(LUẬN văn THẠC sĩ) quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường phổ thông dân tộc nội trú tỉnh yên bái đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp​

Được thể hiện trong các công trình nghiên cứu như Vũ Quốc Long, Trần Thị Hải Yến, Nguyễn Thị Lan Anh, Vũ Thị Sơn… Các nhà khoa học đều đã khẳng định “Tổ chuyên môn có vai trò quan trọng

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM THỊ THANH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN

Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH YÊN BÁI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN, NĂM 2015

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

PHẠM THỊ THANH

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN

Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH YÊN BÁI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học:PGS,TS NGUYỄN XUÂN THỨC

THÁI NGUYÊN, NĂM 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu, kết quả sử dụng trong luận văn được thống kê, khảo sát và cung cấp bởi các cá nhân, tập thể có địa chỉ rõ ràng Những kết luận khoa học trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Thái Nguyên, tháng 11 năm 2015

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Phạm Thị Thanh

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC BẢNG SỐ vii

DANH MỤC HÌNH VẼ SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ viii

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Những đóng góp của đề tài 6

9 Cấu trúc luận văn 6

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP……… 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các nghiên cứu về tổ chuyên môn và hoạt động tổ chuyên môn 7

1.1.2 Các nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục 9

1.2 Quản lý 10

1.2.1 Khái niệm 10

1.2.2 Chức năng 13

1.3 Đổi mới giáo dục phổ thông và yêu cầu đặt ra đối với quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp 16

1.3.1 Đổi mới giáo dục phổ thông và năng lực nghề nghiệp của giáo viên THPT 16

1.3.2 Yêu cầu đặt ra đối với hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường THPT nhằm phát triển năng lực nghề nghiệp cho giáo viên 18

1.4 Tổ chuyên môn và hoạt động của tổ chuyên môn trong trường THPT 19

1.4.1 Tổ chuyên môn trong trường THPT 19

1.4.2 Hoạt động của tổ chuyên môn 2120

1.4.3 Tổ trưởng chuyên môn 21

1.5 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT của hiệu trưởng 24

1.5.1 Vị trí, chức năng của hiệu trưởng trường THPT 24

1.5.2 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng 29

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường THPT 35

1.6.1 Các yếu tố chủ quan 35

1.6.2 Các yếu tố khách quan 36

Kết luận chương 1 38

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH YÊN BÁI 39

2.1 Khái quát về trường Phổ thông DTNT tỉnh Yên Bái 39

2.1.1 Cơ cấu tổ chức của trường Phổ thông DTNT tỉnh Yên Bái 39

2.1.2 Qui mô, số lượng lớp, học sinh 40

2.1.3 Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên 40

2.1.4 Cơ sở vật chất phục vụ dạy học 41

2.1.5 Thực trạng chất lượng giáo dục ở trường Phổ thông DTNT- THPT tỉnh Yên Bái 42

2.1.6 Chất lượng văn hóa 42

2.2 Thực trạng về quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường Phổ thông DTNT tỉnh Yên Bái 43

2.2.1 Nhận thức về vai trò của tổ chuyên môn trong nhà trường PTDN nội trú - THPT tỉnh Yên Bái 44

2.2.2 Thực trạng mức độ thực hiện nhiệm vụ của tổ chuyên môn trong trường Phổ thông TDNT tỉnh Yên Bái 47

2.3 Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái 49

2.3.1 Nhận thức tầm quan trọng của biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn 49

2.3.2 Quản lý lập kế hoạch hoạch hoạt động của tổ chuyên môn ở trường Phổ

thông DTNT tỉnh Yên Bái 51

2.3.3 Quản lý việc thực hiện nội dung chương trình giảng dạy theo quy định của Bộ giáo dục và Đào tạo 53

2.3.4 Kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn của tổ và tự bồi dưỡng của giáo viên 54

2.3.5 Quản lý việc sử dụng thiết bị đồ dùng dạy trong tổ chuyên môn 55

2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường Phổ thông DTNT tỉnh Yên Bái 57

2.4.1 Các yếu tố chủ quan 57

2.4.2 Các yếu tố khách quan 58

2.5 Thành công, hạn chế trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường Phổ thông DTNT tỉnh Yên Bái 59

2.5.1 Thành công và nguyên nhân 59

2.5.2 Hạn chế và nguyên nhân 60

Kết luận chương 2 62

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ TỈNH YÊN BÁI ĐÁP ỨNG YÊU CẦU PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP 63

3.1 Nguyên tắc đề xuất các biện pháp 63

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp 64

3.2.1 Xây dựng kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn theo đặc trưng loại hình trường Phổ thông dân tộc nội trú đáp ứng với yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp 64

3.2.2 Chỉ đạo tổ chuyên môn quản lý tốt hoạt động dạy học trong trường 72

3.2.3 Chỉ đạo thực hiện đổi mới nội dung sinh hoạt chuyên môn theo định hướng đổi mới phương pháp dạy học 75

3.2.4 Kiểm tra đánh giá việc thực hiện kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn theo yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông đáp ứng với yêu cầu phát triển

năng lực nghề nghiệp 79

3.2.5 Tăng cường công tác tự học, tự bồi dưỡng cho giáo viên trường Phổ thông dân tộc nội trú - THPT 81

3.2.6 Tạo động lực cho các tổ chuyên môn phát huy vai trò chủ đạo trong hoạt động của tổ chuyên môn 85

3.3 Khảo nghiệm tính cần thiết và mức độ tính khả thi của biện pháp quản lýhoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng 87

3.3.1 Các bước tiến hành khảo nghiệm 87

3.3.2 Kết quả khảo nghiệm 89

Kết luận chương 3 93

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 94

1 Kết luận 94

2 Kiến nghị 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

PHỤ LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

BPQL : Biện pháp quản lý CBQL : Cán bộ quản lý DTNT : Dân tộc nội trú GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo

PPDH : Phương pháp dạy học SHCM : Sinh hoạt chuyên môn

THPT : Trung học phổ thông

DANH MỤC BẢNG SỐ

Bảng 2.1: Số lớp, số học sinh của nhà trường từ năm 2011 đến năm 2015 40

Bảng 2.2: Cơ cấu, trình độ đào tạo của cán bộ quản lý, giáo viên năm 2015 40

Bảng 2.3: Kết quả xếp loại hạnh kiểm của học sinh 42

Bảng 2.4: Kết quả xếp loại học lực của học sinh 42

Bảng 2.5: Kết quả thi chọn học sinh giỏi cấp tỉnh và cấp quốc gia 42

Bảng 2.6: Nhận thức về tầm quan trọng của Tổ chuyên môn trong nhà trường 44

Bảng 2.7: Vai trò của tổ chuyên môn trong nhà trường 45

Bảng 2.8: Mức độ thực hiện nhiệm vụ của tổ chuyên môn trong nhà trường 47

Bảng 2.9: Mức độ nhận thức và mức độ thực hiện các biện pháp quản lý tổ chuyên môn của hiệu trưởng 49

Bảng 2.10: Quản lý kế hoạch hoạt động chung của tổ chuyên môn 51

Bảng 2.11: Thực trạng quản lý nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn ở trường Phổ thông DTNT của hiệu trưởng 52

Bảng 2.12: Mức độ thực hiện quản lý thực hiện nội dung chương trình giảng dạy 53

Bảng 2.13: Kết quả thực hiện biện pháp kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn của tổ và tự bồi dưỡng của giáo viên 54

Bảng 2.14: Mức độ thực hiện biện pháp quản lý sử dụng thiết bị đồ dùng dạy học của Giáo viên 55

Bảng 2.15: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan đến quản lý hoạt động của tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường Phổ thông DTNT 57

Bảng 2.16: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố khách quan đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng 58

Bảng 3.1: Thống kê kết quả trưng cầu ý kiến về mức độ cấp thiết và mức độ khả thi của 6 biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn đã đề xuất 89

DANH MỤC BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ, Biểu đồ:

Biểu đồ 2.1 Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên về tầm quan trọng

của tổ chuyên môn trong nhà trường Phổ thông DTNT 46 Biểu đồ 2.2 Mức độ thực hiện các nhiệm vụ của tổ chuyên môn ở trường

Phổ thông DTNT tỉnh Yên Bái 48 Biểu đồ 2.3 Mức độ nhận thức tầm quan trọng của các BPQL hoạt động tổ

chuyên môn của hiệu trường trường Phổ thông DTNT tỉnh Yên Bái 50 Biểu đồ 3.1 Mối quan hệ giữa tính cần thiết và khả thi của biện pháp quản

lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường PTDTNT tỉnh Yên Bái 92

Sơ đồ:

Sơ đồ 1.1 Mô hình về quản lý 13

Sơ đồ 1.2: Quan hệ giữa các chức năng quản lý 15

Sơ đồ 1.3: Sơ đồ quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT 30

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ vai trò của hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt động

tổ chuyên môn trong việc nâng cao chất lượng dạy và học ở trường phổ thông nói chung và phổ thông dân tộc nội trú nói riêng trong giai đoạn hiện nay

Thế kỷ 21 với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, sự phát triển năng động của các nền kinh tế, quá trình hội nhập và toàn cầu hoá đang làm cho việc rút ngắn khoảng cách về trình độ phát triển giữa các nước trở nên hiện thực hơn và nhanh hơn Khoa học - công nghệ trở thành động lực cơ bản của sự phát triển kinh tế - xã hội Giáo dục là nền tảng của sự phát triển khoa học - công nghệ, phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại

và đóng vai trò chủ yếu trong việc nâng cao ý thức dân tộc, tinh thần trách nhiệm và năng lực của các thế hệ hiện nay và mai sau

Bối cảnh trên đã tạo nên những thay đổi sâu sắc trong giáo dục, từ quan niệm về chất lượng giáo dục, xây dựng nhân cách người học đến cách tổ chức quá trình và hệ thống giáo dục Nhà trường từ chỗ khép kín chuyển sang mở cửa rộng rãi, đối thoại với xã hội và gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu khoa học - công nghệ và ứng dụng; nhà giáo thay vì chỉ truyền đạt tri thức, chuyển sang cung cấp cho người học phương pháp thu nhận thông tin một cách hệ thống, có

tư duy phân tích và tổng hợp Đầu tư cho giáo dục từ chỗ được xem là phúc lợi

xã hội chuyển sang đầu tư cho phát triển

Bối cảnh quốc tế và trong nước vừa tạo thời cơ lớn vừa đặt ra những thách thức không nhỏ cho giáo dục nước ta Sự đổi mới và phát triển giáo dục đang diễn ra ở quy mô toàn cầu tạo cơ hội tốt để giáo dục Việt Nam nhanh chóng tiếp cận với các xu thế mới, tri thức mới, những cơ sở lý luận, phương thức tổ chức, nội dung giảng dạy hiện đại và tận dụng các kinh nghiệm quốc tế

để đổi mới và phát triển

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã khẳng định “Giáo dục

và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng xây dựng đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam”.[6]

Để giáo dục thực hiện được sứ mạng của mình thì trước hết cần nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo Quan điểm chỉ đạo của Đảng đối với giáo dục đào tạo là tiếp tục nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đổi mới nội dung, phương pháp dạy và học, hệ thống trường lớp, hệ thống quản lý giáo dục; thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa giáo dục; nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục Chất lượng giáo dục phụ thuộc rất nhiều vào hoạt động dạy và học, phụ thuộc vào phương pháp giáo dục đào tạo, các hoạt động và phương pháp quản lý giáo dục và nhiều yếu tố khác Như vậy, đổi mới quản lý giáo dục là một trong các biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo

Trong những năm qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có những chỉ đạo đổi mới công tác quản lý trường học như: đổi mới hệ thống quản lý giáo dục, nội dung, phương pháp và hình thức quản lý giáo dục Đổi mới quản lý các hoạt động của trường phổ thông nói chung, trong trường THPT nói riêng đã có tác động trực tiếp đến chất lượng giảng dạy và học tập, quyết định đến chất lượng giáo dục và đào tạo của nhà trường

1.2 Xuất phát từ thực trạng hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt

động tổ chuyên môn ở trường phổ thông dân tộc nội trú - THPT tỉnh Yên Bái còn có hạn chế, bất cập trước công cuộc đổi mới giáo dục đào tạo nói chung và đổi mới giáo dục phổ thông nói riêng

Trong nhà trường Phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái đội ngũ giáo viên là lực lượng chủ chốt tham gia các hoạt động giáo dục Giáo viên trong trường THPT được tổ chức thành tổ chuyên môn theo môn học hoặc theo nhóm môn học Tổ chuyên môn là mắt xích quan trọng trong cơ cấu tổ chức của nhà trường Hoạt động của các tổ chuyên môn quyết định trực tiếp đến sự phát triển của nhà trường và chất lượng dạy học của thầy và trò

Để các tổ chuyên môn trong trường Phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái hoạt động có chất lượng và hiệu quả thì hiệu trưởng phải có năng lực quản

lý, điều hành thông qua phó hiệu trưởng, các tổ trưởng chuyên môn và trực tiếp đến từng giáo viên Hiệu trưởng phải nắm vững nội dung quản lý hoạt động của các tổ chuyên môn, đây được coi là nhiệm vụ hàng đầu, nhiệm vụ trọng tâm của hiệu trưởng nhà trường

Để nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường,

để hoạt động của tổ chuyên môn phù hợp với điều kiện thực tế, đáp ứng được yêu cầu đổi mới thì hiệu trưởng cần phải có sự chỉ đạo kịp thời, có biện pháp quản lýnội dung và hình thức hoạt động của tổ chuyên môn một cách hợp lý

Đề ra những biện pháp quản lý tốt sẽ góp phần tháo gỡ những hạn chế về chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn Trong thời gian qua quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái đã đạt được kết quả nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục trong nhà trường.Tuy nhiên đứng trước yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông còn bộc lộ những điểm chưa phù hợp cần phải tháo gỡ Việc tháo gỡ này phải được tiến hành bằng việc nghiên cứu khảo sát nghiêm túc thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường Phổ thông Dân tộc nội trú

1.3 Tổng quan nghiên cứu vấn đề về quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở

trường phổ thông Đến nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu về hoạt động tổ chuyên môn, quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường phổ thông các cấp tiểu học, trung học cơ sở, THPT nhưng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường phổ thông dân tộc nội trú và Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái chưa được

ai nghiên cứu

Xuất phát từ những lý do trên nên tôi chọn đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường Phổ thông dân tộc Nội trú tỉnh Yên Bái đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp” làm đề tài nghiên cứu với mong muốn

đáp ứng thực tiễn quản lý giáo dục loại hình trường phổ thông đặc biệt này trên

địa bàn tỉnh Yên Bái

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái, đề xuất biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng nhằm nâng cao chất lượng dạy và học ở nhà trường nội trú tỉnh Yên Bái

3 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng

trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái

3.1 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu

trưởng trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp

4 Giả thuyết khoa học

Công tác quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt động tổ chuyên môn các trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái đã đạt được những kết quả nhất định, góp phần duy trì, ổn định chất lượng dạy học Tuy nhiên trong quá trình quản lý còn có những hạn chế và bất cập còn chưa đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông để phát triển năng lực nghề nghiệp Nếu đề xuất và áp dụng các biện pháp quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt động của tổ chuyên môn phù hợp hơn, sẽ nâng cao được chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học ở trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn của

hiệu trưởng THPT đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp

5.2 Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu

trưởng trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái

5.3 Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng

trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp

Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi các biện pháp quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp

6.2 Giới hạn về khách thể điều tra

Nhóm 1: Cán bộ quản lý và chuyên viên phòng ban của Sở Giáo dục và Đào tạo Yên Bái: 15 người

Nhóm 2: Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn trường Phổ thông dân tộc nội trú và trường THPT trên địa bàn Thành phố Yên Bái: 18 người

Nhóm 3: Giáo viên của trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái:

38 người

6.3 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái

7 Phương pháp nghiên cứu

- Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

+ Phương pháp quan sát:

Phương pháp quan sát các hình thức thể hiện công tác quản lý của hiệu trưởng, Ban giám hiệu nhà trường về quản lý Quản lý tổ chuyên môn của hiệu trưởng, Ban giám hiệu trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái

+ Phương pháp điều tra:

* Điều tra thu thập số liệu bằng các phiếu, biểu mẫu thống kê về thực trạng quản lý tổ chuyên môn của hiệu trưởng, Ban giám hiệu trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái

* Điều tra, khảo sát lấy ý kiến của các bộ phận quản lý nhà trường, giáo viên, nhằm mục đích đánh giá thực trạng việc quản lý hoạt động chuyên môn của hiệu trưởng, Ban giám hiệu

* Điều tra, khảo sát lấy ý kiến của đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy, các chuyên gia, các chuyên viên để nhằm đánh giá thực trạng một số biện pháp quản lýhoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng ở các trường trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái

+ Phương pháp phỏng vấn:

- Phỏng vấn các Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn ở các trường THPT làm rõ thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng

+ Phương pháp toán thống kê:

- Sử dụng phương pháp toán thống kê để xử lý và phân tích các số liệu từ các phiếu thu thập được

8 Những đóng góp của đề tài

- Về mặt lý luận: làm sáng tỏ thêm cơ sở lý luận trong việc quản lý hoạt động

tổ chuyên môn ở cấp học THPT đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp

- Về mặt thực tiễn: giúp ích cho Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn trong công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng dạy

và học trong nhà trường THPT

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, khuyến nghị, Tài liệu tham khảo, phụ lục luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu

trưởng trường THPT đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng

trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng

trường Phổ thông dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN

Ở TR ƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ ĐÁP ỨNG YÊU CẦU

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các nghiên cứu về tổ chuyên môn và hoạt động tổ chuyên môn

* Bàn đến vai trò của tổ chuyên môn và tổ trưởng chuyên môn là hướng nghiên cứu đã được nhiều nhà khoa học quan tâm

Được thể hiện trong các công trình nghiên cứu như Vũ Quốc Long, Trần Thị Hải Yến, Nguyễn Thị Lan Anh, Vũ Thị Sơn… Các nhà khoa học đều đã khẳng định “Tổ chuyên môn có vai trò quan trọng trong việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá - Nguyên nhân của việc chuyển biến chậm trong đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá là công tác quản lý hoạt động đổi mới PPDH và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh ở các trường trung học còn chưa được quan tâm đúng mức, đặc biệt là công tác chỉ đạo tổ chuyên môn (tổ chuyên môn) - mắt xích vô cùng quan trọng trong việc thực hiên đổi mới PPDH và kiểm tra, đánh giá” [1], [20]

* Các công trình nghiên cứu còn tập trung đi vào việc đổi mới sinh hoạt chuyên môn trong tổ chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng hoạt động

Tác giả Vũ Thị Sơn bàn về đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo hướng xây dựng văn hóa ở nhà trường thông qua nghiên cứu bài học “SHCM được xem là một hình thức tự bồi dưỡng, năng cao năng lực của đội ngũ giáo viên tại trường Về mặt quản lý, sinh hoạt chuyên môn có khả năng xây dựng nên bầu không khí sư phạm trong đời sống nhà trường Điều đó có nghĩa là sinh hoạt chuyên môn được tổ chức tốt có thể mang lại lợi ích thiết thực cho không chỉ học sinh mà cả giáo viên và nhà trường Tuy nhiên, chất lượng sinh hoạt chuyên môn phụ thuộc rất nhiều vào công tác quản lý của nhà trường, vào ban

giám hiệu có chiến lược tổ chức và quản lý sinh hoạt chuyên môn thường xuyên và quán triệt mục tiêu chất lượng giáo dục cũng như quan tâm thúc đẩy động lực học tập phát triển của giáo viên hay không.Điều này có liên quan rất nhiều đến sự quyết tâm của tập thể sư phạm nhà trường để cải tạo thực tiễn theo

mụ tiêu phát triển chất lượng dạy học.[27]

Các tác giả Phạm Quang Huân, Trần Thị Hải Yến cho rằng một trong các hướng đổi mới sinh hoạt tổ chuyên môn là đổi mới công tác tổ chức tự học cho đội ngũ giáo viên trong tổ “Tổ chức hoạt động thực hành cho đội ngũ giáo viên

là 1 nội dung quan trọng của quản lý tổ chuyên môn Quản lý nhà trường cũng như quản lý tổ chuyên môn suy cho cùng đó là những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của chủ thể quản lý lên tất cả các mặt đời sống của nhà trường, của tổ chuyên môn đề đảm bảo sự vận hành tối ưu quá trình dạy học và giáo dục Trong những nội dung quản lý tổ chuyên môn, bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ giáo viên là vấn đề then chốt, bởi giáo viên

là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục Trong hoạt động bồi dưỡng thì tổ chức và thúc đẩy hoạt động tự bồi dưỡng có ý nghĩa quyết định vì nó phát huy nội lực chủ quan của đội ngũ giáo viên Tuy nhiên trong thực tiễn hoạt động bồi dưỡng ở tổ chuyên môn nhất là việc tổ chức hoạt động thực hành của giáo viên hạt nhân cho mọi hoạt động bồi dưỡng khác hiệu quả còn rất thấp Một trong những nguyên nhân là khâu tổ chức, quản lý hoạt động chưa được chú ý đúng

mức và còn bất cập [11]

Theo nghiên cứu của Goodman 1995, tác giả cho rằng: “tự chủ của giáo viên và sự đóng góp trí tuệ của họ đang bị xói mòn bởi những chương trình phát triển giáo viên trong xã hội miền Tây Những chương trình này là những ý tưởng “từ trên đưa xuống” giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu thực thi những quyết định từ các nhà hoạch định chính sách” [13]

Hay trong báo cáo “Báo cáo về giáo dục Hoa Kì”, Rosenholtz và Kyle

(1984) đã nhận định rằng “giáo viên ít được tự chủ và giảm uy tín hơn 20 năm

trước Bởi vậy, rõ ràng mức độ tự chủ được giáo viên thể nghiệm khác nhau không phải tùy thuộc vào cá nhân,địa điểm,thời gian mà còn phụ thuộc vào tầm ảnh hưởng từ bên ngoài.” [13]

Xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động tổ chuyên môn đã được các tác giả Trần Thị Tuyết Mai, Nguyễn Văn Huấn đề cập như một hướng nghiên cứu

“Về vai trò đánh giá trong giáo dục, G.Killer đã khẳng định: thay đổi một chương trình hoặc những kĩ thuật giảng dạy mà không thay đổi hệ thống đánh giá chắc chắn là chẳng đi đến đâu,thay đổi hệ thống đánh giá mà không thay đổi chương trình giảng dạy,có thể có một tác động đến bản chất việc học và chất lượng học tập lớn hơn là làm một sửa đổi chương trình mà không thay đổi

gì cách đánh giá [12] [22]

1.1.2 Các nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường nhằm nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục

Ở cấp độ thạc sĩ có thể kể ra một số công trình nghiên cứu sau:

- Nguyễn Thế Quang (2005,) “Một số biện pháp quản lý nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT thành phố Hà Đông, Hà Tây”

- Nguyễn Thị Tâm (2007), “Biện pháp quản lý tổ chuyên môn của hiệu trưởng các trường tiểu học quận Hồng Bàng, thành phố Hải Phòng”

- Bùi Thị Thu Hà (2011), “Biện pháp quản lýcủa hiệu trưởng đối với hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THCS Chu Văn An, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội”,

Các công trình nghiên cứu trên trên cơ sở lí luận và khảo sát thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường mầm non, tiểu học, Trung học

Cơ sở, THPT đã đề xuất các biện pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn trong các nhà trường

Nhận xét:

- Các công trình nghiên cứu trên hướng vào nghiên cứu quản lý hoạt

động tổ chuyên môn trong trường phổ thông nhưng loại hình trường Phổ thông Dân tộc nội trú thì còn ít được nghiên cứu

- Đề tài luận văn hướng vào nghiên cứu quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trưởng Phổ thông Dân tộc nội trú Đề tài sẽ nghiên cứu và đánh giá đúng thực trạng về các biện pháp quản lýhoạt động của các tổ chuyên môn đã được

áp dụng ở trường Phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh Yên Bái, từ đó đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT Dân tộc nội trú

1.2 Quản lý

1.2.1 Khái niệm

Quản lý là một phạm trù xã hội, tồn tại khách quan và là một tất yếu của lịch sử Khi xã hội cần có sự chỉ huy, điều hành, phân công, hợp tác, kiểm tra, điều chỉnh trong lao động để đạt năng suất cao, lúc đó cần vai trò của người đứng đầu Đây chính là yêu cầu tất yếu để quản lý ra đời Ở mỗi giai đoạn lịch

sử khác nhau, hình thái xã hội khác nhau sẽ có những hình thức quản lý khác nhau Trong mọi thời đại, vai trò của quản lý trong sự ổn định và phát triển xã hội đều được coi trọng

Khoa học quản lý là một lĩnh vực lao động trí tuệ và thực tiễn phức tạp nhằm điều khiển lao động, thúc đẩy sự phát triển của xã hội trên tất cả mọi bình diện Khoa học quản lý luôn gắn với tiến trình phát triển của xã hội, luôn mang tính lịch sử, tính giai cấp, tính dân tộc, tính thời đại Lao động xã hội ngày càng phát triển đa dạng và phong phú thì khoa học quản lý cũng ngày càng phát triển theo nội tại của quá trình lao động Nói một cách khác, nội dung, tính chất, đặc thù của mỗi loại lao động sẽ tạo nên một hệ chiếu của phương pháp quản lý Không thể vận dụng phương pháp quản lý của một hệ thống, một ngành nghề, một đơn vị, một tổ chức này áp đặt cho một hệ thống, một ngành nghề, một đơn vị, một tổ chức khác Quản lý là một khoa học sử dụng tri thức của nhiều môn khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, nhân văn khác như: Toán học, thống kê, kinh tế, tâm lý học, giáo dục học, đạo đức học,

xã hội học,… đồng thời quản lý còn là một nghệ thuật đòi hỏi sự mềm dẻo và tinh tế cao độ để đạt được mục đích

Chính vì vậy mà người ta có thể tiếp cận khái niệm quản lý theo nhiều cách khác nhau Theo góc độ tổ chức, quản lý là cai quản, chỉ huy, lãnh đạo, kiểm tra Theo góc độ điều khiển, quản lý có nghĩa là lái, điều khiển, điều chỉnh Theo cách tiếp cận hệ thống thì quản lý là sự tác động của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý (hay đối tượng quản lý) nhằm tổ chức, phối hợp hoạt động của con người trong quá trình sản xuất xã hội để đạt được mục đích đã định

Theo lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê nin: Quản lý xã hội một cách khoa học là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đối với toàn bộ những hệ

thống xã hội Theo C.Mác: “Quản lý là loại lao động sẽ điều khiển mọi quá trình lao động phát triển xã hội” [2] Theo F.W.Taylor: “Quản lý là nghệ thuật biết rõ ràng, chính xác cái gì cần làm và làm cái đó như thế nào và bằng phương pháp tốt nhất và rẻ nhất” [2]

Theo tác giả Hà Sỹ Hồ: “Quản lý là một hoạt động có định hướng, có tổ chức, lựa chọn trong các đối tượng có thể dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng được ổn định và làm cho nó phát triển tới mục đích đã định” [3]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có

kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói chung là khách thể quản lý nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [24]

Với cách hiểu quản lý là quản lý tổ chức của con người, hoạt động của

con người thì có thể định nghĩa: Quản lý là quá trình tiến hành những hoạt động khai thác, lựa chọn, tổ chức và thực hiện các nguồn lực, các tác động của chủ thể quản lý theo kế hoạch chủ động và phù hợp với qui luật khách quan để gây ảnh hưởng đến đối tượng quản lý nhằm tạo ra sự thay đổi hay tạo ra hiệu quả cần thiết vì sự tồn tại (duy trì), ổn định và phát triển tổ chức trong một môi trường biến động

Trên đây là những quan niệm khác nhau về quản lý với những góc độ khác nhau phụ thuộc vào cái nhìn chủ quan và mục đích hoạt động của hệ

thống Tuy các cách tiếp cận khác nhau nhưng đều bao hàm một số dấu hiệu chung của quản lý:

- Quản lý là các hoạt động để đảm bảo mục đích chung là là hoàn thành công việc qua nỗ lực của các cá thể trong tổ chức Đối tượng tác động của quản

lý là một hệ thống xã hội hoàn chỉnh như một cơ thể sống gồm nhiều yếu tố liên kết hữu cơ theo một qui luật nhất định như tồn tại trong thời gian, không gian cụ thể

- Quản lý là một hoạt động trí tuệ mang tính sáng tạo bằng những quyết định đúng qui luật, hợp thời điểm và có hiệu quả của quản lý nhưng cũng phải tuân theo những nguyên tắc nhất định hướng đến mục tiêu đó là đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ và ăn ý những nỗ lực của các cá thể nhằm đạt được mục đích chug của tổ chức hay nói cách khác là nguyên tắc đảm bảo phát huy cao độ năng lực của các cá nhân trong tổ chức để đạ được mục đích chung

- Hệ thống quản lý bao giờ cũng gồm hai phân hệ là: Chủ thể quản lý và khách thể quản lý (người quản lý và người bị quản lý) Tác động quản lý là tác động có định hướng, có tổ chức mang tính tổng hợp bao gồm nhiều giải pháp khác nhau thông qua cơ chế quản lý để sử dụng có hiệu quả cao nhất nguồn lực sẵn có của tổ chức trong điều kiện nhất định nhằm đảm bảo cho hệ thống ổn định phát triển và đạt được mục tiêu đã định

- Mục tiêu cuối cùng của quản lý là chất lượng sản phẩm vì lợi ích phục

vụ con người Người quản lý phải nghiên cứu khoa học nghệ thuật, giải quyết các mối quan hệ giữa con người với nhau vô cùng phức tạp, không chỉ giữa chủ thể và khách thể trong hệ thống mà còn trong mối quan hệ tương tác với các hệ thống khác nhằm hướng đến mục tiêu chung của tổ chức mình

Có thể mô tả quản lý và quản lý nhà trường bằng sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.1 Mô hình về quản lý

Với từ điểm chung và thống nhất trên, đề tài luận văn đã xác định khái

niệm: Quản lý là tác động có định hướng của chủ thể quản lý thông qua lập

kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đến đối tượng quản lý nhằm khai thác

và sử dụng có hiệu quả các tiềm năng và cơ hội của đối tượng quản lý để đạt được mục tiêu quản lý trong một môi trường biến động

Quản lý nhà trường là những tác động có định hướng của chủ thể quản

lý (lãnh đạo trường học) thông qua lập kế hoạch tổ chức, chỉ đạo kiểm tra đến đối tượng quản lý (giáo viên, học sinh và các cán bộ) nhằm tận dụng các nguồn lực hướng vào đẩy mạnh các hoạt động của nhà trường, thúc đẩy quá trình đào tạo, thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo trong một môi trường biến động

1.2.2 Chức năng

Quản lý là quá trình đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng của các hoạt động: kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra - Đó chính là chức năng của quản lý

- Chức năng kế hoạch hóa: Là quá trình xác định mục tiêu và quyết định

những biện pháp tối ưu để thực hiện mục tiêu đó Thực chất của kế hoạch hóa

Cơ chế quản lý

Phương pháp quản lý

Đối tượng quản lý

Công cụ quản lý

Mục tiêu Chủ thể

quản lý

MÔI TRƯỜNG

là đưa toàn bộ những hoạt động vào công tác kế hoạch hóa, với mục đích, biện pháp rõ ràng, bước đi cụ thể và xác định các điều kiện đáp ứng cho việc thực hiện mục tiêu Nói rõ hơn, kế hoạch hóa là xác định trước xem phải làm cái gì, làm như thế nào, làm khi nào và ai sẽ làm? Cuối cùng sẽ có được sản phẩm chính là kế hoạch

- Chức năng tổ chức: Sau khi lập xong kế hoạch, người quản lý muốn

chuyển hóa kế hoạch của mình thành hiện thực, đó chính là chức năng tổ chức, điều quan trọng trong chức năng này là phải xác định cho được vai trò của mỗi

bộ phận, mỗi cá nhân, bảo đảm các mối quan hệ ngược, sự thống nhất và đồng

bộ về tổ chức trong quản lý Nội dung chủ yếu là: xác định cấu trúc tổ chức; xây dựng, phát triển đội ngũ; xác định cơ chế hoạt động và các mối quan hệ của

tổ chức Chức năng này sẽ có tác dụng liên kết chặt chẽ giữa các bộ phận, nhờ

đó mà nhà quản lý điều hành nguồn nhân lực của mình một cách có hiệu quả

- Chức năng chỉ đạo: Là quá trình tác động ảnh hưởng của chủ thể quản

lý đến hành vi và thái độ của người khác nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra Xét cho cùng, chỉ đạo là sự tác động lên con người, khơi dậy động lực của nhân

tố con người trong hệ thống quản lý, tạo điều kiện để mọi người tích cực, tự giác làm việc và đem lại hiệu quả cao Chức năng này hình thành sau khi lập kế hoạch và cơ cấu bộ máy; vận hành và điều khiển chính là yếu tố cốt lõi của chức năng chỉ đạo Nội dung của chức năng chỉ đạo là tập hợp, động viên các thành viên nỗ lực phấn đấu để đạt mục tiêu

- Chức năng kiểm tra: Sau khi xác định được mục tiêu, lựa chọn biện

pháp tối ưu nhất, đồng thời triển khai các chức năng tổ chức, chỉ đạo để thực hiện các mục tiêu đó, một trong những công việc không thể thiếu được của người quản lý là kiểm tra việc triển khai tất cả các quyết định trong thực tiễn Qua kiểm tra sẽ giúp điều chỉnh kịp thời các hoạt động cũng như công tác quản

lý Kiểm tra là một chức năng cơ bản và quan trọng của quản lý, Lênin đã

khẳng định: “Quản lý mà không có kiểm tra thì không phải là quản lý” Kiểm

tra chính là quá trình thiết lập mối quan hệ ngược trong quản lý Kiểm tra còn

Kế hoạch

Chỉ đạo

Tổ chức Kiểm tra, đánh giá Thông tin

có vị trí quan trọng trong việc đổi mới công tác quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả quản lý

Tổng hợp các chức năng quản lý tạo nên nội dung của quá trình quản lý Nội dung lao động của đội ngũ cán bộ quản lý là cơ sở để phân công lao động quản lý giữa những cán bộ quản lý và là nền tảng hình thành cấu trúc của quản

lý Điều đáng chú ý là trong quá trình quản lý người quản lý phải thực hiện một dãy chức năng kế tiếp nhau một cách logic, bắt buộc Bắt đầu từ việc xác định mục tiêu và nhiệm vụ quản lý cho đến khi đạt được kết quả kiểm tra và tổng kết quá trình quản lý Mỗi quá trình quản lý xảy ra trong một thời gian cụ thể của một chu trình quản lý nhất định Trong một chu trình quản lý các chức năng kế tiếp nhau và độc lập với nhau chỉ mang tính tương đối bởi vì một số chức năng

có thể diễn ra đồng thời hoặc kết hợp với việc thực hiện các chức năng khác

Ngoài 4 chức năng nêu trên trong chu trình quản lý, chủ thể quản lý phải sử dụng thông tin như là một công cụ hay chức năng đặc biệt để thực hiện các chức năng trên Chúng ta có thể biểu diễn chu trình quản lý theo sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.2: Quan hệ giữa các chức năng quản lý

Tóm lại: Trong công tác của người quản lý việc thực hiện các chức năng

ở trên là hết sức cần thiết, nhưng quá trình thực hiện phải phối hợp chặt chẽ các

chức năng ấy sao cho tất cả các khâu của quá trình này là một chuỗi thống nhất,

hỗ trợ và bổ sung cho nhau trong quá trình thực hiện

1.3 Đổi mới giáo dục phổ thông và yêu cầu đặt ra đối với quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực nghề nghiệp

1.3.1 Đổi mới giáo dục phổ thông và năng lực nghề nghiệp của giáo viên THPT

1.3.1.1 Đổi mới giáo dục phổ thông

Đổi mới giáo dục có thể hiểu là làm cho hệ thống giáo dục tốt hơn, tiến

bộ hơn đáp ứng nhu cầu của sự phát triển

Đổi mới giáo dục là thay đổi từng phần, cục bộ hoặc toàn bộ các mặt, các cấp của hệ thống giáo dục quốc dân Đổi mới giáo dục diễn ra thường xuyên, liên tục trong suốt quá trình hoạt động của hệ thống giáo dục cho tới khi những thay đổi đạt tới quy mô và trình độ vượt ra ngoài khuôn khổ quy định của hệ thống giáo dục hiện hành thì cần phải có chủ trương, chính sách tập trung tổng kết, đánh giá và đề xuất những giải phát đồng bộ, toàn diện thay thế hệ thống

cũ bằng hệ thống mới hơn để đáp ứng tốt hơn các nhu cầu phát triển của xã hội Đổi mới giáo dục thường xuyên hay từng phần là công việc tự nhiên của hoạt động giáo dục, góp phần thúc đẩy cải tiến không ngừng từng khâu, từng mặt làm cho giáo dục luôn hòa nhịp với thực tiễn cuộc sống, thõa mãn kịp thời yêu cầu của công cuộc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020 đã xác định quan điểm chỉ

đạo giáo dục: “ Đổi mới căn bản, toàn diện nên giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa, hội nhập quốc tế, thích ứng với nên kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển giáo dục gắn với phát triển khoa học và công nghệ, tập chung và nâng cao chất lượng, đặt biệt

là chất lượng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành

để một mặt đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh công nghiệp

hóa, hiện đại hóa đất nước, đảm bảo an ninh quốc phòng; mặc khác phải chú trọng thỏa mãn nhu cầu phát triển của mỗi người học, những người có năng khiếu được phát triển tài năng ” [6]

* Nội dung đổi mới giáo dục giai đoạn 2011 - 2020

- Đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế

+ Chuẩn hóa: Về nội dung, chương trình, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất + Xã hội hóa: Sự nghiệp giáo dục là của toàn dân, do nhân dân, vì nhân dân; xây dựng xã hội học tập và học tập suốt đời

+ Hội nhập quốc tế: Đào tạo công dân làm việc không chỉ trong nước mà

ở ngoài nước, công dân toàn cầu

- Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện: Giáo dục đạo đức, kĩ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành, năng lực ngoại ngữ và tin học, tiếp cận với chất lượng giáo dục của khu vực và quốc tế

- Đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao phục

vụ sự nghiệp CNH, HĐH đất nước và xây dựng nền kinh tế tri thức tạo lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập

- Đảm bảo công bằng xã hội trong giáo dục, tạo cơ hội học tập suốt đời cho mọi người dân, từng bước hình thành xã hội học tập

Như vậy, phát triển đội ngũ giáo viên là một trong những khâu then chốt, vừa là mục tiêu, vừa là động lực để nâng giáo dục lên tầm cao mới, thực hiện

có hiệu quả Chiến lược phát triển giáo dục 2011- 2020

1.3.1.2 Năng lực nghề nghiệp của giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông

Thông tư 30/2009/TT-BGDĐT ngày 22/10/2009 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành quy định chuẩn nghề nghiệp giáo viên Trung học cơ

sở, thì năng lực nghề nghiệp của giáo viên THPT bao gồm:

Năng lực tìm hiểu đối tượng và môi trường giáo dục;

Năng lực dạy học: Xây dựng kế hoạch dạy học, bảo đảm kiến thức môn học, bảm đảm chương trình môn học, vận dụng các phương pháp dạy học, sử dụng các phương tiện dạy học, xây dựng môi trường học tập, quản lý hồ sơ dạy học, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Năng lực giáo dục: Xây dựng kế hoạch các hoạt động giáo dục, giáo dục qua môn học, giáo dục qua các hoạt động giáo dục, giáo dục qua các hoạt động trong cộng đồng, vận dụng nguyên tắc, phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục Đánh giá kết quả rèn luyện đạo đức học sinh

Năng lực phát triển nghề nghiệp của giáo viên: được đánh giá ở 2 tiêu chí, đó là: Tự đánh giá tự học và tự rèn về phẩm chất chính trị, đạo đức, chuyên môn nghiệp vụ nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học và giáo dục Phát hiện, giải quyết vấn đề này sinh trong thực tiễn hoạt động nghề nghiệp nhằm đáp ứng những yêu cầu mới trong giáo dục

1.3.2 Yêu cầu đặt ra đối với hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt động

tổ chuyên môn của hiệu trưởng trường THPT nhằm phát triển năng lực nghề nghiệp cho giáo viên

Để thực hiện được nhiệm vụ quan trọng trong giai đoạn đổi mới, trong các nhóm giải pháp có giải pháp then chốt là xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý, đội ngũ các nhà giáo, có đủ trình độ năng lực tâm huyết với nghề nghiệp và đổi mới quản lý giáo dục, tăng cường phân cấp và sử dụng các phương tiện khoa học kĩ thuật hiện đại trong công tác quản lý Do đó việc nâng cao khả năng quản lý giáo dục cho đội ngũ hiệu trưởng các trường trung học là cần thiết, đặc biệt trong việc quản lý hoạt động tổ chuyên môn để nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường

Trong thực tế các nhà trường trung học, hoạt động chuyên môn quyết định chất lượng, hiệu quả giáo dục đào tạo và có vai trò quan trọng trong việc xây dựng chất lượng giáo dục của mỗi nhà trường, mà muốn có hoạt động chuyên môn tốt thì yếu tố quyết định là công tác quản lý, chỉ đạo hoạt động của

các tổ chuyên môn có kế hoạch, hiệu quả Do đó hiệu trưởng nhà trường cần nắm vững những phương pháp quản lý hoạt động của các tổ chuyên môn, đây được coi là nhiệm vụ hàng đầu, nhiệm vụ trọng tâm của hiệu trưởng trong mỗi nhà trường

Tổ chuyên môn là đơn vị cơ sở, nền tảng để tổ chức và triển khai thực hiện các hoạt động chuyên môn cụ thể và hiệu quả, trực tiếp tổ chức, quản lý hoạt động đổi mới phương pháp và kiểm tra đánh giá Đây cũng là nơi quản lý trực tiếp việc bồi dưỡng và phát triển nghề nghiệp cho giáo viên cả về nhận thức, chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm

Để đổi mới công tác quản lý, nâng cao chất lượng hoạt động của tổ, nhóm chuyên môn, nâng cao chất lượng đội ngũ, hiệu trưởng trường trung học cần chú ý đến các vấn đề cụ thể trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học trong giai đoạn hiện nay: Nâng cao nhận thức về đổi mới hoạt động của tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học của giáo viên trung học trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay; Kế hoạch hóa cụ thể hoạt động tổ chuyên môn theo mục tiêu phát triển năng lực dạy học đối với từng cá nhân; Đổi mới công tác bồi dưỡng tổ trưởng chuyên môn; Chỉ đạo đổi mới nội dung sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học của giáo viên trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay

1.4 Tổ chuyên môn và hoạt động của tổ chuyên môn trong trường THPT

1.4.1 Tổ chuyên môn trong trường THPT

Theo điều 16, Điều lệ trường THCS, trường THPT và trường phổ thông

có nhiều cấp học qui định về tổ chuyên môn như sau:

1) Hiệu trưởng, các Phó Hiệu trưởng, giáo viên, viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh của trường trung học được tổ chức thành tổ chuyên môn theo môn học, nhóm môn học hoặc nhóm các hoạt động ở từng cấp học THCS, THPT Mỗi tổ chuyên môn có

tổ trưởng, từ 1 đến 2 tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của hiệu trưởng, do Hiệu

trưởng bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của tổ chuyên môn và giao nhiệm vụ vào đầu năm học

2) Tổ chuyên môn có những nhiệm vụ sau:

a Xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học, phân phối chương trình và các hoạt động giáo dục khác của nhà trường;

b Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học và các quy định khác hiện hành;

c Giới thiệu tổ trưởng, tổ phó;

d Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên

3) Tổ chuyên môn sinh hoạt hai tuần một lần và có thể họp đột xuất theo yêu cầu công việc hay khi Hiệu trưởng yêu cầu.” [20]

Tổ chuyên môn là nơi thực hiện mọi chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước và các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục

và Đào tạo, địa phương và của nhà trường về giáo dục

Cơ cấu tổ chuyên môn tốt nhất là gồm những giáo viên có cùng chuyên môn Nếu số giáo viên quá ít, có thể ghép tổ chuyên môn song phải chú ý tới những môn gần nhau về kiến thức như các môn khoa học tự nhiên, các môn khoa học xã hội Tổ chuyên môn cần có kế hoạch hoạt động từ đầu năm học, khi lập kế hoạch cần căn cứ vào kế hoạch hoạt động của nhà trường, lưu ý tính khả thi, sắp xếp thời gian biểu sinh hoạt chuyên môn để tạo điều kiện cho số thành viên trong tổ tham gia đông nhất

Như vậy, với chức năng và nhiệm vụ trên cho thấy tổ chuyên môn là tế bào rất quan trọng trong quá trình hoạt động giáo dục của nhà trường Vì vậy, hiệu trưởng quản lý tốt được tổ chuyên môn thì sẽ nâng cao được chất lượng dạy và học trong nhà trường

1.4.2 Hoạt động của tổ chuyên môn

Hoạt động chuyên môn là hoạt động quan trọng nhất trong các nhà trường, hoạt động này có vai trò quyết định đến chất lượng của nhà trường Hoạt động của tổ chuyên môn hàng năm phải bám sát nội dung, chương trình dạy học theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo và của nhà trường

Hoạt động của tổ chuyên môn trong trường học bao gồm:

+ Tổ chức hoạt động giảng dạy của giáo viên ở trên lớp theo phân phối chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo

+ Tổ chức các hoạt động bồi dưỡng nâng cao năng lực cho học sinh khá

và giỏi, phụ đạo học sinh yếu, kém

+ Tổ chức các hoạt động đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường

+ Tổ chức và theo dõi đánh giá hoạt động tự học tự bồi dưỡng hoặc chia

sẻ, trao đổi kinh nghiệm trong sinh hoạt chuyên môn

+ Tổ chức các hoạt động thao giảng, thi giáo viên dạy giỏi cấp tổ, tuyển chọn những giáo viên có chuyên môn tốt nhất để dự thi giáo viên dạy giỏi cấp trường…

+ Ngoài hoạt động tổ chuyên môn các thành viên trong tổ chuyên môn còn tham gia các công tác khác như: Đảng, công đoàn, đoàn thanh niên, công tác chủ nhiệm, …

Như vậy, hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường có vai trò quyết định đến sự phát triển của nhà trường nói riêng và sự phát triển giáo dục nói chung Hoạt động của tổ chuyên môn là nhân tố quyết định trực tiếp đến chất lượng dạy học trong các nhà trường hiện nay

1.4.3 Tổ trưởng chuyên môn

Tổ trưởng chuyên môn do Hiệu trưởng bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của tổ chuyên môn và giao nhiệm vụ vào đầu năm học, chịu trách nhiệm trước

hiệu trưởng về phân phối nguồn lực của tổ, hướng dẫn, điều hành việc thực hiện các nhiệm vụ của tổ chuyên môn theo qui định, góp phần đưa nhà trường đạt đến các mục tiêu đã đề ra theo kế hoạch

Tổ trưởng chuyên môn là người chịu trách nhiệm cao nhất về chất lượng giảng dạy và lao động sư phạm của giáo viên trong phạm vi các môn học của tổ chuyên môn được phân công đảm trách

Tổ trưởng chuyên môn phải là người có khả năng xây dựng kế hoạch; điều hành tổ chức, hoạt động của tổ theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của Bộ Giáo dục và Đào tạo và kế hoạch năm học của nhà trường; tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên trong tổ; đánh giá, xếp loại và đề xuất khen thưởng, kỷ luật giáo viên thuộc tổ mình quản lý Do đó, tổ trưởng chuyên môn phải đảm bảo các tiêu chuẩn sau:

Về phẩm chất: có phẩm chất đạo đức tốt; có uy tín đối với đồng nghiệp, học sinh; vững vàng về tư tưởng chính trị; có ý thức tổ chức kỷ luật và tinh thần trách nhiệm cao; sống trung thực, lành mạnh và là tấm gương tốt cho học sinh và đồng nghiệp; đoàn kết và hợp tác với đồng nghiệp; dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm; công bằng, trung thực và có sức khỏe tốt

Về năng lực: Đạt trình độ chuẩn về chuyên môn, giảng dạy đạt từ khá trở lên; có năng lực lãnh đạo, quản lý (tập hợp lực lượng, định hướng dẫn dắt, lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra đánh giá ); có năng lực, trình độ, kinh nghiệm chuyên môn; có khả năng tập hợp giáo viên trong tổ, biết lắng nghe, tạo sự đoàn kết trong tổ, gương mẫu, công bằng, kiên trì, khéo léo trong giao tiếp, ứng xử; có năng lực tổ chức hoạt động chuyên môn; có năng lực kiểm tra đánh giá chuyên môn; có năng lực tham mưu, tư vấn chuyên môn cho lãnh đạo trường

* Nhiệm vụ của tổ trưởng chuyên môn:

Trong thực tế tổ chuyên môn là đơn vị cơ sở để tổ chức và triển khai thực hiện các hoạt động chuyên môn của nhà trường một cách cụ thể và hiệu

quả nhất Do vậy trong quá trình điều hành và quản lý hoạt động tổ chuyên môn thì tổ trưởng được hiệu trưởng ủy quyền để tổ chức cho tổ chuyên môn thực hiện tốt các nhiệm vụ sau đây:

Quản lý giảng dạy của giáo viên:

+ Xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần, tháng, học kỳ và

cả năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học và các hoạt động khác theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của Bộ Giáo dục

và Đào tạo và kế hoạch năm học của nhà trường

+ Xây dựng kế hoạch cụ thể về dạy chuyên đề, dạy tự chọn, ôn thi tốt nghiệp, dạy bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu kém

+ Xây dựng kế hoạch cụ thể về sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học đúng đủ theo các tiết trong phân phối chương trình

+ Hướng dẫn xây dựng và quản lý việc thực hiện kế hoạch cá nhân, soạn giảng của tổ viên;

+ Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ, giáo viên mới tuyển dụng về các nội dung: Đổi mới PPDH, đổi mới kiểm tra đánh giá; dạy học theo chuẩn kiến thức kỹ năng; sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học, ứng dụng CNTT trong dạy học góp phần đổi mới PPDH, phương pháp kiểm tra đánh giá…

+ Điều hành hoạt động của tổ chuyên môn: tổ các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn; lưu trữ hồ sơ của tổ; thực hiện báo cáo hiệu trưởng theo qui định

+ Quản lý, kiểm tra việc thực hiện qui chế chuyên môn của giáo viên: thực hiện hồ sơ chuyên môn; soạn giảng theo PPCT và kế hoạch dạy học, chuẩn kiến thức kỹ năng, ra đề kiểm tra, thực hiện việc cho điểm theo qui định; việc dự giờ, thăm lớp…

+ Dự giờ giáo viên trong tổ theo qui định

+ Tham gia các hoạt động khác như: đánh giá, xếp loại giáo viên, đề xuất khen thưởng, kỷ luật giáo viên…

Quản lý học tập của học sinh

+ Nắm được kết quả học tập của học sinh thuộc bộ môn quản lý để có biện pháp nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục

+ Đề xuất, xây dựng kế hoạch tổ chức các hoạt động nội, ngoại khóa cho học sinh để thực hiện mục tiêu giáo dục

Quản lý cơ sở vật chất của tổ chuyên môn và tham gia các hoạt động

khác theo sự phân công của hiệu trưởng

Như vậy, nhiệm vụ của tổ trưởng chuyên môn rất đa dạng, phong phú, nhiều công việc và không ít những khó khăn Các công việc đó có sự kết hợp chuyên môn với công tác quản lý Tổ trưởng chuyên môn vừa có trách nhiệm với các thành viên trong tổ, vừa có trách nhiệm trước hiệu trưởng nhà trường

Việc tổ chức hoạt động cho tổ chuyên môn là một trong những khâu rất quan trọng của quá trình quản lý chuyên môn, trong đó vai trò của tổ trưởng chuyên môn là rất quan trọng Vì vậy hiệu trưởng phải chọn, cử được giáo viên

có đủ uy tín và năng lực chuyên môn làm tổ trưởng

1.5 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường THPT của hiệu trưởng

1.5.1 Vị trí, chức năng của hiệu trưởng trường THPT

Theo điều 54 Luật Giáo dục:

1 Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường, do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận với nhiệm

Thời gian đảm nhiệm chức vụ hiệu trưởng không quá 2 nhiệm kỳ ở một

trường THPT Với yêu cầu hiệu trưởng phải là người tham gia giảng dạy ít nhất 5 năm ở bậc THPT hoặc bậc cao hơn, có phẩm chất đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn vững vàng, có năng lực quản lý và lãnh đạo, được bồi dưỡng lý luận và nghiệp vụ, có sức khỏe, được tập thể giáo viên, nhân viên tín nhiệm

Như vậy, hiệu trưởng trong nhà trường là người đại diện cho việc quản

lý hành chính nhà nước Để làm tốt nhiệm vụ của mình, hiệu trưởng phải nắm vững các nguyên tắc quản lý trong hoạt động quản lý

Tại điều 19 - Điều lệ trường Trường trung học cơ sở, trường THPT và

trường phổ thông có nhiều cấp học qui định Hiệu trưởng nhà trường có nhiệm

vụ và quyền hạn sau đây:

a) Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường;

b) Thực hiện các quyết nghị của Hội đồng trường được quy định tại khoản 3 Điều 20 của Điều lệ này;

c) Xây dựng quy hoạch phát triển nhà trường; xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch nhiệm vụ năm học; báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện trước Hội đồng trường và các cấp có thẩm quyền;

d) Thành lập các tổ chuyên môn, tổ văn phòng và các hội đồng tư vấn trong nhà trường; bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó; đề xuất các thành viên của Hội đồng trường trình cấp có thẩm quyền quyết định;

đ) Quản lý giáo viên, nhân viên; quản lý chuyên môn; phân công công tác, kiểm tra, đánh giá xếp loại giáo viên, nhân viên; thực hiện công tác khen thưởng, kỉ luật đối với giáo viên, nhân viên; thực hiện việc tuyển dụng giáo viên, nhân viên; ký hợp đồng lao động; tiếp nhận, điều động giáo viên, nhân viên theo quy định của Nhà nước;

e) Quản lý học sinh và các hoạt động của học sinh do nhà trường tổ chức; xét duyệt kết quả đánh giá, xếp loại học sinh, ký xác nhận học bạ, ký xác nhận hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh tiểu học (nếu có) của trường phổ thông có nhiều cấp học và quyết định khen thưởng, kỷ luật học sinh;

g) Quản lý tài chính, tài sản của nhà trường;

h) Thực hiện các chế độ chính sách của Nhà nước đối với giáo viên, nhân viên, học sinh; tổ chức thực hiện quy chế dân chủ trong hoạt động của nhà trường; thực hiện công tác xã hội hoá giáo dục của nhà trường;

i) Chỉ đạo thực hiện các phong trào thi đua, các cuộc vận động của ngành; thực hiện công khai đối với nhà trường;

k) Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật

Hiệu trưởng làm việc theo các nguyên tắc sau:

+ Nguyên tắc trách nhiệm pháp lý

+ Nguyên tắc dân chủ

+ Nguyên tắc đổi mới

+ Nguyên tắc tự chủ và tự chịu trách nhiệm

Như vậy, hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm quản lý mọi hoạt động của nhà trường trong đó có hoạt động tổ chuyên môn Để làm tốt được điều này, người hiệu trưởng cần phải bao quát được 20 công việc sau đây:

1) Tổ chức quá trình dạy học, giáo dục, đào tạo trong nhà trường đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng và yêu cầu quản lý nhà nước về giáo dục đối với Nhà trường

2) Đề ra được sứ mệnh, tầm nhìn và thông điệp phát triển nhà trường quán triệt nguyên lý giáo dục và chức năng kinh tế - sư phạm của nhà trường trong đời sống cộng đồng

3) Xây dựng được kế hoạch phát triển, chiến lược phát triển nhà trường theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa nhà trường

4) Xác định kế hoạch năm học có mục tiêu rõ ràng với nhiệm vụ nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo

5) Phối hợp tốt với các tổ chức chính trị - xã hội trong và ngoài nhà trường tập trung vào thực hiện sứ mệnh của nhà trường trong đời sống xã hội

6) Cùng các nhà chuyên môn, giáo viên của trường lựa chọn nội dung giảng dạy bám sát vào giáo trình, sách giáo khoa và có sự cập nhật với động

thái phát triển kinh tế văn hóa của địa phương

7) Tổ chức cải tiến phương pháp dạy học quán triệt các thành tựu đổi mới về phương pháp dạy học theo quan điểm sư phạm tương tác

8) Tuyển dụng, lựa chọn sử dụng giáo viên, công nhân viên, bố trí công việc chức trách phù hợp với năng lực hoàn cảnh của từng người, thúc đẩy họ lao động sư phạm có hiệu quả

9) Tuyển dụng, lựa chọn sử dụng giáo viên, công nhân viên, bố trí công việc chức trách phù hợp với năng lực hoàn cảnh của từng người, thúc đẩy họ lao động sư phạm có hiệu quả

10) Hỗ trợ khích lệ giáo viên có sáng kiến kinh nghiệm sư phạm, khuyến khích giáo viên tổng kết và làm theo kinh nghiệm giáo dục tiên tiến

11) Đảm bảo thực hiện tốt chỉ tiêu tuyển sinh mà cấp trên giao cho trường 12) Xây dựng tập thể người học có động cơ và ý chí tự học, tự giáo dục Chú ý các hoạt động ngoại khóa, vui chơi, giao lưu của học sinh

13) Giúp đỡ học sinh nghèo vượt khó trong học tập; bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh năng khiếu, làm tốt công tác hướng nghiệp cho học sinh, chú ý kết hợp giáo dục và lao động sản xuất trong nhà trường theo các điều kiện hiện thực vừa sức với học sinh Tập dượt cho học sinh yêu thích và thực hiện các nghiên cứu xã hội, tự nhiên ở địa phương phù hợp với nội dung đào tạo và trình

độ của học sinh

14) Theo dõi có hệ thống các thế hệ học sinh vào trường, ra trường, tổ chức mối liên hệ giữa nhà trường với học sinh đã ra trường thông qua ban liên lạc cựu học sinh nhà trường

15) Xây dựng mối quan hệ tốt với tổ chức cha mẹ học sinh trong trường phối hợp thực hiện việc giáo dục học sinh và xây dựng phát triển nhà trường Thực hiện tốt công tác xã hội hóa giáo dục: phát huy ảnh hưởng của nhà trường vào cộng đồng và huy động cộng đồng tích cực tham gia xây dựng nhà trường

16) Quản lý tốt cơ sở vật chất - sư phạm của nhà trường, thực hiện sự đồng bộ về các yêu cầu sư phạm, kinh tế, kỹ thuật đặt ra cho yếu tố thiết bị dạy học

17) Xây dựng môi trường sư phạm của nhà trường (môi trường tự nhiên

và môi trường xã hội trong khuôn viên nhà trường và không gian bao quanh trường) đạt tới trạng thái tốt cho yêu cầu thực hiện các mục tiêu giáo dục rèn luyện phát triển nhân cách học sinh

18) Quản lý công tác tài chính trường học theo đúng quy chế đã ban hành

và thực sự tạo ra sự thúc đẩy cho mục tiêu phát triển nhà trường ngắn hạn và dài hạn, cải tiến công tác hành chính văn thư của nhà trường đạt tới các sự thuận tiện trong quan hệ nội bộ và quan hệ với bên ngoài

19) Chú ý công tác thi đua, khen thưởng trách phạt nghiêm minh kịp thời trong tập thể sư phạm và tập thể học sinh.Thực hiện công tác kiểm tra nội bộ trường học thường xuyên

20) Xây dựng nếp văn hóa nhà trường, truyền thống nhà trường (nên có phòng truyền thống phản ánh lịch sử của nhà trường); tổ chức tập thể sư phạm của nhà trường thành tổ chức biết học hỏi, chú ý công tác thông tin quản lý giáo dục EMIS trong nhà trường; không ngừng hoàn thiện cơ chế quản lý nhà trường và quy chế hoạt động nhà trường phù hợp với sự quản lý của ngành và lãnh thổ

Như vậy, hiệu trưởng là thủ trưởng của cơ sở giáo dục, có trách nhiệm và quyền hạn cao nhất trong lĩnh vực quản lý nhà nước về giáo dục, chịu trách nhiệm về những quyết định của mình trong quá trình lãnh đạo nhà trường thực hiện các nhiệm vụ và có trách nhiệm biến chương trình, kế hoạch của cấp trên thành chương trình, kế hoạch cụ thể của nhà trường Từ đó xác định các biện pháp và những bước đi cụ thể phù hợp với đặc điểm tình hình và điều kiện của đơn vị Đối với tổ chuyên môn, hiệu trưởng quản lý, chỉ đạo gián tiếp thông qua tổ trưởng và vẫn có quyền quyết định cao nhất trong việc điều chỉnh hoạt

động tổ chuyên môn

1.5.2 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn của hiệu trưởng

Tại khoản 1 Điều 58 Luật Giáo dục ghi rõ nhà trường có nhiệm vụ: “Tổ chức giảng dạy học tập và các hoạt động giáo dục khác theo mục tiêu chương trình giáo dục” Có nghĩa là quản lý trong nhà trưởng chủ yếu là quản lý hoạt

động dạy học và các hoạt động giáo dục khác Trong phạm vi đề tài này chúng tôi đề cập đến khía cạnh quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường Để làm tốt nhiệm vụ này, hiệu trưởng phải am hiểu tường tận việc giảng dạy, nắm vững nội dung chương trình các môn học, nắm vững đặc trưng trong phương pháp giảng dạy từng bộ môn Thường xuyên nắm bắt và cập nhật các kiến thức

và thành tựu về đổi mới phương pháp dạy học để chỉ đạo tập thể giáo viên nhà trường thực hiện và học tập

Phân công công việc là một trong những kỹ năng thiết yếu của người quản lý Việc phân công hợp lý sẽ mang lại hiệu suất làm việc của chính hiệu trưởng, mang lại lợi ích cho các cộng sự và cho toàn đơn vị Việc phân công hợp lý sẽ thúc đẩy tinh thần làm việc và củng cố lòng tự tin của cán bộ, đồng thời giảm thiểu áp lực trong công việc Phân công liên quan đến hai vấn đề: Quyền quyết định và khả năng kiểm soát Người quản lý sẽ phải cân nhắc để lựa chọn cán bộ có năng lực phù hợp để giao việc, cân nhắc về việc giao phó quyền hạn đến múc độ nào để người được phân công có đủ quyền hạn chủ động tiến hành công việc Đồng thời người quản lý cũng phải giám sát tiến độ thực hiện công việc thông qua các báo cáo của người được phân công Hiệu trưởng cần lựa chọn được hàng ngũ tổ trưởng chuyên môn vững vàng, nhiệt tình, có uy tín và trách nhiệm trong công việc, biết phân công lao động hợp lý đối với các thành viên của tổ chuyên môn Ta có thể mô hình hóa hoạt động quản lý chuyên môn của nhà trường bằng sơ đồ sau:

Sơ đồ 1.3: Sơ đồ quản lý hoạt động tổ chuyên môn trong trường THPT

Trong quá trình điều hành, quản lý hoạt động tổ chuyên môn, hiệu trưởng cần phải có năng lực tổ chức điều hành để chỉ đạo đội ngũ tổ trưởng chuyên môn thực hiện tốt nhiệm vụ và quyền hạn của tổ chuyên môn đã qui định trong Điều

lệ trường THCS, THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học Tổ chuyên môn

là tế bào của hệ thống tổ chức nhà trường, thực hiện các hoạt động chuyên môn của nhà trường Hoạt động tổ chuyên môn góp phần quan trọng trong việc thực hiện các nhiệm vụ giáo dục và nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo của nhà trường Vì vậy trong công tác quản lý, hiệu trưởng phải quan tâm chỉ đạo các hoạt động của tổ chuyên môn, xây dựng tổ chuyên môn thực sự là hạt nhân cơ bản của hoạt động dạy học trong trường THPT Nội dung quản lý hoạt động động tổ chuyên môn của hiệu trưởng bao gồm các nội dung:

1.5.2.1 Quản lý lập kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn

Lập kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn là công việc quản lý của người tổ trưởng chuyên môn cần phải làm ở đầu năm học mới Nhiệm vụ của người hiệu trưởng là chỉ đạo và quản lý công tác lập kế hoạch hoạt động của tổ chuyên môn đảm bảo sự phù hợp, sự thống nhất trong toàn bộ các tổ chuyên môn trong trường,

HIỆU TRƯỞNG

Các tổ trưởng chuyên môn

Tập thể giáo viên

Nhiệm vụ dạy học