Kết quả nghiên cứu sẽ cho thấy những đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cùng với những giải pháp để phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI H C KINH TỌ Ế QUỐ C DÂN
-*** -
BÀI T P L N MÔN KINH T CHÍNH TR MÁC- LÊ NIN Ậ Ớ Ế Ị
ĐỀ TÀI: Hãy làm rõ những đặc trưng của nền kinh t ế thị
pháp phát tri n n n kinh t để ể ề ế thị trườ ng Việt Nam theo định ở
hướng XHCN
Họ và tên SV: Ph m Thành Nam ạ
Lớp tín ch : KTCT (219)_01 ỉ
Mã SV: 11193595 GVHD: GV ĐÀO PHƯƠNG LIÊN
HÀ NỘI, NĂM 2019
Trang 2MỤC L C Ụ
I MỞ ĐẦU 3
I.1 Ý nghĩa lý luận của đề tài 3
I.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài 3
II NỘI DUNG ĐỀ TÀI 4
II.1 Khái niệm về nền kinh tế thị trường định hướng ở Việt Nam 4
II.1.1 Khái niệm về kinh tế thị trường 4
II.1.2 Khái niệm về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 4
II.2 Đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam 5
II.2.1 Những cái chung của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 5
II.2.2 Những đặc trưng cơ bản của nền KTTT định hướng XHCN ở nước ta 6 II.3 Những giải pháp để phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam theo định hướng XHCN 8
III KẾT LUẬN 12
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 13
Trang 3I M Ở ĐẦU.
I.1 Ý nghĩa lý luận của đề tài
Trước tiên chúng ta cần khẳng định nước ta phát triển nền kinh tế thị trường (KTTT) là sự lựa chọn đúng đắn, không chỉ tồn tại khách quan mà nó còn cần thiết cho việc xây dựng xã hội chủ nghĩa (XHCN)
Nhưng không như các nước tư bản chủ nghĩa (TBCN), nền KTTT của nước ta vẫn có những đặc điểm riêng biệt KTTT tuy có rất nhiều ưu điểm, nhưng không phải tuyệt đối, nó còn có những mặt trái mà nếu chúng ta cứ để cho
nó tự do phát triển thì đến một lúc nào đó, nền kinh tế sẽ rơi vào tình trạng nguy hiểm và có thể xảy ra những hậu quả khôn lường
Do đó, Đảng ta đã xác định việc phát triển KTTT là đúng đắn, nhưng phải
có sự điều chỉnh sao cho hợp lý với tình hình đất nước cũng như định hướng của nước ta
I.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
Kết quả nghiên cứu sẽ cho thấy những đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam cùng với những giải pháp để phát triển nền kinh tế thị trường ở Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Trang 4II Nội dung đề tài
II.1 Khái ni m v n n kinh tệ ề ề ế thị trường định hướng ở Việt Nam II.1.1 Khái ni m v kinh tệ ề ế thị trườ ng
Theo giáo trình Kinh tế chính trị Mác Lê nin, chương 5, kinh tế thị trường - được định nghĩa như sau:
“Kinh tế thị trường là sản phẩm của văn minh nhân loại, là kết quả phát triển lâu dài của lực lượng sản xuất và xã hội hóa các quan hệ kinh tế, trải qua các giai đoạn kinh tế thị trường sơ khai, kinh tế thị trường tự do và kinh tế thị trường hiện đại Tuy nhiên, không có mô hình kinh tế thị trường chung cho mọi quốc gia và mọi giai đoạn phát triển Mỗi nước có những mô hình kinh tế thị trường khác nhau như: Mô hình kinh tế thị trường tự do mới ở Hoa Kỳ, kinh tế thị trường xã hội ở Cộng hòa liên bang Đức, kinh tế thị trường ở Nhật Bản, kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc… Có nghĩa là, mỗi nền kinh tế thị trường vừa đặc trưng tất yếu không thể thiếu của nền kinh tế thị trường nói chung vừa có những đặc trưng phản ánh điều kiện lịch sử, chính trị, kinh tế xã hội của
quốc gia đó.”
Như vậy, có thể khái quát rằng kinh tế thị trường nói chung là những hình thức phát triển cao của kinh tế hàng hoá, một hình thức mà ở đó hầu hết các quan
hệ kinh tế trên diễn ra trên thị trường, chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế vốn có của nó Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hoá vận động theo cơ chế thị trường, diễn ra trong môi trường cạnh tranh và lấy lợi nhuận làm động lực thúc
đẩy
II.1.2 Khái ni m v kinh tệ ề ế thị trường định hướng xã h i chủ nghĩa ộ Cũng theo giáo trình Kinh tế chính trị Mác Lê nin tại chương 5 có định - nghĩa:
“Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam thể hiện là một kiểu nền kinh tế thị trường phù hợp với Việt Nam, phản ánh trình độ phát triển và điều kiện lịch sử của Việt Nam và được khái niệm như sau:
Trang 5“Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận hành theo các quy luật khách quan của thị trường đồng thời góp phần hướng tới từng bước xác lập một xã hội mà ở đó dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn
minh; có sự điều tiết của nhà nước Việt Nam do Đảng Cộng sản lãnh đạo.”
II.2 Đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã h i ch nghĩa ộ ủ
ở Việt Nam
II.2.1 Những cái chung của n n kinh tề ế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Vận hành đầy đủ và đồng bộ theo các quy luật thị trường (quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh, quy luật lưu thông tiền tệ…).-
Có nhiều hình thức sở hữu: Sở hữu nhà nước, sở hữu tư nhân, sở hữu tập thể, sở hữu hỗn hợp…
Chủ thể thị trường có tính độc lập: Theo đó, người sản xuất - kinh doanh
có quyền tự do kinh doanh, tự chủ trong việc ra quyết định sản xuất cái gì? sản xuất như thế nào? sản xuất cho ai? Họ lấy lợi nhuận làm mục tiêu của hoạt động kinh tế, tự gánh vác rủi ro và tự chịu trách nhiệm trong sản xuất - kinh doanh Còn người tiêu dùng được chủ động lựa chọn hàng hóa, dịch vụ trên thị trường và được xem là “thượng đế”, vì họ là người “bỏ phiếu” cho việc mở rộng hay thu hẹp việc sản xuất kinh doanh một mặt hàng, ngành hàng hay doanh nghiệp nà- o
đó
Các chủ thể thị trường có địa vị bình đẳng về mặt pháp lý trong các giao dịch, kinh doanh được bảo hộ bởi hệ thống pháp luật đồng bộ Do vậy, các yếu tố , cạnh tranh của thị trường được bảo hộ và không bị bóp méo
Thị trường giữ vai trò quyết định phân bổ các nguồn lực xã hội Theo đó, các yếu tố đầu vào và đầu ra của sản xuất được lưu thông tự do trên thị trường sẽ được phân phối vào những nơi sử dụng có hiệu quả kinh tế cao nhất Muốn vậy các loại thị trường phải được hình thành đồng bộ, vận hành trôi chảy theo tín hiệu của thị trường, gồm: thị trường tư liệu sản xuất, hàng tiêu dùng và dịch vụ; thị
Trang 6trường tài chính (thị trường vốn và thị trường tiền tệ); thị trường sức lao động; thị trường đất đai và bất động sản; thị trường khoa học công nghệ…-
Giá cả hàng hóa, dịch vụ hình thành tự do trên thị trường Giá cả hàng hóa
và dịch vụ phụ thuộc vào hao phí lao động xã hội cần thiết và sự điều tiết của quan hệ cung cầu Theo đó, tính cạnh tranh của nền kinh tế được đề cao, tạo - động lực phát triển, điều tiết và điều chỉnh các hoạt động kinh tế Mọi sự can thiệp không tương thích với thị trường trong việc hình thành giá đều dẫn đến bóp méo các tín hiệu thị trường và làm tổn hại đến vận hành trôi chảy, hiệu quả của cả nền kinh tế
Là nền kinh tế mở (cả bên trong và bên ngoài); thị trường dân tộc thông suốt, gắn với thị trường quốc tế
Chính phủ quản lý vĩ mô nền kinh tế nhằm khắc phục những khuyết tật của thị trường Chính phủ thực hiện quản lý các cân đối vĩ mô, sử dụng các công cụ:
kế hoạch định hướng (chiến lược), hệ thống luật pháp, chính sách, các đòn bẩy kinh tế mà không can thiệp sâu vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp
Nói đến KTTT là nói đến một nền kinh tế chịu sự tác động của các quy luật kinh tế khách quan như: quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh
II.2.2 Những đặc trưng cơ bản c a nủ ền KTTT định hướng XHCN ở
nước ta
a Đặc trưng về mục tiêu phát triển kinh tế thị trường
Xây dựng và phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất cho CNXH Thiết lập và hoàn thiện quan hệ sản xuất XHCN Nghĩa là chúng ta không chỉ quan tâm phát triển kinh tế đơn thuần mà còn phải chú trọng đến các vấn đề xã hội, thực hiện đồng thời mục tiêu tăng trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội Làm cho dân giàu nước mạnh với thực hiên dân chủ và công bằng
xã hội
Trang 7b Đặc trưng về chế độ sở hữu
Nói đến kinh tế thị trường là nói đến một nền kinh tế với sự đa dạng về các hình thức sở hữu: sở hữu tư nhân, sở hữu tư nhân, sở hữu tập thể, sở hữu nhà nước… Vì vậy, đa dạng hoá sở hữu là vấn đề tất yếu và do đó tồn tại nhiều thành phần kinh tế khác nhau Tuy nhiên, khác với nền kinh tế thị trường TBCN dựa trên sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất, thì trong nền kinh tế thị trường XHCN dựa trên chế độ sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất Từ sự đa dạng về các hình thức
sở hữu dẫn đến đa dạng các thành phần kinh tế, các thành phần kinh tế này vừa cạnh tranh vừa hợp tác với nhau
c Đặc trưng về vai trò điều tiết của nhà nước đối với nền kinh tế
Nhà nước quản lý nền KTTT theo định hướng XHCN ở nước ta là Nhà nước pháp quyền XHCN, là nhà nước của dân, do dân và vì dân Định hướng XHCN được đảm bảo bởi sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của nhà nước Nhà nước tham gia vào các quá trình kinh tế Đây vừa là điều kiện vừa là nội dung để phân biệt sự khác biệt về bản chất của mô hình KTTT của nước ta với KTTT của các nước TBCN trên thế giới
d Đặc trưng về quan hệ phân phối
Chính sự đa dạng về các hình thức sở hữu dẫn đến tồn tại nhiều hình thức phân phối Không như nền KTTT TBCN lấy phân phối theo tư liệu sản xuất và theo vốn là chủ yếu, trong nền KTTT định hướng XHCN chủ yếu thực hiện phân phối theo lao động, ngoài ra còn có nhiều hình thức phân phối khác như: phân phối theo nguồn lực đóng góp, phân phối ngoài thù lao lao động thông qua các quỹ phúc lợi xã hội và tập thể
e Đặc trưng về xu hướng phát triển.
Phát triển trong sự kết hợp hài hoà giữa sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời của thời đại, coi trọng việc kết hợp vai trò thúc đẩy sự ra đời các nhân tố của KTTT và vai trò quản lý vĩ mô của nhà nước XHCN trong quá trình chuyển sang KTTT hiện đại Sự tăng trưởng và phát triển kinh tế gắn liền với phát triển giáo dục, văn hoá nâng cao dân chí, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng nền văn hoá tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc KTTT nước ta phát triển theo xu hướng mở cửa,
Trang 8hội nhập với nền kinh tế khu vực và thế giới trên cơ sở giữ vững độc lập, tự chủ
và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia
II.3 Nh ng giữ ải pháp để phát tri n n n kinh tể ề ế thị trườ ng Việt Nam ở
theo định hướng XHCN
1 Thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần
Để thực hiện tốt chính sách này cần có hệ thống pháp luật và chính sách cụ thể để tạo môi trường pháp lý cho các doanh nghiệp, các thành phần kinh tế yên tâm làm ăn lâu dài Và kiên quyết sử lý ngăn chặn các hành vi lừa đảo, buôn lậu, hàng giả…để tạo môi trường đầu tư lành mạnh
2 Đẩy mạnh phân công lao động xã hội trong phạm vi cả nước, từng
địa phương, từng vùng theo hướng công nghiệp hoá hiện đại hoá
Để đẩy mạnh phát triển kinh tế hàng hoá, cần phải mở rộng phân công lao động xã hội, phân bố lại dân cư trong phạm vi cả nước cũng như từng địa phương, từng vùng theo hướng chuyên môn hoá, hợp tác hoá nhằm khai thác mọi nguồn lực, phát triển nhiều ngành nghề một mặt sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất
kỹ thuật một mặt giải quyết vấn đề việc làm cho người lao động Bên cạnh đó, còn phải tiến tới hợp tác tham gia vào phân công lao động quốc tế để không ngừng mở rộng thị trường về quy mô và kích thích sự hình thành các loại thị trường mới
3 Thực hiện đa dạng hoá các loại hình sở hữu
Đa dạng hoá các loại hình sở hữu, tạo ra sự cách biệt nhất định về kinh tế, đây điều kiện cơ sở cho kinh tế thị trường phát triển
4 Đẩy mạnh công tác nghiên cứu , ứng dụng khoa học và công nghệ,
đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là không thể tránh khỏi, do đó các doanh nghiệp muốn đứng vững trên thị trường thì phải thường xuyên đổi mới công nghệ để hạ thấp chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm để tăng tính cạnh tranh Để thực hiện được điều đó phải đẩy mạnh công tác nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ Chính vì vậy, chúng ta phải đẩy mạnh công nghiệp hoá hiện đại hoá
Trang 95 Xây dựng xây dựng và phát triển các yếu tố thị trường
Để thực hiện được điều đó, trước hết phải cần tôn trọng quyền tự chủ sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, bảo đảm sự cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá để tăng năng suất lao động, hạ giá thành, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm
6 Đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế và các nhà kinh doanh giỏi,
phù hợp với yêu cầu của KTTT định hướng XHCN
Con người bao giờ cũng là lực lượng sản xuất cơ bản nhất của xã hội Vì vậy chúng ta cần đẩy mạnh việc đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế, kinh doanh sao cho phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế trong từng giai đoạn phát triển Cần có chế độ bồi dưỡng, đãi ngộ đúng đắn đội ngũ cán bộ nhằm nâng cao trình độ nghiệp vụ, khả năng quản lý, kinh doanh của họ
7 Giữ vững ổn định chính trị hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiến tới xoá bỏ hoàn toàn cơ chế quản lý cũ
Có ổn định về chính trị thì mới phát triển về kinh tế được, vì chỉ có như vậy các doanh nghiệp mới yên tâm đầu tư và với nước ta hiện nay, ổn định chính trị cũng chính là giữ vững định hướng XHCN và vai trò lãnh đạo của đảng, tăng cường hiệu lực và hiệu quả quản lý của nhà nước, phát huy vai trò làm chủ của nhân dân
8 Thực hiện chính sách đối ngoại có lợi cho phát triển kinh tế hàng hoá
Ta chủ trương mở rộng thị trường và thị phần Muốn vậy, cần thực hiện đa phương hoá đa dạng hoá quan hệ kinh tế đối ngoại với nguyên tắc đôi bên cùng
có lợi đảm bảo độc lập tự chủ không can thiệp vào nội bộ của nhau
9 Không ngừng nâng cao nhận thức về KTTT định hướng XHCN
Phải thấy rõ, KTTT là thành quả phát triển hàng nghìn năm của nhân loại
và đạt được tốc độ phát triển đột biến khi chuyển sang nền kinh tế dựa trên nền tảng công nghiệp cơ khí sản xuất hàng loạt Chỉ có phát triển KTTT ở trình độ cao, mới có thể hoàn thành quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa với một cơ cấu kinh tế chuyên môn hóa sâu dựa trên lợi thế cạnh tranh
Trang 1010 Không ngừng tạo ra các quy chế
Đảm bảo tính tổ chức và văn minh của các giao dịch trên thị trường, nhất là
về phương diện giảm thiểu chi phí và rủi ro cho các chủ thể kinh tế, trong đó chú
ý tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm, cung cấp thông tin về sản phẩm, kỷ luật hợp đồng và thanh toán không dùng tiền mặt Từng bước phát triển các phương thức giao dịch phái sinh và hỗ trợ (giao dịch tương tác, bảo hiểm )
11 Giảm thiểu can thiệp của Nhà nước vào giá cả
Để tăng cường điều tiết thông qua các công cụ thị trường như doanh nghiệp nhà nước cạnh tranh bình đẳng với các loại hình doanh nghiệp khác; Nhà nước sử dụng chính sách tài chính, tiền tệ, thương mại quốc tế để điều tiết phân bổ nguồn lực và phân phối của cải xã hội
12 Tìm kiếm các mô hình kinh tế tập thể hấp dẫn hộ gia đình
Trong khi chưa thể có kết luận rõ ràng về chế độ sở hữu XHCN về tư liệu sản xuất thì các doanh nghiệp nhà nước hiện tại cần thực hiện theo ba hướng: 1) Nếu là doanh nghiệp nhà nước sản xuất hàng hóa công cộng thì hoặc quản lý nó như một đơn vị sự nghiệp, hoặc cho đấu thầu đơn hàng sản xuất theo gói hỗ trợ của Nhà nước 2) Các doanh nghiệp còn lại phải định hướng theo tiêu chí hiệu quả kinh tế cá biệt trong so sánh và cạnh tranh bình đẳng với các loại hình doanh nghiệp khác cùng ngành Có thể cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước phù hợp; hoặc có thể cho giải thể, phá sản doanh nghiệp quá yếu kém đi đôi với xem xét trách nhiệm của cá nhân cán bộ quản lý 3) Thiết lập cơ chế kiểm soát tài sản nhà nước trong các doanh nghiệp theo một cách chặt chẽ, phù hợp với thực tiễn
13 K iên quyết cải cách hành chính để có các cơ quan quản lý nhà
nước trong sạch, thủ tục quản lý đơn giản, dễ tiếp cận, công khai, đề cao
trách nhiệm phục vụ và giải trình của công chức
Trọng trách của Đảng là phải lãnh đạo thành công công cuộc cải cách này
và phải thu hút, đào tạo được các công chức trong sạch, tài năng, thích hợp với chức trách được giao Tạo cơ chế để nhân dân tăng cường giám sát đảng viên, công chức (tổ chức các kênh thông tin cung cấp bằng chứng sai trái của công