skkn06 Áp dụng phương pháp Đan Mạch vào giảng dạy môn mĩ thuật cấp tiểu học

Năm học 2014 - 2015, Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo triển khai phươngpháp dạy - học Mĩ thuật mới sử dụng những quy trình Mĩ thuật của SAEPS ở tất cả các trường Tiểu học trên toàn quốc, l

TRƯỜNG TIÊU HỌC THANH XUÂN TRUNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ÁP DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐAN MẠCH VÀO GIẢNG DẠY

MÔN MĨ THUẬT CẤP TIỂU HỌC

Lĩnh vực : Mĩ thuật

Cấp học : Tiểu học

Tên Tác giả : Hoàng Thị Hiền

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Thanh Xuân Trung

Chức vụ : Giáo viên mĩ thuật

NĂM HỌC 2019 -2020

• _

1 PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Lý do chọn đề tài

Như chúng ta đã biết, trong mục tiêu giáo dục, chúng ta đã xác định giáodục thẩm mĩ có vai trò rất quan trọng Nếu con người được giáo dục về thẩm mĩtốt sẽ ngày càng hoàn thiện bản thân và tiến đến chân thiện mỹ Môn học Mĩ

cách tốt nhất, hiệu quả nhất Đặc biệt là đối với trường tiểu học, môn Mĩ thuậtgiúp cho học sinh được giáo dục thẩm mĩ từ rất sớm, được trải nghiệm phát triển

sự sáng tạo và khả năng biểu đạt Có thể nói, dạy học Mĩ thuật trong nhà trườngkhông nhằm đào tạo các em trở thành hoạ sỹ mà thông qua các hoạt động tạohình để khơi gợi và phát huy khiếu thẩm mỹ vốn có ở học sinh, gây hứng thú chohọc sinh trước cái đẹp tiến tới hình thành thị hiếu thẩm mỹ của riêng mình trongcuộc sống hằng ngày

Trong những năm qua, Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện đường lối và chủtrương của Đảng và Nhà nước với phương châm giáo dục toàn diện cho học sinh,học sinh được học đủ các môn ở cấp Tiểu học Được sự quan tâm quản lý, chỉđạo của các cấp, công tác giảng dạy ở trường Tiểu học đang từng bước ổn định

và phát triển, chất lượng giáo viên cũng dần được nâng cao Bên cạnh đó, ngàycàng có nhiều người quan tâm hơn đến vấn đề giáo dục Mĩ thuật cho học sinh

Năm học 2014 - 2015, Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo triển khai phươngpháp dạy - học Mĩ thuật mới sử dụng những quy trình Mĩ thuật của SAEPS ở tất

cả các trường Tiểu học trên toàn quốc, là sự đúc kết những kinh nghiệm quý báu

từ Vương quốc Đan Mạch và nền giáo dục nghệ thuật tiên tiến trên thế giới.Những quy trình mĩ thuật theo phương pháp mới của SAEPS đều hướng tới mụctiêu lấy học sinh làm trung tâm, kích thích sự tương tác, tư duy sáng tạo và pháttriển nhận thức Để từ đó, các em có thể hình thành và phát triển ba năng lực cốtlõi là:

+ Sáng tạo Mĩ thuật và qua đó biểu đạt bản thân (suy nghĩ, tình cảm, mongmuốn )

+ Hiểu cảm nhận và phản ánh được hình ảnh của sản phẩm, tác phẩm mĩthuật (phân tích, đánh giá được sản phẩm, tác phẩm)

+ Giao tiếp - trao đổi, tiếp nhận ý tưởng và ý nghĩa thông qua sản phẩm,tác phẩm mĩ thuật

Ngoài những năng lực nói trên, học sinh cũng có thể phát triển các giácquan, các kĩ năng sống, kinh nghiệm và khả năng giải quyết vấn đề, các năng lựchợp tác, năng lực tự học và tự đánh giá

Phương pháp dạy học Mĩ thuật theo phương pháp mới của Đan Mạch cónhiều ưu điểm trong việc phát huy khả năng sáng tạo của học sinh, tiết học rấtthoải mái, sinh động Phương pháp này không chỉ đơn giản là cung cấp tri thức,hướng dẫn thực hành, mà còn phát triển các năng lực toàn diện cho học sinh như:Năng lực trải nghiệm, biểu đạt, phân tích - giải thích, trình bày, giao tiếp - đánhgiá, tạo cơ hội cho học sinh thực hành, ứng dụng trong học tập và cuộc sống.Trên cơ sở lý thuyết giáo dục và giảng dạy Mĩ thuật, giáo viên sẽ tổ chức dạy cho

học

học

2/19

các em học Mĩ thuật qua các hoạt động: Vẽ cùng nhau, vẽ theo nhạc, vẽ biểu đạt,tạo hình 3D từ các vật tìm được, xây dựng cốt truyện Thông qua các hoạt độngtạo hình sẽ khơi gợi và phát huy được năng khiếu thẩm mỹ vốn có ở trẻ, gâyhứng thú cho các em trước cái đẹp, tiến tới hình thành thị hiếu thẩm mỹ của họcsinh trong cuộc sống Đây là một chương trình giáo dục Mĩ thuật Tiểu học năngđộng, phát huy, rèn luyện được nhiều kỹ năng cho học sinh, đặc biệt là kỹ năngsống, một sự thay đổi lớn cả về phương pháp lẫn mục tiêu giáo dục của bộ môn

Mĩ thuật ở Tiểu học

Có thể nói ưu điểm của phương pháp dạy học mới theo dự án SAEPS làtích cực, mà ở đó học sinh tiểu học lứa tuổi đang thích tìm tòi, khám phá nhữngđiều mới mẻ và ham thích được vẽ sẽ chủ động, tự tin khai thác tri thức dưới sựhướng dẫn của giáo viên Các phương pháp dạy học mới được triển khai trong dự

án đã kích thích sự say mê, hứng thú trong học tập, bồi dưỡng phát triển năng lựccảm thụ thẩm mĩ, năng lực tư duy và trí tưởng tượng của học sinh Tuy nhiên vấn

đề đồ dùng phục vụ môn học giải quyết như thế nào để đáp ứng nhu cầu học tậpcủa học sinh hay hình thức tổ chức lớp học ra sao, cách thực hiện các quy trìnhsáng tạo vẫn là những băn khoăn lớn của mỗi giáo viên chuyên trách khi giảngdạy Chính từ những trăn trở này, tôi đã tiến hành nghiên cứu và thực hiện đề tài:

“Áp dụng phương pháp Đan Mạch vào giảng dạy môn mĩ thuật cấp tiểu học”.

1.2 Mục đích, đối tượng, phạm vi, phương pháp nghiên cứu.

1.2.2 Đối tượng nghiên cứu.

- Chủ thể: Áp dụng phương pháp Đan Mạch vào giảng dạy môn mĩ thuậtcấp tiểu học

- Khách thể: Học sinh trường Tiểu học Thanh Xuân Trung

1.2.3 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi nghiên cứu tập trung chủ yếu là:

- Tìm hiểu quá trình dạy và học bộ môn Mĩ thuật ở Trường Tiểu học ThanhXuân Trung

- Tìm hiểu những vấn đề cơ bản thường gặp, những tình huống, thuận lợi vàkhó khăn qua quá trình dạy và học bộ môn Mĩ thuật ở Trường Tiểu họcThanh Xuân Trung

1.2.4 Phương pháp nghiên cứu

học

* Các phương pháp cơ bản được sử dụng vào nghiên cứu đề tài bao gồm:

+ Phương pháp sưu tầm tài liệu: Trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề

tài, không thể phủ nhận vai trò quan trọng của công tác tham khảo tài liệu Tàiliệu có từ nhiều nguồn khác nhau như: sách, báo, tạp chí, từ những buổi tập huấn,những kinh nghiệm từ đồng nghiệp Đặc biệt là sử dụng Internet: Đây là mộtcông cụ thuận tiện để tiếp cận nhanh và dễ dàng đến một lượng thông tin khổng

lồ và phong phú Nhưng khi tham khảo cần phải có kiến thức và kinh nghiệm đểsàng lọc những thông tin (vì không phải thông tin nào cũng là đúng) thì mới tìmđược nguồn thông tin phù hợp, chính xác với nhu cầu một cách nhanh chóng,hiệu quả

+ Phương pháp vấn đáp: Là phương pháp mà giáo viên sẽ dùng một hệ

thống câu hỏi để học sinh trả lời bằng miệng nhằm thu được những thông tin nóilên nhận thức hoặc thái độ của cá nhân đối với vấn đề học bộ môn Mĩ thuật theophương pháp mới (phương pháp Đan Mạch)

+ Phương pháp quan sát: Quan sát là phương pháp thu thập thông tin về

quá trình giáo dục trên cơ sở tri giác trực tiếp các hoạt động dạy - học cho tanhững tài liệu về thực tiễn để có thể nắm bắt một cách hiệu quả và chính xác.Thông qua quá trình quan sát, giáo viên ghi nhận lại tình hình học tập của họcsinh, những vấn đề nảy sinh trong quá trình giảng dạy nhằm tìm ra biện pháp giảiquyết thích hợp nhất

+ Phương pháp thực nghiệm: Giáo viên thực hiện giảng dạy môn mĩ

thuật của các khối lớp

2 PHẦN THỨ HAI: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.

2.1 Cơ sở lý luận.

2.1.1. Đặc điểm tâm lý học sinh Tiểu học:

Đối tượng của cấp tiểu học là trẻ em từ 6 đến 11 tuổi Học sinh tiểu học làmột thực thể hồn nhiên, ngây thơ và trong sáng Ở mỗi trẻ em tiềm tàng khả năngphát triển về trí tuệ, lao động, rèn luyện và hoạt động xã hội để đạt một trình độnhất định về lao động nghề nghiệp, về quan hệ giao lưu và chăm lo cuộc sống cánhân, gia đình Do đó, học sinh tiểu học chưa đủ ý thức, chưa đủ phẩm chất vànăng lực như một công dân trong xã hội, mà các em luôn cần sự bảo trợ, giúp đỡcủa người lớn, của gia đình, nhà trường và xã hội Học sinh tiểu học dễ thíchnghi và tiếp nhận cái mới và luôn hướng tới tương lai Nhưng cũng thiếu sự tậptrung cao độ, khả năng ghi nhớ và chú ý có chủ định chưa được phát triển mạnh,tính hiếu động, dễ xúc động còn bộc lộ rõ nét Trẻ nhớ rất nhanh và quên cũngnhanh

Bên cạnh sự phát triển của tri giác, chú ý có chủ định của học sinh tiểu học

học

học

4/19

còn yếu, khả năng điều chỉnh chú ý có ý chí chưa mạnh Vì vậy, việc sử dụng đồdùng dạy học là phương tiện quan trọng để tổ chức sự chú ý cho học sinh Nhucầu hứng thú có thể kích thích và duy trì chú ý không chủ định cho nên giáo viêncần tìm cách làm cho giờ học hấp dẫn để lôi cuốn sự chú ý của học sinh Trí nhớ

có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống và hoạt động của con người, nhờ cótrí nhớ mà con người tích lũy vốn kinh nghiệm đó vận dụng vào cuộc sống Đốivới học sinh tiểu học có trí nhớ trực quan - hình tượng phát triển chiếm ưu thếhơn trí nhớ từ ngữ - logíc Tư duy của trẻ em mới đến trường là tư duy cụ thể,dựa vào những đặc điểm trực quan của đối tượng và hiện tượng cụ thể Trong sựphát triển tư duy ở học sinh tiểu học, tính trực quan cụ thể vẫn còn thể hiện ở cáclớp đầu cấp và sau đó chuyển dần sang tính khái quát ở các lớp cuối cấp Trongquá trình dạy học và giáo dục, giáo viên cần nắm chắc đặc điểm này Vì vậy giáoviên cần đảm bảo tính trực quan thể hiện qua dùng người thực, việc thực, quadạy học hợp tác hành động để phát triển tư duy cho học sinh Giáo viên cầnhướng dẫn học sinh phát triển khả năng phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa, kháiquát hóa, khả năng phán đoán và suy luận qua hoạt động với thầy, với bạn

2.2 Thuận lợi và khó khăn

2.2.1 Thuận lợi

+ Quan điểm nhận thức về môn Mĩ thuật:

- Môn Mĩ thuật là môn học nghệ thuật, thu hút rất nhiều học sinh

- Trường Tiểu học Thanh Xuân Trung đã có giáo viên dạy Mĩ thuật với trình

độ đạt chuẩn Phong trào học Mĩ thuật của trường ngày càng một sôi nổi,hầu hết các em học sinh hào hứng với môn học và môn học đã được chú ý.Tất cả mọi người đã hiểu được đây là một môn học nghệ thuật sáng tạo, vìvậy không ít giáo viên và học sinh, các bậc phụ huynh luôn coi trọng vàđầu tư cho môn học Qua đó các em thấy rằng Mĩ thuật là môn học bổ ích,

lý thú và tươi vui, có tính giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cao và là môn học bổtrợ tích cực cho các môn học khác Vì thế các em đón nhận tiết học mộtcách nhiệt tình và hào hứng

+ Trang thiết bị dạy học:

- Nhà trường đã có phòng chức năng riêng, đã có đủ tài liệu, phương tiện,

học

+ Một số em có hoàn cảnh còn khó khăn không chuẩn bị đủ đồ dùng họctập để phục vụ cho tiết học ví dụ: giấy A4, A3 Điều đó cũng ảnh hưởng khôngnhỏ đến tinh thần học tập của các em.

2.3 Điều tra cơ bản.

Trong những năm học vừa qua, tôi được phân công giảng dạy môn Mĩ

Thuật tại Trường Tiểu học Thanh Xuân Trung, tôi thấy hầu hết các em đều thích

học vẽ, các em học tập với tinh thần hăng say, cảm nhận được cái hay, cái đẹpđược thể hiện từ nội dung và hình thức mỗi khi các em vẽ một bức tranh Bêncạnh đó còn một số học sinh nhút nhát, rụt rè chưa mạnh dạn nói lên những suynghĩ của mình, một số em còn chán nản không thích học vẽ

Tất cả những vấn đề trên rất đáng lo ngại, ảnh hưởng lớn đến việc học Mĩ thuật của học sinh cho nên tôi đã tiến hành điều tra khối lớp 3 năm học

2013

-học

học

6/19

2014, xem có bao nhiêu em thích học vẽ và không thích học vẽ để từ đó tìm rabiện pháp khắc phục và kết quả như sau:

Thích học vẽ Không t hích học vẽ

2.4 Mô tả những phương pháp dạy - Học tốt theo từng quy trình.

Trong một bài dạy - học Mĩ thuật ở tiểu học giáo viên phải phân tích gợi

mở, nêu ra vấn đề mới của kiến thức hoặc thông qua tranh ảnh trực quan, kết hợpvới hệ thống câu hỏi vấn đáp để học sinh trao đổi, nhận xét tìm ra câu trả lời,nhận thức được cách làm, sau đó học sinh mới trải nghiệm Khi học sinh đã biếtphân biệt: Hình vẽ, màu sắc, bố cục đẹp hay không đẹp, tức là nhận thức thẩm

mĩ của học sinh đã được hình thành, tự các em sẽ hiểu được yêu cầu bài học vàchủ động tìm ra bước tiếp theo cho hoạt động học tập của mình

Đánh giá kết quả học tập để tạo cơ hội cho học sinh tiếp tục hoàn thiện bài

vẽ của mình Giáo viên tạo điều kiện cho học sinh tự đánh giá sản phẩm củamình và của các bạn để tự rút kinh nghiệm cho bản thân

Mặc dù thời lượng cho tiết học không nhiều, nhưng lại có ý nghĩa “Họctập tích cực” đối với quá trình nhận thức của học sinh Đổi mới phương pháp dạy

- học theo phương pháp mới sẽ giúp học sinh hiểu biết kiến thức một cách chắcchắn, phát huy được trí tưởng tượng, hạn chế học sinh vẽ giống nhau Mặt khác,hoạt động dạy - học còn được tiếp tục trong thời gian học sinh thực hành Nếunhư trước đây, giáo viên để học sinh “nghiêm túc làm bài” thì đổi mới phươngpháp dạy - học lại yêu cầu giáo viên phải hướng dẫn học sinh làm việc tích cực,thông qua hình thức trao đổi nhận xét, gợi ý nhẹ nhàng với cá nhân học sinh haytừng nhóm học sinh để giải quyết những vướng mắc khi thực hành

Những phân tích trên cho thấy thực hiện đổi mới phương pháp dạy - họctheo phương pháp mới, phần nhiệm vụ của người giáo viên trong dạy - học càngquan trọng hơn, cần chú trọng hơn đến phát triển trí thông minh không gian - Thịgiác nhằm phát huy khả năng hình dung để hình thành năng lực sáng tạo cho họcsinh

Để dạy tốt chương trình môn Mĩ thuật Chúng ta cần thực hiện được cácyêu cầu sau:

Chương trình Mĩ thuật cấp tiểu được cấu trúc phương thức đồng tâm cácquy trình :

- Quy trình Tạo hình ba chiều - Tiếp cận theo chủ đề.

- Xây dựng cốt truyện.

- Vẽ theo âm nhạc

- Vẽ cùng nhau và Sáng tác các câu chuyện

- Vẽ biểu cảm

- Điêu khắc - Nghệ thuật tạo hình không gian

- Tạo hình con rối và nghệ thuật biểu diễn

Được nâng cao dần qua yêu cầu của mỗi bài một cách hợp lí, phù hợp vớitâm sinh lí của lứa tuổi Học sinh được rèn luyện kĩ năng thuyết trình, thể hiệncảm xúc bằng lời nói - thích hát, thích chơi nhạc và nhớ các giai điệu - thích làmviệc theo nhóm - biết cách quan sát nhận xét, so sánh, ước lượng kích thước, tỉ

lệ, hình dáng, màu sắc, độ đậm nhạt, để tạo ra sản phẩm vẽ, hoặc tạo hình

Học sinh chủ động, tích cực xây dựng kiến thức, luyện tập và hoạt độngthực hành nhiều Ngay từ các bài học đầu tiên học sinh đã được sống trong môitrường nghệ thuật đúng đắn thì các em sẽ phát huy được hiệu quả học tập cao

2.4.1. Phương pháp dạy theo quy trình tạo hình ba chiều - Tiếp cận theo chủ đề.

học

học

8/19

Sản phẩm tạo hình ba chiều của học sinh - Lớp 3A5

2.4.2. Phương pháp dạy theo quy trình Xây dựng cốt truyện

- Chủ đề 7: Lễ hội quê em: gồm 4 (Tiết)

- Chủ đề 13: Câu chuyện em yêu thích: gồm 3 (Tiết)

Phương pháp xây dựng cốt truyện giúp học sinh vận dụng những hiểu biết

và sự trải nghiệm cá nhân để phát triển, mở rộng chủ điểm thành một câu truyện

có các nhân vật (người hoặc sự vật) với các mối quan hệ trong nội dung sự việc

cụ thể của câu chuyện Giáo viên tạo hứng thú giúp học sinh chủ động khám phánhững sự việc, sự kiện và các đối tượng trong cuộc sống liên quan đến cốttruyện, từ đó học sinh biểu đạt được câu truyện bằng ngôn ngữ nói và ngôn ngữtạo hình (vẽ tranh hay xé dán giấy)

Giáo viên hướng dẫn và gợi ý học sinh xây dựng câu chuyện có nội dung

sự việc, các nhân vật với hoạt động tương ứng theo bối cảnh của câu chuyệnhoặc từ những hình tượng nhân vật do học sinh tạo ra theo ý tưởng bằng hình vẽhay xé dán giấy màu, học sinh trình bày các hình thức biểu đạt câu chuyện bằngngôn ngữ, rèn luyện và phát triển trí tưởng tượng sáng tạo, học sinh chủ độnggiải quyết vấn đề có liên quan đến Mĩ thuật và đời sống hàng ngày Thông quahoạt động này học sinh rèn luyện được kỹ năng làm việc theo nhóm

Ví dụ: Chủ đề 13: Câu chuyện em yêu thích: Gồm 3 (Tiết)

- Các nhóm học sinh trao đổi thảo luận nhằm hình thành bối cảnh liên quanđến câu chuyện

- Từ cốt truyện các nhóm có thể liên tưởng sáng tạo theo trí nhớ và gợi ýcủa giáo viên

- Giáo viên hướng dẫn các em trình bày câu chuyện của mình trước nhóm,

cả nhóm sẽ lần lượt trình bày và trao đổi, sửa chữa hay bổ sung nhằm mởrộng các tình tiết trong câu chuyện

- Giải quyết các câu hỏi:

+ Câu truyện diễn ra như thế nào?

+ Có những nhân vật gì trong câu chuyện?

+ Mối quan hệ và vai trò của các nhân vật trong câu chuyện?

học

học

10/1910/19

Sản phẩm theo quy trình: Xây dựng cốt truyện của học sinh - Lớp 3A2

2.4.3. Phương pháp dạy theo quy trình: Vẽ theo nhạc:

- Chủ đề 5: Tạo hình tự do và trang trí bằng nét: gồm 2 (Tiết)

a/ Nghe nhạc và vẽ theo giai điệu:

Giáo viên tạo nhóm khoảng 4 - 6 học sinh

* Khởi động: Giáo viên nên chọn nhạc không lời, học sinh lắng nghe và

cảm nhận giai điệu âm nhạc, di chuyển quanh bàn hoặc nhún nhảy theo giai điệu Học sinh dùng màu sáp bắt đầu vẽ những nét màu trên giấy, các

học

11/1

em có thể vẽ bằng 2 tay, mỗi tay có thể cầm từ 2 đến 3 cây màu tùy theo ý thích (không nên sử dụng màu đen) Âm nhạc tăng dần sang tiết tấu nhanh, các em sẽ

vẽ nhanh hơn, nhún nhảy mạnh mẽ hơn

- Ví dụ: Trước khi bật nhạc giáo viên cần đặt câu hỏi như :

+ Các em đã sẵn sàng chưa nào?

+ Vậy quy trình vẽ theo âm nhạc bắt đầu nào

Sau khi bật nhạc giáo viên cũng nhún nhảy cùng các em để tạo sự sôiđộng và mạnh dạn hơn Khuyến khích các em cười vui tươi trong hoạt động nàygiúp các em cảm thấy yêu thích và thoải mái

Sản phẩm vẽ theo âm nhạc của học sinh - Lớp 3A 7

- Giáo viên hướng dẫn học sinh làm khung giấy, hoặc giáo viên chuẩn bị sẵn Học sinh dịch chuyển khung trên bức tranh lớn của nhóm mình để tìm phần đường nét màu sắc mình thích, rồi dán khung giấy vào vị trí đó Mỗi học sinh sẽ tìm cho mình những hình ảnh từ nét cong như: Bông hoa, trái cây, (vẽ tạo thành bức tranh tĩnh vật) ; mây núi, mặt trời, chim, cá, (vẽ tạo thành bức tranh phong cảnh biển).

12/1912/19