Phân tích vai trò của triết học trong đời sống xã hội lựa chọn 1 tác phẩm văn học nghệ thuật để phân tích thế giới quan và phương pháp luận của tác phẩm đó dưới góc độ triết học

Quan niệm về con người trong “Truyện Kiều” của Nguyễn Du: .... Quan niệm về nhân sinh trong “Truyện Kiều” của Nguyễn Du: ..... Có nhiều đ nh nghĩa vị ề triết học, nhưng các định nghĩa th

TRƯỜ NG ĐẠI H C KINH T Ọ Ế QUỐ C DÂN

BÀI TẬP LỚN

Đề bài:

Phân tích vai trò của tri ết họ c trong đời s ng xã h i Lự ố ộ a ch ọ n 1 tác ph m ẩ văn h ọc nghệ thu ật để phân tích th giới quan ế và phương pháp lu ận củ a tác

phẩ m đó dưới góc độ triết h c ọ

Họ và tên sinh viên: Nguy n Thễ ị Ngọc Diệp

Mã sinh viên: 11211317 Lớp: POHE Truy n thông Marketingề

Hà Nội, 2021

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

I LÝ LUẬN: PHÂN TÍCH VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC TRONG ĐỜI SỐNG

XÃ HỘ 2 I:

1 C HỨ C NĂNG THẾ GI I QUAN Ớ : 2

2 C HỨ C NĂNG PHƯƠNG PHÁP LU ẬN : 3

II THỰC TIỄN: PHÂN TÍCH THẾ GI ỚI QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬ N CỦA TÁC PHẨM “TRUYỆN KIỀU” DƯỚI GÓC ĐỘ TRIẾT HỌ 4 C:

1 P HÂN TÍCH THẾ GIỚI QUAN TRONG “T RUYỆN IỀU K ”: 4 1.1 Quan niệm về con người trong “Truyện Kiều” của Nguyễn Du: 4 1.2 Quan niệm về nhân sinh trong “Truyện Kiều” của Nguyễn Du: 4

1.2.1 Tác phẩm đã đưa ra quan ni m v ệ ề thân phận con người đầ y bi ến đổi trong cuộc đời: 4 1.2.2 Tác ph ẩm đã đưa ra quan ni m v ệ ề định mệnh củ a đ ời người: 6

1.2.3 Tác ph ẩm đã thể hiện đượ c quy lu ật nhân qu trong cu ả ộ c đ ời con người: 8

2 P HÂN TÍCH PHƯƠNG PHÁP LUẬN TRONG “T RUYỆN K IỀU ”: 9

III KẾT LUẬ 11 N: DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12

1

MỞ ĐẦU

Song hành cùng dòng chảy của thời đ i, những cái tên như Kh ng ạ ổ

Tử, Pythagoras, V.I Lenin,… đã tr nên quen thuở ộc với nhiều thế hệ trên

khắp thế ới Họ gi được gọi là những nhà thông thái, nhà hi n triề ết, người nắm được bí mật củ ự vật; a s thậm chí trong lịch sử nhân loại, có th i kờ ỳ mà

xã hội đ t nhà tri t hặ ế ọc vào vị trí cao nh t ấ của cơ cấu tổ chức xã hội (Platon với mô hình "Nhà nước lý tư ng") ở

Trải qua quá trình hình thành và phát tri n, triếể t học đã đ t được ạ nhiều thành t u đáng kự ể trong việc phản ánh và thúc đẩy tư duy con người thông qua các công c lý tính, các tiêu chuụ ẩn logic và nh ng kinh nghiữ ệm

mà con người đã khám phá từ thực tạ Cho đến nay, triếi t học đã hoàn chỉnh hơn và trở thành khoa học về những quy luật vận đ ng, phát tri n ộ ể chung nhất củ tự a nhiên, xã hội và tư duy

Ngày nay, trước sự phát tri n cể ủa các ngành khoa h c khác như kọ ỹ thuật, điện tử, hoá học…, triế ọc không mất h t đi vai trò đ i v i thố ớ ực tiễn cuộc sống mà còn trở thành th giới quan, phương pháp luậế n cho các khoa học cụ ể ấ th y

Với những vai trò to n xuyên sulớ ốt chiều dài lịch sử, tri t hế ọc đã

và đang đóng góp cho sự phát tri n cể ủa tư tưởng và thực tiễn đời sống xã hội Bài tập này s phân tích nh ng vai trò đã đưẽ ữ ợc th a nhừ ận của triết học

và đưa ra d n ch ng minh hoẫ ứ ạ để chứng minh cho vai trò ấy thông qua một tác phẩm nghệ thu t.ậ

2

I Lý luận: Phân tích vai trò của triết họ c trong đời s ng xã h i: ố ộ

Trước khi phân tích vai trò c a triủ ết học trong đời sống xã hội, cần tìm hiểu định nghĩa và đối tượng của triết học Có nhiều đ nh nghĩa vị ề triết học, nhưng các định nghĩa thường đưa đ n nế ội dung chung nhất như sau: triết học là th ng quan điố ểm lý luận chung nhất về ế th giới và vị trí con người trong thế giới đó, là khoa học về những quy luật vận đ ng, phát tri n ộ ể chung nhất củ ự a t nhiên, xã hội và tư duy Trên cơ s đó, triết họở c Mác – Lênin xác định đối tượng c u cứ ủa mình bao g m không ch quy lu phồ ỉ ật ổ

biến của tự nhiên nói chung, mà còn bao gồm cả ững quy luật phổ ến nh bi của bộ phận t nhiên đã và đang đượự c nhân hóa – tức là các quy luật phổ biến của l ch sị ử xã hội Do đó, đ i tưố ợng của triết học Mác - Lênin bao gồm

cả vấn đ con người Tri t hề ế ọc Mác - Lênin xu t phát tấ ừ con người, từ thực tiễn, chỉ ra những quy luật của sự vận động, phát triển của xã hội và của tư duy con người; do đó, trở thành cơ sở thế giới quan phương pháp luận trong nhận thức và cải tạo xã hội

1 Chức năng thế giới quan:

Thế giới quan là toàn b những quan điểm v th giới và vộ ề ế ề vị trí của con người trong thế giới đó Tri t hế ọc là hạt nhân lý lu n củậ a thế giới quan Triết học Mác - Lênin đem l i thế giới quan duy v t biạ ậ ện ch ng, là ứ hạt nhân thế giới quan cộng sản

Thế giới quan duy vật biện ch ng có vai trò đứ ặc biệt quan trọng đ nh ị hướng cho con người nhận thức đúng đắn thế giới hiện thực Nói cách khác, đây chính là lăng kính triết học đ con ngưể ời nhìn nhận thế giới và chính bản thân mình Nó giúp con ngư i trờ ả lời cho các câu hỏi: “Bản chất con người như thế nào? Ý nghĩa cuộ ốc s ng là gì? Tại sao chúng ta ở đây? Đ nh ị mệnh có t n tồ ại không?

3

Thế giới quan duy v t biậ ện chứng, trên m t ý nghĩa nh t độ ấ ịnh cũng đóng vai trò phương pháp lu n b ng viậ ằ ệc giúp con người định hư ng tháớ i

độ và hành đ ng cộ ủa mình trong đời sống xã hội

Thế giới quan duy v t biậ ện ch ng nâng cao vai trò tích cứ ực, sáng tạo của con người, là tiền đề để xác l p nhân sinh quan tích cậ ực Một trong

những tiêu chí quan tr ng đọ ể ẳng đ nh skh ị ự trưởng thành của m t cá nhân ộ cũng như cả cộng đ ng xã hồ ội là trình đ phát tri n vộ ể ề ế th giới quan Thế

giới quan tri t hế ọc là hạt nhân lý luận của thế ới quan, làm cho thế ới gi gi quan của con người phát triển như một quá trình tự giác

2 Chức năng phương pháp luận:

Phương pháp luận là hệ thống nh ng quan điữ ểm, những nguyên tắc nhằm chỉ đạo vi c sử dụng các phương pháp trong ho t động nh n thức và ệ ạ ậ hoạt động thực tiễn để đạt kết quả tối ưu Phương pháp luận cũng có nghĩa

là lý luận về hệ thống phương pháp Triế ọc Mác t h - Lênin thực hiện chức năng phương pháp lu n chung nhậ ất, phổ biến nhất cho nhận thức và hoạt động thực tiễn

Phương pháp luận duy vật biện ch ng trang bứ ị cho con người hệ thống nh ng nguyên tữ ắc phương pháp luận chung nhất cho hoạt động nh n ậ thức và th c tiự ễn Triết học Mác-Lênin trang bị cho con người hệ thống các khái niệm, ph m trù, quy luạ ật làm công cụ nhận thức khoa h c; giúp con ọ người phát triển tư duy khoa học, đó là tư duy ở cấp đ phạm trù, quy luật ộ Tuy nhiên, triết học Mác-Lênin không phải là đơn thuốc vạn năng

có thể giải quy t đưế ợc mọi vấn đề Để có những nh n thậ ức và hành động đúng đ n nhắ ất, con ngư i cờ ần phải có kiến thức khoa h c và kinh nghiọ ệm hoạt động thực ti n xã hội ễ

4

II Thự tiễn: Phân tích thế giới quan và phương pháp lu n c c ậ ủa tác phẩ m “Truyệ n Ki u” dưới góc độ triết h c: ề ọ

1 Phân tích thế giới quan trong “Truyện Kiều”:

1.1 Quan niệm về con người trong “Truyện Kiều” của Nguyễn Du:

Theo quan niệm của Nguyễn Du, b n ch t, tính cách hay cách hành ả ấ

xử của con người không phải thứ sẽ ữ gi nguyên t khi sinh ra đ n khi mừ ế ất

đi mà sẽ trải qua những bi n đế ổi nh t đấ ịnh trong quá trình tồn tại cũng như trong từng hoàn c nh khác nhauả Cụ ể, th tính cách Kiều cũng có s phát ự triển theo th i gian, tờ ừ một cô gái "e lệ nép vào dưới hoa", trong trắng buổi ban đ u, trầ ải qua bao nhiêu sóng gió dập vùi của cu c ộ đời dâu b , Kiể ều đã trở thành ngư i đàn bà dày dờ ạn, can trư ng "Đ n phong tr n ờ ế ầ cũng phong trần như ai", can đ m, tự ả tin bước lên gh quan tòa "sánh với Từ công cùng ế ngồi" để xử tội những kẻ gây ra tai họa trong buổi báo ân báo oán Hay trong ngày Kim Tr ng g p lọ ặ ại Thuý Kiều sau mười lăm năm sương gió b i trụ ần, Thuý Kiều cũng t xét th y mình đã không còn là cô gái trự ấ ẻ mơn mởn cành

tơ như xưa nữa:

Bấy chầy gió táp mưa sa, Mấy trăng cũng khuyết, mấy hoa cũng tàn Còn chi là cái hồng nhan

1.2 Quan niệm về nhân sinh trong “Truyện Kiều” của Nguyễn Du: 1.2.1 Tác phẩm đã đưa ra quan niệm về thân phận con người đầy biến đổi trong cuộc đời:

Đó là câu chuyện v cuộc đời tr i qua nhề ả ững l n bầ ể dâu, v những ề cái đã trôi qua không bao giờ kéo lại được, về kiếp s ng cố ủa con người lênh đênh chìm nổi Kiều không chỉ hiện thân cho nhan sắc, mà còn hiện thân

5

cho tài hoa và phẩm hạnh, hi n thân cho cuệ ộc đời đầy bi n đ ng, đang s ng ế ộ ố trong cảnh:

Êm đềm trướng rủ màn che, Tường đông ong bướm đi về mặc ai Vậy mà một phen sóng gió ba đào đã đẩy nàng ra giữa cu c độ ời đầy giông bão, sự thay đổi đó không ch là hoàn cảỉ nh xô đ y mà còn thẩ ể hiện

sự tang thương dâu bể Nhiều sự kiện x y ra d n d p cùng mả ồ ậ ột lúc, thể hiện

tư tưởng về sự biế ản o khôn lư ng ờ ở đờ i

Nguyễn Du nh n mấ ạnh sự đổi thay liên tục c a kiếủ p người, v i ý ớ thức về sự may rủi, vô thường của đời ngư i, v i sờ ớ ự mong manh, trôi dạt, lưu lạc của thân phận Cả một không gian đầy lưu lạc bao trùm lên ki p ế người, vạn vậ ằt n m trong dòng bi n o vô thư ng, vô đế ả ờ ịnh:

- Phận sao ph n bậ ạc như vôi,

Đã đành nước chảy hoa trôi lỡ làng

- Phận bèo bao qu n nưả ớc sa, Lênh đênh đâu nữa cũng là lênh đênh

- Nghĩ mình mặt nước cánh bèo,

Đã nhiều lưu l c lạạ i nhi u gian truân ề

- Hoa trôi nước chảy xuôi dòng, Xót thân chìm nỗi đau lòng hợp tan

Nguyễn Du đã cảm nhận sâu sắc và phản ánh sinh đ ng sộ ố phận con người trư c sóng gió ba đào, trước đắng cay, tủi nhớ ục c a cu c đờ sự ủ ộ i, trôi nổi, b t ấ ổn với nhiều đổi thay trong tiến trình bi n dịch c a thân phế ủ ận con người biểu hi n cệ ụ thể bằng hình ảnh "mặt nước cánh bèo", "nư c chớ ảy hoa trôi", "bể trần chìm nổi" V i cái nhìn nhiớ ều chi u, trong thề ế giới của Truyện Kiều cũng như trong thế giới th t cậ ủa chúng ta, cu c độ ời diễn ra muôn hình muôn vẻ, cuộc đời con ngư i dư i ngòi bút cờ ớ ủa Nguy n Du thay đễ ổi đến

6

kinh hoàng, phúc họa đến vô thường để rồi ngay mở đầu Truy n Kiệ ều, Nguyễn Du đã nêu lên tính ch t bi n ch ng và sấ ệ ứ ự thay đ i khôn lưổ ờng của đời ngư i: ờ

Trải qua m t cuộ ộc bể dâu, Những đi u trông th y mà đau đ n lòng ề ấ ớ

Trong bốn câu thơ mở đầu tác gi đã phác hả ọa ra trư c mớ ắt ta m t ộ cảnh đời đau thương biế ản o của những vô thư ng bi n đờ ế ổi, những thăng trầm vinh nhục, những bãi bi n nương dâu cể ủa cu c đời Vì thế khi đã sinh ộ

ra, không ai tránh khỏi cảnh vô thư ng, đau kh và chờ ổ ết chóc

1.2.2 Tác phẩm đã đưa ra quan ni m v ệ ề đị nh m nh c ệ ủa đời người:

Đọc Truy n Ki u, Nguyệ ề ễn Du cũng như mỗi độc giả đều xót xa như

“đứ ừt t ng khúc ruột” khi ph i ch ng ki n số phận của người con gái tài hoa ả ứ ế nhưng bạc mệnh Thuý Kiều:

Đau đớn thay ph n đàn bàậ Lời rằng bạc mênh cũng là lời chung

“Trong Truyện Ki u, Nguy n Du đã ph n ánh về ễ ả ề số phận, hay vận m nh cệ ủa con người dư i chế độ ớ xã hội đương th i suy đờ ồi, m c nát ụ hết sức bi đát, số phận của người bình dân đã thế còn vận m nh cệ ủa những người tài năng l i càng thê thạ ảm, đ ng cay hơn Mắ ở đầu Truy n Kiệ ều, Nguyễn Du đã nh n đ nh, luậ ị ật "tài mệnh tương đố" là m t trong nhữộ ng

"Luật đ i" khiờ ến con người ph i chả ịu nhi u oan trái nhề ất, đặc biệt v i nhớ ững người tài năng Sự đố ậi l p giữa tài năng và số mệnh được Nguy n Du coi ễ

là m t trong nhộ ững sự bất công lớn nhất trong cuộc đời con ngư i" ờ (Lê Thị Lan, 2007) Từ đó, ông đưa ra tư tư ng "Tài m nh tương đở ệ ố" hay "Tài m nh ệ ghét nhau”:

7

Trăm năm trong cõi người ta, Chữ tài chữ mệnh khéo là ghét nhau

Trong Truyện Ki u sề ự mâu thuẫn giữa Tài và M nh t p trung nhân vệ ậ ở ật Thúy Kiều và Từ Hải, hai con ngư i có tài nhưng cuờ ộc đời vô cùng trắc trở Số mệnh ở đây hay chính là bối cảnh xã hội phong kiến đương thời đã dồn ép hai con người ấy vào đư ng cùng Tác gi nói đờ ả ến trời, nhưng chúng ta không thấy bàn tay của trời hay b t cấ ứ thế lực thần thánh nào can d vào sự ố mệnh của họ Sự thật chúng ta chỉ thấy nh ng bữ ộ mặt người hiểm ác và phản trắc là Hồ Tôn Hiến, đ i ạ diện tri u đình phong ki n, là quan lề ế ại ăn tiền cùng b n sai nha l ng hành và ọ ộ những tên lưu m nh mạ ạt hạng như Mã Giám Sinh, Sở Khanh, Bạc H nh mà thôi ạ Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du còn thể hiện tư tưởng thiên mệnh trong quan ngườiệm "hồng nhan bạc mệnh", "Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen" Những thế lực tàn phá cái hay, cái đẹp đ u đưề ợc Nguyễn Du khái quát thành số mệnh, ông cho r ng ằ ở đời có cái không công bằng là vì trời vốn ghét cái tròn trĩnh, trọn vẹn:

Lạ gì bỉ sắc tư phong, Trời xanh quen thói má hồng đánh ghen

Tài năng hay bị đố kỵ, tài hoa thì bạc m nh, tài sắc b ghen ghét "Tài tình ệ ị chi lắm cho trời đ t ghen", đó là đi u mà Nguy n Du đã ch ng minh bấ ề ễ ứ ằng cuộc

đời của Thúy Kiều Ki u đưề ợc miêu tả là một ngư i đờ ẹp toàn di n, tài năng và ệ nhan sắc c a Kiủ ều đã làm cho thiên nhiên phải b t bình "Hoa ghen thua thấ ắm, liễu hờn kém xanh" Đ p đ n nẹ ế ỗi làm cho thiên nhiên ph i hả ờn ghen thì vẻ đẹp đó quả

là nguy hiểm, điều này như đã d báo trưự ớc một cuộc đờ ầy bấ ổn, đ y sóng i đ t ầ gió ba đào bởi:

Rằng h ng nhan tồ ự thư nào ở Cái điều bạc mệnh có chừa ai đâu

8

Không chỉ vậy, Nguy n Du như mu n ngễ ố ầm khẳng đ nh n trong tài chính là hị ẩ ọa:

"Chữ tài liền với chữ tai m t vộ ần" Như v y, Nguyậ ễn Du đã lý giải cái đau khổ của Thúy Kiều hay cái đau khổ của cu c độ ời nói chung là do mệnh tr i chi ph i, ờ ố trời quy t đế ịnh số phận con người, nên Nguyễn Du đã kết thúc câu chuyện:

Ngẫm hay muôn sự tại trời, Trời kia đã b t làm ngưắ ời có thân Bắt phong trần phải phong trần, Cho thanh cao mới được phần thanh cao

1 2.3 Tác phẩm đã th hiện được quy luật nhân qu trong cu ể ả ộc đờ i con người:

Nguyễn Du đã v n d ng hậ ụ ọc thuyết Ph t ậ giáo vào lý giải số phận nhân vật Ông dùng thuyết nhân quả và nghi p báo cệ ủa đạo Ph t đậ ể giải thích số phận nhân

vật trong Truyện Kiều:

Đã mang lấy nghiệp vào thân, Thì đừng trách l n trẫ ời gần trời xa

Luật nhân quả của Phật giáo được thể hi n qua kệ ết cục của những kẻ làm việc b c ác, tinh ma như Mã Giám Sinh, Tú Bà, B c Bà, B c Hạ ạ ạ ạnh, Sở Khanh cuối cùng đều bị trừng phạt, thể hiện màn Kiều báo ân báo oán Nguy n Du đã ở ễ sắp đặt cho Kiều thực hiện một cu c đềộ n ơn, báo oán phân minh:

Nàng rằng l ng l ng ồ ộ trời cao!

Hại nhân, nhân h i sạ ự này tại ai?

Vì muốn ch ng minh mứ ột cách rõ ràng thuy t nhân quế ả - báo ng là mứ ột quy luật có th t và m i ngư i đậ ọ ờ ều có thể kiểm chứng kết quả hành vi của mình gây ra trong cuộc sống hi n tệ ại, Nguyễn Du đã để cho Kiều s ng lố ại thoát kh i ỏ oan ki p ti n đ nh ế ề ị ở sông Tiền Đư ng, bờ ởi nàng bi t rèn luyế ện tâm thi n Ki u đã ệ ề rèn luyện tâm tính tốt đẹp theo tinh th n cầ ủa đạo Phật, nhờ thế mới có cái k t thúc ế

9

có hậu của Truyện Ki u, cái h u y chính là sề ậ ấ ự sum họp, đoàn viên với gia đình

"Chủ nghĩa đ nh m nh cị ệ ủa Nguyễn Du đ ng thồ ời cũng b t nguắ ồn từ tư tưởng luân hồi nhân quả của nhà Phật, theo giáo lý nhà Ph t, nhân là cái nguyên nhân sinh ậ

ra, quả tức là kết quả phải chịu ởđời, con ngư i gây ra điờ ều ác thì phải chịu nghi p ệ báo, khi nào diệt được nghiệp mới thoát kh i luân h i, lên t i cõi ni t bàn Như ỏ ồ ớ ế vậy, đ o Phạ ật đã mở ra cho con người thoát kh i nghiỏ ệp báo b ng con đư ng tu ằ ờ tâm" (Lê Đình Kỵ, 1970) Trải qua mư i lăm năm lưu lờ ạc, cuối cùng Kiều đã đạt được ư c vọng đoàn viên ớ Triết lý nhân quả ở Truyện Ki u cũng rề ấ ầt g n gũi với quan niệm nhân quả của nhân dân ta: "Ở hiền g p lành", "Gieo gió gặ ặt bão", những quan niệm thật đơn giản, dễ hiểu mà có tác d ng to l n vô cùng trong quá trình ụ ớ

định hư ng nhân cách cho con ngướ ời, xây dựng một xã i t t đhộ ố ẹp

2 Phân tích phương pháp luận trong “Truyện Kiều”:

Có thể nói, cả triết học và nghệ thuật đều hư ng vớ ề nhiệm vụ phản ánh và tái tạo lại hiện thực xã hội Như Marx đã nói về nhiệm vụ của triết học: “Triết học không

những chỉ ằm giải thích đúng đắn thế giới khách quan mà quan trnh ọng hơn là cải tạo thế giới.”

Thông qua những quan niệm của mình về cuộ đời, nhân sinh, Nguyễn Du c muốn g i g m những thông đi p sử ắ ệ ống tích cực, lạc quan với những câu thơ đầy hi vọng, hứa hẹn trong Kiề u:

Chén đưa nhớ buổi hôm nay, Chén mừng xin đợi ngày này năm sau

Niềm tin vào sự hư ng thụ hạnh phúc phía trước và phúc l c dở ộ ồi dào trong tương lai:

Còn nhiều hư ng thở ụ về sau, Duyên xưa đầy đặn, phúc sau dồi dào

Vì cuộc đời trong Truyện Ki u không phề ải làan yên, bình lặng mà đầy khúc