Tiểu luận tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người việt xưa và nay

Phan Kế Bính 2006: Phong tục thờ cúng tổ tiên ở Việt là tục lập bàn thờcho người thân đã chết ở nhà và cúng bái hàng ngày hoặc trong những dịp sócvụng, giỗ, Tết,… Đối với người Việt, pho

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆTP.HCM

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN CỦA

NGƯỜI VIỆT XƯA VÀ NAY

Giảng viên hướng dẫn: Th.S TRẦN THỊ TỰ

Sinh viên thực hiện: MSSV:

TP Hồ Chí Minh, 2021

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆTP.HCM

TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN CỦA

NGƯỜI VIỆT XƯA VÀ NAY

Giảng viên hướng dẫn: Th.S TRẦN THỊ TỰ

Sinh viên thực hiện: MSSV:

TP Hồ Chí Minh, 2021

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT

NAM

Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

-NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN Nhận xét chung:

Tp.HCM, ngày tháng năm 20

Giảng viên hướng dẫn ………

BẢNG PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC

Hiệu suất làm việc (%)

- Chương 1: Cơ sở lý luận1.2 Các công cụ khái niệm liên quan việc tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

- Chương 3: Hạn chế và giải pháp3.1 Hạn chế và giải pháp tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt

Tổ Tiên

100

Chương 2: So sánh tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt xưa và

LỜI CẢM ƠN

Chúng em xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong khoa đã cho chúng

em kiến thức về môn Cơ Sở Văn Hóa Việt Nam, giúp chúng em có được cơ sở lý thuyết để bắt tay vào làm tiểu luận này Và đặc biệt chúng em muốn gửi lời cảm

ơn chân thành đến cô Trần Thị Tự, người đã đồng hành, giúp đỡ chúng em hoàn thành đề tiểu luận này.

Tuy nhiên trong quá trình nghiên cứu, do kiến thức về môn học còn hạn chế nên chúng em vẫn còn nhiều thiếu sót khi nghiên cứu, tìm hiểu, đánh giá và trình bày tiểu luận Chúng em rất mong chờ và đón nhận mọi sự góp ý, quan tâm

từ giảng viên và mọi người để tiểu luận của chúng em hoàn thiện hơn.

TP.Hồ Chí Minh, tháng 8, năm 2021.

LỜI CAM KẾT

Qua thời gian học tại trường Đại học Công Nghệ Tp HCM (HUTECH)cũng như những kiến thức đã học trên lớp, ngoài ra chúng em cúng tham khảo vàtìm hiểu thêm các sách báo, tạp chí hay các tài liệu trên mạng Các số liệu, tàiliệu tham khảo, những thông tin này đã được ghi rõ nguồn gốc, trích dẫn rõ ràng,văn phong được trình bày là văn phong viết và kể quả là trung thực

Chúng em xin cam kết tất cả những đều trên là đúng sự thật, nếu có sai sótchúng em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

TP Hồ Chí Minh, thán 8, năm 2021

MỤC LỤC

A PHẦN MỞ ĐẦU 1

1.1 Lý do chọn đề bài 1

1.2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 1

1.3 Phương pháp nghiên cứu 1

1.4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu 1

1.5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn đề tài 2

B NỘI DUNG 2

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

1.2 Các khái niệm công cụ liên quan của việc tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên 3

1.2.1 Tín ngưỡng thờ cúng là gì 3

1.2.2 Thờ cúng tổ tiên dựa trên cơ sở tư tưởng gì 6

1.2.3 Nguồn gốc của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên 7

1.2.4 Ý nghĩa của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt 8

1.2.5 Một số hình thức thờ cúng tổ tiên của người Việt 9

CHƯƠNG 2: SO SÁNH TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN CỦA NGƯỜI VIỆT XƯA VÀ NAY 12

2.1 Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt xưa 12

2.2 Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt ngày nay 15

2.3 Những biến đổi của thờ cúng tổ tiên của người Việt 17

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT VÀ GIẢI PHÁP 18

3.1 Hạn chế và giải pháp tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt 18

3.2 Phát huy tin ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt 21

C KẾT LUẬN 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23 PHỤ LỤC 24

A PHẦN MỞ ĐẦU:

1.1 Lý do chọn đề bài:

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đã tồn tại, phát triển lâu đời trong văn hóaViệt Nam và phổ biến ở nhiều nơi, nhiều dân tộc Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đãtrở thành một tập tục truyền thống có giá trị tinh thần của dân tộc ta Tín ngưỡngđược hình thành dựa trên niềm tin của người Việt vào sự tồn tại của linh hồn saukhi chết Người Việt tin rằng ông bà tổ tiên tuy đã về nơi chín suối nhưng linhhồn vẫn còn tồn tại và thường về để thăm viếng, che chở và phù hộ cho con cháu

Do vậy, con cháu lập bàn thờ để làm nơi trú ngụ cho linh lồn tổ tiên và giữ lễcúng bái hàng năm Bên cạnh đó, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đã góp phần tạo ranhững giá trị đạo đức mang ý nghĩa giáo dục và là văn hóa truyền thống, tập tụcmang đam nét văn hóa của người Việt

Chính vì vậy, nghiên cứu tín ngưỡng dân gian nói chung, tín ngưỡng thờcúng tổ tiên nói riêng trên tất cả các mặt biểu hiện của nó không chỉ nói lên đờisống tín ngưỡng mà còn bổ sung các tư liệu cho việc nhận thức về bản chất vàsắc

thái đa dạng của đời sống tâm linh người Việt.

1.2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:

 Mục đích nghiên cứu là tìm hiểu về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên xưa và

nay của người Việt và hiểu rõ hơn về nguồn gốc ý nghĩa của tín ngưỡngdân tộc ta

 Nhiệm vụ nghiên cứu là tìm hiểu cơ sở hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ

tiên của người Việt Làm rõ những ý nghĩa giá trị của tín ngưỡng và từthực trạng thờ cúng hiện nay đưa ra một số giải pháp

1.3 Phương pháp nghiên cứu:

Phân tích tài liệu so sánh để nghiên cứu đề tài

Trang 1

1.4 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu:

Tập trung vào tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt xưa và nay,những thực trạng và giải pháp

1.5 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:

 Ý nghĩa lý luận: Nghiên cứu này sẽ góp một phần nhỏ vào việc giữ gìn và

phát huy những ý nghĩa, giá trị của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của ngườiViệt vào truyền thống dân tộc

 Ý nghĩa thực tiễn: Nghiên cứu đề tài có thể đóng góp một phần nhỏ vào

việc phục vụ nghiên cứu tín ngưỡng của dân tộc ta

B.NỘI DUNG:

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Lịch sử nghiên cứu tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên:

Thưởng Nguyễn (2018): Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên còn được bắt nguồn

từ lòng hiếu thảo của con cháu Quan hệ giữa bố mẹ đang sống với con cái làhiện thân của mối quan hệ giữa tổ tiên với con cháu sau này Sự kính hiếu bố mẹđược tiếp nối bằng sự tôn thờ, sùng bái tổ tiên Bổn phận kính trọng, báo hiếu,đền ơn công sinh thành dưỡng dục của bố mẹ cũng là bổn phận báo hiếu, đền ơn

tổ tiên Thờ phụn tổ tiên thể hiện lòng hiếu thảo, sự thành kính biết ơn các bậc đãsinh thành và dưỡng dục

Phan Kế Bính (2006): Phong tục thờ cúng tổ tiên ở Việt là tục lập bàn thờcho người thân đã chết ở nhà và cúng bái hàng ngày hoặc trong những dịp sócvụng, giỗ, Tết,… Đối với người Việt, phong tục thờ cúng tổ tiên gần như trởthành một thứ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, không gia đình nào không có bàn thờ

tổ tiên trong nhà, những không phải là một tôn giáo mà là do lòng thành kính củangười Việt đối với cha mẹ, ông bà, cụ kỵ Đây là một tín ngưỡng rất quan trọng

Trang 2

và không thể thiếu trong phong tục Việt Nam, và là một trong các thành tố tạonên bản sắc văn hóa Việt Nam.

Trần Đăng Sinh (2001): “Tổ tiên là khái niệm dùng để chỉ những người cócùng huyết thống nhưng đã mất như cụ, kỵ, ông bà, bố mẹ,… những người đã cócông sinh thành và nuôi dưỡng, có ảnh hưởng lớn đến đời sống vật chất và tinhthần tới thế hệ con cháu Còn tổ tiên trong xã hội nguyên thủy là tổ tiên to temgiáo của thị tộc Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên tô tem giáo ra đời khá sớm Ở thời

kỳ thị tộc mẫu hệ, tổ tiên to tem là những vật trong thiên nhiên được thần thánhhóa hoặc là các vị thần Thời kỳ thị tộc phụ hệ, tổ tiên lại những người đứng đầuthị tộc đầy quyền uy, khi mất họ trở thành thần che chở cho gia đình thị tộc

Lê Thị Son (2015): Thờ cúng tổ tiên là một loại hình tín ngưỡng dân gian

có ảnh hưởng sâu đậm trong tâm thức của người Việt Đây là đạo lý ngàn đời củadân tộc Việt luôn hướng về cội nguồn dân tộc “uống nước nhớ nguồn” Tìm hiểutín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của cộng đồng người Việt ở Nam bộ là việc làmmang tính khoa học và thực tiễn, góp phần hiểu sâu hơn về đời sống văn hóa tinhthần và hiểu rõ hơn về thế giới quan và nhân sinh của người Việt nơi đây

Nhìn chung các công trình nghiên cứu trên đã đề cập dưới các góc độ khácnhau về tín ngưỡng, tôn giáo nói chung và tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của ngườiViệt nói riêng Trong bối cảnh hiện nay, khi mà những giá trị đạo đức, văn hóa cónhững biểu hiện bị xâm hại đẫ đến các tình trạng bị suy thoái thì việc nghiên cứutín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và những giá trị của nó đối với người Việt là vấn đềlâu dài cần tiếp tục được nghiên cứu để phát huy những giá trị của nó đối với sựphát triển nền tảng văn hóa, tinh thần của dân tộc

1.2 Các khái niệm công cụ liên quan của việc thờ cúng tổ tiên:

1.2.1 Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là gì?

Nguyễn Đức Lữ - Nguyễn Thị Hải Yến (2014): Tín ngưỡng thờ cúng tổtiên

Trang 3

là một phong tục truyền thống, có một vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần củangười Việt Nam, là một trong các thành tố tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam Tínngưỡng thờ cúng tổ tiên rất giản dị: Tin rằng tổ tiên mình là thiêng liêng, họ đivào cõi vĩnh hằng những vẫn sống cạnh con cháu, phù hộ cho con cháu khi gặptai ách, khó khăn; vui mừng khi con cháu gặp may mắn, khuyến khích cho conchái khi gặp điều lành và cũng quở trách con cháu khi làm những điều tội lỗi.Trải qua bao thăng trầm, biến cố của lịch sử nhưng tín ngưỡng thờ cúng tổ tiênvẫn chiếm vị trí thiêng liêng trong đời sống tinh thân của người Việt Cùng vớitiến trình lịch sử của dân tộc, nó là sự bồi lắng, kết tụ những giá trị đạo đức quýbáu của con người Việt Nam.

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên (phong tục thờ cúng tổ tiên hay còn được gọikhái quát là Đạo Ông Bà, Đạo Hiếu, Đạo Làm Con) là tục lệ thờ cúng nhữngngười đã khuất, đặc biệt là tổ tiên

Đối với người Việt, phong tục thờ cúng tổ tiên gần như trở thành một thứtôn giáo; đa phần gia đình nào cũng có bàn thờ tổ tiên trong nhà, ít nhất là có treo

di ảnh một cách trang trọng Nhiều người Việt Nam, ngoài tôn giáo của mìnhthường có thờ cúng cả tổ tiên

Ngô Đức Thịnh (2001) đưa ra quan điểm rõ ràng hơn: “Tín ngưỡng đượchiểu là niềm tin của con người vào cái gì đó thiêng liêng, cao cả, siêu nhiên, haynói gọn lại là niềm tin, ngưỡng vọng vào “cái thiêng”, đối lập với cái “trần tục”,hiện hữu mà ta có thể sờ mó, quan sát được Có nhiều loại niềm tin, nhưng ở đây

là niềm tin của tín ngưỡng là niềm tin vào “cái thiêng” Do vậy, niềm tin vào cáithiêng thuộc về bản chất của con người, cũng như giống đời sống vật chất, đờisống xã hội tinh thần, tư tưởng, đời sống tình cảm

Thờ cúng tổ tiên là hình thức tín ngưỡng mà thông qua nghi lễ thờ cúngnhằm xác lập “mối liên hệ” giữa người sống với người chết, giữa người ở thếgiới hiện tại và thế giới tâm linh

Trang 4

Các nghi thức thờ cúng tổ tiên ở nước ta tuy phần lớn phỏng theo nghi lễNho giáo, nhưng lại có những yếu tố rất gần gũi với Phật giáo hay Đạo giáo Mặtkhác, với tính chất một tín ngưỡng dân dã, các hành vi lễ thức thường được thựchiện theo tâm thức dân gian và cũng không hoàn toàn thống nhất ở các gia đình,các địa phương.

Thờ cúng là hoạt động có ý thức của con người, là tổng thể phức hợpnhững yếu tố: ý thức về tổ tiên, biểu tượng về tổ tiên và lễ nghi thờ cúng tổ tiêntrong không gian thờ cúng

“Thờ” có ý bao hàm hành động biểu hiện sự sùng kính một đấng siêunhiên như thần thánh, tổ tiên, đồng thời cũng có nghĩa là cách ứng xử với bề trêncho phải đạo như thờ cha mẹ, thờ thần hay một người có ơn với mình “Thờ”trong thờ cúng tổ tiên là yếu tố thuộc ý thức về tổ tiên, là tâm linh, tình cảm củacon cháu hướng về cội nguồn Thờ tổ tiên là thể hiện sự thành kính, biết ơn vàtưởng nhớ đến tổ tiên, thể hiện niềm tin vào sự bảo hộ che chổ của tổ tiên

“Cúng” là yếu tố mang tính lễ nghi, là dâng lễ vật cho tổ tiên, nhữngngười đã khuất, là sự thực hành một loại động tác (cúng, vái, lạy,…) của ngườiđược quyền thờ cúng Đó là hoạt động dưới dạng hành lễ và được quy định bởiquan niệm, phong tục, tập quán của mỗi cộng đồng dân tộc

“Thờ” và “cúng” là hai yếu tố có tác động qua lại và tạo nên chỉnh thểriêng biệt – đó là sự phùng thờ tổ tiên

Sự “thờ”, “tôn thờ” là nội dung, còn hoạt động “cúng” là hình thức biểuđạt của nội dung thờ cúng Ý thức tôn thờ, thành kính, biết ơn, tưởng nhớ, hivọng sự trợ giúp của tổ tiên là nội dung cốt lõi, là cái chủ yếu khiến sự thờ phụngthành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên Nếu không có “thờ” mà chỉ có “cúng” thì tựbản thân tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên không có phần thiêng, không có sự hấp dẫnnội tại và dễ thành nhạt nhẽo, vô vị, mai một Sự “cúng”, tuy chỉ là hình thứcbiểu đạt, song nó tôn vẻ linh thiêng, huyền bí, mờ ảo, tạo nên sức hấp dẫn, nó

Trang 5

chính là hương vị, màu sắc, chất keo dính thỏa mãn niềm tin tôn giáo, đáp ứngnhu cầu của chủ thể thờ cúng.

Tóm gọn lại tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là một sự biến ơn của người condành cho những người đã khuất tưởng nhớ có công nuôi dưỡng và tôn trọngnhững người có công sinh thành tạo dựng đất nước Đó là văn hóa vô cùng đẹpcủa người Việt Nam và tiếp tục phát huy truyền thống tốt đẹp này vì lòng có hiếutrung thành của những người con

1.2.2 Thờ cúng tổ tiên dựa trên cơ sở tư tưởng gì?

PGS TS Nguyễn Đức Lữ - ThS Nguyễn Thị Hải Yến (2014): Nghi thứcthờ cúng tổ tiên thể hiện trong tang ma, lễ tết, trong ứng xử giữa con người vàcon người ở trong gia đình, họ tộc, xã hội dựa vào một số cơ sở sau:

 Một là, quan niệm truyền thống của người Việt về “sự tử như sựsinh, sự vong như sự tồn”

 Hai là, tư tưởng hiếu để trong Khổng giáo, nhất là dựa vào “Thọmai gia lễ”

 Ba là, đặc điểm của tín ngưỡng dân gian Việt Nam

 Bốn là, ảnh hưởng sâu đậm của Phật giáo

Phật giáo là tôn giáo truyền thống của người Việt, đã tồn tại hàng nàn nămtrong lịch sử dân tộc, do đó Phật giáo thẩm thấu và in dấu ấn đậm nét trong thờcúng tổ tiên Trong những bài văn cúng trong thờ cúng tổ tiên ở nước ta, người tathấy đôi khi mở đầu bằng “Nam mô A Di Đà Phật” đâu phải vì dân trí thấp đã lẫnthờ cúng tổ tiên với thờ Phật mà ai đó phê phán Trong thờ cúng tổ tiên có nghithức cúng ngày sóc vọng, cúng 49 ngày, lễ Vũ Lan đều có gốc từ Phật giáo Tôngiáo truyền thống, tín ngưỡng dân gian ở Việt Nam vốn có tính đân xen, hòađồng nên trong thời cúng tổ tiên khó lòng mà tách bạch rõ ràng với các loại hìnhtín ngưỡng, tôn giáo khác được

Trang 6

Thở cúng tổ tiên có nhiều cơ sở và dựa trên tinh thần tự nguyện và khôngbắt buộc và truyền thống tốt đẹp của gia đình dòng họ, xã làng trở thành phongtục tốt đẹp Thờ cúng giúp chúng ta.

1.2.3 Nguồn gốc của tính ngưỡng thờ cúng tổ tiên:

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đã có từ thời nguyên thủy được thể hiện rõnét qua việc thờ cúng những người đã khuất vào những ngày Tết, mùng 1, rằm,

… Theo phong tục, người thắp hương phải mặc bộ lễ phục chỉnh tề, dâng mộtnén nhang cúng bái bày tỏ tấm lòng thành dành cho thế hệ cha ông

Khổng Tử quan niệm: Đối với cha, mẹ và anh chị em, ta phải kính yêu, vì

họ là những người gần gũi và thân thiết nhất của chúng ta Đối với tha nhân,chúng ta lấy lòng từ ái, khoan nhượng mà đối xử với nhau Đạo làm người trongKhổng Giáo lấy việc hiếu thuận làm đầu và khởi sự với hai từ “yêu” và “kính”.Khởi đầu là kính yêu cha mẹ, kính nể huynh trưởng của mình Một người đượcgọi là hiếu khi người ấy biết dưỡng nuôi song thân khi người cần đến Lúc cha

mẹ còn sống phải yêu và kính cha mẹ, không làm những việc gây tổn hại đếnthanh danh của cha mẹ tiếp nhận và thể hiện

Bên cạnh đó, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên tại Việt Nam còn xuất phát từnền kinh tế nông nghiệp, gia đình phụ quyền, đề cao vai trò của người cha, mẹ.Vậy nên, người Việt luôn tôn kính, thờ phụng cha mẹ, ông bà, từ đời này qua đờikhác Đặc biệt, tư tưởng Nho giáo đề cao chữ Hiếu: “Trung chi quân, hiếu chiphụ mẫu, dữ chi bản,…” nên người Việt xưa rất hiếu thảo với cha mẹ và thờphụng khi đã khuất

Phong tục thờ cúng tổ tiên bắt nguồn từ niềm tin cho rằng linh hồn củangười đã khuất vẫn hiện hữu trong thế giới này và ảnh hưởng đến đời sống củacon cháu Người Việt cho rằng chết chưa phải là hết, tuy thể xác tiêu tang nhữnglinh hồn bất diệt và thường ngự trên bàn thờ để gần gũi, giúp đỡ con cháu, dõitheo những người thân để phù hộ họ khi nguy khó, mừng khi họ gặp may mắn,

Trang 7

khuyến khịch họ làm những điều lành và cũng quở phạt khi họ làm những điềutội lỗi, do đó cũng ảnh hưởng đến hành động và cách cư xử của những người cònsống trong gia đình, họ thường tránh làm những việc xấu vì sợ vong hồn cha mẹbuồn, đôi khi muốn quyết định việc gì đó cũng cân nhắc xem liệu khi còn sinhtiền thì cha mẹ có đồng ý như thế hay không.

Họ cũng tin rằng dương sao thì âm vậy, khi sống cần những gì thì chếtcũng cần những thứ ấy, cho nên dẫn đến tục thờ cúng, với quan niệm thế giới vôhình và hữu hình luôn có sự quan hệ liên lạc với nhau và sự thờ cúng chính làmôi trường trung gian để hai thế giới này gặp gỡ

Như vậy, có thể nói tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là một loại hình tínngưỡng dân gian, gắn liền với tập tục văn hóa, đạo đức trên cơ sở của niềm tin,cho rằng tổ tiên đã chết sẽ phù trợ che chở cho con cháu Là sự phản ánh hoangđường quyền hành của người gia trưởng và được thể hiện thông qua nghi lễ cúng

tổ tiên theo quan niệm, phong tục, tập quán của mỗi người, mỗi gia đình, và mỗicộng động xã hội

1.2.4 Ý nghĩa của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt:

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên chính là quan niệm về sự tồn tại của nhữnglinh hồn Người Việt cho rằng, giữa những người đã khuất và còn sống đều cómối liên hệ mật thiết với nhau Họ luôn tin rằng, những người đã khuất vẫn luônhiện hữu, theo dõi con cháu để mang lại sự bình an, phúc lộc

Cũng chính vì vậy, ý nghĩa, tục lệ này thờ cúng tổ tiên tại Việt Nam để bày

tỏ lòng biết ơn, lòng thành kính đến đấng sinh thành, nuôi dưỡng của con người,cội nguồn của dân tộc Đồng thời gìn giữ và phát huy đạo lý “uống nước nhớnguồn” đến thế hệ sau

Có thể nói, việc thờ cúng tổ tiên có ý nghĩa lớn lao trong văn hóa ngườiViệt, giúp gìn giữ lối sống đẹp, nhân văn, coi trọng tình nghĩa, đạo lý, hướngthiện, nhớ về tổ tiên, cha ông đã khuất

Trang 8

Chúng ta luôn tin rằng, sau khi mất, tổ tiên không bao giờ biến mất màvẫn luôn sát cánh cùng con cháu; chúng ta nên làm tròn bổn phận đạo hiếu củamột người con.

Những giá trị này luôn được dân tộc ta đúc kết và truyền dạy cho nhữngthế hệ sau Những câu ca dao hết sức ý nghĩa “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” hay

“Cây có gốc mới nở cành xanh ngọn – Nước có nguồn mới bể rộng sông sâu”

Nguồn gốc tâm lý của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên: Tâm lý, tình cảm làmột yếu tố mang tính chủ quang trước sự tác động của thế giới khách quan, thờcúng tổ tiên được hình thành trên cơ sở tâm lý, tình cảm của con người và cộngđộng người trong xã hội Một trong những nhu cầu thiết yếu của con người làđược tâm sự, gửi gắm, giải tỏa những bức xúc trong đời sống tin thần Thờ cúng

tổ tiên được hình thành trên cơ sở niềm tin vào sự bất tử của linh hồn tổ tiên.Niềm tin ấy đã giúp con người tạo ra hệ thống văn hóa giá trị truyền thống,thiêng liêng hóa tình cảm tiếc thương, thái độ kính trọng người có công tạo dựngcuộc sống

Như vậy, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên không chỉ là nét đẹp truyền thốngcủa văn hóa dân tộc; mà nó còn là bài học đạo đức vô giác trong tiềm thức củamỗi người Nó răn dạy con người về đức hiếu thảo, hiếu sinh và hướng về cộinguồn, Có thể nói tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là loại hình tín ngưỡng nhân giangắn liền với truyền thống tốt đẹp của người Việt và cho rằng những người đã mất

sẽ phù hộ làm ăn và bảo vệ che chở cho họ

1.2.5 Một số hình thức thờ cúng tổ tiên của người Việt:

 Thờ cúng tổ tiên trong gia đình:

Trong văn hóa thờ cúng của người dân Việt, thờ cúng trong mỗi gia đình

là những điểm chung nhưng cũng có nhiều nét riêng Những nét riêng này do vănhóa vùng miền, hoàn cảnh gia đình và ý thức của người thờ cúng Thong thườngtrong các gia đình đều có cuốn thư câu đối để nhấn mạnh không gian thờ cúng

Trang 9