơi dângian

Mạnh dạn,

tự tin khitham giatrò chơidân gian

Biết tự tổchức tròchơi dângian

Sáng tạotrong khichơi tròchơi dângian

Tôi nhận thấy rằng với tỷ lệ % thu được như trên là rất thấp nên tôi cầnphải tìm ra các giải pháp để lôi cuốn các em tham gia trò chơi tích cực và hiệuquả hơn

4.5 Nguyên nhân của thực trạng:

a Về phía học sinh:

Nguyên nhân chủ yếu là do các em thiếu sự hiểu biết về các trò chơi dân

gian, không biết cách tổ chức trò chơi, thiếu kĩ năng chơi, chưa nhận thức được

ích lợi của trò chơi mang lại

Ngoài ra, hiện nay các em được tiếp xúc nhiều với đồ chơi công nghệ, ítgiao lưu với mọi người, lâu dần dẫn đến các em tự cô lập mình trong thế giớicủa công nghệ, thậm chí nguy hại hơn, một số em sinh ra những ảo giác và coimình là một nhân vật của trò chơi Do không làm chủ được bản thân nên các em

dễ gây ra nhiều vấn đề nhức nhối cho xã hội như đánh nhau trong trường, khôngđoàn kết bạn bè, thiếu lễ phép với thầy cô… Mặt khác việc dành nhiều thời gianvào những trò chơi điện tử, trang mạng xã hội, đã lấy đi của các em thời gian đểtham gia vào các hoạt động vui chơi khác

Do tuổi còn nhỏ, việc nhận diện cuộc sống còn non nớt, chưa có đượcnhận thức sâu sắc về những tác hại xấu của một số trò chơi, đồ chơi hiện đại, các

em thường lựa chọn đồ chơi dựa trên sở thích cảm tính của mình

b Về phía giáo viên:

Phần lớn các giáo viên chưa thật sự quan tâm nhiều đến hoạt động vui chơi của học sinh Chưa nhiệt tình hướng dẫn và tổ chức các trò chơi dân gian

cho học sinh

Cách tổ chức, hướng dẫn chơi chưa gây được hứng thú với học sinh

Chưa tạo điều kiện về không gian, thời gian, thiết bị phục vụ… để họcsinh tích cực tham gia các trò chơi dân gian Ít lồng ghép trò chơi dân gian vàogiờ học để gây hứng thú, tăng tính hấp dẫn của tiết học và tạo thói quen vui chơilành mạnh cho học sinh.

Chưa tuyên dương động viên kịp thời các cá nhân, tập thể chiến thắngtrong các trò chơi khi tổ chức thi

d Về phía phụ huynh học sinh:

Nhiều phụ huynh chưa định hướng, động viên các con tham gia những tròchơi dân gian Mua cho con nhiều đồ chơi điện tử hiện đại Không dành khônggian, thời gian nhất định cho con được vui chơi

Một vấn đề được coi là vấn nạn của xã hội hiện nay là trẻ em nghiện chơigame mà nguyên nhân là do thiếu sự quản lý, kiểm soát của cha mẹ Nhiều em

do quá nghiện game sinh ra ảo tưởng nghĩ mình như các nhân vật trong game vàhành động theo những nhân vật đó mà quên đi mình là ai, quên đi tuổi thơ vàcác trò chơi dân gian bổ ích

Nhiều phụ huynh có tham vọng lớn sắp xếp lịch học dày đặc, ép các conhọc tập mọi lúc, mọi nơi mà quên đi quyền được vui chơi của các con

Nhiều gia đình bảo vệ con bằng việc giữ các em trong những ngôi nhà kíncổng cao tường khiến các em không có bạn chơi, sự giao tiếp, giao lưu của các

em bị hạn chế dần dần tạo cho các em thói quen không muốn giao tiếp với mọingười lười vận động,

e Về phía xã hội:

Thiếu những điểm vui chơi tập thể Một số điểm vui chơi không đảm bảo

về không gian, chất lượng thiết bị cũng như độ an toàn

Ngoài thị trường nhiều đồ chơi hiện đại với màu sắc bắt mắt với đầy đủmẫu mã và chủng loại Thậm chí, những đồ chơi có tính bạo lực, sát thương lớnnhư súng, cung, đao, kiếm được bày bán công khai

Bên cạnh các đồ chơi hiện đại, trẻ em cũng say sưa không kém với nhữngcông nghệ mới, mà game, mạng Internet là điển hình Theo thống kê của

Internet World Stats, Việt Nam hiện đứng thứ 6 ở châu Á, thứ 2 trong khu vựcĐông Nam Á về số người kết nối Internet

* Trò chơi luyện tinh mắt dẻo chân như: Trồng nụ trồng hoa, nhảy lò

cò, nhảy dây, đá cầu, nu na nu nống,…

Đây là những trò chơi vận động nên phải bố trí không gian và thời gianphù hợp để nâng cao hiệu quả cho trò chơi

Một số lưu ý về không gian và thời gian:

+ Về không gian: Cần lựa chọn không gian rộng, thoáng mát, vệ sinh

sạch sẽ, an toàn để tổ chức cho các em tham gia chơi

+ Về thời gian: Tổ chức đều trong tất cả các tuần trong năm học, vào các

giờ vui chơi, các buổi hoạt động ngoài trời, các hoạt động tập thể, các ngày lễnhư: khai giảng, tết Trung thu, kỷ niệm ngày 22/12, 26/3…

* Trò chơi luyện sự phán đoán tính toán chính xác: Ô ăn quan, chơi chuyền, chơi chắt…

Đây là những trò chơi cần sự phán đoán, tính toán chính xác nên khônggian và thời gian chuẩn bị như sau:

+ Về không gian: Không cần không gian rộng mà chỉ cần những khoảng

không gian nhỏ hẹp, yên tĩnh như: trong lớp, ngoài hè của phòng hoc

+ Về thời gian: Tổ chức và định hướng cho các em chơi những trò chơi

kể trên trong tất cả các tuần trong năm học, vào các buổi hoạt động ngoài trời,các hoạt động tập thể, các ngày lễ như: khai giảng, chào mừng 26/3…, nhữngbuổi ra chơi, sinh hoạt ngoại khóa…

* Trò chơi rèn luyện sự nhanh nhẹn, rèn sức khỏe, phát huy tinh thần tập thể: Kéo co, rồng rắn lên mây, cướp cờ, mèo đuổi chuột…

Đây là những trò chơi vận động nên phải bố trí không gian và thời gianphù hợp để nâng cao hiệu quả cho trò chơi

+ Về không gian:

Cần lựa chọn không gian rộng rãi, thoáng mát, vệ sinh sạch sẽ, an toàn để

tổ chức cho các em tham gia chơi

+ Về thời gian:

Tổ chức đều trong tất cả các tuần trong năm học, vào các buổi hoạt độngngoài trời, các hoạt động ngoại khóa, hoạt động tập thể, các ngày lễ như: khaigiảng, tết Trung thu, Ngày hội Thiếu nhi vui khỏe…

* Trò chơi rèn luyện sự nhanh nhẹn, khéo léo: Bắt trạch trong trum, bắn bi, chơi chuyền…

Đây là những trò chơi cần đến

sự phán đoán, tính toán chính xác

nên không gian và thời gian chuẩn

bị như sau:

+ Về không gian: Lựa chọn

không gian không cần quá rộng,

thoáng mát, vệ sinh sạch sẽ, an

toàn để tổ chức cho các em tham

gia chơi

+ Về thời gian: Tổ chức đều

trong tất cả các tháng trong năm học,

vào các buổi hoạt động ngoài trời,

các hoạt động tập thể, các ngày lễ

như: khai giảng, tết Trung thu, Ngày

hội Thiếu nhi vui khỏe…

Hình ảnh học sinh chơi trò chơi "Bắt

+ Về không gian: Cần lựa chọn không gian rộng, thoáng mát, vệ sinh sạch

sẽ, an toàn để tổ chức cho các em tham gia chơi

+ Về thời gian: Tổ chức đều trong tất cả các tuần trong năm học, vào các

buổi hoạt động ngoài trời, các hoạt động tập thể, các ngày lễ, tết…

Trước khi tổ chức chơi ta cần quy định phần sân chơi cho các khối, lớp vàcác đội chơi để tránh chen lấn, xô đẩy, tranh dành nhau sân chơi.

Tóm lại: Mỗi trò chơi phải phù hợp với lứa tuổi, không gian và thời gian

thì mới phát huy được tác dụng của nó

Giải pháp 2: Quy định thời gian tổ chức chơi

Không phải trong giờ ra chơi nào cũng tổ chức trò chơi dân gian, nếu tổchức thường xuyên thì quỹ thời gian không cho phép Tùy vào tình hình thực tế

và thời tiết, tôi quy định trong liên đội tổ chức trò chơi dân gian vào 20 phútgiữa giờ của ngày thứ 5 hàng tuần, tiết hoạt động ngoài giờ lên lớp và khuyếnkhích học sinh tự tổ chức chơi vào trước giờ xếp hàng vào lớp hàng ngày

Lập kế hoạch, sắp xếp trò chơi cho các em theo từng khối, từng buổi đểđảm bảo sức khỏe, đảm bảo điều kiện về không gian, thời gian

Giải pháp 3: Khi tổ chức trò chơi cần thực hiện các nguyên tắc

Nguyên tắc 1: Bảo đảm cho học sinh hiểu rõ tên trò chơi, yêu cầu, luật chơi và cách thức tổ chức trò chơi.

+ Tên trò chơi có tác dụng gây hứng thú cho học sinh khi chơi: vì vậyphải đảm bảo tất cả học sinh phải nắm được tên trò chơi

+ Yêu cầu đối với trò chơi có tác dụng định hướng đối với quá trình tổchức, nhằm đáp ứng yêu cầu giáo dục đạo đức tương ứng

+ Nội dung trò chơi giúp cho học sinh biết cần làm gì và cách thức tổ chứctrò chơi giúp cho học sinh cần phải làm thế nào trong khi chơi Từ đó học sinh sẽthực hiện trò chơi được đúng hướng, với nội dung đầy đủ, với cách thức hoạtđộng phù hợp Vì vậy, trước khi chơi, tôi cần giải thích rõ ràng những yêu cầu cầnđạt, nội dung và cách thức hoạt động cần thực hiện Bởi nếu không thì các em sẽtiến hành chơi một cách tự phát, tùy tiện và không thu được kết quả mong muốn

Nguyên tắc 2: Bảo đảm phát huy tính tích cực, độc lập sáng tạo của học sinh trong quá trình tổ chức chơi.

Học sinh không những là đối tượng của hoạt động dạy cũng như là hoạtđộng giáo dục mà điều quan trọng hơn, các em là chủ thể nhận thức Vì vậytrong quá trình tổ chức trò chơi, tôi thường quan tâm đến các mức độ tham giacủa học sinh từ thấp đến cao

Tùy vào điều kiện từng nơi để chúng ta tổ chức sao cho phù hợp Đối vớihọc sinh trường Tiểu học Bình Thuận do các em còn rụt rè, nhút nhát nên tôi tổchức cho các em chơi các trò chơi như sau:

+ Cùng với giáo viên chủ nhiệm chọn, hướng dẫn và tổ chức trò chơi Tổchức vài lần yêu cầu học sinh chú ý sau đó để học sinh tự tổ chức trò chơi.

+ Giáo viên chọn trò chơi, còn học sinh tự nghiên cứu và tự tổ chức trò chơi.+ Học sinh tự chọn, tự hướng dẫn và tổ chức trò chơi

Tổ chức theo cách nào không quan trọng miễn sao chúng ta lôi cuốn đượcnhiều em vào tham gia và tham gia trò chơi thật thoải mái, tích cực là được

Khi tổ chức các trò chơi tôi thường giúp học sinh tham gia một cách tựnhiên, không gò ép, các em được vui chơi thoải mái

Thêm vào đó vào những thời gian thích hợp chúng ta tổ chức cho các emthi đua có thưởng giữa các đội các lớp với nhau, để chúng ta có thể nhận xétđánh giá cụ thể từng cá nhân, tập thể nhằm gây hứng thú cho các em tham gianhiệt tình khi chơi

Nguyên tắc 4: Bảo đảm luân phiên các trò chơi một cách hợp lý.

Đối với học sinh tiểu học, khả năng chú ý có chủ định và hứng thú chưathật bền vững Do đó tôi phối hợp cùng với các giáo viên chủ nhiệm thống nhấtkhông tổ chức một trò chơi quá dài mà căn cứ vào yêu cầu giáo dục, căn cứ vàođặc điểm tâm sinh lý của học sinh để lựa chọn trò chơi thích hợp, để có thể luânphiên nhau, giúp học sinh chuyển hướng chú ý và hứng thú một cách hợp lý

Học sinh chơi nhảy sạp trong Ngày hội văn hóa trường học

Nguyên tắc 5: Bảo đảm tổ chức trò chơi với tinh thần thi đua đồng đội.

Trong khi tổ chức cho học sinh chơi các trò chơi có tính chất đồng đội, tôiluôn quan tâm đến yếu tố thi đua có tiêu chí đánh giá thành tích của cá nhâncũng như thành tích chung của đồng đội như vậy sẽ luôn kích thích được tínhtích cực phấn đấu của học sinh Qua đó, vun đắp cho các em ý thức đồng đội,tình bạn thân ái

Giải pháp 4: Đảm bảo tính công bằng, chính xác

Trong khi tổ chức một số trò chơi dành cho đồng đội thì số người chơigiữa các đội phải bằng nhau

Trong trường hợp tổ chức thi giữa học sinh khối trên với học sinh khốidưới thì cần giảm bớt số học sinh khối lớn hơn để đảm bảo công bằng (Ví dụ:Khi tổ chức cho học sinh lớp 4 thi kéo co với học sinh lớp 5 thì ta có thể chọnđội chơi của lớp 5 là 10 học sinh còn đội chơi lớp 4 là 11 học sinh)