tác động của tỷ giá hối đoái trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại 2021

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy, Chính phủ Việt Nam đã đề ra mục tiêu “vừa phòng chống dịch bệnh, vừa phát triển kinh tế - xã hội”, xuất nhập khẩu Việt Nam đã có những

TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG TP HCM KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

TIỂU LUẬN MÔN THANH TOÁN QUỐC TẾ

THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG

MẠ I

Ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH Chuyên ngành: QUẢN TRỊ KINH DOANH XUẤT NHẬP KHẨU

Giảng viên hướng dẫn: TS NGÔ THỊ PHƯƠNG THẢO

Sinh viên thực hiện: TRẦN THỊ NHƯ Ý

TP Hồ Chí Minh, 2021

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 3

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI 4

I Tỷ giá hối đoái 4

I.1 Khái niệm 4

I.2 Phân loại tỷ giá hối đoái 4

I.3 Chức năng 5

I.4 Vai trò 5

I.5 Chế độ tỷ giá 6

I.6 Phương pháp yết giá 7

II Các nhân tố ảnh hưởng đến tỷ giá 8

III Các loại tỷ gía theo nghiệp vụ ngân hàng 9

CHƯƠNG 2 TÁC ĐỌNG CỦA TỶ GIÁ TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 11

I Bối cảnh chung 11

II Thực trạng 11

III Các biện pháp phòng tránh 15

CHƯƠNG 3 KẾT LUẬN 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

LỜI MỞ ĐẦU

Năm 2020 là năm có nhiều biến động đối với nền kinh tế Việt Nam nói chung và xuất nhập khẩu nói riêng Dưới ảnh hưởng của đại dịch Covid-19, nhiều quốc gia thực hiện chính sách bảo hộ thương mại,

ví dụ, cấm xuất khẩu các mặt hàng thiết yếu như lương thực và đồ bảo hộ y tế Bên cạnh đó, các mặt hàng nhập khẩu thế mạnh của Việt Nam như nông sản, thủy sản cũng được kiểm soát gắt gao nhằm tránh sự lây lan của dịch bệnh (Curran và cộng sự, 2021) Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu bị đứt gãy, Chính phủ Việt Nam đã đề ra mục tiêu “vừa phòng chống dịch bệnh, vừa phát triển kinh tế - xã hội”, xuất nhập khẩu Việt Nam đã có những tín hiệu phục hồi vào nửa cuối năm 2020 và tạo ra lực kéo thúc đẩy sự tăng trưởng trở lại của nền kinh tế

Do đó mà việc hoạch định một chính sách tỷ giá hối đoái với những giải pháp hữu hiệu để sử dụng công cụ tỷ giá hối đoái một cách phù hợp với quy luật nhằm hỗ trợ tốt cho quá trình phát triển kinh tế và hội nhập là một vấn đề hết sức quan trọng

Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về đề tài tỷ giá hối đoái và chính sách tỷ giá hối đoái, nhưng trong giai đoạn phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam tỷ giá luôn là vấn đề mới mẻ,cần phải tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện Vì vậy, trên tinh thần vừa nghiên cứu vừa học hỏi, bài viết này tập trung vào phân tích “ tác động của tỷ giá hối đoái trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại” Bài viết này được kết cấu làm 3 phần:

Chương 1: Cơ sở lý luận về tỷ giá hối đoái

Chương 2: Thực trạng tỷ giá hối đoái trong thanh toán quốc tế tại ngân hàng thương mại

Chương 3: Kết luận

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI

I TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI

I.1 KHÁI NIỆM

Tỷ giá hối đoái hay còn được gọi là tỷ giá trao đổi ngoại tệ hoặc tỷ

giá Đây là tỷ lệ trao đổi giữa hai đồng tiền hai nước Hiểu một cách đơn giản thì đây là việc chuyển đổi giá của đồng tiền này sang đồng tiền của quốc gia khác Hoặc cụ thể hơn chính là số lượng tiền tệ cần thiết để mua 1 đơn vị tiền của nước khác

Tỷ giá hối đoái Việt Nam là tỷ lệ giá trị của đồng Việt Nam với giá trị đồng tiền nước ngoài

Ví dụ: Tỷ giá USD/VND = 23.070 tức là 1 USD = 23.070 VNĐ hay 23.070 VND sẽ mua được 1 đồng USD

Có thể hiểu một cách đơn giản tỷ giá hối đoái là giá cả của một đồng tiền nước này biểu hiện bằng đơn vị tiền tệ của nước khác

1.2 PHÂN LOẠI TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI

Hiện nay trên thị trường đang có rất nhiều cách phân loại tỷ giá hối đoái khác nhau Mỗi cách phân loại sẽ dựa vào những đặc điểm riêng biệt Cụ thể, chúng tôi giới thiệu đến bạn một số cách phân loại tỷ giá hối đoái như sau:

1 Dựa vào đối tượng xác định tỷ giá

Theo cách phân loại này sẽ có 2 loại tỷ giá hối đoái như sau:

 Tỷ giá hối đoái chính thức: Do Ngân hàng Nhà nước xác định

và công bố Dựa trên tỷ giá này thì các ngân hàng thương mại hay các đơn vị tín dụng sẽ tính được tỷ giá mua vào, bán ra, hoán đổi của một cặp tiền tệ

 Tỷ giá hối đoái thị trường: Được xác định dựa trên mối quan hệ cung cầu của thị trường ngoại hối

2 Dựa vào giá trị của tỷ giá

 Tỷ giá hối đoái danh nghĩa: Tỷ giá hiện tại của một loại tiền tệ

mà không tính đến yếu tố lạm phát

 Tỷ giá hối đoái hoán thực: Tỷ giá hiện tại của một đồng tiền tệ

có tính đến yếu tố lạm phát

3 Dựa vào phương thức chuyển ngoại hối

 Tỷ giá điện hối: là tỷ giá chuyển ngoại hối bằng điện Tỷ giá này thường được niêm yết tại các ngân hàng và là cơ sở để xác định các loại tỷ giá khác

 Tỷ giá thư hối: là tỷ giá chuyển ngoại hối bằng thư Thông thường thì tỷ giá thư hối sẽ thấp hơn so với tỷ giá điện hối

4 Dựa vào thời điểm giao dịch ngoại hối

 Tỷ giá mua: Tỷ giá mà ngân hàng chấp nhận mua ngoại hối

 Tỷ giá bán: Tỷ giá mà ngân hàng đồng ý bán ngoại hối ra Thông thường để đảm bảo lợi nhuận cho các ngân hàng thì tỷ giá bán bao giờ cũng sẽ lớn hơn tỷ giá mua

5 Dựa vào kỳ hạn thanh toán

 Tỷ giá giao ngay: là tỷ giá do các tổ chức tín dụng niêm yết tại thời điểm giao ngay hoặc do 2 bên đưa ra thỏa thuận Việc thanh toán bắt buộc phải thực hiện trong vòng 2 ngày kể từ ngày cam kết

 Tỷ giá kỳ hạn: là tỷ giá do tổ chức tín dụng tự tính hoặc thỏa thuận giữa 2 bên Tuy nhiên tỷ giá này phải đảm bảo nằm trong biên độ quy định về tỷ giá kỳ hạn của Ngân hàng nhà nước

1.3 CHỨC NĂNG CỦA TỶ GIÁ

 Chức năng so sánh sức mua giữa các đồng tiền để thấy được năng suát lao động, giá thành, giá cả, hiệu quả trong kinh tế đối ngoại

để từ đó có các biẹn pháp điều chỉnh kinh tế

 Thêm vào đó, tỷ giá còn có chức năng khuyến khích, Nhà nước hoàn toàn có thể điều tiết tỷ giá để khuyến khích các ngành, chủng loại hàng hoá tham gia hoạt động kinh tế đối ngoại

 Với chức năng thứ ba là chức năng phân phối, tỷ giá có khả năng phân phối lại thu nhập giữa các ngành hàng tham gia hoạt động kinh tế đối ngoại, có khả năng phân phối lại thu nhập giữa các nước có quan hệ kinh tế với với nhau

 Ngoài ra, tỷ giá còn được sử dụng như là vũ khí cạnh tranh trong thương mại để giành giật thị trường

1.4 VAI TRÒ CỦA TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI ĐỐI VỚI NỀN KINH TẾ

Tỷ giá hối đoái có vai trò rất quan trọng đối với nền kinh tế quốc dân Do đó, chính phủ luôn quan tâm, điều giá để nền kinh tế đi vào hoạt động ổn định Sau đây là một số vai trò của tỷ giá hối đoái với nền kinh tế

 Tỷ giá hối đoái là công cụ quan trọng để so sánh sức mua của đồng nội tệ với đồng ngoại tệ Từ đó đánh giá được giá cả hàng hóa trong nước với nước ngoài, năng suất lao động trong nước với nước ngoài…

 Tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến hoạt động xuất nhập khẩu của quốc gia Trong trường hợp tỷ giá hối đoái tăng tức là giá cả của hàng hóa xuất khẩu quốc gia đó thấp hơn so với sản phẩm cùng loại trên thị trường nước ngoài, điều này làm tăng sức cạnh tranh của hàng hóa

 Tỷ giá hối đoái ảnh hưởng đến tỷ lệ lạm phát và tăng trưởng kinh tế Khi mà tỷ giá hối đoái tăng khiến cho giá hàng hóa nhập khẩu đắt hơn, làm tăng tỷ lệ lạm phát Ngược lại, tỷ giá hối đoái giảm tức là đồng nội tệ tăng lên, giá hàng hóa nhập khẩu rẻ hơn, tỷ lệ lạm phát được kiềm chế ở mức vừa phải

1.5 CHẾ ĐỘ TỶ GIÁ

Thực chất của chế độ tỷ giá là việc các chính phủ đặt ra các điều kiện để xác định tỷ giá Cho đến nay đã có ba chế độ tỷ giá là: tỷ giá cố định, tỷ giá thả nổi và tỷ giá thả nổi có điều tiết

Chế độ tỷ giá cố định còn buộc các chính sách kinh tế vĩ mô phải có

kỷ luật hơn Vì một khi các chính phủ đã cam kết duy trì tỷ giá cố định nghĩa là họ đã tự nguyện chấp hành kỷ luật trong chính sách kinh tế vĩ mô Khi chính sách kinh tế vĩ mô tỏ ra lỏng lẻo sẽ làm tăng áp lực phá giá tiền tệ

Ngoài ra, để duy trì chế độ tỷ giá này phải tồn tại một mức độ hợp tác quốc tế nhất định giữa các quốc gia Các quốc gia thoả thuận cố định tỷ giá thường cũng thoả thuận những biện pháp đi kèm để thực hiện khi tỷ giá chịu áp lực tăng lên hay giảm xuống

Chế độ tỷ giá thứ hai là chế độ tỷ giá thả nổi, ở chế độ này chính phủ hoàn toàn không can thiệp vào thị trường ngoại hối mà tỷ giá được tự do xác lập do quan hệ cung cầu thị trường Về mặt lợi thế,

tỷ giá thả nổi nên nó luôn tự điều chỉnh để đảm bảo cân bằng thường xuyên trong cung cầu tiền tệ trên thị trường ngoại hối Trong trường hợp một quốc gia bị thâm hụt cán cân vãng lại, đồng nội tệ giảm giá, dẫn đến nhập khẩu giảm và xuất khẩu tăng cho đến khi nào cán cân trở lại cân bằng và ngược lại

Chế độ này còn cho phép chính phủ thực hiện chính sách tiền tệ độc lập theo quan điểm riêng Theo đó, các quốc gia có thể tự xác định mức lạm phát tuỳ theo từng hoàn cảnh cụ thể Những quốc gia ưu tiên mức lạm phát thấp được tự do áp đặt chính sách kinh tế vĩ mô thắt chặt sẽ qua thời kỳ nội tệ lên giá

Song thực tế đã chững minh rằng chế độ tỷ giá thả nổi thiếu sự điều tiết của nhà nước lại cộng thêm tình trạng đầu cơ tài chính đầy rủi

ro nên tỷ giá đã biến động mạnh, phân phối các nguồn lực cho phát triển kinh tế nên hiệu quả không cao

Mặc dù tỷ giá hiện nay được phép thay đổi hàng ngày để đáp ứng những lực lượng thị trường, nhưng các ngân hàng Trung Ương vẫn

có những động thái nhằm ngăn chặn những thay đổi lớn của tỷ giá Điều này khiến các hãng và cá nhân được dễ dàng hơn trong việc mua hoặc bán hàng hoá ra ngoài để lập kế hoạch cho tương lai Hơn nữa, các nước có cán cân thanh toán dư thừa thường không muốn thấy đồng tiền của mình tăng giá quá nhiều vì nó làm cho hàng hoá của họ đắt hơn một cách tương đối so với hàng hoá trên thị trương nước ngoài và hàng hoá của nước ngoài rẻ hơn trên thị trường nội địa của họ Trái lại, các nước có cán cân thanh toán thâm hụt không muốn thấy đồng tiền nước mình giảm giá trị vì sẽ làm cho hàng hoá nước ngoài đắt hơn đối với người tiều dùng trong nước

và có thể thúc đẩy lạm phát

Sau khi chế độ tỷ giá thả nổi sụp đổ, chế độ tỷ giá thả nổi có quản

lý là một sự thay thế tốt nhất, vừa tận dụng được ưu điểm vừa hạn chế những nhược điểm của hai chế độ tỷ giá trên Đó cũng là lý do

mà hiện nay chế độ tỷ giá này được áp dụng phổ biến ở hầu hết các quốc gia

1.6 PHƯƠNG PHÁP YẾT GIÁ

Cách yết giá biểu hiện theo số đông ( yết giá trực tiếp)

+ Được áp dụng ở các quốc gia như: Việt Nam, Mỹ, Nhật Bản, Thái Lan, Hàn Quốc

Đồng tiền yết giá = X đồng tiền định giá

Ví dụ: Ở Việt Nam: 1 USD = 22.540 VND

Ta viết là: USD/VND = 22.540

Cách yết giá biểu hiện theo số ít (yết giá gián tiếp)

Phương pháp yết giá này được áp dụng ở các quốc gia như: Anh, New Zealand, Ireland, Australia, Mỹ…

Ví dụ: * Ở Anh: 1 GBP = 1.6958 USD

Ta viết là: GBP/USD = 1.6958

II CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN TỶ GIÁ

 Mức chênh lệch lạm phát giữa các quốc gia

 Mức độ tăng hay giảm thu nhập quốc dân giữa các nước

 Mức chênh lệch lãi suất giữa các nước

 Những dự đoán về tỷ giá hối đoái

 Tình trạng cán cân thanh toán quốc tế

 Sự can thiệp của chính phủ

o Can thiệp vào thương mại quốc tế

o Can thiệp vào đầu tư quốc tế

o Can thiệp trực tiếp vào thị trường ngoại hối

 Các nhân tố khác:Khủng hoảng kinh tế, xã hội, đình công,thiên tai…

III CÁC LOẠI TỶ GIÁ THEO NGHIỆP VỤ NGÂN HÀNG

Căn cứ nghiệp vụ kinh doanh của ngân hàng có các loại tỷ giá:

 Tỷ giá mua (Bid rate) và tỷ giá bán (Ask rate)

Tỷ giá mua là tỷ giá mua ngoại tệ của ngân hàng

Tỷ giá bán là tỷ giá bán ngoại tệ của ngân hàng

Khi niêm yết tỷ giá, tỷ giá mua đứng trước, tỷ giá bán đứng sau Chênh lệch giữa tỷ giá mua và tỷ giá bán là lợi nhuận trước thuế của ngân hàng

 Tỷ giá giao ngay (Spot rate) và tỷ giá kỳ hạn (Forward rate)

Tỷ giá giao ngay là tỷ giá mà ngân hàng phải có nghĩa vụ giao ngoại

tệ ngay trong một vài ngày nhất định kể từ ngày ký hợp đồng, vd: T+1, T+2, T+3

Tỷ giá kỳ hạn là tỷ giá mà ngân hàng có nghĩa vụ giao ngoại tệ sau ngày ký hợp đồng một thời hạn nhất định, vd: 30 ngày, 60 ngày …

 Tỷ giá mở cửa (Opening rate) và tỷ giá đóng cửa (Closing rate)

Tỷ giá mở cửa là tỷ giá của hợp đồng mua bán ngoại tệ đầu tiên trong ngày Tỷ giá đóng cửa là tỷ giá của hợp đồng mua bán ngoại

tệ cuối cùng trong ngày

 Tỷ giá ngoại tệ tiền mặt (Cash rate) và tỷ giá ngoại tệ chuyển khoản (Transfer rate)

Tỷ giá ngoại tệ tiền mặt là tỷ giá mà ngân hàng mua bán ngoại tệ tiền mặt với khách hàng

Tỷ giá chuyển khoản là tỷ giá ngân hàng mua bán ngoại tệ với khách hàng kèm theo trách nhiệm chuyển ngoại tệ đó vào tài khoản của người thụ hưởng chị định Tỷ giá chuyển khoản thường cao hơn

tỷ giá tiền mặt

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI TRONG THANH TOÁN QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

I BỐI CẢNH CHUNG

Đối với Việt Nam, một quốc gia đang phát triển, vai trò này càng nổi bật khi mà quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp chưa thực sự lớn so với quy mô nền kinh tế Vì vậy, hiệu quả trong kinh doanh của các NHTM là một chủ đề cần được quan tâm, vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả trong việc cung cấp vốn cho các doanh nghiệp, cũng như sự ổn định và phát triển của thị trường tài chính Tuy vậy, khác với các doanh nghiệp phi tài chính, các NHTM với vai trò trung gian tài chính, trung gian thanh khoản thường phải đối diện với các rủi ro đặc thù như rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản

Như chúng ta đã biết, NHTM là một tổ chức kinh doanh trên lĩnh vực

tiền tệ với hoạt động chủ yếu và thực hiện các nghiệp vụ thanh toán

và các nghiệp vụ trung gian khác nhằm thu được lợi nhuận Đối với việc thanh toán quốc tế, tỷ giá hối đoái là một nhân tố rất quan trọng

Xử lý khéo yếu tố này có thể tiết kiệm hoặc thu về một số tiền đáng

kể Tỷ giá hối đoái khác nhau ở các thời điểm và khác nhau ở các ngân hàng Căn cứ nghiệp vụ kinh doanh của ngân hàng có các loại tỷ giá khác nhau

II THỰC TRẠNG TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI TRONG THANH TOÁN QUỐC

TẾ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

Mảng kinh doanh ngoại hối của các ngân hàng thường được gắn với hoạt động mua bán ngoại tệ giao ngay, tức nguồn thu nhập đến từ chênh lệch giữa giá mua vào và giá bán ra Vào những năm tỷ giá biến động càng mạnh, càng nhiều đợt thì năm đó các ngân hàng thường có lợi nhuận lớn ở mảng kinh doanh này, và ngược lại

Thông qua đó, tính từ tháng 6/2021, NHNN đã giảm giá mua vào tổng cộng 375 đồng xuống mốc 22.750 VND/USD và là mức giảm tổng cộng 450 đồng nếu tính từ tháng 11/2019 sau khi trải qua 6 lần điều chỉnh Xu hướng này cũng được cho là đi ngược với những năm trước

đó khi VND thường xuyên trượt giá so với USD Mức độ cắt giảm cho đến nay cũng được đánh giá là lớn hơn và sớm hơn dự kiến, tiếp tục thể hiện chính sách điều hành tỷ giá linh hoạt, chủ động của NHNN Tuy nhiều biến động về tỷ giá hối đối nhưng các hoạt động ngoại hối của NHTM vẫn hoạt động tích cực Cụ thể:

Mặc dù trong năm 2021, Việt Nam ta chịu nhiều ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 tuy nhiên theo báo cáo tài chính của đa số ngân hàng

đã ghi nhận lãi lớn từ kinh doanh ngoại hối Thống kê từ báo cáo tài chính hợp nhất quý I của 28 ngân hàng trong nước cho thấy lãi thuần từ hoạt động kinh doanh ngoại hối của các ngân hàng có sự phân hoá lớn trong kỳ

Một nửa số ngân hàng khảo sát ghi nhận lãi thuần từ kinh doanh ngoại hối giảm và nửa còn lại tăng Tổng thu nhập từ mảng này của

28 ngân hàng là gần 3.111 tỷ đồng, tăng 11% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 3% trong tổng thu nhập hoạt động

Mặc dù Vietcombank tiếp tục giữ vị trí quán quân về thu nhập từ kinh doanh ngoại hối với 1.042 tỷ đồng lãi thuần mang về trong quý

I, chiếm 7% trong tổng thu nhập từ hoạt động của ngân hàng nhưng vẫn giảm so với tỷ trọng 9% của quý I/2020 do biến động của tỷ giá

Tỷ giá hối đoái là nền tảng, tiền đề của các rủi ro mà NHTM phải chịu trong đó không thể không nói đến việc thanh toán quốc tế tại các NHTM hiện nay Trong đầu năm 2021 NHNN đã có sự điều chỉnh

về chế độ tỷ giá như sau:

Thứ nhất, ngừng yết giá mua USD giao ngay và ngừng mua ngoại tệ giao ngay

Thứ hai, kéo dài thời gian mua USD kỳ hạn lên thành 6 tháng thay vì

3 tháng như trước đây

Thứ ba, giá mua USD kỳ hạn 6 tháng được điều chỉnh giảm liên tục

Thứ tư, hủy bỏ điều khoản có thể hủy ngang đối với các hợp đồng

kỳ hạn được ký từ tháng 6/2021