Trong khi hồ sơ vụ án trên được Bộ đội biên phòng tỉnh chuyển giao Cơ quan điều tra Công an tỉnh điều tra theo thẩm quyền thì 8 tháng sau, sáng 4/12/2015, khoảng 30 cán bộ, chiến sĩ Bộ đ
Trang 1TÁC PHẨM DỰ THI LIÊN HOAN PHÁT THANH TOÀN QUỐC NĂM 2016
Tác phẩm:
“KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TRÁI PHÉP DIỄN BIẾN PHỨC TẠP
– NAN GIẢI BÀI TOÁN XỬ LÝ”
Thể loại: Phóng sự điều tra nhiều kỳ
Thời lượng: 29’35”
Tác giả: Nguyễn Thị Nga – Nguyễn Lưu Sơn
Bút danh: Thanh Nga – Lưu Sơn
Đơn vị: Đài Phát thanh – Truyền hình tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu
Thời gian phát sóng: Tháng 9/2015 và tháng 12/2015
Trang 2KHAI THÁC KHOÁNG SẢN TRÁI PHÉP DIỄN BIẾN PHỨC TẠP –
NAN GIẢI BÀI TOÁN XỬ LÝ
Bài 1
Khai thác khoáng sản trái phép tràn lan từ trên bờ đến dưới
lòng sông
Thưa quý vị! Nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, tốc độ đô thị hóa diễn ra chóng mặt, cùng với sự ra đời ồ ạt của các khu, cụm công nghiệp đã là những tác nhân đẩy tình trạng khan hiếm nguồn vật liệu xây dựng, đặc biệt là cát xây dựng và cát san lấp tại BRVT lên đỉnh điểm Thực trạng này đã kéo theo vấn nạn khai thác trái phép các loại vật liệu san lắp, xây dựng có chiều hướng gia tăng với mức độ và tính chất ngày càng phức tạp Với nguồn lợi nhuận mang lại vô cùng lớn, từ trên bờ đến dưới lòng sông, khoáng sản đều bị lấy đi bằng những thủ đoạn hết sức tinh vi của các đối tượng
Sau 2 tháng mật phục, khoảng 1 giờ 30 phút ngày 4/4/2015, 54 cán
bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu chia làm 5 mũi đã đồng loạt đột kích vào “công trường” khai thác cát trái phép khổng lồ trên sông Mỏ Nhát (đoạn thuộc xã Phước Hòa, huyện Tân Thành) Lúc này, có
16 tàu đang tham gia hút cát trái phép Khi lực lượng Bộ đội Biên phòng xuất hiện, nhiều đối tượng tham gia khai thác cát trái phép đã manh động, chống đối, một số đối tượng khác bỏ chạy, buộc lực lượng chức năng phải
nổ súng cảnh cáo Đại tá Trần Công Hiểu – Chỉ huy trưởng Bộ đội biên phòng tỉnh cho biết, hoạt động khai thác cát nhiễm mặn trái phép trên sông
Mỏ Nhát là hoạt động có tổ chức rất chặt chẽ Những người thả lưới ven sông thực chất không phải là ngư dân chân chính mà chính là lực lượng cảnh giới tiếp tay cho các đối tượng khai thác cát lậu Sau thất bại ở trận đột kích trước tết 2015, lực lượng biên phòng phải vẽ lại sơ đồ toàn bộ khu vực, điều tra, mật phục 02 tháng trời mới có thể qua mặt được lực lượng cảnh giới khoảng 15-20 người “núp bóng” ngư dân, để đột kích vào “sào huyệt” khai thác cát lậu bắt trọn các đối tượng
Băng ghi âm
Trang 3Hành vi này là hành vi trộm cắp nên phải lén lút, tổ chức lực lượng cảnh giới Cái này báo đồng chí là quyết định đánh vụ này triển khai 7 giờ tối triển khai quân điều lực lượng 54 cán bộ chiến sĩ vừa sử dụng phương tiện của lực lượng vừa thuê phương tiện của dân là 16 chiếc, bí mật ém quân, luồng lách ém quân để lực lượng cảnh giới không phát hiện được
Trong khi hồ sơ vụ án trên được Bộ đội biên phòng tỉnh chuyển giao
Cơ quan điều tra Công an tỉnh điều tra theo thẩm quyền thì 8 tháng sau, sáng 4/12/2015, khoảng 30 cán bộ, chiến sĩ Bộ đội biên phòng tỉnh tiếp tục triệt phá thành công một vụ khai thác cát trái phép trên sông Mỏ Nhát Tang vật thu giữ gồm 6 phương tiện (2 sà lan, 4 ghe bầu) cùng nhiều đầu máy, ống bơm dùng vào việc bơm, hút cát Sông Mỏ Nhát có chiều dài 1,66km (từ rạch Ngã Tư đến cảng Đức Hạnh) Lợi dụng địa hình vắng vẻ
và kín đáo của sông Mỏ Nhát, ghe bầu từ nhiều nơi đã đổ về đây để hút cát trái phép, biến con sông này trở thành “công trường” khai thác cát lậu Ngoài “điểm nóng” sông Mỏ Nhát, Sao Mai, Cồn Ngựa - vùng biển nông, giáp ranh giữa Vũng Tàu và Cần Giờ (TP Hồ Chí Minh), có trữ lượng cát lớn cũng nằm trong “tầm ngấm” của “cát tặc” đến từ một số tỉnh miền Tây, miền Bắc Thời gian qua, lực lượng chức năng đã phát hiện, bắt giữ 5 vụ
khai thác cát trái phép ở khu vực này
Đó là những gì đang diễn ra dưới lòng sông, còn trên bờ thì nạn khai thác khoáng sản trái phép cũng đang diễn biến rất phức tạp
Từ nguồn tin báo của người dân về tình trạng bơm, hút cát trái phép trong lòng hồ Châu Pha (thuộc địa bàn 3 xã Châu Pha, Tóc Tiên và Sông Xoài - huyện Tân Thành), 7 giờ đêm 14/5/2015, sau 2 giờ theo dõi, PV Đài chúng tôi có mặt tại đây đã thấy sự xuất hiện của các đối tượng Sau vài phút trao đổi, bàn bạc, họ bắt tay thực hiện hành vi bơm, hút cát trên một phần diện tích ven hồ thuộc địa bàn xã Châu Pha Các đối tượng dùng máy xúc xới bung cát lên, sau đó bơm nước vào, rồi dùng máy bơm bơm ngược trở về phần địa giới xã Tóc Tiên Sau khi sàng lọc họ tiếp tục dùng xe chuyên chở vận chuyển đi về hướng Tóc Tiên Đến rạng sáng, các đối tượng bắt đầu rút đi
Sáng ngày 1/6/2015, chúng tôi tiếp tục quay trở lại lòng hồ Châu Pha,
Trang 4cày xới từ dưới lòng hồ lên thành những ụ lớn Bao quanh những ụ cát này
là một đường hào lớn Theo người dân ở đây, việc đào hào này nhằm ngăn
xe cơ giới của cơ quan chức năng khi vào kiểm tra Ước chừng có khoảng 2ha ven lòng hồ thuộc xã Châu Pha đã bị xới tung lên Còn phía bên kia hồ thuộc xã Tóc Tiên, cảnh quang tan hoang, khủng khiếp hơn nhiều Ông Ngô Xuân Cát – người dân thôn Tân Tiến – xã Châu Pha - huyện Tân Thành nói:
Băng ghi âm
Nó chạy suốt đêm, ảnh hưởng thì xe cuốc và máy nổ nghe chán cũng phải ngủ thôi chứ biết sao, chúng nó làm thì chính quyền can thiệp chứ mình làm gì có quyền nói được, cái này thuộc địa chính, môi trường làm việc chứ mình có quyền gì can thiệp Các cấp lãnh đạo có thẩm quyền can thiệp, làm cát này nó ảnh hưởng bụi mù liên tục ảnh hưởng đến con cái đi học, nguồn nước bơm lên làm bẩn đục dơ lắm cả hết cả khu vực này làm sao sạch được
Một số hộ dân sống gần khu vực lòng hồ cho hay, tình trạng này đã diễn ra từ những năm 2001, thời điểm đó, việc khai thác cát chỉ vào những tháng mùa khô với hình thức thủ công, nhưng thời gian gần đây, việc khai thác cát tại khu vực này bắt đầu có sự hỗ trợ của cơ giới, thiết bị máy móc, hoạt động rầm rộ hơn Trung bình mỗi ngày cứ vào 7 giờ đêm (thậm chí có ngày chỉ khoảng 4,5 giờ chiều) là máy bơm, hút cát, máy xúc hoạt động liên tục đến rạng sáng ngày hôm sau mới dừng hoạt động Đứng ngay dòng suối Mù U – ranh giới 02 xã Tóc Tiên và Châu Pha, ông Nguyễn Công Bộ
- cán bộ địa chính xã Châu Pha cho biết, các đối tượng rất tinh vi khi chọn khu vực bơm hút cát trộm nằm giáp ranh giữa xã Châu Pha và Tóc Tiên, chính quyền địa phương rất khó khăn khi muốn tiếp cận các đối tượng cũng như tiếp cận hiện trường
Băng ghi âm
Tôi nói cứ chiều tối cô bác người ta báo về thì Chủ tịch lắc đầu luôn, nên nhiều khi phức tạp lắm, tôi chỉ được quyền xử lý trên phạm vi của mình, nhưng nó đẩy qua bên đây thì đứng nhìn, chỗ đây có một con đường duy nhất đi xuống thì nó chặn đường ở đó, chúng tôi không xuống được,
Trang 5máy móc đâu có xuống được đâu, con suối này chạy thẳng xuống tới cột móc là của Châu Pha, thẳng ra là đụng hồ bên trái là của Tóc Tiên
Năm 2015, qua kiểm tra, lực lượng chức năng đã phát hiện 80 vụ khai thác khoáng sản trái phép Tuy nhiên, có thể khẳng định, con số trên chỉ là phần nổi của tảng băng
Trang 6Bài 02
Khai thác khoáng sản trái phép tràn lan - chính quyền địa phương
buông lỏng hay vượt ngoài tầm quản lý
Thưa quý vị! Đại đa số các trường hợp khai thác khoáng sản trái phép không phải do cá nhân thực hiện mà hoạt động một cách có tổ chức Các đối tượng khai thác có sự phân công, theo dõi hoạt động kiểm tra của
cơ quan chức năng, tổ chức hoạt động khai thác vào ban đêm, vào các ngày lễ, ngày nghỉ Dư luận cho rằng, có sự bảo kê cho hoạt động khai thác khoáng sản trái phép Bài 2 loạt PS “Khai thác khoáng sản trái phép
- nan giải bài toán xử lý”
Theo chỉ dẫn của người dân địa phương, chúng tôi đã tìm đến điểm
mỏ vật liệu san lấp thuộc thẩm quyền quản lý của Tổng công ty Ba Son, nằm khá sâu trong khu dân cư thưa thớt tại thôn Láng Cát, xã Tân Hải, huyện Tân Thành Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, sau 10 năm khai thác, điểm mỏ này đã hết giấy phép
Tại thời điểm chúng tôi có mặt ở điểm mỏ này, chiều ngày 13/9/2015, phía trước mắt chúng tôi là một cảnh tượng tan hoang trên một vùng rộng lớn Toàn bộ khu vực ước chừng chục ha đã bị băm nát bởi lởm chởm nhưng hố cát sau khai thác nhưng không san lấp mặt bằng Hố thì sâu khoảng 2 – 4 mét đáy trơ toàn đá tảng, hố khác lại ngập nước chẳng khác những cái hồ nước rộng lớn, nhưng hoàn toàn không có thông tin cảnh báo
gì về độ sâu và tất cả đều không được rào chắn …Một điểm đáng chú ý, mặc dù điểm mỏ vật liệu san lấp ở thôn Láng Cát của Tổng công ty Ba Son
đã hết giấy phép khai thác từ cuối năm 2013, đã có quyết định đóng cửa
mỏ nhưng theo quan sát của phóng viên chúng tôi thì từng chiếc xe tải vẫn
ì ạch ra vào lấy cát Đi sâu vào bên trong, chúng tôi mục sở thị một điểm khai thác cát với khoảng 5 đối tượng đang điều khiển những chiếc máy miệt mài hút cát từ dưới lòng đất lên Cát được đưa qua hệ thống ống nhựa loại 90mm, lên hệ thống sàng cát cao hơn 2m Cạnh đó, chiếc xe múc đang nằm chờ xúc cát lên các xe tải vào “ăn hàng” Một số người dân tại khu vực này cho hay, để tránh bị các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương phát hiện, các “cát tặc” thường chở cát đi vào các thứ bảy, chủ
Trang 7nhật, hoặc ngày lễ Người dân còn đặt vấn đề liệu chính quyền cơ sở có làm ngơ tiếp tay cho các đối tượng khai thác cát trái phép tại đây
Băng ghi âm
-Nói chung ấp chỉ quản lý con người chứ lĩnh vực đất đai thuộc địa chính chứ ấp làm gì Nhiều khi ấp vô mình nói có ăn thua gì đâu, người ta
có coi mình đâu Nhưng nhiều khi mấy anh biết mấy anh báo cũng đỡ cho chính quyền? Cũng báo nhiều lần lắm rồi chứ không phải báo một lần đó
là do mấy sếp ở trên như thế nào không biết?
- Đúng là về quản lý toản diện nhất là chính quyền, đảng chỉ về mặt đường lối thôi nhưng chính quyền phải quản lý chặt chẽ tài nguyên, đất đai
kể cả đá, cát, rừng đó là nhiệm vụ và trách nhiệm của những người đương chức Nhưng mà người dân mình chắc chưa nhận thức cát là một tài nguyên
Được biết, ngày 4/5/2015, Công ty Ba Son có văn bản gửi UBND xã Tân Hải, UBND huyện Tân Thành đề nghị phối hợp để bảo vệ đất quốc phòng Trong văn bản, Công ty Ba Son nêu rõ: Do diện tích lớn, địa hình phức tạp, lực lượng bảo vệ ít nên thường xuyên xảy ra tình trạng một số đối tượng (chủ yếu người dân địa phương) vào bơm, hút cát trong khu đất
do công ty quản lý Vì vậy, để hạn chế tình trạng trên, Công ty Ba Son đề nghị UBND xã Tân Hải, huyện Tân Thành hỗ trợ công ty trong việc bảo vệ đất quốc phòng Thế nhưng, mọi việc vẫn bình chân như vại Và liệu câu hỏi mà dư luận đặt ra về sự “làm ngơ” của chính quyền địa phương phải chăng là có thật?
Quay trở lại với vụ việc khai thác cát trái phép tại khu vực lòng hồ Châu Pha, huyện Tân Thành Trên thực tế, hoạt động khai thác cát trái phép tại khu vực lòng hồ Châu Pha đã diễn ra từ 15 năm qua Thời điểm
đó, việc khai thác cát chỉ diễn ra vào những tháng mùa khô với hình thức thủ công, nhưng thời gian gần đây, việc khai thác cát tại khu vực này đã có
sự hỗ trợ của cơ giới, thiết bị máy móc, hoạt động rầm rộ hơn Không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống của các hộ dân sinh sống ven hồ mà còn ảnh hưởng đến nguồn nước tưới tiêu của hơn 500 ha lúa, hoa màu của nông dân các xã quanh hồ Nặng nề hơn là môi trường sinh thái khu vực lòng hồ sẽ
Trang 8bị tác động xấu do bị cày xới liên tục trong thời gian dài Ông Ngô Xuân Cát – người dân thôn Tân Tiến – xã Châu Pha - huyện Tân Thành nói:
Băng ghi âm
Mùa khô thì cấp nước đồng ruộng xong thì chờ mưa xuống, làm hết mùa thu hoạch thì thôi, còn nước sinh hoạt thì phải bơm, việc khai thác cát như thế này làm nước đục ngầu lọc đến bao giờ Bây giờ mình cần nước trong để nguồn nước sạch, xủy lý càng nhanh bây giờ nước bẩn thì sao xử
lý, dầu mỡ các thứ càn dơ, xử lý sao được, ăn uống mất vệ sinh chứ đâu phải nước sạch chưa bây giờ biết làm sao Bữa trước xuống bắt hết máy, rồi xin máy rồi lại cứ làm thôi
Rõ ràng, với cách xử lý của chính quyền địa phương “xuống bắt hết máy, rồi xin máy, rồi lại cứ tiếp tục làm”, dư luận có quyền đặt câu hỏi: có
hay không sự “làm ngơ” của chính quyền địa phương đã để các đối tượng trộm cắp tài nguyên, hoạt động thậm chí cả ban ngày suốt thời gian chừng
ấy năm Cho biết tình trạng khai thác cát trái phép khu vưc lòng hồ Châu Pha đã tồn tại nhiều năm nhưng không thừa nhận trách nhiệm của chính quyền địa phương trong vụ việc xảy ra vào tháng 5/2015 khi báo chí vào cuộc, ông Trần Đình Ơn – Chủ tịch UBND xã Châu Pha, huyện Tân Thành
lập luận rằng:
Băng ghi âm
Nhà nước giao cho quản lý thủy nông là quản lý – khai thác các công trình thủy lợi, thì khi mà bị xâm phạm diện tích đất giao cho các anh về diện tích mặt nước đó thì lúc đó các anh phải báo chính quyền địa phương Trước kia thường có những gì bất thường thì họ báo, và xã cũng đã kết hợp làm rồi, nhưng vừa rồi không nghe gì thông tin của Công trình thủy lợi báo lại, mà từ khi cán bộ chuyên môn, quản lý ra họp huyện thì huyện nói
là quản lý địa bàn là Chủ tịch UBND xã … Bây giờ nó không dừng lại, cái tình tiết rất khó cho chúng tôi, mà báo huyện thì các ngành có sự phối hợp mang tính không nhiệt tình
Trong cuộc họp bàn giải pháp chấn chỉnh hoạt động khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn tỉnh diễn ra vào đầu tháng 5/2015, ông Nguyễn
Trang 9Hữu Lợi, Phó Giám đốc Sở TNMT cũng cho rằng, một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng khai thác khoáng sản trái phép diễn biến phức tạp thời gian qua đó là tâm lý đùn đẩy, né tránh trong việc xử lý Ông Lợi cho rằng, dư luận đang khẳng định có sự bao che cho hoạt động khai thác khoáng sản trái phép
Băng ghi âm
Một điều ở chỗ là các đối tượng hoạt động trong lĩnh vực này có tổ chức, có sự phân công theo dõi hoạt động của các cơ quan chức năng và các đoàn kiểm tra mà thời điểm khai thác hầu như là thứ bảy chủ nhật, ngày nghỉ và vào ban đêm Thậm chí có dư luận quần chúng nhân dân cho rằng có sự bao che trong vấn đề này Nếu không đưa ra các giải pháp mạnh tay xử lý thì chắc chắn không dừng lại ở các điểm mà tôi đã trình báo
Trang 10Bài 3 Khó xử lý tội phạm khai thác khoáng sản trái phép
Thưa quý vị! Hiện nay tình trạng khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn tỉnh đang có chiều hướng gia tăng, mức độ vi phạm ngày càng nghiêm trọng, các đối tượng vi phạm hoạt động có tổ chức Một số trường hợp khai thác cát trái phép có dấu hiệu liên quan đến xã hội đen; có sự bảo kê, bao che, thậm chí tiếp tay của một số cán bộ tại địa phương Với nguồn lợi nhuận mang lại vô cùng lớn, từ trên bờ đến dưới lòng sông Khoáng sản đều bị lấy đi bằng những thủ đoạn hết sức tinh vi của các đối tượng, trong khi các ngành chức năng đang loay hoay phương án xử lý hành vi vi phạm
Có thể nói, hoạt động khai thác khoáng sản trái phép trên địa bàn tỉnh đang diễn ra rất phức tạp và một trong những điểm nóng chính là sông Mỏ Nhát Để xử lý triệt để nạn khai thác cát lậu diễn ra từ lâu trên dòng sông này và các con sông khác ở huyện Tân Thành, cần thiết phải xử lý những đối tượng cầm đầu, đứng sau, tổ chức hút cát trộm Bởi qua điều tra ban đầu, các đối tượng này đứng ra mua của những người trực tiếp hút cát giá chỉ 35.000 đồng/m3 nhưng chỉ cần cập mạn, bán ngay tại chỗ cho các sà lan là giá lên tới 80.000-90.000 đồng/m3 Đại tá Trần Công Hiểu – Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng tỉnh cho biết:
Băng ghi âm
Vụ 16 phương tiện, đối tượng khai thác rất khôn ngoan, một là không khai đối tượng cầm đầu, bảo rằng tôi không có việc làm nên đi hút bán dạo, bán rong ai mua tôi bán để nuôi công nhân, sau cũng có người khai thật tôi không dám khai vì khai thì họ giết chúng tôi Hai là có (lời) nhiều khai ít
Hiện nay, các cơ quan chức năng của tỉnh đang rất khó khăn trong việc thu thập tài liệu làm cơ sở xác định đối tượng cầm đầu Khi phát hiện bắt giữ, xử lý thường là các đối tượng trực tiếp lao động mưu sinh Phương tiện sử dụng khai thác cát chủ yếu là ghe đóng hoán cải (ghe bầu bằng gỗ dưới 20 tấn) và khi bị phát hiện, các đối tượng này rút ống bơm hút tẩu