ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHAI THÁC NGUỒN TÀI NGUYÊN NƯỚC VEN BỜ Ở VIỆT NAM

ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHAI THÁC NGUỒN TÀI NGUYÊN NƯỚC VEN BỜ Ở VIỆT NAM

CHUYÊN ĐỀ:ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ KHAI THÁC NGUỒN TÀI NGUYÊN NƯỚC VEN BỜ Ở VIỆT NAM

+Sinh vật biển đa dạng

Vị trí, địa lý và khí hậu đặc biệt đã tạo cho vùng biển Đông sự đa dạng sinh học cao so với các nước trên thế giới, cả về cấu trúc thành phần loài, hệ sinh thái và nguồn gen Khác biệt về điều kiện tự nhiên từ Bắc đến Nam như sự thay đổi nhiệt

độ theo vĩ tuyến, mức độ trao đổi môi trường với các vùng xung quanh, hình thái thềm lục địa… đã tạo nên những nét đặc trưng của các hệ sinh thái giữa các vùng biển ở Việt Nam

Cho đến nay, trong vùng biển này đã phát hiện được khoảng 11.000 loài sinh vật

cư trú trong hơn 20 kiểu hệ sinh thái điển hình Trong đó có khoảng 6.000 loài động vật đáy, 2.038 loài cá, trên 100 loài cá kinh tế, hơn 300 loài san hô cứng, 653 loài rong biển, 657 loài động vật phù du, 537 loài thực vật phù du, 94 loài thực vật ngập mặn, 225 loài tôm biển, 14 loài cỏ biển, 15 loài rắn biển, 12 loài thú biển và 5loài rùa biển

Nguồn tài nguyên sinh vật biển quan trọng đã mang đến những ưu thế cho đời sống

và sự phát triển kinh tế của các nước xung quanh Trữ lượng hải sản đánh bắt khoảng 3 – 3,5 triệu tấn, cơ cấu hải sản rất phong phú, có giá trị kinh tế cao có thể khai thác được hàng năm Trong khu vực, có các nước đánh bắt và nuôi trồng hải sản đứng hàng đầu thế giới như Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam, Indonesia và Philippines

+Khoáng sản phong phú

Biển Đông được coi là một trong 5 bồn trũng chứa dầu khí lớn nhất thế giới Các khu vực thềm lục địa có tiềm năng dầu khí cao là các bồn trũng Bruney - Saba, Sarawak, Malay, Pattani Thái, Nam Côn Sơn, Mêkông, sông Hồng, cửa sông ChâuGiang Tại vùng biển và thềm lục địa Việt Nam xác định nhiều bể trầm tích có triển vọng dầu khí, trong đó các bể trầm tích Cửu Long và Nam Côn Sơn được

đánh giá có triển vọng dầu khí lớn nhất, điều kiện khai thác tương đối thuận lợi Tổng trữ lượng dự báo địa chất về dầu khí của toàn thềm lục địa Việt Nam đạt xấp

xỉ 10 tỷ tấn dầu quy đổi, trữ lượng khai thác khoảng 2 tỷ tấn và trữ lượng dự báo của khí khoảng 1.000 tỷ m3 (theo đánh giá của Bộ Năng lượng Mỹ, lượng dự trữ dầu được kiểm chứng ở biển Đông là 7 tỉ thùng với khả năng sản xuất 2,5 triệu thùng/ngày) Các khu vực có tiềm năng dầu khí còn lại chưa khai thác là khu vực thềm lục địa ngoài cửa vịnh Bắc Bộ và bờ biển miền Trung Việt Nam

Ngoài ra, theo các chuyên gia Nga thì khu vực vùng biển Hoàng Sa và Trường Sa còn chứa đựng tài nguyên khí đốt đóng băng, trữ lượng loại tài nguyên này trên thếgiới ngang bằng với trữ lượng dầu khí và đang được coi là nguồn năng lượng thay thế dầu khí trong tương lai gần Chính tiềm năng dầu khí chưa được khai thác đượccoi là một nhân tố quan trọng làm tăng thêm các yêu sách chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa và các vùng biển quanh hai quần đảo

+Tuyến giao thông huyết mạch

Biển Đông nằm trên tuyến đường giao thông biển huyết mạch nối liền Thái Bình Dương - Ấn Độ Dương, châu Âu - châu Á, Trung Đông - châu Á Đây được coi là tuyến đường vận tải quốc tế nhộn nhịp thứ hai của thế giới Mỗi ngày có khoảng từ

150 - 200 tàu các loại qua lại Biển Đông, trong đó có khoảng 50% là tàu có trọng tải trên 5.000 tấn, hơn 10% là tàu có trọng tải từ 30.000 tấn trở lên Trong khu vực Đông Nam Á có khoảng 536 cảng biển, trong đó có hai cảng vào loại lớn và hiện

đại nhất thế giới là cảng Singapore và Hồng Công Thương mại và công nghiệp hàng hải ngày càng gia tăng ở khu vực.

Nhiều nước ở khu vực Đông Á có nền kinh tế phụ thuộc sống còn vào con đường biển này như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore và cả Trung Quốc Đây làmạch đường thiết yếu vận chuyển dầu và các nguồn tài nguyên thương mại từ Trung cận Đông và Đông Nam Á tới Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc Hơn 90% lượng vận tải thương mại của thế giới thực hiện bằng đường biển và 45% trong số đó phải đi qua vùng Biển Đông

Lượng dầu lửa và khí hoá lỏng được vận chuyển qua vùng biển này lớn gấp 15 lần lượng chuyên chở qua kênh đào Panama Khu vực biển Đông có những eo biển quan trọng đối với nhiều nước, với 4 trong 16 con đường chiến lược của thế giới nằm trong khu vực Đông Nam Á Đặc biệt eo biển Malacca là eo biển nhộn nhịp thứ hai trên thế giới

Hàng năm có khoảng 70% khối lượng dầu mỏ nhập khẩu và khoảng 45% khối lượng hàng hoá xuất khẩu của Nhật Bản được vận chuyển qua biển Đông Trung Quốc có 29/39 tuyến đường hàng hải và khoảng 60% lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, 70% lượng dầu mỏ nhập khẩu được vận chuyển bằng đường biển qua biển Đông

+Tiềm năng du lịch biển

Tài nguyên du lịch biển cũng là một ưu thế đặc biệt, mở ra triển vọng khai thác tổng hợp để phát triển mạnh Các bãi biển của Việt Nam phân bố trải đều từ Bắc

vào Nam Dọc bờ biển Việt Nam có khoảng 125 bãi biển thuận lợi cho việc phát triển du lịch, với bãi thoải, nước trong xanh, khí hậu ôn hòa, và cảnh quan thiên nhiên kỳ thú Trên 30 bãi biển đã được đầu tư và khai thác Một số địa danh du lịchbiển của Việt Nam đã được biết đến trên phạm vi toàn cầu như vịnh Hạ Long – hai lần được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới, đang nằm trong danh sách đề cử kỳ quan thiên nhiên của thế giới Vịnh Nha Trang được coi là một trongnhững vịnh đẹp nhất hành tinh, bãi biển Đà Nẵng được tạp chí Forbes bầu chọn là một trong 6 bãi tắm quyến rũ nhất hành tinh.

Theo các chuyên gia du lịch, biển Việt Nam rất đẹp và thích hợp cho du lịch tắm biển Suốt từ Móng Cái (Quảng Ninh) cho đến mũi Cà Mau vòng lên Kiên Giang

có tới hàng ngàn cây số bờ biển, hấp dẫn du khách bởi bãi biển tuyệt đẹp, cát trắng,cát vàng sạch sẽ, nước biển trong xanh, cảnh đẹp hữu tình Trong đó, những khu vực biển có tiềm năng lớn đã đầu tư phát triển là Trà Cổ-vịnh Hạ Long- Hải

Phòng- Cát Bà; Sầm Sơn- Cửa Lò; Nhật Lệ- Cửa Tùng- Cửa Việt; Huế- Đà Nẵng- Quảng Nam; Quảng Ngãi- Quy Nhơn; Vân Phong- Đại Lãnh- Nha Trang; Ninh Thuận - Phan Thiết - Mũi Né; Vũng Tàu- Long Hải- Cần Giờ- Côn Đảo; Hà Tiên- Phú Quốc… Sự có mặt của các tập đoàn quản lý khách sạn, khu nghỉ dưỡng lớn nổi tiếng trên thế giới tại Việt Nam như Furama, General, Accor, Starwood,

Marriot càng làm tăng thêm sức hấp dẫn của du lịch biển Việt Nam

Đó là chưa kể đến các hình thức du lịch mới trong điều kiện hiện nay như lướt sóng, đua thuyền buồm, du lịch lặn biển hay việc đón các chuyến tàu du lịch quốc

tế đến Huế, Nha Trang và Đà Nẵng trong thời gian gần đây đã đem lại nhiều triển vọng cho du lịch văn hoá biển

Theo số liệu thống kê trong vòng 10 năm trở lại đây, vùng ven biển là lãnh thổ thu hút hàng năm trên 73% số lượt khách du lịch quốc tế đến các địa phương trong lãnh thổ Việt Nam với tốc độ tăng trưởng trung bình khoảng 31%/năm Năm 1997

số lượt khách du lịch quốc tế đến vùng ven biển đạt 2.127 ngàn, năm 2002 gần 5,3 triệu lượt và năm 2008 các tỉnh ven biển đón khoảng 9 triệu lượt khách quốc tế Cùng với tỉ lệ cao số lượng khách du lịch, thu nhập xã hội từ du lịch của các địa phương ven biển luôn chiếm tỉ lệ lớn (trên 70%) trong tổng thu nhập xã hội từ du lịch của cả nước./

II ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH KHAI THÁC TÀI NGUYÊN NƯỚC BIỂN VEN BỜ:

1 Nhu cầu cấp nước sinh hoạt cho dân cư vùng ven biển nước ta

Việt Nam có 3260 km bờ biển, hàng trăm đảo và cửa sông Vùng ven biển

và hải đảo nước ta có 115 huyện thị với gần 18 triệu người sinh sống, chủ yếu lànghề cá, kết hợp với các nghề truyền thống khác như làm muối, vận tải ven

bờ, dịch vụ du lịch, nông nghiệp Trong những năm gần đây, với chiến lượcphát triển đất nước theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc

tế, hoạt động sản xuất và khai thác tài nguyên ven biển rất sôi động TrongChiến lược Biển Việt Nam đến năm 2020, nước ta phải phấn đấu để trở thànhmột quốc gia mạnh và giàu từ biển, bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia trênbiển, góp phần giữ vững ổn định và phát triển đất nước, kết hợp chặt chẽ giữaphát triển kinh tế - xã hội với đảm bảo quốc phòng, an ninh và bảo vệ môitrường Các trung tâm kinh tế lớn vùng duyên hải sẽ gắn với các hoạt độngkinh tế biển làm động lực quan trọng đối với sự phát triển của cả nước

Tài nguyên nước mặt phân bố không đều trong lãnh thổ và biến đổi mạnhtheo thời gian, do đó tình trạng thiếu nước ngọt đã và đang xảy ra ở nhiều nơi,nhất là vùng đồng bằng ven biển Sự phát triển kinh tế xã hội yêu cầu lượngnước cần dùng tăng lên và tình trạng khan hiếm nước ngày càng trầm trọng

Năm 2000, lượng nước dùng khoảng 92 tỷ m3 và đến năm 2010 đã tăng lênđến 130 tỷ m3, gần tương đương với nguồn nước vào mùa khô trên các lưu vựcsông của cả nước Nước sử dụng trong sinh hoạt chiếm tỷ lệ khoảng 2% so vớitổng nhu cầu Năm 2010, nhiều vùng ở Việt Nam thiếu nước ở mức từ trungbình đến gay gắt, đặc biệt trong các tháng mùa khô.

Chiến lược quốc gia về cấp nước sạnh và vệ sinh nông thôn theo quyết địnhcủa thủ tướng chính phủ 104QĐ/TTG ngày 25/08 năm 2000 đặt ra mục tiêu đến

2020 là “tất cả dân cư nông thôn sử dụng nước sạch đạt tiêu chuẩn quốc gia với

số lượng ít nhất 60 lít/người/ngày” Theo Chương trình mục tiêu quốc gia về

Nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn giai đoạn

3 (2011-2015), 95% dân số nông thôn được sử dụng nước sinh hoạt hợp

vệ sinh, trong đó 60% sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn QCVN 02:2009/BYTvào năm 2015 Đây là nhiệm vụ nặng nề và khó khăn đối với một nước đangphát triển như Việt Nam

Biến đổi khí hậu được xem là một vấn đề quan trọng ảnh hưởng đến tất cảcác chính sách, kế hoạch và hành động của nước ta trong những năm tới 70%dân cư sinh sống gần vùng ven bờ hiện đang đối mặt với các đe dọa không dựbáo được của mực nước biển dâng cao và các thiên tai khác Biến đổi khí hậu vàmực nước biển dâng cao có thể làm tăng các vùng ngập lụt, làm cản trở hệ thốngtiêu thoát nước, tăng thêm cường độ xói lở tại các vùng ven bờ và nhiễm mặn,gây khó khăn cho hoạt động nông nghiệp và cung cấp nước sinh hoạt Theo báocáo của Ngân hàng Thế giới (WB) và ủy ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu

(IPCC), mực nước biển dâng cao 1m sẽ có khả năng gây ra “khủng hoảng sinh

thái”, ảnh hưởng tới gần 12% diện tích và

11% dân số Việt Nam Ngoài ra, một số cảng lớn, thành phố và vùng dân

cư ven biển có thể bị ngập một phần, việc cung cấp nước sinh hoạt cho nhân dân,các hoạt động thương mại, du lịch cũng sẽ bị ảnh hưởng Nước biển dâng làmmặn xâm nhập sâu vào nội địa, các cống hạ lưu ven sông sẽ không có khả nănglấy được nước ngọt Theo GS Đào Xuân Học (2010), vào mùa khô sẽ có khoảngtrên 70% diện tích ĐBSCL sẽ bị xâm nhập mặn với nồng độ muối lớn hơn 4g/l.Nhu cầu dùng nước ngọt, nước sạch cho dân vùng biển trong tổng nhu cầucủa đất nước chỉ mới được đáp ứng khoảng trên 60% Trên một số đảo ngoài

khơi vùng thềm lục địa và vùng đặc khu kinh tế của ta tình trạng thiếu nước ngọtcàng trầm trọng hơn Hạn hán xảy ra ở nhiều nơi cùng với hiện tượng xâm nhậpmặn cao khiến nhiều bà con nông dân vùng nông thôn thiếu nước sinh hoạt Thịtrường nước sạch nông thôn bị lợi dụng đẩy giá nước lên cao gấp 10 đến 15 lần.

Tỷ lệ sử dụng nước sạch là một trong những tiêu chí đánh giá chất lượngsống của cư dân nông thôn Tuy nhiên, tính đến năm 2010, trên cả nước số dânnông thôn được cấp nước hợp vệ sinh theo QCVN 02: 2009/BYT mới chỉ đạt42% [2] Điều đó cho thấy, việc khảo sát tìm kiếm các giải pháp cung cấp nướcsạch cho các vùng nông thôn cần phải được ưu tiên giải quyết

Để giải quyết vấn đề cấp nước cho sinh hoạt cho gần 18 triệu dân cưvùng ven biển trong nguy cơ mực nước biển dâng do biến đổi khí hậu, cầnthiết phải đề cập đến việc khai thác và xử lý nguồn nước mặn và nước lợ vùngven biển Chiến lược Quốc gia cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn đến năm

2020 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, nêu rõ cần thử nghiệm và pháttriển công nghệ xử lý nước biển và nước lợ thành nước ngọt để cấp nước chovùng bị nhiễm mặn trong tương lai Như vậy, tìm kiếm công nghệ và triển khailắp đặt các công trình, thiết bị xử lý nước biển và nước lợ để cung cấp nước chocác cụm dân cư, đô thị… ven biển và hải đảo là một nhiệm vụ cấp bách và cầnthiết, đặc biệt là trong tình hình biến đổi khí hậu như hiện nay

Người dân huyện đảo lí sơn lấy nước ngọt

2 Khả năng sử dụng nước vùng ven biển và cửa sông để cấp nước

sinh hoạt

Thành phần chủ yếu của nước biển là các ion như Cl-,SO42-,CO32-,SIO22-,…và các cation như Ca2+,Na+… vì biển và các đại dương thông nhau nên thành phần các chất trong nước biển tương đối đồng nhất và độ mặn trong khoảng từ 310/00 tới

380/00 để xác định thành phần nước biển,người ta thường sử dụng độ mặn,nồng độ clorua (Cl-),tổng lượng muối hòa tan(TDS)…

Bảng 1 Thành phần các Ion chính có trong nước biển (g/l) tại Hải

Hậu và Đồ Sơn

Năm 2002, các cộng sự thuộc Trung tâm Kỹ thuật môi trường đô thị và khu công nghiệp đã tiến hành khảo sát và phân tích chất lượng nước biển ở một số khu vực miền Bắc và miền Trung Một số chỉ tiêu chính liên quan đến khả năng sử dụng

nước biển để cấp nước cho sinh hoạt được nêu trong Bảng 2

Độ mặn nước biển vùng ven bờ theo số liệu quan trắc của các trạm quan trắc môi trường biển năm 2008 theo số liệu của Tổng cục Môi trường được tổng hợp nêu

trên Hình 1

Như vậy, độ mặn nước biển ven bờ nước ta nằm ở mức từ 120/00 đến 350/00Tại khu vực Sa Huỳnh (Quảng Ngãi), nước biển có độ mặn cao nhất xấp xỉ350/00 Ở gần bờ hàm lượng muối có thể cao tuỳ thuộc vào sự xáo trộn mạnh dogió, thuỷ triều và độ sâu của nước Khi sự pha trộn với nước ngọt đổ ra từ các consông thì nước biển nhạt hơn một cách đáng kể.

Nước lợ với độ mặn có thể từ 1 đến 100/00 là kết quả pha trộn nướcbiển với nước ngọt Nước lợ thường xuất hiện ở các vùng cửa sông hoặc xuấthiện trong các tầng ngậm nước hóa thạch Tại vùng cửa sông Thu Bồn khu vựcthành phố Hội An độ mặn có sự dao động đáng kể theo mùa, độ sâu lớp nước

và vị trí lấy mẫu Tại xã Cẩm Thanh (vĩ độ:15052’22”, kinh độ:108023’20”) và xã Cẩm Châu khu vực Cửa Đại - Hội An, sự dao động độmặn trong thời gian quan trắc năm 2010 và 2011 được thể hiện trên Hình 2.Con người càng đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế trên lưu vực sông ven biển và trên biển thì mức độ gây tổn thương đến môi trường và tài nguyên biển ngày càng cao Các hoạt động sinh hoạt và sản xuất trên đất liền, thăm dò và khai thác tài nguyên trên thềm lục địa và đáy biển thải lượng lớn các chất ô nhiễm và độc hại ra môi trường biển

Các chất thải có nguồn gốc lục địa được đưa vào biển nước ta thường là các chấtrắn lơ lửng (TSS), chất thải sinh hoạt và bệnh viện từ các khu đô thị và khu dân

cư tập trung, chất thải mỏ, chất thải từ các khu công nghiệp, thuốc trừ sâu từcác vùng sản xuất nông nghiệp, chất thải hữu cơ từ các vùng nuôi trồng thủy sảnven biển Theo ước tính của Viện Cơ học, tổng lượng thải các tỉnh ven biển thải

vào môi trường biển năm 2009 được nêu trong Bảng 3.

Hàng năm đã có cả trăm ngàn tấn chất rắn lơ lửng, chất hữu cơ đặc trưngbằng COD hoặc BOD và các chất dinh dưỡng trong nước thải sinh hoạt vàcông nghiệp đổ vào biển chủ yếu từ các khu công nghiệp trọng điểm và các