- Vai trò, tác dụng của miêu tả trong văn bản tự sự... - Nhận ra và thấy được tác dụng của ngôn ngữ độc thoại, của nghệ thuật tảcảnh ngụ tình, - Phân tích tâm trạng nhân vật qua một đoạn
Trang 1Tuần: từ tuần 5 đến tuần 6 Ngày soạn:
+ Nội dung tiết 1 (tiết 22): Truyện Kiều của Nguyễn Du
+ Nội dung tiết 2 (tiết 23) : Chị em Thúy Kiều( trích Truyện Kiều) củaNguyễn Du
+ Nội dung tiết 3,4 (tiết 24,25): Kiều ở lầu Ngưng Bích (tríchTruyện Kiều)của Nguyễn Du
+ Nội dung tiết 5 (tiết 26): Miêu tả trong văn bản tự sự
+ Nội dung tiết 6 (tiết 27): Miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự
I MỤC TIÊU CHỦ ĐỀ
1 Kiến thức
- Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Du
- Nhân vật, sự kiện, cốt truyện của Truyện Kiều
- Thể thơ lục bát truyền thống của dân tộc trong một tác phẩm văn học trungđại
- Những giá trị nội dung, nghệ thuật chủ yếu của tác phẩm Truyện Kiều
- Nỗi bẽ bàng, buồn tủi, cô đơn của Thuý Kiều khi bị giam lỏng ở lầu NgưngBích và tấm lòng thuỷ chung, hiếu thảo của nàng
- Ngôn ngữ độc thoại và nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đặc sắc của Nguyễn Du
- Sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong một văn bản
- Vai trò, tác dụng của miêu tả trong văn bản tự sự
Trang 2- Nội tâm nhân vật và miêu tả nội tâm nhân vật trong tác phẩm tự sự Tácdụng của miêu tả nội tâm và mối quan hệ giữa nội tâm với ngoại hình trongkhi kể chuyện.
2 Kỹ năng:
- Đọc-hiểu một tác phẩm truyện thơ Nôm trong tác phẩm văn học trung đại
- Nhận ra những đặc điểm nổi bật về cuộc đời và sáng tác của một tác giả vănhọc trung đại
- Bổ sung kiến thức đọc – hiểu văn bản truyện thơ trung đại
- Nhận ra và thấy được tác dụng của ngôn ngữ độc thoại, của nghệ thuật tảcảnh ngụ tình,
- Phân tích tâm trạng nhân vật qua một đoạn trích trong tác phẩm TruyệnKiều
- Cảm nhận được sự cảm thông sâu sắc của Nguyễn Du đối với nhân vậttrong truyện
- Phát triển và phân tích được tác dụng của miêu tả trong văn bản tự sự
- Phát hiện và phân tích được tác dụng của miêu trả nội tâm trong văn bản tựsự
- Kết hợp kể chuyệ với miêu trả nội tâm nhân vật khi làm bài văn tự sự
3 Phẩm chất, năng lực:
- Phẩm chất:
+ Yêu nước: thái độ tôn trọng những giá trị văn hoá tinh thần cao đẹp của dântộc
+ Nhân ái: tình yêu và thái độ trân trọng con người
+ Chăm chỉ: có trách nhiệm, nghiêm túc trong tìm hiểu, học tập
- Năng lực: khai thác các nguồn thông tin về những vấn đề văn học, lẩy
Kiều, ngâm các trích đoạn, viết và diễn kịch bản theo các đoạn trích giaotiếp tiếng Việt, sử dụng ngôn ngữ: trình bày một vấn đề trước tập thể, nângcao khả năng giao tiếp… cảm thụ văn học
II HÌNH THỨC, PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
Trang 3- Hình thức: nội khóa
- Phương pháp: Nêu và giải quyết vấn đề, hợp tác nhóm, thuyết trình
III CHUẨN BỊ
1.Giáo viên:
- Bài giảng điện tử
- Ybook - Truyện Kiều
- Tác phẩm Kim Vân Kiều truyện.
2 Học sinh:
- Tìm hiểu, giới thiệu về Nguyễn Du, tác phẩm Truyện Kiều (Chuẩn bị trên
Powerpoint)
- Soạn các văn bản (đoạn trích)
IV TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
2 Kiểm tra bài cũ:
-Tiết 1: Không kiểm tra -Tiết 2:
+ HS1: Nêu những nét chính về tác giả Nguyễn Du? +HS2: Tóm tắt Truyện Kiều?
Trang 4-Tiết 3,4: Đọc thuộc lòng đoạn trích “Chị em Thúy Kiều” trích “Truyện
Kiều” của Nguyễn Du?
-Tiết 5: Kiểm tra lồng ghép trong bài học
-Tiết 6: Miêu tả trong văn bản tự sự là gì? Lấy ví dụ minh họa?
3 Bài mới: 3.1 Hoạt động1: Khởi động:
Văn học Trung đại từ thế kỷ X đến tk XIX nổi bật nhất là đại thi hào,danh nhân văn hoá thế giới Nguyễn Du với kiệt tác Truyện Kiều Đây là tácgia quan trọng trong chương trình Ngữ Văn THCS – THPT Với lớp 9, chúng
ta mới chỉ tiếp xúc bước đầu vào lớp 10 các em sẽ được học sâu hơn Trongtuần học này chúng ta cùng tìm hiểu một chủ đề về một phần Văn học Trungđại Việt Nam: Chủ đề: Miêu tả và miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự Vớithời lượng là 6 tiết
+ Nội dung tiết 1 (tiết 22): Truyện Kiều của Nguyễn Du
+ Nội dung tiết 2 (tiết 23) : Chị em Thúy Kiều( trích Truyện Kiều) củaNguyễn Du
+ Nội dung tiết 3,4 (tiết 24,25): Kiều ở lầu Ngưng Bích (tríchTruyện Kiều)của Nguyễn Du
+ Nội dung tiết 5 (tiết 26): Miêu tả trong văn bản tự sự
+ Nội dung tiết 6 (tiết 27): Miêu tả nội tâm trong văn bản tự sự
3.2 Hoạt động 2: Hình thành kiến thức:
Hoạt động của giáo
viên
Hoạt động của học sinh
Nội dung
Bước 1: Chuyển giao
nhiệm vụ học tập: Lần
lượt giao nhiệm vụ cho
HS tìm hiểu, giới thiệu
Trang 5(1765-về tác giả, tác phẩm.
- Bước 3: GV gọi HS lên
bảng trình bày hiểu biết
về cuộc đời và sự nghiệp
sáng tác của Nguyễn Du:
=> Tác động mạnh mẽtới tình cảm, nhận thứccủa Nguyễn Du để ônghướng ngòi bút của mìnhvào hiện thực
- Là một thiên tài vănhọc
- Một nhà nhân đạo chủnghĩa lớn
3 Sự nghiệp văn học:
- Nhiều tác phẩm lớn cógiá trị bằng chữ Hán vàchữ Nôm
* Chữ Hán:
- Thanh Hiên thi tập
- Nam trung tạp ngâm
Trang 6Bước 1: GV gọi HS bày
Bước 3: Đánh giá chung
kết quả thực hiện nhiệm
vụ tìm hiểu và giới thiệu
* GV liên hệ với tục bói
Kiều ở miền Bắc nước
* Đánh giá chung kết quả thực hiện nhiệm vụ
II Truyện Kiều.
1 Tóm tắt tác phẩm:
Phần 1: Gặp gỡ và đínhước
Phần 2: Gia biến và lưulạc
- Phản ánh số phận bikịch của những conngười bị áp bức đau khổ,đặc biệt là số phận bikịch của người phụ nữ
* Giá trị nhân đạo:
- Nói lên tiếng nóithương cảm sâu sắc trước
Trang 7những đau khổ của conngười.
- Lên án, tố cáo nhữngthế lực xấu xa, tàn bạo
- Sự trân trọng, đề caocon người từ vẻ đẹp hìnhthức, phẩm chất đếnnhững ước mơ, khátvọng chân chính
b Giá trị nghệ thuật:
=> Kiệt tác văn học, Tập đại thành của ngôn ngữ dân tộc.
Chuyển tiết 23
Bước 1: Chuyển giao
nhiệm vụ học tập
- Chiếu đoạn trích
Bước 3: GV yêu cầu HS
đọc văn bản: lưu loát,
- Quan sát, tương tácvới ngữ liệu
+ Đọc diễn cảm+ Xác định vị trí, tómtắt đoạn trích
+ Giải nghĩa từ khó+ Xác định bố cục đoạntrích
* Đánh giá kết quả thựchiện nhiệm vụ của cácbạn thông qua nhữngcâu trả lời
B Chị em Thúy Kiều
I Tìm hiểu chung
-Vị trí đoạn trích: Thuộc
phần I – Gặp gỡ và đính ước: từ câu 15 đến câu
38
Trang 8dung của mỗi phần?
- GV cho chuyển màu
chữ tương ứng với các
phần theo bố cục HS đã
xác định chuẩn
Bước 4: Đánh giá kết
quả thực hiện nhiệm vụ
chung của HS Lưu ý
một số điểm phải sửa
- HS nêu cách hiểu dựatrên chú thích SGK
=> vẻ đẹp được miêu tảtrên cơ sở so sánh vớihình tượng thiên nhiên,với những thứ cao đẹptrên đời…
=> bút pháp ước lệ,tượng trưng
=> Vẻ đẹp duyên dáng,thanh cao
Trang 9được dùng nhiều trong
=> Hai câu đầu vừa gợi
vẻ đẹp riêng của mỗi
người: mỗi người một
vẻ…vừa gợi vẻ đẹp
chung hài hoà, hoàn mĩ
cả về vẻ ngoài thanh tao,
- Yêu cầu HS đọc đoạn
miêu tả Thúy Vân
- Khi miêu tả Thuý Vân,
- Tại sao Nguyễn Du tả
Thuý Vân trước? Tác giả
- Lắng nghe, cảm nhận
- HS nêu ý kiến
* HS đọc diễn cảmnhững câu thơ tả ThuýVân
- Dáng người, khuônmặt, giọng nói, tiếngcười, làn da, mái tóc…
- Ẩn dụ , nhân hoá, ước
lệ tượng trưng…
- HS nêu ý kiến về giá
2 Hình ảnh nhân vật Thuý Vân.
- Khuôn trăng đầy đặn,nét ngài nở nang
- Mây thua nước tóc,
Trang 10có dụng ý gì?
=> Giới thiệu thủ pháp
đòn bẩy…
- Nhận xét về số câu
miêu tả Thuý Kiều so với
số câu miêu tả Thuý
Vân?
- Em hiểu như thế nào về
câu thơ: Kiều càng sắc
nghệ thuật của tác giả
trong việc miêu tả Thuý
Kiều
- Cảm nhận về vẻ đẹp
của nàng Kiều?
- Hai bức chân dung của
hai người con gái ẩn
- HS nêu ý kiến
- Lắng nghe
- Nêu ý kiến
- Quan sát văn bản,nhận xét
- Thuý Vân: chỉ gợi tả
vẻ đẹp về nhan sắc
- Thuý Kiều: đặc tả đôimắt, không chỉ miêu tảnhan sắc mà còn dànhphần lớn để nói về tài,tình của nàng
- Vẫn sử dụng bút phápước lệ, ẩn dụ, nhân hoá
- Kĩ năng so sánh, đối
tuyết nhường màu da
=> vẻ đẹp đầy đặn sangtrọng, phúc hậu, duyêndáng, thiên nhiên phải nểphục
=> tài sắc ven toàn, mộttuyệt thế giai nhân
Trang 11ảnh của Thuý Kiều?
- So sánh chân dung của
các nhân vật trong
Truyện Kiều và Kim Vân
Kiều truyện để thấy tài
năng sáng tạo của
- thông minh sẵn tínhtrời, đủ mùi, làu bậc, ănđứt, …
- Tài năng nào của nàngKiều cũng vào bậc nhấtnhì, tuyệt đỉnh
- HS trao đổi theo cặp
- Trình bày ý kiến
- Nhận xét và thốngnhất ý kiến
- Phân tích hai điểm(phát hiện ra vẻ đẹp củacon người, ca ngợi vẻđẹp về hình thức, tàinăng của con người; dựcảm về kiếp người tàihoa bạc mệnh)
Trang 12* Đánh giá kết quả thựchiện nhiệm vụ của cácbạn.
Bước 1: Chuyển giao
thuật miêu tả của Thanh
Tâm Tài Nhân
- Đoạn trích thể hiện nội
dung gì?
Bước 3: Nội dung lồng
ghép – tích hợp
- Dạy học gắn liền với di
sản văn hoá tinh thần
Bước 4: Đánh giá kết
Bước 2: Thực hiệnnhiệm vụ học tập
- HS kết luận về nhữnggiá trị của đoạn trích
- Kĩ năng khái quát,tổng hợp
- HS cả lớp nhận xét
* Đánh giá kết quả thựchiện nhiệm vụ của bạn:
số phận
Trang 13quả thực hiện nhiệm vụ
của HS ở khả năng khái
quát giá trị văn bản
Bước 3: Yêu cầu học
sinh nêu nghĩa các chú
thích: 1, 2, 5, 6
Bước 4: Đánh giá kết
quả thực hiện nhiệm vụ
của các bạn thông qua
hoạt động đọc diễn cảm,
trình bày chú thích, giải
nghĩa từ
Bước 2: Thực hiệnnhiệm vụ học tập
- HS đọc (2-3 em )
- HS giới thiệu trướclớp
- HS cả lớp nghe vànhận xét
- Trình bày
- HS cả lớp nghe và tựghi nhớ
C Kiều ở lầu Ngưng Bích
I Tìm hiểu chung
- Vị trí của đoạn trích :Thuộc phần hai : “Giabiến và lưu lạc” từ câu
Trang 14Bước 1: Chuyển giao
nhiệm vụ học tập bằng
hệ thống câu hỏi/ yêu
cầu thảo luận nhóm
-Em cho biết phương
nhiên ở lầu Ngưng Bích
được tác giả tái hiện
- Không gian, thời gian,
cảnh vật ấy được miêu
Bước 2: Thực hiệnnhiệm vụ học tập
- HS khác nhận xét,hoàn thiện ý kiến
+ Trước lầu NgưngBích
+ Non, trăng, bốn bề,cát vàng, bụi hồng
+ Mây sớm, đèn khuya
- Trình bày ý kiến
1 Khung cảnh thiên ở lầu Ngưng Bích.
- Nghệ thuật đối, từláy tả cảnh ngụ tình
=>Không gian thiênnhiên mênh mông,hoang vắng, xa lạ
= > Hoàn cảnh tộinghiệp, tâm trạng côđơn, lẻ loi
Trang 15khung cảnh thiên nhiên
trước lầu Ngưng Bích?
như thế nào về không
gian thiên nhiên ở lầu
Ngưng Bích ?
- Bức tranh thiên nhiên
này được tái hiện thông
qua cái nhìn và tâm
- Nêu nhận xét
- So sánh
- Trình bày cảm nhận
=> Không gian mở ratheo chiều rộng, chiều
xa, chiều cao, gợi lênkhông gian lầu NgưngBích mênh mông, bao
la, rợn ngợp, hoangvắng, xa lạ Hình ảnhmây sớm, đèn khuya,gợi thời gian tuần hoàn,khép kín Thời giancũng như không gian ởđây giam hãm conngười Sớm và khuya,ngày và đêm Kiều
“Thui thủi quê ngườimột thân”
- Kĩ năng cảm thụ vănhọc, trình bày ý kiến
Trang 16không đơn thuần là bức
tranh thiên nhiên mà
* Gọi học sinh đọc lại
tám câu tiếp theo
- Vì sao người con gái
ấy nhớ người yêu trước?
THẢO LUẬN NHÓM
* Nỗi nhớ thương dành
cho người yêu, cha mẹ
của Thúy Kiều được tái
hiện như thế nào? Hãy
hoàn thành theo mẫu
sau đây (Mẫu PHT phụ
Trang 17quả thực hiện nhiệm vụ
của các bạn thông qua
hoạt động
- HS nghiên cứu, thảoluận, nêu ý kiến trongnhóm
- Cử đại diện nhóm báocáo theo yêu cầu củaGV
- Nhóm khác nhận xét,
bổ sung, sửa chữa
- Cả lớp thống nhất ýkiến
- Để diễn tả nỗi nhớ
người yêu của nàng
Kiều, thi hào Nguyễn
- Câu thơ “Bên trời góc
bể bơ vơ / Tấm son gột
rửa bao giờ cho phai”
diễn tả điều gì?
- Em hiểu gì về tâm
trạng Thúy Kiều khi
- HS nêu ý kiến theocảm nhận của bản thân
- Nhận xét, bổ sung ýkiến
- HS nêu ý kiến theocảm nhận của bản thân
- Nhận xét, bổ sung ýkiến
- HS suy nghĩ, trình bày
2 Tâm trạng của Thuý Kiều khi ở lầu Ngưng Bích.
- Nhớ Kim Trọng
- Nhớ, lo lắng cho chamẹ
=>Người tình thuỷ
Trang 18nghĩ đến người yêu?
Tâm trạng đó cho thấy
nàng là người như thế
nào?
- Để diễn tả nỗi nhớ cha
mẹ của nàng Kiều, thi
- Kể điển tích người tựa
cửa hôm mai
được tác giả Nguyễn Du
sử dụng để tái hiện tâm
trạng của Thuý Kiều?
- Nêu ý kiến
- HS khác bổ sung
chung, người con hiếuthảo, có tấm lòng đángtrân trọng
Trang 19thuật nào được sử dụng
trong đoạn thơ trên?
- Phân tích tác dụng của
các yếu tố nghệ thuật
trong việc miêu tả tâm
trạng của Thuý Kiều?
+ Điệp ngữ
+ Ẩn dụ
+ Từ láy
Bước 3: GV lưu ý gợi ý
cho HS từng cặp câu gợi
khung cảnh thiên nhiên
và tâm trạng khác nhau
của Thúy Kiều
- Bức tranh thiên nhiên
và bức tâm cảnh của nội
tâm nhân vật được miêu
tả và khắc họa theo
chiều hướng như thế
nào ? Phân tích để thấy
rõ điều đó ?
+ Trình tự miêu tả cảnh
+ Màu sắc, âm thanh,
chuyển động
+ Tâm trạng của Thúy
Kiều được diễn tả qua
từng cảnh vật
- Từ đó, em cảm nhận
như thế nào về bức
tranh thiên nhiên và tâm
trạng của Thuý Kiều ?
* Dành cho HS Khá,
=> Nghệ thuật tả cảnhngụ tình, điệp ngữ, các
từ láy
- Trình bày một phút
- HS trả lời ý kiến
- HS khác bổ sung
Trang 20* GV nêu vấn đề (chiếu
trên màn hình): Đọc 8
câu thơ cuối đoạn trích
Kiều ở lầu Ngưng Bích,
man mác mông lung đến
lo âu, kinh sợ Ngọn gió
cuốn mặt duềnh và tiếng
sóng kêu quanh ghế
ngồi là cảnh tượng hãi
hùng như dự báo dông
tố của số phận sẽ nổi lên
xô đẩy, vùi dập cuộc đời
Kiều….Bức tranh tả
cảnh ngụ tình thể hiện
ngòi bút bậc thầy của
Nguyễn Du
- Quan sát, đọc yêu cầu
- HS tranh luận, đưa ra
ý kiến bàn bạc đối vớivấn đề đã nêu
- Độc thoại nội tâm
- Bút pháp tả cảnh ngụtình đặc sắc
=>Bức tranh tâm cảnhbuồn, cô đơn, lẻ loi, hãihùng
Trang 21Bước 4: Đánh giá kết
quả thực hiện nhiệm vụ
tìm hiểu văn bản của
HS Đánh giá bằng cho
điểm
* Đánh giá kết quả thựchiện nhiệm vụ tìm hiểuvăn bản thông qua nhậnxét, đánh giá hoạt độngtrả lời, bình luận, thảoluận nhóm
Bước 1: Chuyển giao
tái hiện cảnh ngộ như
thế nào của nàng Kiều ?
- Đoạn trích thể hiện
tình cảm gì của thi hào
Nguyễn Du đối với số
phận con người?
- Dạy học gắn liền với
di sản văn hoá tinh thần
Trang 22đọc ghi nhớ SGK - Lắng nghe, đọc ghi
vua Quang Trung đã
xuất hiện như thế nào,
để làm gì?
- Hãy chỉ ra các chi tiết
miêu tả trong đoạn văn ?
- Kể lại nội dung đoạn
- Phát hiện:
-> Vua Quang Trungđánh đồn Ngọc Hồi
* Phát hiện
- Quang Trung truyền
- Quang Trung cỡi voi
đi đốc thúc
- Quang Trung sai
-> Quang Trung xuấthiện để chỉ huy trậnđánh
- Phát hiện
->bên ngoài lấy rơmdấp nước phủ kín dànthành trận chữ “nhất”
khói toả mù trời thânnằm đầy đồng, máuchảy thành suối
- Quan sát bảng phụ cóghi các sự việc
-> Nhận xét : Sự việcchính đầy đủ
D Miêu tả trong văn bản tự sự
I Tìm hiểu yếu tố miêu tả trong văn bản
tự sự.
Trang 23- Nối các sự việc ấy
thành một đoạn văn và
cho biết câu chuyện có
sinh động không? Tại
Bước 3 : Yêu cầu HS trả
lời các câu hỏi
- Gọi HS thực hiện yêu
cầu từng bài tâp
- So sánh
- HS rút ra ghi nhớ
- HS đọc ghi nhớ
- Bước 2: HS thực hiệnnhiệm vụ học tập-thảoluận nhóm Đọc yêu cầubài tập 1, 2, 3/92
- Nhóm 1(bt1) ; Nhóm
-> Yếu tố miêu tả làmcho câu chuyện thêmhấp dẫn sinh động
