Để bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, có ý kiến cho rằng cần thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia ở việt nam với kiến thức về luật hiến pháp, hãy lập luận để ủng hộ ý kiến trên

Luận điểm 1: Việc thành lập CQNQQG phù hợp với quy định Hiến Pháp 2013 về trách nhiệm của Nhà nước đối với quyền con người và phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia.. Theo

BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

LUẬT HIẾN PHÁP VIỆT NAM

BÀI TẬP NHÓM

CHỦ ĐỀ 01:

Để bảo vệ và thúc đẩy quyền con người, có ý kiến cho rằng cần thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia ở Việt Nam Với kiến thức về Luật hiến pháp,

hãy lập luận để ủng hộ ý kiến trên.

NHÓM 01 :

Hà Nội - 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

NỘI DUNG 1

I Khái quát về cơ quan nhân quyền quốc gia 1

1 Khái niệm 1

2 Tình hình cơ quan nhân quyền qu c gia trên th ố ế giới và Vi t Nam ệ 1

II Ủng hộ quan điểm về việc cần thành lập CQNQQG ở Việt Nam 2

1 Luận điểm 1: Việc thành lập CQNQQG phù hợp với quy định Hiến Pháp 2013 về trách nhiệm của Nhà nước đối với quyền con người và phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia 2

2 Luận điểm 2: Việc thành lập CQNQQG ở Việt Nam sẽ góp phần to lớn nhằm thúc đẩy và bảo vệ quyền con người 3

3 Luận điểm 3: Việc thành lập CQNQQG ở Việt Nam có vị trí trung gian như “cầu nối” giữa nhà nước và đời sống xã hội cũng như giữa các diễn đàn, tổ chức quốc gia với các diễn đàn quốc tế 5

III Đề xuất mô hình cơ quan Nhân quyền ở Việt Nam 7

KẾT LUẬN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

Quyền con người trở thành giá trị chung của nhân loại qua ý thức về nhân quyền

và việc thực hiện nhân quyền là một quá trình lịch sử lâu dài gắn với lịch sử phát triển của loài người và giải phóng con người qua các hình thái kinh tế xã hội và - các giai đoạn đấu tranh giai cấp Để bảo vệ, thúc đẩy quyền con người, các quốc gia xây dựng nhiều cơ chế khác nhau ở cấp độ quốc gia và đa phương toàn cầu Đối với cơ chế đa phương, cơ chế đảm bảo quyền con người trong khuôn khổ LHQ đóng vai trò đặc biệt quan trọng Thực tế, việc đảm bảo, thúc đẩy quyền con người trước hết phụ thuộc chủ yếu vào trách nhiệm của mỗi quốc gia Khoảng 20 năm trở lại đây, cơ quan nhân quyền xuất hiện trong rất nhiều bộ máy nhà nước hiện đại trên thế giới với những nhiệm vụ cụ thể về quyền con người Vậy cơ quan nhân quyền là gì? Một câu hỏi nữa đặt ra ở đây là từ những phân tích về loại hình cơ quan này và tình hình thực tiễn trong nước, liệu Việt Nam có nên thành lập cơ quan nhân quyền hay không?

1

NỘI DUNG

I Khái quát về cơ quan nhân quyền quốc gia

1 Khái niệm

“Cơ quan nhân quyền quốc gia” (sau đây gọi tắt là CQNQQG) là một cơ quan được giao những chức năng cụ thể trong việc thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền Hiện nay, vẫn chưa có một khái niệm chung, thống nhất về CQNQQG Theo Văn phòng Cao uỷ Liên hợp quốc về nhân quyền: “Cơ quan nhân quyền quốc gia

là những cơ quan nhà nước có thẩm quyền hiến định và/hoặc luật định trong việc bảo vệ và thúc đẩy các quyền con người Các cơ quan này là một phần của bộ máy nhà nước và được nhà nước cung cấp kinh phí hoạt động” Theo tác giả Linda Reif, cơ quan nhân quyền quốc gia là “một cơ quan được nhà nước thiết lập bởi hiến pháp hoặc bởi luật hay nghị định, với chức năng được thiết kế để thúc đẩy và

bảo vệ quyền con người.” hay có thể hiểu một cách đơn giản là “một cơ quan bán

chính phủ hay một thiết chế luật định được ủy trị về quyền con người”

2 Tình hình cơ quan nhân quyền quốc gia trên th ế giớ i và Vi t Nam ệ Nguyên tắc Paris là một văn kiện quốc tế có tính khuyến nghị được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua ngày 20/12/1993 tại Paris (Pháp), trong đó xác định những nguyên tắc nên nền tảng cho việc thành lập CQNQQG (NHRI) Hiện nay,

có rất nhiều quốc gia đã thành lập CQNQQG Đến tháng 5/2019, GANHRI đã 1

công nhận 79 CQNQQG hoàn toàn tuân thủ Nguyên tắc Paris, 34 CQNQQG tuân thủ một phần nguyên tắc Paris và 10 CQNQQG ở trạng thái không tuân thủ nguyên tắc Paris Ở Đông Nam Á có 6/11 quốc gia thành lập cơ quan chuyên phụ trách các vấn đề liên quan đến nhân quyền, trong đó có CQNQQG của Philippines được thành lập sớm nhất vào năm 1986

1 GANHRI: Liên minh toàn c u c a các CQNQQG, ti n thân là ầ ủ ề Ủy ban điề u ph i qu c t c a các thi t ch ố ố ế ủ ế ế nhân quy n quóc gia ề

Còn tại Việt Nam, hiện nay chưa có 1 cơ quan nào có thể được coi là CQNQQG, chỉ có một số cơ quan hoạt động và thực hiện một phần nhiêm vụ của CQNQQG như Ủy ban vì sự tiến bộ của phụ nữ; Ủy ban Dân tộc (của Chính phủ)…

II Ủng hộ quan điểm về việc cần thành lập CQNQQG ở Việt Nam

1 Luận điểm 1: Việc thành lập CQNQQG phù hợp với quy định Hiến Pháp

2013 về trách nhiệm của Nhà nước đối với quyền con người và phù hợp với

các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia

*Cơ sở pháp lý:

Khoản 1 Điều 14 Hiến pháp 2013 “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa,

xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật.”

*Phân tích:

Thứ nhất, việc thành lập CQNQQG ở Việt Nam là phù hợp với các quy định

Hiến pháp 2013 về trách nhiệm của Nhà nước đối với quyền con người Mặc dù hiện nay, Nhà nước đã và đang thể hiện sự công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm đối với các giá trị cốt lõi của quyền con người nhưng trách nhiệm đó chưa được thực hiện tốt trên thực tế do chưa có cơ quan chuyên trách về các vấn đề

nhân quyền

Nếu thành lập CQNQQG và ghi nhận cơ quan này trong Hiến pháp sẽ đảm bảo hơn trách nhiệm "công nhận" nhân quyền của Nhà nước trong thời kì phấn đấu xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Đồng thời, thành lập CQNQQG cũng thể hiện việc "tôn trọng" khi Nhà nước đề cao, coi trọng vấn đề quyền con người, thành lập cơ quan chuyên trách để ngăn chặn sự xâm phạm và đối xử một cách tùy tiện Đóng vai trò to lớn trong trách nhiệm "bảo vệ" tất cả quyền con người, của tất cả mọi người, trong phạm vi toàn bộ quốc gia chứ không phải trong lĩnh vực, phạm vi hạn hẹp Khi thành lập CQNQQG, trách nhiệm"bảo đảm" nhân quyền của Nhà nước sẽ được nâng cao hơn nữa tạo mọi điều kiện để người dân, và Nhà nước thực hiện quyền một cách hiệu quả nhất

3

Thứ hai, việc thành lập CQNQQG ở Việt Nam là phù hợp với các cam kết

quốc tế mà Việt Nam tham gia Tại các diễn đàn quốc tế, nhà nước Việt Nam đã một số lần đưa ra cam kết về việc thành lập CCNQQG Cụ thể là:

- Khi ứng cử trở thành thành viên của Hội đồng Nhân quyền LHQ nhiệm kỳ 2014

- 2016 (vào năm 2013), trong số 14 cam kết của Việt Nam, bao gồm có cam kết

“củng cố các tổ chức quốc gia bảo vệ nhân quyền, bao gồm việc có thể thành lập

một cơ quan nhân quyền quốc gia”

- Năm 2014, trong tiến trình kiểm điểm định kỳ UPR2 vòng 2 tại Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp quốc, bên cạnh việc chấp nhận nguyên tắc chung là tăng cường các cơ chế trong nước để thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền, đồng thời chấp nhận khuyến nghị về việc thành lập CQNQQG Việt Nam cũng tuyên bố sẽ "cân nhắc"

áp dụng hướng dẫn của các nguyên tắc Paris trong việc thành lập CQNQQG.3

Đồng thời, đã có nhiều quốc gia, tổ chức quốc tế đề nghị, khuyến cáo Việt Nam thành lập CQNQQG tuân thủ các nguyên tắc Paris:

- Trong các kết luận của các ủy ban giám sát điều ước về nhân quyền Liên Hợp quốc đối với Việt Nam khi xem xét báo cáo định kỳ của quốc gia Hoặc trong khuyến nghị của thủ tục đặc biệt, như của Chuyên gia độc lập về vấn đề quyền con người và tình trạng nghèo cùng cực

- Khuyến nghị của các quốc gia, tại diễn đàn Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp quốc chu kỳ thứ hai, vào năm 2014, bao gồm các khuyến nghị về việc thành lập CQNQQG của các nước Nepal, Indonesia, Thái Lan…, bên cạnh các khuyến nghị chung khác về tăng cường thiết chế bảo vệ và thúc đẩy nhân quyền quốc gia của một số nước khác

2 Luận điểm 2: Việc thành lập CQNQQG ở Việt Nam sẽ góp phần to lớn

nhằm thúc đẩy và bảo vệ quyền con người

2 UPR: Cơ chế rà soát định kỳ phổ quát còn được gọi là Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát (tiếng Anh: Universal Periodic Review), là một cơ chế của Hội đồng Nhân quyền (HRC) Liên Hợp Quốc (UN) xuất hiện từ quá trình cải

cách năm 2005 của Liên Hợp Quốc

3 Nguyên tắc Paris: là bộ nguyên tắc về Thiết chế Nhân quyền Quốc gia, được thông qua tại Đại hộ đồng Liên i

Hợp Quốc năm 1993

*Cơ sở pháp lý:

- Khoản 1 Điều 14 Hiến pháp 2013: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

Nam, các quyền con người, quyền công dân về chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa,

xã hội được công nhận, tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm theo Hiến pháp và pháp luật.”

- Khoản 1 Điều 20 Hiến pháp 2013: “Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra

tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất cứ hình thức đối xử nào”

*Phân tích:

Thứ nhất, CQNQQG góp phần thúc đẩy quyền con người trên phạm vi rộng,

nhằm khuyến khích và phát huy các quyền cơ bản của con người như quyền học tập (theo điều 39 Hiến pháp 2013); quyền được bảo đảm an sinh xã hội (theo điều

34 Hiến pháp 2013);… CQNQQG còn là nơi đi sâu vào phân tích nghiên cứu kĩ

về các vấn đề về quyền con người ạo điều kiện thuận lợi để tuyên truyền quyền T con người qua các phương tiện thông tin đại chúng giúp người dân nhận thức và hiểu biết rõ hơn về quyền lợi của chính mình, răn đe những ai có ý định vi phạm pháp luật về nhân quyền Ngoài ra, CQNQQG có thể hợp tác với các tổ chức khác đưa giáo dục nhân quyền vào trong chương trình giáo dục cho trẻ em độ tuổi đến

trường để các em nắm rõ hơn quyền lợi của mình tránh bị kẻ xấu dụ dỗ, bắt nạt

Thứ hai, CQNQQG góp phần bảo vệ quyền con người

Ở Việt Nam, với quan điểm, chính sách nhất quán của Đảng, Nhà nước được

thể hiện trong Hiến pháp 2013, xuất phát từ nhu cầu bảo đảm tốt hơn quyền của người dân, CQNQQG lập ra sẽ thực hiện bảo vệ quyền con người thông qua các hoạt động điều tra, xác minh các hành vi vi phạm nhân quyền và bồi thường, khôi

phục lại trạng thái ban đầu các quyền con người của nạn nhân bị xâm phạm

Sáng 3/12 mạng xã hội lan truyền đoạn clip ghi lại sự việc một nữ sinh (khoảng

15 – 16 tuổi) ở một shop quần áo TP Thanh Hóa bị chủ shop hành hung, đòi bồi thường thiệt hại 15 triệu đồng do lỡ trộm một chiếc chân váy 160.000 đồng Em

đã đến hoàn hoàn trả và xin lỗi cũng như xin được bồi thường 5 triệu nhưng chủ shop không đồng ý và có những hành vi đe dọa, bắt kí giấy nợ Tuy điều này đã vi

5

phạm nghiêm trọng đến Khoản 1 Điều 20 và Điều 34 Hiến pháp 2013 nhưng chỉ khi xảy ra hậu quả nghiêm trọng, làm cộng đồng mạng dậy sóng thì công an mới biết và vào cuộc xử lí Nguyên nhân của sự việc trên một phần là do nữ sinh trong

vụ việc đã không có đủ kiến thức để hiểu biết và bảo vệ quyền lợi của mình để chủ shop lợi dụng có hành vi bạo hành, xâm hại nhân phẩm người khác và chiếm đoạt tài sản

Vì thế, thành lập CQNQQG sẽ giúp người dân sẽ được tiếp cận gần hơn, nâng cao hiểu biết với những quy định pháp luật về vấn đề nhân Đồng thời, CQNQQG còn là nơi người dân tố cáo những trường hợp xâm phạm đến con người từ đó có thể bảo vệ cho bản thân cũng như mọi người xung quanh, hạn chế những hành vi lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân về nhân quyền để xâm phạm đến quyền lợi của người khác

3 Luận điểm 3: Việc thành lập CQNQQG ở Việt Nam có vị trí trung gian như “cầu nối” giữa nhà nước và đời sống xã hội cũng như giữa các diễn đàn, tổ chức quốc gia với các diễn đàn quốc tế

*Căn cứ pháp lý:

- Điều 3 Hiến pháp 2013: “Nhà nước bảo đảm và phát huy quyền làm chủ của

Nhân dân; công nh ận, tôn trọng, bảo v vệ à bảo đảm quyền con người, quyền công dân; thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, mọi

người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện.”

- Điều 12 Hiến pháp 2013: “Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập, hợp tác quốc tế trên cơ sở tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, bình đẳng, cùng có lợi; tuân thủ Hiến chương Liên hợp quốc và điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên; là bạn, đối tác tin cậy và thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế vì lợi ích quốc gia, dân tộc, góp phần vào sự nghiệp hòa bình,

độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên thế giới.”

*Phân tích:

Thứ nhất, CQNQQG là cầu nối giữa xã hội dân sự với nhà nước:

Có thể thấy, các cơ quan nhà nước đang đảm đương nhiệm vụ bảo vệ và thúc đẩy quyền con người Việt Nam Mặc dù có sự phối hợp và phân công nhưng trong thực tiễn hoạt động, các cơ quan này khó tránh khỏi sự chồng chéo về chức năng nhiệm vụ Hơn nữa, do phải xử lí nhiều vấn đề khác, các cơ quan này cũng không bảo đảm được tính chuyên trách của mình Tiêu biểu, trong thời gian gần đây, tại bãi cỏ lau ven triền đê sông Hồng thuộc huyện Ba Vì, Hà Nội đang thu hút sự tham quan của các du khách lại xuất hiện một nhóm đối tượng bảo kê, thu tiền gửi xe của khách ù chỉ là một bãi đất trống không thuộc quyền sở hữu của cá nhân nào d Khi có người thắc mắc và phản kháng, chúng có những hành vi dọa dẫm, hành hung để bắt nộp tiền Hành vi dọa dẫm, cưỡng đoạt tài sản này đã vi phạm nghiêm trọng đến Khoản 1 Điều 20 và Điều 34 Hiến Pháp 2013 và gây bức xúc trong một khoảng thời gian dài nhưng không có một cơ quan nào đứng ra giải quyết Chỉ đến khi VTV đưa tin, lực lượng chức năng mới nắm bắt và phối hợp xử lí các đối tượng vào ngày 6/12

Vì vậy, xây dựng CQNQQG sẽ bảo đảm được tính chuyên trách và hạn chế tối

đa sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan khác nhau trong việc bảo vệ và thúc đẩy quyền con người tại Việt Nam Khi đó, CQNQQG đóng vai trò như là đơn vị giám sát việc thực hiện Nhân quyền trong đời sống của nhân dân Ngoài ra, CQNQQG có thể hợp tác với các tổ chức phi chính phủ, tổ chức cộng đồng…để để tìm phương án xử lí tối ưu nhất trong các vấn đề nhân quyền, sau đó, theo thẩm quyền của mình, CQNQQG lại mang các thông tin đó, với các khuyến nghị cần thiết, đến với các cơ quan nhà nước (Chính phủ, Quốc hội…)

Thứ hai, CQNQQG là cầu nối giữa các diễn đàn, tổ chức quốc gia với các

diễn đàn quốc tế

CQNQQG là cầu nối giúp các quốc gia học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm lẫn

nhau CQNQQG sẽ là đại diện của Nhà nước thảo luận với các tổ chức, CQNQQG

của các nước khác về các chủ đề Nhân quyền nóng bỏng để từ đó tìm cùng tìm ra

7

giải pháp tối ưu Ngoài ra, CQNQQG còn có thể áp dụng các chuẩn mực nhân quyền quốc tế, học hỏi kinh nghiệm để đưa vào phát triển và bảo vệ nhân quyền một cách hợp lí, phù hợp với nước Qua đó còn góp phần phát hiện, sửa đổi những thiếu sót để từ đó xây dựng lại một hệ thống pháp luật hoàn thiện

CQNQQG thúc đẩy hợp tác với các nước thành viên đã thành lập CQNQQG

trong Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế khác Trên thực tế, ở Việt Nam và

nhiều nước khác, vấn đề nhân quyền đã và đang được các thế lực thù địch sử dụng như một thứ vũ khí cho các hoạt động chống phá, khủng bố theo phương thức

“diễn biến hòa bình” Ở Việt Nam, vừa qua, lợi dụng tình hình dịch Covid 9 diễn -1 biến phức tạp, những thành phần phản động đã có những hành động xuyên tạc, chỉ trích nhà nước: “Việt Nam đối diện khủng hoảng kinh tế, xã hội toàn diện, chỉ biết phong tỏa mặc dân sống chết ra sao”; “người nghèo không được hỗ trợ” Từ đó, bọn chúng tiêm nhiễm vào đầu một số người lao động nghèo rằng nhà nước không đảm bảo được quyền con người và quyền lợi của người dân đang bị ảnh hưởng.4 Nhà nước ta đã và đang có những hành động nhằm bác bỏ các xuyên tạc đó tuy nhiên rất khó để luận tội và xử lí triệt để do kẻ thù nấp dưới bóng người ngoại quốc và lẩn trốn ở nước ngoài Do vậy, CQNQQG ra đời sẽ trở thành cầu nối để hợp tác với các CQNQGG ở các nước khác để cùng nhau hạn chế những hành vi xuyên tạc lợi dụng Nhân quyền tại các quốc gia mà các tổ chức này hoạt động Mặt khác, CQNQQG sẽ trực tiếp xử lí các vấn đề về bảo vệ quyền con người của công dân các nước một cách nhanh nhất và hiệu quả cao nhất trong các trường hợp khẩn cấp

III Đề xuất mô hình cơ quan Nhân quyền ở Việt Nam

Xuất phát từ thực tiễn đất nước và thể chế chính trị của Việt Nam, nhóm chúng

em xin đề xuất một số mô hình CQNQQG phù hợp ở Việt Nam như sau:

Mô hình Ủy ban nhân quyền thuộc Quốc hội:

4 Trích bài “Không thể để lợi dụng dịch Covid- 19 để xuyên tạc vấn đề nhân quyền ở Vi ệt Nam” - Tạp chí Qu c phòng toàn dân ố