khảo sát thực tế môi trường ở chùa hương mùa lễ hội

Trong một số trường hợp du lịch có thể gây ra sự thay đổi tổng thể tự nhiên, sự biến đổi này phần lớn là sự biến đổi xấu đi.Quần thể chùa Hương là danh lam thắng cảnh nổi tiếng của Việt

Một trong các nhiệm vụ chính của du lịch là dạy cho con người biết yêu mến và kính trọng tự nhiên, hiểu biết các quy luật của tự nhiên, thật sự có ý thức bảo vệ Vai trò làm chủ tự nhiên luôn luôn làm giàu có thêm cho nền văn minh loài người Nếu chúng ta can thiệp tích cực vào các quá trình tự nhiên thì cần phải có sự cân nhắc kỹ càng, kết hợp xem xét các quy luật tự nhiên để tránh những hậu quả đáng tiếc xảy ra Xuất phát từ quan điểm đó, ngành du lịch cần phải trở thành một trong những ngôi trường giáo dục con người, ngôi trường của thẩm mỹ và nhân đạo Du lịch là một ngành kinh tế sử dụng một phần lớn tài nguyên thiên nhiên, điều đó không có sự thay đổi Trong một số trường hợp du lịch có thể gây ra sự thay đổi tổng thể tự nhiên, sự biến đổi này phần lớn là sự biến đổi xấu đi.

Quần thể chùa Hương là danh lam thắng cảnh nổi tiếng của Việt Nam đã được Bộ

VH – TT quy hoạch rộng 18.000 ha, chủ yếu nằm trên địa bàn xã Hương Sơn, trong địa phận huyện Mỹ Đức, tỉnh Hà Tây Xã gồm 6 thôn: Tiên Mai, Phú Yên, Hội Xá, Đục Khê, Yến Vĩ và Hạ Đoàn Chùa Hương không phải là một ngôi chùa mà là một hệ thống chùa chiền, đền thờ và hang động nằm trong khu vực có những ngọn núi đá vôi

và rừng nhiệt đới Lễ hội Chùa Hương được bắt đầu từ Tết Nguyên đán, kéo dài trong 3 tháng, thu hút 90% lượng khách du lịch đến với Chùa Hương trong cả năm Những ngày cao điểm, Chùa Hương đón tiếp trên 30.000 khách du lịch Như vậy, trong một thời gian ngắn, lượng khách du lịch ồ ạt đến với Chùa Hương đã gây một sức ép rất lớn lên môi trường tự nhiên và môi trường xã hội tại đây

Bài viết này của em đề cập đến tình trạng ô nhiễm môi trường hiện nay đang diễn

ra tại chùa Hương mùa lễ hội trong những năm gần đây Bài viết được chia làm 3 phần chính:

I Lễ hội chùa Hương

II Khảo sát thực tế môi trường ở chùa Hương mùa lễ hội

III Một số biện pháp khắc phục

NỘI DUNG

I Giới thiệu khái quát về lễ hội chùa Hương.

Hàng năm, mỗi độ xuân về hoa mơ nở trắng núi rừng Hương Sơn, hàng triệu phật

tử cùng tao nhân mặc khách khắp bốn phương lại nô nức trảy hội chùa Hương Hành trình về một miền đất Phật – nơi Bồ Tát Quan Thế Âm ứng hiện tu hành, để dâng lên người một lời nguyện cầu, một nén tâm hương, hoặc thả hồn bay bổng hòa quyện cùng với thiên nhiên ở một vùng rừng núi còn in dấu Phật

Ngày mồng sáu tháng giêng là khai hội Lễ hội thường kéo dài đến hạ tuần tháng 3

âm lịch Đỉnh cao của lễ hội là từ rằm tháng riêng đến 18 tháng hai âm lịch Lễ hội chùa Hương trong phần lễ thực hiện rất đơn giản Trước ngày mở hội một ngày, tất cả các đền, chùa, đình, miếu đều khói hương nghi ngút, không khí lễ hội bao trùm cả xã Hương Sơn

Trong ngày lễ khai hội; khách du lịch và các tín đồ rất đông Ngày hội có lễ dâng hương tưởng nhớ vị tướng của vua Hùng do nhà chức trách địa phương đảm nhiệm Hôm ấy, dân Yến Vĩ tổ chức múa rồng ở sân đền Trình, bơi thuyền múa rồng trên dòng suối Yến

Ở trong chùa Trong có lễ dâng hương, gồm hương, hoa, đèn, nến, hoa quả và thức

ăn chay Lúc cúng có hai tăng ni mặc áo cà sa mang đồ lễ chay đàn rồi mới tiến dùng

đồ lễ lên bàn thờ Trong lúc chạy đàn, hai vị tăng ni múa rất dẻo và đẹp mắt qua những động tác ít thấy ở mọi nơi Từ ngày mở hội cho đến hết hội, chỉ thỉnh thoảng mới có sư

ở các chùa trên đến gõ mõ tụng kinh chừng nửa giờ tại các chùa, miếu, đền Còn hương khói thì không bao giờ dứt Về phần lễ có nghiêng về "thiền" Nhưng ở chùa ngoài lại thờ các vị sơn thần thượng đẳng với đủ màu sắc của đạo giáo Đền Cửa Vòng là "chân long linh từ” thờ bà chúa Thượng Ngổn, là người cai quản cả vùng rừng núi xung quanh với cái tên là "tì nữ tuý Hồng" của sơn thần tối cao Chùa Bắc Đài, chùa Tuyết Sơn, chùa Cả và đình Quân thờ ngũ hổ và tín ngưỡng cá thần

Như vậy, phần lễ là toàn thể hệ thống tín ngưỡng gần như là cả một tổng thể tôn giáo ở Việt Nam; có sự sùng bái tự nhiên, có Đạo, có Phật và có cả Nho Những tính chất tôn giáo có phần bị tình yêu thiên nhiên, tinh yêu nam nữ, tình cảm cộng đồng… tràn đầy chất thẩm mỹ vừa thanh cao, rất trần tục lấn đi Trẩy hội chùa Hương vì vậy cả tâm hồn và thể xác đều được đắm sâu vào trong mây ngàn cỏ nội Ngày hội, làng tổ chức rước thần từ đền ra đình Cờ trống đi trước dàn nhạc bát âm kế theo, trai thanh gái lịch phù kiệu, ông già bà cả thành tâm tiễn thần Không khí ấy làm tâm linh mọi người sảng khoái Trong lễ hội có rước lễ và rước văn Người làng dinh kiệu tới nhà ông soạn văn tế, rước bản văn ra đền để chủ tế trịnh trọng đọc, điều khiển các bô lão của làng làm lễ tế rước các vị thần làng

Sau lễ mở cửa chùa du khách trẩy hội trên ba tuyến đó đông dần, mà cao điểm nhất

là ngày 18 tháng hai âm lịch Tương truyền là ngày khánh đản Đức Quan Thế Âm, nghĩa là ngày sinh của bà Chúa Ba ở chùa Hương

Trong suốt những ngày hội là sự nồng nhiệt của tuổi trẻ, là sự thành kính của các bậc cao niên, là sự hoan hỷ mà nam phụ lão ai ai cũng có phần riêng của mình Cả ở những triền núi thấp cao, những rừng cây, rừng mơ… là những đoàn người trẩy hội Kẻ

đi ra, người đi vào, kẻ đi lên, người đi xuống bồng bềnh vào những đám mây nhẹ Họ gặp nhau, quen hay không quen cũng vui vẻ chào nhau bằng một lời chào: "Nam mô a

di đà Phật" nhẹ nhàng đằm thắm và ấm áp…

Du khách đến chùa Hương sẽ có dịp được chứng kiến và may mắn tham dự vào không khí sinh hoạt văn hóa của lễ hội Cảm nhận tinh thần thiên nhiên của ngày hội lịch sử ấy để từ đó hồi âm về quá khứ của tổ tiên ở một làng quê ven chân núi

Vào những ngày tổ chức lễ hội, chùa Hương tấp nập vào ra hàng trăm thuyền Nét độc đáo của hội chùa Hương là thú vui ngồi thuyền vãng cảnh lạc vào non tiên cõi Phật Chính vì vậy, nói đến chùa Hương là nghĩ đến con đò - một dạng của văn hóa thuyền của cư dân Việt ngay từ thuở xa xưa Và đến nay, ngày hội bơi thuyền ở chùa Hương luôn tạo cảm hứng mãnh liệt cho người đi hội

Rời con thuyền, giã từ sông nước, con người được hòa nhập vào núi vãn cảnh chùa chiền và bắt đầu hành trình mới - hành trình leo núi Leo núi chơi hang, chơi động lý thú vui nước đông đảo mọi người tham gia và hưởng ứng Vì vậy mà leo núi Hương Sơn dẫu có mệt nhưng có cảnh có người và có không khí của ngày hội nên ai cũng cảm thấy thích thú với cuộc chơi sông núi của mình Cuộc leo núi ấy tạo ra trong con người tâm lý kỳ vọng, muốn vươn lên đến cái đẹp Và sự kỳ vọng cái đẹp hẳn sẽ làm cho con người thêm phần sảng khoái tin yêu cuộc đời này hơn

Có thể thấy, trẩy hội chùa Hương không chỉ dừng lại ở chốn Phật đài hay bầu trời - cảnh bụt, mà trước hết là do ở sự tiếp xúc - hòa nhập huyền diệu giữa con người trước

thiên nhiên cao rộng Đó là vẻ đẹp lung linh của sông nước, bao la của đất trời, sâu lắng của núi rừng, huyền bí của hang động… Và dường như đất - trời, sông núi đẹp hơn nhờ tài sáng tạo hình tượng - trí tưởng tượng này lòng nhân ái của con người.

Quan niệm lưỡng hợp biểu hiện ở thế đối ứng hai hiện tượng, hai phạm trù khác nhau mà bên nhau, làm cho cuộc hành trình về nơi thờ Phật dù có lúc vất vả nhưng vẫn đem lại sự cân bằng trong tâm thức và thể lực cho du khách

Trẩy hội chùa Hương là hành động giải tỏa hòa hợp giữa thực và mơ, tiên và tục - thực là nền tảng, mơ là uất vọng - trên cái nền mùa xuân tươi sáng mà con người Việt Nam chất phác, nhân ái thuở xưa cảm nhận hành động và trao truyền

Nếu chỉ là cảnh đẹp không thôi, thiếu bàn tay con người tạo dựng và biết tới thì ý nghĩa của cảnh đẹp ấy cũng có phần hạn chế Tìm ra động Hương Tích, dựng thảo am Thiên Trù là do ba vị hòa thượng, thời vua Lê Thánh Tông (1442-1497) kế tiếp gây dựng Sau đó vào nửa cuối thế kỷ XVII thời Lê Trung Hưng, hòa thượng Trần Đạo Viên Quang Chân nhân đã chấn hưng cõi Phật Hương Sơn Cho đến đầu thế kỷ XX, toàn khu thắng cảnh Hương Sơn đã mọc dậy trên một trăm nóc chùa, trong đó có những ngôi chùa được xây dựng có qui mô lớn, nghệ thuật tinh xảo, như chùa Tam Bảo, đến nhà tổ ở Thiên Trù thành tòa điện Phật tráng lệ Kể từ đó tới nay, công việc kiến tạo chùa có lúc hưng, lúc thịnh nhưng chùa Hương không bị lãng quên trong tâm trí nhân dân Điều này phản ánh vai trò của đạo Phật trong việc gây dựng, phát triển Hương Sơn thành một đại kỳ quan của đất nước

Nguồn tư liệu thứ hai đáng chú ý là Phật thoại Theo cuốn Nam Hải Quán Thế Âm

- một truyện nôm ra đời vào khoảng thế kỷ XVIII - XIX thì chùa Hương là nơi lưu dấu

tu hành của công chúa Diệu Thiện con vua Diệu Trang Vương nước Hưng Lâm Dân gian quen gọi công chúa Diệu Thiện là Bà Chúa Ba Bà tu hành chín năm ở động Hương Tích đắc đạo trở thành Đức Quán Thế Âm bồ tát, sau trở về diệt trừ cái ác, đáp hiếu cha mẹ, phổ độ chúng sinh

Phật thoại truyền miệng còn phong phú hơn Các cụ bô lão làng Phú Yên (làng quản lý tuyến Tuyết Sơn) thì kể: Khi mãnh hổ cõng Bà Chúa Ba đến núi Hương Sơn, ban đầu bà tu hành ở chùa Hỏa Quang, nay là nền đình làng Phú Yên, sau đó bà lên núi

để tĩnh tâm, tu hành ở động Tuyết Sơn ít lâu sau, bà ngược hướng Bắc tu ở động Hương Tích

Phật thoại do các cụ ở làng Yến Vĩ kể cho biết: khi Ngọc Hoàng sai thần linh hóa

hổ đến cứu bà Diệu Thiện (vì quyết chí tu hành, không tuân theo lời cha, nên bị vua cha sai lính giết), mãnh hổ cõng bà vào núi Hương Sơn Chỗ bà xuống đầu tiên là hang Thánh Mẫu, còn gọi là am Phật Tích, tương truyền trong hang còn dấu một bàn chân bà

in trên đá Am Phật Tích (dấu tích nhà Phật) có tên từ đó ở đấy bà sang một vũng nước

trong hang bên cạnh tắm gội rửa nỗi oan ức bụi trần Chỗ đó sau thành chùa Giải Oan,

có giếng Giải Oan (gọi là Thiên Nhiên Thanh Trì) Trước cửa hang có dòng suối gọi là suối Giải Oan Người xưa quan niệm ai oan ức điều gì, thành kính đến nơi đây lễ Phật, uống nước ở giếng Giải Oan coi như đã giải được nỗi uẩn khúc trong lòng

Vậy là trong tâm thức của nhân dân đều cho rằng bà Chúa Ba đã tu hành đắc đạo ở núi rừng Hương Sơn Câu chuyện về bà Chúa Ba là câu chuyện nhà Phật sáng tác dựa trên các kinh điển đạo Phật Nam Hải Quán Thế Âm bồ tát là biểu tượng đẹp đẽ của sự chân tu giữ đạo cứu đời, trở thành hình tượng gần gũi, thân thương, cảm thông sâu sắc nỗi bất hạnh của con người và dân chúng Nguồn Phật thoại trên được dân gian hóa đậm đà màu sắc địa phương nên có nhiều chi tiết sinh động, cụ thể hóa về sự nghiệp tu hành của bà Chúa Ba

Việc lưu truyền Phật thoại về bà chúa Ba và hang Phật Tích ở nơi thờ Tam Phủ đã khẳng định sự thắng thua của đạo Phật ở đất Hương Sơn Ở đó, Phật hiện thân trong tín ngưỡng thờ đá mà người dâm quen gọi là bụt mọc Sức mạnh huyền diệu của Phật pháp đồng nhất với linh hồn thiêng liêng trong những cây đá, nhũ đá sẽ truyền cho các tín đồ niềm tin, tăng thêm sức mạnh cho mỗi người

Người xưa đã để lại tượng bà Nam Hải Quán Thế Âm bồ tát hiện đặt trên bệ thờ Phật ở động Hương Tích Theo bài ký: "Linh quang vô cực linh nghiêm bảo tượng ký" khắc đá ở động Hương Tích thì từ trước ở động đã có một tòa tượng Phật bằng đồng, đến năm Bính Ngọ gặp nạn binh hỏa, các khí vật bằng đồng ở đây đều mất Tới năm Quí Sửu (1793) đầu niên hiệu Cảnh Thịnh triều Tây Sơn dân chúng mộ Phật ở thành Thăng Long đã quyên góp tiền của tạc tượng Quan Âm bằng đá và kính cẩn rước vào động Văn bia viết vào năm Gia Long thứ năm (1806) Đây là pho tượng khá đẹp, nét chạm rắn rỏi mà thanh thoát Hình tượng Phật Bà gần gũi với người lao động Bà ngồi

ở tư thế một chân co, một chân buông, tay cầm viên ngọc minh châu, mắt khép hờ, gương mặt đôn hậu như đang thiền định.

Ngoài ra, tuyến Hương Tích còn có năm pho tượng bằng đá trắng đặt trong động chùa Tiên Theo văn bia ở núi Tiên thì tượng được làm vào năm Đinh Mùi (1907), thể hiện cảnh xum vầy của gia đình bà chúa Ba sau bao năm gian nan, đau khổ Bà chúa Ba ngồi giữa; phía sau là bố, mẹ; phía trước là hai chị Chị cả Diệu Thanh cưỡi con sư tử xanh, chị hai Diệu Âm cưỡi con voi trắng Dựa vào Phật thoại bà chúa Ba, những người thợ Kiện Khê (Hà Nam) đã tạo nên những tác phẩm nghệ thuật trên Do vậy, đến với Hương Sơn là cuộc hành hương vào nơi tu hành của bà chúa Ba Vào Hương Sơn là vào cõi Phật nên phải xử sự theo cách ứng xử của các tín đồ đạo Phật Người đi kẻ lại, gặp nhau chào hỏi, câu cửa miệng là Nam Mô A di đà Phật Trong cách nói dân gian, người ta bảo đi chùa Hương, ít ai nói đi du lịch Hương Sơn

Đạo Phật đã ngấm vào lòng người, khẳng định vị trí ở Hương Sơn mà hệ quả là được triển khai trong một không gian ba tuyến, với hệ thống chùa chiền, tượng đài có nhà sư trụ trì, làm công việc truyền đạo và hành lễ, dẫn tới các sinh hoạt cũng mang đậm phong cách nhà Phật Người Việt phần nhiều theo đạo Phật thì việc hàng năm đông người đi hội cũng là điều dễ hiểu, tạo nên sắc thái một mùa hội chùa (hội tôn giáo) ở đất Hương Sơn

Văn hóa dân gian thể hiện những nội dung dân tộc Tư tưởng của một tộc người có thể tìm thấy qua nền văn hóa đó.Nếu như ở một làng Việt, tam giáo Nho, Phật, Đạo đồng hành phát triển thì ở Hương Sơn, đạo Nho biểu hiện tư tưởng của giai cấp thống trị thời phong kiến mà cốt lõi là tam cương, ngũ thường không tìm được chỗ đứng Đất hội Hương Sơn không dễ gì chấp nhận tính gia trưởng, trọng nam khinh nữ, sự phân chia đẳng cấp của Nho giáo, nên vắng bặt văn chỉ thờ Khổng Tử Đạo giáo ngoại lai mà biểu hiện của nó là thờ Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu, Thái Thượng Lão Quân cũng không được chuộng như ở một số nơi khác Như bà chúa thơ nôm Hồ Xuân Hương đã cảm tác "Người quen cõi Phật chen chân xọc, Kẻ lạ bầu tiên mỏi mắt dòm", bởi có cảnh, có người có không khí hội nên ai cũng thích thú cuộc chơi núi của mình

Cuộc leo núi ấy tạo ra trong con người tâm lý kỳ vọng, muốn vươn lên đến cái đỉnh của cái đẹp (nơi ấy là hang động) Và, sự kỳ vọng cái đẹp hẳn sẽ làm con người thêm phần sảng khoái tin yêu cuộc đời này.Và ở chốn bồng lai tiên cảnh này, con người lại thể hiện khát vọng rất thực của cuộc đời, cầu mong sự sinh sôi nảy nở, ước mong cuộc sống đầy đủ Nhà nông cầu mong mình làm ruộng gạo vun lên thành đụn gạo trắng như ngọc, người buôn bán mong sao có lẽ, có lời, tiền của như cây vàng, cây bạc Ai muốn con trai thì xoa đầu núi cậu, ai ước con gái thì xoa đầu núi cô Còn người bệnh thì tin rằng những giọt nước rớt tí tách từ bầu sữa tiên (vú mẹ) sẽ trợ thêm sức mạnh cho

người mau khỏe… Đó thực là những tín ngưỡng của người lao động Nơi đây không có chỗ cho những ai cầu vinh hoa danh vọng, chức tước, quyền hành.

Hương Sơn là đất Phật Phần nhiều người đi chiêm ngưỡng thiên nhiên và lễ Phật thường ưa phong thái tĩnh nên những gì thái quá đều bất cập Vì thế, hội chùa nhộn nhịp mà không náo nhiệt

Thông thường các tín đồ đạo Phật vào chùa Hương đi thành đoàn Sau lễ Phật, các vãi thường ở một nơi và nhóm dậy hình thức sinh hoạt vui là hát chèo đò Hát chèo đò được thực hiện ở bất cứ chỗ nào, đông vui hơn cả là ở sân chùa, sân nhà tổ Các vãi có giọng hay đứng dậy làm động tác như chèo đò và hát những đoạn văn trên sáu dưới tám liên quan đến tích nhà Phật gọi là kể hạnh Các vãi già nghe hát, chắp tay thành kính và xướng lại lời con hát như thể thức hát - hò Đây là một sinh hoạt rất được các vãi hâm

mộ Khi ấy, những đoàn tín đồ theo tín ngưỡng Tam Phủ, Tứ Phủ đến lễ các Thánh Mẫu ở các đền, điện thờ, như điện trước chùa Giải Oan, điện Cô gần động Tuyết Sơn, đền Mắc Võng thờ bà Chúa Thượng Ngàn ở những nơi này thường có hầu bóng kèm theo múa Rồi hát văn Thầy cung văn hát có trống chầu, bộ nhạc cụ đàn, sáo, nhị, hồ dân tộc phụ trợ Lời hát văn nhiều chỗ khó hiểu nhưng nhịp điệu hát lại luyến láy, gợi cảm, ăn nhập với nhạc cụ dân tộc Tín ngưỡng Tam Phủ, Tứ Phủ và các lễ thức kèm theo là một vấn đề lý thú đang được giới nghiên cứu văn hóa dân gian quan tâm luận giải

II Khảo sát thực tế môi trường ở chùa Hương mùa lễ hội.

Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên

Môi trường theo nghĩa rộng là tất cả các nhân tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho sự sinh sống, sản xuất của con người, như tài nguyên thiên nhiên, không khí, đất, nước, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội Tóm lại, môi trường là tất cả những gì có xung quanh ta, cho ta cơ sở để sống và phát triển

Môi trường sống của con người theo chức năng được chia thành các loại:

Môi trường tự nhiên bao gồm các nhân tố thiên nhiên như vật lý, hoá học, sinh học,

tồn tại ngoài ý muốn của con người, nhưng cũng ít nhiều chịu tác động của con người

Đó là ánh sáng mặt trời, núi sông, biển cả, không khí, động, thực vật, đất, nước Môi trường tự nhiên cho ta không khí để thở, đất để xây dựng nhà cửa, trồng cấy, chăn nuôi, cung cấp cho con người các loại tài nguyên khoáng sản cần cho sản xuất, tiêu thụ và là nơi chứa đựng, đồng hoá các chất thải, cung cấp cho ta cảnh đẹp để giải trí, làm cho cuộc sống con người thêm phong phú

Môi trường xã hội là tổng thể các quan hệ giữa người với người Đó là những luật lệ,

thể chế, cam kết, quy định, ước định ở các cấp khác nhau như: Liên Hợp Quốc, Hiệp hội các nước, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ quan, làng xã, họ tộc, gia đình, tổ nhóm, các tổ chức tôn giáo, tổ chức đoàn thể, Môi trường xã hội định hướng hoạt động của con người theo một khuôn khổ nhất định, tạo nên sức mạnh tập thể thxuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của con người khác với các sinh vật khác

Môi trường có các chức năng cơ bản sau:

- Môi trường là không gian sống của con người và các loài sinh vật

- Môi trường là nơi cung cấp tài nguyên cần thiết cho cuộc sống và hoạt động sản xuất của con người

- Môi trường là nơi chứa đựng các chất phế thải do con người tạo ra trong cuộc sống

và hoạt động sản xuất của mình

- Môi trường là nơi giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con người và sinh vật trên trái đất

- Môi trường là nơi lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người

Con người luôn cần một khoảng không gian dành cho nhà ở, sản xuất lương thực

và tái tạo môi trường Con người có thể gia tăng không gian sống cần thiết cho mình bằng việc khai thác và chuyển đổi chức năng sử dụng của các loại không gian khác như khai hoang, phá rừng, cải tạo các vùng đất và nước mới Việc khai thác quá mức không gian và các dạng tài nguyên thiên nhiên có thể làm cho chất lượng không gian sống mất

đi khả năng tự phục hồi

1.Tác động của môi trường đến du lịch

Quần thể Hương Sơn được coi là một đại kỳ

quan của đất nước Tổng thể thắng cảnh chùa Hương

là biểu hiện của sự hòa hợp tự nhiên giữa tôn giáo và

tín ngưỡng dân gian Tuy du khách đến chùa Hương

có nhiều mục đích khác nhau nhưng mục đích tích

cực nhất là đến chùa Hương đồng nghĩa đến với cái

đẹp Điều đó đã phản ánh sự khao khát của con ngưòi

hướng tới cái đẹp để tự hoàn thiện bản thân mình

Yếu tố này tạo nên sắc thái văn hóa du lịch của chùa

Hương Trước hết phải ghi nhận chùa Hương là một

danh thắng nổi tiếng Tạo hóa khéo bày đặt ở vùng này những dãy núi đá gồ ghề bên cạnh sự mềm mại của các dòng suối Màu sắc xám đanh, già dặn, dãi dầu của đá trơ ra bên màu xanh non tơ của cây lá Quần thể núi non tạo ra những dáng hình kỳ thú Dáng núi tựa hai con rồng đá tranh hòn Ngọc ốc ở cánh đồng Đục Khê Núi nổi trên cánh

đồng nước ở gần đền Trình tạo thành hình bốn con vật (rồng, sư tử, rùa, phượng) linh thiêng trong tâm thức người Việt Lại có núi ông Sư và Vãi, núi Mâm Xôi, núi Con Gà Tuyến Tuyết Sơn có dãy núi như chiếc thuyền rồng, như đầu sư tử.

Sự hấp dẫn của Hương Sơn không chỉ ở bề ngoài, mà còn ở bên trong Đó là vẻ đẹp sâu lắng, giàu triết lý dân gian của các hang động Du khách đến chùa Hương có cái thú ngồi thuyền chiêm ngưỡng bầu trời, cảnh bụt, khoái cảm nhìn sông ngắm núi như thấy một góc của non sông đất nước vừa thơ, vừa thực thu gọn trong tầm mắt và cũng ảo huyền như lạc vào cõi bồng lai tiên cảnh Sau đấy là thú vui trèo núi, thật dân

dã trong tay cây gậy lụi, cứ theo con đường núi lấm tấm hoa dại, lây lan thơm gợi mùi hoài cổ, lạ lẫm một dáng cây, thoảng nghe tiếng chim rừng, uống một bát chè lão mai,

ăn một quả mơ đặc sản của Hương Sơn, thật như ngỡ mình đang thoát thực để tận hưởng đến viên mãn cái đẹp của thiên nhiên đất nước, để thêm yêu cuộc đời

Hang động ở Hương Sơn là yếu tố cấu thành quan trọng để quần thể Hương Sơn trở thành danh thắng nổi tiếng Đây là một hình thức bắt nguồn từ thời kỳ tối cổ của loài người, dần dần hình thức này hội nhập với tôn giáo thích ứng để biến thành một miền thánh địa Hiện nay cả người Kinh và người miền núi cũng còn sử dụng nhiều hang làm chùa - như nhiều chùa Mường, rồi chùa Bà Đen (Tây Ninh), chùa Non Nước (Đà Nẵng) Cả ba tuyến du lịch (Hương Tích, Long Vân, Tuyết Sơn) đều khai thác các vị trí động đá để thu hút khách Ven suối có hang Sơn Thủy Hữu Tình, hang Long Vân, hang Cá Trên núi có hang Hồng Sơn, hang Sũng Sàm, hang Trú Quân, có động Tiên, động Tuyết Sơn, động Hương Tích ở Hương Sơn thường chùa đi liền với hang, hay gọi đúng tên là chùa hang (chùa ở trong hang) như chùa Tuyết Sơn, chùa Cá, chùa Cây Khế, chùa Hinh Bồng, chùa Tiên, chùa Giải Oan Trong tất cả các hang động, nổi bật hơn cả là động Hương Tích và động Tuyết Sơn

Chù

a Hinh Bồng

Oan

Động Hương Tích

Động Hương Tích đã to lại rộng Người xưa coi động Hương Tích là miệng con rồng Theo quan niệm dân gian, đã đi chùa Hương mà chưa tới động Hương Tích coi như chưa tới chùa Hương Du khách đến Hương Tích lặng người chiêm ngưỡng những nhũ đá - những tác phẩm tuyệt mỹ mà tạo hóa phải thầm lặng hàng triệu năm bồi hoàn mới thành khối, thành hình lạ lùng đến thế Bởi vậy vào năm Canh Dần (1770) Tĩnh Đô vương Trịnh Sâm, người có tài văn chương tuần thú qua vùng Hương Sơn, đề thơ ở động chùa Tiên, sau lên thăm động Hương Tích đã đặt bút cho khắc năm chữ: "Nam thiên đệ nhất động" (động đẹp nhất trời Nam) Điều đó, chứng tỏ không phải ngày hôm nay mà cách đây hơn hai thế kỷ non nước Hương Sơn đã nổi tiếng

Sau động Hương Tích là động Tuyết Sơn Động này Phan Huy Chú đã từng giới thiệu trong sách Lịch triều hiến chương loại chí: "Tuyết Sơn ở huyện Hoài An, có nhiều lớp núi cao, trong núi có động rất đẹp Trong động có nhũ đá nhủ xuống, trùng trập hiện ra, coi như vảy rồng Trên ngọn núi có tượng phật bằng đá, lại có những cây thông mọc từng hàng, coi như một dãy tán Cảnh trí xanh tốt, âm u" Chỗ nhũ đá như ổ rồng được đặt tên là động Ngọc Long Chúa Trịnh Sâm đã thăm thú nơi này, cảm tác hai bài thơ (một Hán, một Nôm) tạc đề ở cửa động Chùa Tuyết được xác lập vào năm Giáp Tuất (1694) do bà Quận phu nhân Hoàng Ngọc Hương bỏ tiền ra tu chỉnh Bia Chính Hòa năm 24 (1703) ở chùa Tuyết có ghi về việc này

Không phải ngẫu nhiên các bậc tao nhân mặc khách của nhiều thời đã tìm đến Hương Sơn và để lại nhiều bài thơ hay, lắng sâu trong trái tim bạn đọc, sống mãi với thời gian, góp tiếng nói đưa Hương Sơn trở thành danh thắng không của một vùng mà của cả nước Cũng không phải ngẫu nhiên, ca dao - tâm tư tình cảm của người lao động

- được sưu tầm ở Hương Sơn, lại dành nhiều câu ca ngợi vẻ đẹp của Hương Sơn như thế

Hương Sơn không chỉ hấp dẫn du khách ở vẻ đẹp thiên tạo, nơi đây còn giữ lại dấu tích văn hóa của nhiều giai đoạn lịch sử Đó là những sản phẩm vô giá kết tinh tài năng trí tuệ, tâm tư tình cảm của nhân dân lao động, phản ánh tư tưởng của các thời đại

Cho tới hôm nay không kể những tầng văn hóa (ốc, đá, xương thú) của người nguyên thủy phát hiện ở hang Sũng Sàm (tuyến Long Vân) có niên đại trên một vạn năm mang truyền thống đá cuội, gạch nối văn hóa

Hòa Bình và văn hóa Bắc Sơn thì cổ vật ghi niên

đại sớm nhất ở Hương Sơn là quả chuông đồng có

tên là "Bảo Đài Hương Tích Sơn hồng chung"

Chuông cao 1m24, đường kính đáy 0,63m, thân

chuông có sáu vú lồi chia ra ở bốn góc, hai góc đối

xứng, mỗi góc hai vú Xung quanh mỗi vú là những

chấm tròn tạo nên sự khác biệt so với chuông cùng

thời Niên đại ghi trên chuông là thời hậu Lê Dựa

vào tên tự, địa chỉ những người cúng tiến chạm

khắc trên chuông được biết ở thời ấy danh thắng

chùa Hương đã lan tỏa khắp xứ Bắc Kỳ nên nhiều

nội cung, phó tướng, đề đốc, quận phu nhân và

các tín thí ở đồng quê đã góp công của đúc nên chiếc chuông này Đây là quả chuông khá đẹp hiện treo ở trong động Hương Tích có niên đại Cảnh Hưng 27 tức năm 1766 Đáng lưu ý là quả chuông đúc thời Tây Sơn niên hiệu Cảnh Thịnh nhị niên (1793) trước treo trong động Hương Tích, nay treo ở nhà tổ chùa Thiên Trù Văn khắc trên chuông cho biết công lao của nhà sư tự Hải Viên đã đi phổ khuyết thập phương đúc nên quả chuông này Chuông cao 1m02, đường kính đáy là 0,56m Thân chuông có gờ chia làm bốn múi Bốn góc nổi bốn vú chuông, xung quanh vú là hạt tròn trông như hình bông cúc Chuông chùa như khí cụ tụ linh khí núi sông và phát tiếng ngân vang vọng như những đợt mưa thấm nhuần vào chúng sinh

Ngoài giá trị của tượng Phật như đã nói ở phần trên thì ở chùa Hương cổ vật bằng

đá khá nhiều Điển hình là bia đá Loạt bia dẹt, bia trụ (tứ trụ, lục trụ ), bia ma nhai (bia mài khắc trên vách đá) theo thống kế sơ bộ có khoảng 60 đơn vị Trong đó bia có niên đại sớm nhất là bia Thiên Trù tự bi ký hiện dựng ở nhà bia trên đường từ bến Thiên Trù vào chùa Bia có niên đại Chính Hòa thứ bảy (1686) Nhờ bia này người đời sau biết được thời ấy hòa thượng Viên Quang "một lòng thanh khiết, tinh thông tam bảo, trong tu sửa động báu Hương Tích, ngoài mở Phật cảnh Thiên Trù"

Đây là tấm bia đá lớn, diềm bia được người nghệ sĩ chạm đẽo công phu, các nét chạm bay bướm mà khỏe khoắn đưa được hơi thở của cuộc sống dân dã lên mặt bia qua hình tượng các con vật như voi, cua, trâu, vịt rất có giá trị phản ánh tư tưởng của đương thời Ít nhiều có giá trị nghệ thuật là bệ đá đặt trước điện thờ Phật ở động Hương Tích thuộc loại hình nghệ thuật thời Lê - Trịnh do hai vương phủ Nguyễn Hữu Phước -

+ Đề cao môi trường: Việc phát triển các cơ sở du lịch được thiết kế tốt có thể đề cao giá trị các cảnh quan

+ Cải thiện hạ tầng cơ sở: Các cơ sở hạ tầng của địa phương như sân bay, đường sá,

hệ thống cấp thoát nước, xử lý chất thải, thông tin liên lạc có thể được cải thiện thông qua hoạt động du lịch

+ Tăng cường hiểu biết về môi trường của cộng đồng địa phương thông qua việc trao đổi và học tập với du khách

Mặt tiêu cực:

+ Ảnh hưởng tới nhu cầu và chất lượng nước: Du lịch là ngành công nghiệp tiêu thụ nước nhiều, thậm chí tiêu hao nguồn nước sinh hoạt hơn cả nhu cầu nước sinh hoạt của địa phương

+ Nước thải: Nếu như không có hệ thống thu gom nước thải cho khách sạn, nhà hàng thì nước thải sẽ ngấm xuống bồn nước ngầm hoặc các thuỷ vực lân cận (sông, hồ, biển), làm lan truyền nhiều loại dịch bệnh như giun sán, đường ruột, bệnh ngoài da, bệnh mắt hoặc làm ô nhiễm các thuỷ vực gây hại cho cảnh quan và nuôi trồng thủy sản

+ Rác thải: Vứt rác thải bừa bãi là vấn đề chung của mọi khu du lịch Đây là nguyên nhân gây mất cảnh quan, mất vệ sinh, ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng và nảy sinh xung đột xã hội

+ Ô nhiễm không khí: Tuy được coi là ngành "công nghiệp không khói", nhưng du lịch có thể gây ô nhiễm khí thông qua phát xả khí thải động cơ xe máy và tàu thuyền, đặc biệt là ở các trọng điểm và trục giao thông chính, gây hại cho cây cối, động vật hoang dại và các công trình xây dựng bằng đá vôi và bê tông

+ Năng lượng: Tiêu thụ năng lượng trong khu du lịch thường không hiệu quả và lãng phí

+ Ô nhiễm tiếng ồn: Tiếng ồn từ các phương tiện giao thông và du khách có thể gây phiền hà cho cư dân địa phương và các du khách khác kể cả động vật hoang dại + Ô nhiễm phong cảnh: Ô nhiễm phong cảnh có thể được gây ra do khách sạn nhà hàng có kiến trúc xấu xí thô kệch, vật liệu ốp lát không phù hợp, bố trí các dịch vụ thiếu khoa học, sử dụng quá nhiều phương tiện quảng cáo nhất là các phương tiện xấu

xí, dây điện, cột điện tràn lan, bảo dưỡng kém đối với các công trình xây dựng và cảnh quan Phát triển du lịch hỗn độn, pha tạp, lộn xộn là một trong những hoạt động gây suy thoái môi trường tệ hại nhất

+ Làm nhiễu loạn sinh thái: Việc phát triển hoạt động du lịch thiếu kiểm soát có thể tác động lên đất (xói mòn, trượt lở), làm biến động các nơi cư trú, đe dọa các loài động thực vật hoang dại (tiếng ồn, săn bắt, cung ứng thịt thú rừng, thú nhồi bông, côn trùng ) Xây dựng đường giao thông và khu cắm trại gây cản trở động vật hoang dại di chuyển tìm mồi, kết đôi hoặc sinh sản, phá hoại rạn san hô do khai thác mẫu vật, cá cảnh hoặc neo đậu tàu thuyền

3 Thực tế môi trường ở chùa Hương mùa lễ hội.

a/ Những kết quả đã đạt được

Hàng năm, lượng khách hành hương đổ về các khu di tích, lễ hội, danh lam thắng cảnh tăng cao Như vậy, khâu tổ chức và quản lý, đặc biệt là công tác lo bảo đảm an ninh, trật tự, giữ gìn vệ sinh môi trường và bảo vệ cảnh quan cho các khu di tích, thắng cảnh càng đè nặng lên vai các ban quản lý, ban tổ chức lễ hội tại nhiều địa phương.Phát triển du lịch- dịch vụ chú ý tới hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội và vấn đề quan trọng là đảm bảo an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn Qua đó, đảm bảo sự an toàn cho khách khi đến tham quan chùa Hương Kết hợp phát triển du lịch đồng nghĩa là đi kèm với bảo vệ cảnh quan di tích lịch sử, bảo vệ môi trường sinh thái, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa Vì vậy, mỗi năm xã phối hợp với Sở Du lịch

mở từ 2-3 lớp tập huấn về Luật Bảo vệ di sản văn hóa cho cán bộ và nhân dân trong xã, tập huấn về nghiệp vụ du lịch, thái độ đón tiếp phục vụ khách trong mùa lễ hội Phát

triển du lịch- dịch vụ phải toàn diện, lâu bền và đạt hiệu quả kinh tế cao, theo hướng khai thác những tiềm năng sẵn có của địa phương.

Để phục vụ tốt hơn trong mùa hội, năm 2007 tỉnh Hà Tây đã đầu tư gần 90 tỷ đồng vào hàng loạt công trình nâng cấp, cơi nới, xây mới cầu, cống, các tuyến đường và trong khu vực thắng cảnh Trong đó có hơn 63 tỷ cho các dự án bên ngoài khu du lịch bao gồm: Khánh thành, thông xe cầu Tế Tiêu, nâng cấp và mở rộng đường và kè Đốc Tín, xây dựng mới cầu Hội Xá, đổ nhựa apphan cầu Đục Khê… đặc biệt là đoạn từ chùa Thiên Trù lên động Hương Tích, đoạn từ Dốc Tín đến cầu Hội, đường từ bến Trò đến nhà Bia – cổng Nam Thiên Môn đều được mở rộng thêm, khách hành hương trảy hội chùa Hương sẽ không còn lo ngại vì cảnh đùn đẩy, chen lấn Cùng với đó là 16 tỷ

306 triệu đồng đầu tư cho các công trình nằm trong khu du lịch bao gồm: Xây bờ trái bến Yến, trồng cây tạo môi trường xanh, sạch, đẹp; san lấp, quy hoạch mặt bằng cho các hoạt động dịch vụ, xây dựng các trạm kiểm soát vé thắng cảnh, các khu vệ sinh công cộng; cải tạo một số tuyến đường lên các ga cáp treo, lên các chùa, nhà khách… Bên cạnh đó, dự án cải tạo suối Yến đã được ngành Du lịch đầu tư 35,1 tỷ đồng để mở rộng; các tuyến lẻ như: Long Vân, Tuyết Sơn, Thanh Sơn -Hương Đài đã được nạo vét

và mở rộng lòng suối để du khách đi lại được thuận lợi và tăng thêm vẻ đẹp cho dòng suối Yến

Công tác tuyên truyền, giáo dục, bồi dưỡng kiến thức về du lịch, giao thông, an ninh trật tự… cho nhân dân khu vực cũng đã được các ngành phối hợp với địa phương

tổ chức tốt Phương án bảo vệ An ninh chính trị, an toàn xã hội Lễ hội Chùa Hương cũng đã được Sở Công an phê duyệt…

Mùa lễ hội Chùa Hương năm 2007 có nhiều thay đổi sau những đợt trùng tu của khu di tích: Con đường từ nhà Bia tới cổng Nam Thiên Môn đã được hoàn thiện rất đẹp Nhiều động, chùa trong cả quần thể được trùng tu, cải tạo Các lòng động và sân cũng được xây kè chắc chắn Các pho tượng Phật Thích Ca, Bồ Tát, Tổ sư được tu lý theo đúng phương pháp cổ truyền công phu Quan trọng nhất là hệ thống lưới điện đã vào đến lòng động Hương Tích, thay thế cho điện phát máy , đảm bảo đủ ánh sáng cho

du khách hành lễ Phần lớn kinh phí dành để tôn tạo, tu sửa trùng tu chùa Hương đều

do sự đóng góp công đức của các Phật tử và nhân dân địa phương

Để nâng cao chất lượng phục vụ và đảm bảo an toàn cho du khách trẩy hội, hệ thống cáp treo đã được Công ty cổ phần Du lịch vận tải Hương Sơn đầu tư 1.500 tỷ đồng hoàn thành xong việc bảo trì và nâng cấp cơ sở hạ tầng để phục vụ tốt du khách

Để phục vụ khách hành hương, hệ thống cáp treo Hương Tích hoạt động từ 4 giờ 30 đến 20 giờ Đặc biệt, cầu Vân Đình (Ứng Hòa) nằm trên quốc lộ 21B (tuyến đường chính từ TP Hà Đông đi Chùa Hương) đã cơ bản hoàn thiện và thông cầu trước Tết

Mậu Tý, đảm bảo sự thông thoáng cho đi lại trên tuyến

đường này.Hệ thống đường bộ từ khu vực chùa Thiên

Trù ra vào các hang động trong quần thể di tích thắng

cảnh Hương Sơn cũng được đầu tư thêm 10 tỷ đồng để

mở rộng, giúp du khách đi lại thuận tiện Tuy nhiên,

Ban tổ chức cũng thông báo nhiều dịch vụ trong mùa

lễ hội năm nay tăng giá từ 10 đến 50% như vé cáp treo,

vé thắng cảnh, vé đò đến các loại đồ ăn thức uống, nhà

trọ

Để đáp ứng nhu cầu đi lại của du khách, năm 2008 Ban Tổ chức lễ hội đã cấp thêm thuyền, đò chở khách Có khoảng 3600 đò lớn, nhỏ được đánh số để phục vụ du khách trên suối Yến đều được đăng kiểm và gắn biển số, quy định tải trọng, 100% người lái

đò đều được tập huấn để đảm bảo an toàn và phục vụ tốt du khách; hành lang ATGT khu vực xã Hương Sơn đã cơ bản thông thoáng

Đặc biệt Ban Tổ chức Lễ hội có những qui định nghiêm ngặt về an toàn vệ sinh thực phẩm trong mùa lễ hội, nên nhìn chung du khách cũng yên tâm hơn Bên cạnh đó, xác định việc giữ gìn ANTT trong lễ hội, tạo sự bình yên cho du khách là vấn đề quan trọng hàng đầu, huyện đã phối hợp chặt chẽ với Công an tỉnh, chỉ đạo Công an huyện xây dựng kế hoạch phục vụ lễ hội khá kỹ lưỡng Công an huyện Mỹ Đức đã thành lập

tổ công tác vào nắm tình hình ở chùa Hương, phối hợp với xã Hương Sơn tuyên truyền, vận động nhân dân chấp hành các quy định của pháp luật và làm tốt công tác ANTT phục vụ du khách, vừa rà soát, truy quét các đối tượng trộm cắp, móc túi Công tác đảm bảo an toàn giao thông cho du khách trong khu vực cũng được tăng cường Huyện đã thông báo cấm các loại xe công nông, xe lam không được phép lưu hành trong khu vực lễ hội và đồng ý cho phép xã Hương Sơn cho một DN có xe chạy điện vào phục vụ

du khách từ Đục Khê đến bến Yến DN kinh doanh và vận hành cáp treo cũng đầu tư thêm 12 ca bin nâng tổng số ca bin cáp treo lên 33 chiếc, phục vụ du khách nhanh

chóng, thuận lợi Để tránh lộn xộn trong khu vực dịch vụ hàng quán, huyện đã quy hoạch các điểm dịch vụ hàng quán với phương châm không để ảnh hưởng đến cảnh quan môi trường và không lấn chiếm hành lang trên tuyến Hiện nay, Ban Quản lý di tích và thắng cảnh Hương Sơn đã ký hợp đồng với Công ty Quản lý môi trường khu vực Hương Sơn thường xuyên thu gom rác thải trên các tuyến và lòng suối, đồng thời

tổ chức chôn lấp rác vào các điểm đã quy hoạch theo quy định

Đối với nhiều phật tử, về với chùa Hương là về với cõi Phật để cầu cho quốc thái dân an, cầu cho một năm an lành, hạnh phúc, an khang thịnh vượng cho nhà nhà, người người Tới chùa Hương, du khách được vãn cảnh chùa, được tham quan những hang động, những thắng cảnh, tạm quên đi bao lo toan để tâm hồn được thanh thản nơi cõi phật

So với mùa lễ hội năm 2007, mùa lễ hội năm 2008 được chuẩn bị kỹ lưỡng và ngay từ tháng 10-2007, UBND huyện Mỹ Đức đã thành lập xong Ban Chỉ đạo, BTC lễ hội chùa Hương năm 2008 với đầy đủ các tiểu ban, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến công tác đầu tư cơ sở hạ tầng và đảm bảo an ninh UBND huyện đã cấp kinh phí hơn 7

tỷ đồng nâng cấp, mở rộng bến Trình (120m), đường lên xuống từ Thiên Trù lên động Hương Tích (915m), xây dựng 3 công trình vệ sinh tự hoại, 3 trạm công an trên lộ trình hành hương Ban quản lý đầu tư chùa Hương cũng đang hoàn thành tuyến đường từ bến Trò lên sân Thiên Trù

Tuy nhiên, vấn đề khiến BTC băn khoăn và là thực trạng tái diễn hàng năm, đó là công tác đảm bảo ANTT, chống mê tín dị đoan, vệ sinh môi trường Ông Lê Văn Sang, Phó Chủ tịch UBND huyện Mỹ Đức, Trưởng BTC Lễ hội chùa Hương năm 2008 cho biết: Chúng tôi đã phối hợp với CA tỉnh, CAH Mỹ Đức lên phương án đảm bảo tuyệt đối an toàn ANTT, bố trí 100 cán bộ cảnh sát ứng trực 24/24h trên tất cả các tuyến nhằm tạo mọi thuận lợi cho du khách thập phương, tiến tới giảm thiểu và triệt

tiêu tình trạng kẻ gian móc túi, gây lộn xộn trong những ngày cao điểm lễ hội Bên cạnh đó, hệ thống hàng quán dịch vụ được bố trí ngăn nắp, thông thoáng hơn Quy hoạch dịch vụ trong khoảng sân từ nhà bia đến Nam Thiên Môn được mở rộng ra 20m, thay vì 10m để tăng hiệu quả diện tích sử dụng Dọc tuyến Thiên Trù lên động Hương Tích,chúng tôi bắt buộc hạn chế dịch vụ hàng quán, kiên quyết thực hiện đúng mốc giới, đặc biệt trước cổng động Hương Tích sẽ không bố trí hàng quán, tạo điều kiện cho

du khách ra vào thuận lợi

Một vấn đề khác thường xuyên xảy ra tại các lễ hội mùa xuân là công tác vệ sinh môi trường Công tác giữ gìn ANTT và bảo vệ, làm sạch môi trường Chùa Hương sẽ luôn được coi trọng nhất: Lực lượng bảo vệ địa phương được tăng cường Mỗi chủ đò đều phải có biển ghi tên, số hiệu đeo trước ngực Trong trường hợp chủ đò có hành vi bắt chẹt khách thì khách chỉ cần nhớ tên, biển hiệu, báo với bất cứ ai trong BTC thì chủ

đò đó sẽ bị xử lý nghiêm và phải bồi thường cho khách đi đò Để giữ sạch môi trường dòng suối Yến trên mỗi thuyền đều có 1 sọt rác, không để tình trạng vứt rác bừa bãi xuống dòng suối Mọi hành vi đổ rác xuống suối Yến của các cửa hàng ven bờ đều sẽ

bị xử phạt nặng Đò chở khách nào mà không có sọt rác để khách phải vứt rác xuống nước sẽ bị phạt 50 ngàn đồng/lần

Để phục vụ mùa lễ hội chùa Hương năm 2008, suối Yến đã được nạo vét sạch sẽ; đội công nhân thu gom được bố trí suốt dọc các tuyến để thu gom rác thải nhanh và sạch hơn Nhưng theo BTC, hoạt động tuyên truyền, nâng cao ý thức của khách hành hương cần được đẩy mạnh và cần có chế tài xử phạt nặng nếu du khách cố tình vứt rác,

vi phạm di tích Suốt các tuyến hành hương, các bảng, biển tuyên truyền thực hiện nếp sống văn minh, lịch sự đối với du khách và nhân dân địa phương đã được lắp đặt ở các

vị trí bắt mắt, hy vọng khách thập phương sẽ ý thức hơn trong việc bảo vệ, gìn giữ di tích, sạch đẹp

Tất nhiên, với sự đầu tư và chuẩn bị như thế, cộng với việc giá cả tăng, chắc chắn, mùa lễ hội năm 2008, giá vé thắng cảnh, phí đò ở các tuyến trong khu di tích, thắng cảnh Hương Sơn sẽ tăng Theo quyết định của UBND tỉnh Hà Tây về việc điều chỉnh, sửa đổi, bổ sung, ban hành thu và quản lý sử dụng một số loại phí trên địa bàn tỉnh, trong đó có danh lam thắng cảnh chùa Hương, sẽ áp dụng mức giá vé cả với du khách trong và ngoài nước: Đối với người lớn, điều chỉnh từ 22.500 đồng/lần/người lên mức 29.500 đồng/lần/người; đối với trẻ em, điều chỉnh từ mức 11.250 đồng/lần/người lên mức 14.500 đồng/lần/người

Mức quy định trên chưa bao gồm phí bảo hiểm 500 đồng/lần/người Tuyến Hương Tích, điều chỉnh từ mức 20.000 đồng/người/2 lượt (vào, ra) lên mức 25.000 đồng/người/2 lượt (vào, ra); tuyến đi Long Vân điều chỉnh từ mức 10.000 đồng/người/2

lượt (vào, ra) lên mức 15.000 đồng/người/2 lượt (vào, ra); tuyến Tuyết Sơn điều chỉnh

từ mức 10.000 đồng/người/2 lượt (vào, ra) lên mức 15.000 đồng/người/2 lượt (vào, ra) Điều này đồng nghĩa với công tác quản lý, tổ chức, chống thất thoát vé phải đặt lên hàng đầu Bởi tăng giá vé thắng cảnh, phí đò song chất lượng tổ chức, quản lý không tốt hơn, thì thành công của lễ hội dài nhất nước luôn tiếp đón khoảng 1 triệu du khách hành hương mỗi năm, sẽ khó trọn vẹn

Mùa lễ hội chùa Hương 2008 đã ghi nhận những nét mới từ công tác tổ chức của BTC lễ hội chùa Hương như: quy hoạch lại các điểm dịch vụ, hàng quán và đầu tư kinh phí để phục vụ sửa chữa cơ sở hạ tầng Tuyến đường lên động chính đã được mở rộng thêm, những đoạn đường cao, nguy hiểm được đổ bê tông có lan can bảo vệ Dọc đường vào suối Yến cứ 500 mét lại có một biển báo, nhắc nhở du khách bảo vệ môi trường, niêm yết giá vé và cảnh báo du khách cẩn thận Công tác vệ sinh môi trường đã được tăng cường, đặc biệt an ninh mùa lễ hội cũng được thắt chặt hơn

Các biển báo nhắc nhở dọc bờ suối Yến

Để nâng cao chất lượng dịch vụ phục vụ du khách trong 3 tháng diễn ra lễ hội, xã thường xuyên phối hợp với Sở GT-VT tập huấn về Luật Giao thông đường thủy cho lái đò; phát triển rộng mạng lưới bưu chính viễn thông Để dịch vụ du lịch phát triển, xã luôn tạo mọi điều kiện và khuyến khích các hộ kinh doanh các mặt hàng dịch vụ, tăng cường chỉ đạo thúc đẩy phát triển các ngành nghề để tận dụng số lao động nhàn rỗi, tập trung phát triển các loại đặc sản và mang dấu ấn đặc trưng của Hương Sơn như: Sản xuất rượu mơ Hương Tích, rau sắng chùa Hương, bánh củ mài thương hiệu Chú Béo Ngoài ra, xã khuyến khích nhân dân đa dạng hóa các loại hình dịch vụ như: Kinh doanh các loại quần áo trang phục của các dân tộc trang trí với nhiều họa tiết khác nhau, các

đồ chơi dân gian để du khách có thể lựa chọn làm quà lưu niệm

Đồng thời, xã thường xuyên tập huấn về vệ sinh an toàn thực phẩm cho các chủ cửa hàng kinh doanh ăn uống để đảm bảo an toàn cho khách trong suốt thời gian diễn

ra lễ hội và mỗi năm đều tổ chức phát động Tuần lễ nước sạch cho hơn 5.000 cán bộ và