Thực tế cho thấy, giải quyết tốt mối quan hệ giữa tư tưởng và chính trị của các tôn giáo không đơn giản, bởi hai mặt đó đan xen, tác động lẫn nhau, rất khó phân biệt rạch ròi, nhất là kh
Trang 1BÀI TẬP LỚN
ĐỀ TÀI: PHÂN BIỆT HAI MẶT CHÍNH TRỊ VÀ TƯ TƯỞNG TRONG GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ TÔN GIÁO
Hà Nội, 2021
Sinh viên thực hiện: Nguyễn Huy Hoàng
Mã số sinh viên: 20020052
Trang 2MỤC LỤC
I Mở đầu 2
1 Tính cấp thiết của đề tài: 2
2 Mục đích nghiên cứu: 2
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
4 Cơ sở lí luận 3
5 Phương pháp nghiên cứu: 3
6 Ý nghĩa Lí luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 4
II Nội dung 4
1 Khái niệm và vai trò của tôn giáo: 4
a Khái niệm: 4
b Vai trò của tôn giáo: 5
2 Chính trị và tư tưởng trong giải quyết vấn đề tôn giáo: 6
3 Mục đích phân biệt 2 mặt chính trị và tư tưởng trong giải quyết vấn đề tôn giáo: 7
III Liên hệ thực tiễn thực trạng vấn đề ở Việt Nam: 8
IV Tài liệu tham khảo: 9
Trang 3I Mở đầu
1 Tính cấp thiết của đề tài:
Mặt tư tưởng và mặt chính trị của tôn giáo là hai loại mâu thuẫn khác nhau, phải có thái độ giải quyết khác nhau Mặt tư tưởng thể hiện sự tín ngưỡng trong tôn giáo của quần chúng Khắc phục mặt tư tưởng là nhiệm vụ thường xuyên, lâu dài gắn với quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống vật chất tinh thần của nhân dân Đấu tranh loại bỏ yếu tố chính trị phản động trong tôn giáo là nhiệm vụ quan trọng thường xuyên phải được tiến hành kiên quyết, dứt khoát, đồng thời phải thận trọng, tỉ mỉ
Thực tế cho thấy, giải quyết tốt mối quan hệ giữa tư tưởng và chính trị của các tôn giáo không đơn giản, bởi hai mặt đó đan xen, tác động lẫn nhau, rất khó phân biệt rạch ròi, nhất là khi kẻ thù luôn lợi dụng mặt tín ngưỡng để lồng vấn đề chính trị vào trong các hoạt động của tôn giáo Điều đó càng đòi hỏi khi xem xét, giải quyết vấn
đề tôn giáo phải bình tĩnh, thận trọng, nghiên cứu kĩ thực chất của vấn đề để giải quyết chính xác, đạt hiệu quả cao
2 Mục đích nghiên cứu:
Việc nghiên cứu giúp chúng ta hiểu hơn tới việc Cần phân biệt rõ hai mặt chính trị và tư tưởng trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo Đây là việc cần thiết, bởi bản thân tôn giáo nào cũng gồm hai mặt này và phân biệt để tránh hai khuynh hướng hữu khuynh hoặc tả khuynh trong giải quyết vấn đề tôn giáo Thực chất của việc phân biệt mặt chính trị và mặt tư tưởng trong tôn giáo là phân biệt hai mâu thuẫn tồn tại trong bản thân tôn giáo: mâu thuẫn chính trị và mâu thuẫn nhận thức Mâu thuẫn chính trị phản ánh lợi ích giai cấp, lợi ích dân tộc, giữa giai cấp bóc lột và giai cấp bị bóc lột, giữa quần chúng nhân dân lao động và những kẻ lợi dụng tôn giáo vì mục đích phản động- đây là mâu thuẫn đối kháng Mâu thuẫn
Trang 4chống lại sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa của giai cấp công nhân Mâu thuẫn nhận thức phản ánh mâu thuẫn nội bộ giữa người có đạo và người không
có đạo, giữa những người theo các tín ngưỡng tôn giáo khác nhau- đây là mâu thuẫn không đối kháng, nó được thể hiện ở tín ngưỡng của con người Vì vậy, cách giải quyết hai mâu thuẫn này khác nhau Với mâu thuẫn chính trị (mặt chính trị) phải bằng biện pháp tổng hợp: giáo dục, thuyết phục, hành chính, mệnh lệnh, cưỡng chế, thậm chí cả bạo lực khi việc lợi dụng tôn giáo vì mục đích chính trị
rõ ràng Với mâu thuẫn nhận thức (mặt tư tưởng) phải kiên trì, lâu dài, gắn với quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho đồng bào có tín ngưỡng
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu :Đối tượng được hướng đến là chính trị, tư tưởng trong giải quyết vấn đề tôn giáo
Phạm vi nghiên cứu: Trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội
4 Cơ sở lí luận
Cơ sở lí luận: Phân biệt hai mặt chính trị và tư tưởng trong giải quyết vấn đề
tôn giáo
5 Phương pháp nghiên cứu:
* Phương pháp riêng (ngành): là các phương pháp chỉ sử dụng trong các
ngành riêng biệt Mỗi khoa học đều có các phương pháp đặc thù, chỉ sử dụng riêng trong ngành mình, không thể sử dụng cho ngành khác; ví dụ: ẩn dụ,
thậm xưng, … trong văn học; log, tích phân, … trong toán học
* Phương pháp chung: là các phương pháp có thể được áp dụng trong
nhiều ngành khác nhau; ví dụ: quy nạp, diễn dịch, phân tích, tổng hợp, điều
tra xã hội học, xác suất thống kê, …
Trang 56 Ý nghĩa Lí luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
Ý nghĩa lí luận: Những tiền đề hiện thực này thường được các ông sử dụng
với tư cách những phạm trù xuất phát để nghiên cứu, mổ xẻ các quá trình xã hội nhằm phát hiện ra các quy luật, các mâu thuẫn, các xu hướng vận động và phát triển của nó Những tiền đề hiện thực này được biểu hiện một cách cụ thể qua các phạm trù, như phạm trù hàng hóa, phạm trù con người, phạm trù sở hữu,
Ý nghĩa thực tiễn: Giải quyết vấn đề tôn giáo là một quá trình lâu dài gắn
với quá trình phát triển của cách mạng xã hội chủ nghĩa trên tất cả các lĩnh vực Do vậy, phải phân biệt rõ mặt tư tưởng (tín ngưỡng) và mặt chính trị
trong giải quyết vấn đề tôn giáo Không được cực đoan coi tôn giáo là đối
tượng duy nhất để phê phán, mà coi nhẹ vấn đề đấu tranh giai cấp, muốn tuyên chiến, tiêu diệt tôn giáo Không thể dùng mệnh lệnh hành chính để xoá bỏ tôn giáo mà chỉ có thể giải phóng quần chúng khỏi ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo bằng cách từng bước giải quyết nguồn gốc tự nhiên, nguồn gốc xã hội của tôn giáo Do đó, giải quyết vấn đề tôn giáo phải gắn với việc đấu tranh giai cấp của giai cấp công nhân để cải tạo xã hội cũ xây dựng xã hội mới
II Nội dung
1 Khái niệm và vai trò của tôn giáo:
a Khái niệm:
Tôn giáo bao gồm hệ thống hoàn chỉnh các quan niệm, ý thức tín ngưỡng, thể hiện tập trung ở lòng tin, tình cảm tôn giáo, hành vi và hoạt động tôn giáo Tôn giáo là hình thức tín ngưỡng có giáo lý, giáo luật, lễ nghi và giáo hội, được tổ chức chặt chẽ
Thuật ngữ “tôn giáo” bắt nguồn từ thuật ngữ religio, là tiếng La tinh có nghĩa là
“quyền năng” mà con người có niềm tin và lòng mộ đạo hướng tới (Nguyễn thị
Trang 6chiên theo đức chúa, trong đó quan hệ thành viên cộng đồng này chi phối tất cả
đời sống của họ) và như vậy thì nó được hiểu như là một dạng thiết chế xã hội tách biệt Đến khoảng thời kỳ trung cổ (từ thế kỷ V – XV) ở Châu Âu thuật ngữ Religio lại mang nghĩa là Tu viện (ám chỉ cuộc sống của các ni cô, thầy tăng) Như vậy thì thuật ngữ Religio ban đầu không hề có quan điểm phù hợp
với quan điểm hiện đại về tôn giáo (Kendall, 2007; Tambiah, 1990)
b Vai trò của tôn giáo:
Thế giới ngày nay đang trong quá trình vận động, biến đổi rất nhanh chóng về mọi phương diện Tôn giáo, với tư cách là một loại hình ý thức xã hội, một thực thể xã hội cũng không nằm ngoài sự vận động, biến đổi chung đó Trong quá trình vận động, phát triển, mỗi quốc gia đang từng bước hoàn thiện hệ thống luật pháp liên quan đến tôn giáo cho phù hợp với xu thế vận động chung
Điểm đặc biệt cần nhấn mạnh ở đây là hệ thống luật pháp đó đều chú ý khuyến khích sự đoàn kết, khoan dung giữa các tôn giáo, đồng thời có chính sách để phát huy các giá trị tốt đẹp của tôn giáo (không chỉ là giá trị văn hóa, đạo đức) và vai trò của các tôn giáo với tư cách là một nguồn lực để phát triển xã hội, hoặc nhìn nhận các tôn giáo (chân chính) là nguồn sức mạnh mềm của quốc gia.Thực tiễn đời sống tôn giáo ở nước ta cũng như trên thế giới và kết quả nghiên cứu về vai trò của tôn giáo trong đời sống xã hội cho thấy, tôn giáo không chỉ có vai trò xây dựng đối với xã hội thông qua các giá trị văn hoá, đạo đức của nó, mà tôn giáo còn có thể đóng góp những giá trị tốt đẹp khác đối với ổn định xã hội, đoàn kết dân tộc và phát triển bền vững
Tôn giáo cũng là một kênh quan trọng để thúc đẩy mở rộng đối ngoại nhân dân; tham gia giải quyết các vấn đề có tính chất toàn cầu như: Bảo vệ môi trường, bảo
vệ chủ quyền quốc gia, chống chiến tranh, bá quyền, bạo lực, nghèo đói Tôn giáo cũng là một kênh quan trọng để chúng ta tăng cường đoàn kết, tập hợp đồng
Trang 7bào ta đang sinh sống, làm ăn ở nước ngoài Tôn giáo của người Việt Nam cũng
là một kênh quan trọng để giới thiệu, quảng bá hình ảnh, văn hoá tốt đẹp của Việt Nam ra nước ngoài.Các truyền thống tôn giáo lớn trên thế giới, khi ra đời cách đây hàng ngàn năm, không nhất thiết đưa ra một cách giải quyết sự phát triển kinh tế, văn hóa-xã hội hay bảo vệ môi trường sống Nhưng một cách tự nhiên, các truyền thống tôn giáo ấy chỉ ra những con đường kiến tạo những cộng đồng và xã hội có những tiêu chí khá tương đồng Phật giáo được cho là đề cao
sự bình đẳng xã hội và cách đề cao đó có thể phản ánh tư tưởng rằng đảm bảo bình đẳng và xóa đi các ranh giới của phân biệt đẳng cấp xã hội là một trong những nguyên tắc nhằm xây dựng một xã hội có sự ổn định và hài hòa
2 Chính trị và tư tưởng trong giải quyết vấn đề tôn giáo:
Về bản chất, tôn giáo là hình thái ý thức xã hội, phản ánh hư ảo thực tại xã hội bằng những lực lượng siêu nhiên, về hình thức biểu hiện, tôn giáo bao gồm hệ thống các quan niệm tín ngưỡng (giáo lí), các quy định về hình thức lễ nghi (giáo luật) và những cơ sở vật chất để thực hiện các nghi lễ tôn giáo
Mặt khác, tôn giáo cũng đang đáp ứng phần nào nhu cầu tinh thần của quần chúng, phản ánh khát vọng của những người bị áp bức về một xã hội tự do, bình đẳng, bác ái Vì vậy, nhiều người trong các thành phần xã hội khác nhau tin theo
- Tính chất chính trị: Tính chính trị của tôn giáo chỉ xuất hiện khi xã hội đã
phân chia giai cấp, có sự khác nhau về lợi ích và các giai cấp bóc lột thống tri lợi dụng tôn giáo phục vụ cho mục đích của mình Những cuộc chiến tranh tôn giáo trong lịch sử và hiện tại đều xuất phát từ những ý đồ của những thế lực khác nhau trong xã hội, lợi dụng tôn giáo để thực hiện mục tiêu chính trị của mình Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, tôn giáo độc lập với chính trị Nhà nước quy định
và bảo đảm thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo bao gồm quyền tự do theo hoặc không theo một tín ngưỡng, tôn giáo nào, bảo đảm cho sinh hoạt tôn giáo mang tính chất tôn giáo thuần tuý, không gắn với chính trị
Trang 8lượng siêu nhiên vào đầu óc con người, giải thích một cách duy tâm, thần bí những hiện tượng tự nhiên và xã hội diễn ra trong đời sống Vì vây, tôn giáo mang tính chất duy tâm, nhiều tín điều không được giải thích trên cơ sở khoa học Trong lịch sử, tôn giáo đã nhiều lần sử dụng quyền lực của mình để đàn áp các nhà khoa học, phủ nhận thành tựu khoa học Ngày nay, một mặt, một số tổ chức và chức sắc tôn giáo triệt để tận dụng những thành tựu của khoa học để phát triển tôn giáo; mặt khác, họ tìm cách giải thích sai lệch những tiến bộ khoa học, kĩ thuật, gieo rắc trong các tín đồ những định mệnh không thể cưỡng lại Tính chất duy tâm của tôn giáo đã kìm hãm sự phát triển và tiến bộ xã hội trong chừng mực nhất định
3 Mục đích phân biệt 2 mặt chính trị và tư tưởng trong giải quyết vấn đề tôn giáo:
Trong xã hội công xã nguyên thủy, tôn giáo chỉ thể hiện thuần túy về mặt tư tưởng, phản ánh nhận thức ngây thơ của con người về thế giới tự nhiên Khi xã hội xuất hiện giai cấp, tôn giáo không chỉ thể hiện ở mặt tư tưởng mà còn cả mặt chính trị
Mặt tư tưởng thể hiện tín ngưỡng trong tôn giáo Mặt chính trị, bên cạnh ước nguyện giải phóng của quần chúng chống lại sự nô dịch của các thế lực thống trị bóc lột, mặt chính trị còn thể hiện ở việc lợi dụng tôn giáo để chống lại sự nghiệp cách mạng của những phần tử phản động đội lốt tôn giáo
Trong thực tế, hai mặt chính trị và tư tưởng trong tôn giáo thường đan xen vào nhau Có những lúc mâu thuẫn về mặt chính trị lại được các thế lực phản động ngụy trang bằng sự khác nhau về tư tưởng và ngược lại Loại bỏ mặt chính trị phản động trong tôn giáo, nhất là khi các thế lực phản động quốc tế đang lợi dụng tôn giáo nhằm thực hiện chiến lược diễn biến hòa bình là việc làm cần thiết Khi thực hiện cần dựa vào sức mạnh của quần chúng tín đồ Phương pháp phải
Trang 9kịp thời, cương quyết nhưng phải tránh nôn nóng vội vàng Đảm bảo được yêu cầu: đoàn kết rộng rãi đồng bào có tín ngưỡng và không có tín ngưỡng, phát huy tinh thần yêu nước của các tu sĩ chân tu đồng thời kiên quyết trừng trị những kẻ lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để phá hoại sự đoàn kết dân tộc, phá hoại sự nghiệp cách mạng
III Liên hệ thực tiễn thực trạng vấn đề ở Việt Nam:
Vấn đề tôn giáo từ lâu là một vấn đề nhạy cảm không chỉ đối với Việt Nam mà còn với nhiều nước trên thế giới Hiện nay, tôn giáo ngày càng can thiệp sâu hơn vào đời sống chính trị với nhiều hình thức khác nhau, vì thế luôn cần có hiểu biết thấu đáo trước khi giải quyết về các vấn đề Vấn đề tôn giáo đã từng bị chủ nghĩa
đế quốc tìm cách lợi dụng phục vụ cho âm mưu xâm lược và chống phá cách mạng ở Việt Nam nói riêng và các nước xã hội chủ nghĩa nói chung Chúng sử dụng tôn giáo như một chiêu bài trong âm mưu diễn biến hòa bình hòng chống phá sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam cũng như các nước khác Việt Nam là một quốc gia tồn tại nhiều tôn giáo khác nhau và đa dạng về chiều hướng phát triển trên phạm vi cả nước Vì vậy để tiến hành thắng lợi công cuộc đổi mới ở nước ta, trước hết đòi hỏi Đảng và nhà nước ta cần phải có cái nhìn đúng đắn những vấn đề lí luận và thực tiễn về vấn đề tôn giáo cũng như có những chính sách về tôn giáo một cách phù hợp và linh hoạt trong tình hình hiện nay Nhìn chung mọi giáo lý của các tôn giáo đều chứa đựng tính nhân văn sâu sắc Những chiết lý ấy giúp cho con người sống với nhau gần gũi hơn, có trách nhiệm hơn với bản thân, cộng đồng, với sự phát triển chung của toàn xã hội Tôn giáo
là sự tự do tin ngưỡng của mỗi công dân Vì vậy trong định hướng trên con đường xây dựng xã hội chủ nghĩa, Đảng và nhà nước ta luôn coi trọng vai trò của các tôn giáo Mặt khác ở Việt Nam trong lịch sử, tôn giáo đã bị lợi dụng để phục vụ cho mục đích chính trị, và ngày nay vẫn còn tồn tại những kẻ lợi dụng tôn giáo
Trang 10cần xác định rõ tư tưởng tự do tín ngưỡng phải đi đôi với chấp hành pháp luật của Đảng và nhà nước
IV Tài liệu tham khảo:
http://binhminh25102016.blogspot.com/2017/05/giai-quyet-van-e-ton-giao-phai-phan.html
https://luatminhkhue.vn/dac-diem-va-suc-manh-cua-ton-giao-trong-doi-song-xa-hoi.aspx
https://khaitue.edu.vn/vi/news/bai-viet-chuyen-mon/ban-ve-khai-niem-ton-giao-tin-nguong-37.html