Bữa cơm gia đình của giới trẻ trong nhịp sống nhanh của xã hội hiện nay

Đó không chỉ là bài học về văn hóa ăn uống “ăn trôngnồi, ngồi trông hướng” mà còn cả những bài học về văn hóa ứng xử “Học ăn, học nói,học gói, học mở” và biết bao bài học về đạo lý làm n

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Lớp : Kinh tế phát triển 62C

Lớp học phần : PPNCKTXH(221)_11

Giảng viên hướng dẫn : TS Nguyễn Hoàng Hiếu

Hà Nội 2022

PHỤ LỤC

Phần A: Phần mở đầu 2

1 Lý do chọn đề tài ( tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu ) 2

2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu (Mục đích nghiên cứu) 4

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu. 4

5 Kết cấu bài nghiên cứu. 5

PHẦN B: PHẦN NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 6

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu 6

1.1.1 Các nghiên cứu về việc liệu bữa cơm gia đình có còn quan trọng đối với giới trẻ hiện nay 6

1.1.2 Khoảng trống nghiên cứu 8

1.2 Cơ sở lý luận 8

1.2.1 Khái niệm về bữa cơm gia đình 8

1.2.2 Ý nghĩa của bữa cơm gia đình 8

1.2.3 Nhịp sống nhanh của xã hội hiện nay 10

1.2.4 Nguy cơ tan rã của bữa cơm gia đình 10

1.3 Cơ sở thực tiễn 12

1.4 Mô hình nghiên cứu 14

1.4.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất 14

1.4.2 Thang đo nhân tố 17

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

2.1 Quy trình nghiên cứu 23

2.2 Phương pháp thu nhập và xử lý dữ liệu 24

2.2.1 Nghiên cứu định tính – Phỏng vấn sâu 24

2.2.2 Nghiên cứu định lượng – điều tra bảng hỏi 26

2.3 Các biên và thang đo 26

2.4 Nghiên cứu định lượng 32

2.4.1 Mục tiêu của nghiên cứu định lượng 32

2.4.2 Phương pháp nghiên cứu định lượng 32

2.4.2.3 Phương pháp phân tích dữ liệu 33

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 36

3.1 Mô tả mẫu nghiên cứu 36

3.1.1 Giới tính 36

3.1.2 Độ tuổi 36

3.1.3 Nghề nghiệp 37

3.1.4 Trình độ học vấn 38

3.1.5 Bạn có sống cùng gia đình không 38

3.1.6 Mức độ tham gia vào bữa cơm gia đình của bạn 39

3.2 Kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha và với thang đo ban đầu 39

3.2.1 Kiểm tra độ tin cậy nhân tố “ Thực trạng của giới trẻ trong nhịp sống nhanh của xã hội ảnh hưởng tới việc dùng cơm với gia đình” 40

3.2.2 Kiểm tra độ tin cậy nhân tố “Bạn nhận thấy bữa cơm gia đình xưa và nay khác nhau” 41

3.2.3 Kiểm tra độ tin cậy nhân tố “Bạn hãy cho biết ý kiến của mình về lợi ích của bữa cơm gia đình đối với giới trẻ” 42

3.2.4 Kiểm định độ tin cậy nhân tố “Nguy cơ tan rã của bữa cơm gia đình trong nhịp sống nhanh của xã hội” 44

3.2.5 Kiểm định độ tin cậy nhân tố “ Bữa cơm gia đình - nét văn hóa truyền thống trong lòng người Việt” 45

3.2.6 Kiểm định độ tin cậy nhân tố “ Giới trẻ suy nghĩ gì về bữa cơm gia đình?” .46

3.2.7 Kiểm định độ tin cậy nhân tố “ Giới trẻ cần gì cho 1 bữa ăn” 49

3.3 PHÂN TÍCH NHÂN TỐ KHÁM PHÁ EFA 50

3.3.1 Kết quả kiểm định cho biến phụ thuộc “ Thực trạng của giới trẻ trong nhịp sống nhanh của xã hội ảnh hưởng tới việc dùng cơm với gia đình” 51

3.3.2 Kiểm định cho các biến độc lập 53

3.4 Thống kê mô tả biến 81

3.5 Phân tích tương quan Pearson 85

3.6 PHÂN TÍCH HỒI QUY 87

Chương 4: Thảo luận về kết quả nghiên cứu và đề xuất 90

4.1 Bình luận kết quả 90

4.1.1 Tổng hợp kết quả kiểm định giả thuyết 90

4.2 Đóng góp, hạn chế và đề xuất của đề tài 90

4.2.1 Những kết quả và đóng góp chính của đề tài 90

4.2.1.1 Những kết quả mà nghiên cứu đạt được 90

4.2.1.2 Đóng góp của đề tài 91

4.2.1.3 Đóng góp về khoa học 91

4.2.1.4 Đóng góp về thực tiễn 92

4.2.2.Những hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo 92

4.2.2.1 Hạn chế của đề tài 92

4.2.2.2 Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo 93

C Phần kết luận, tài liệu tham khảo 94

Kết luận 94

Tài liệu tham khảo 94

là nơi mọi người trong gia đình cùng thưởng thức những món ngon mà cao hơn đó là

sự gắn kết các thành viên, làm hình thành nên truyền thống của gia đình Tất cả hòaquyện tạo nên những nét đẹp độc đáo riêng biệt trong văn hóa Việt Người phươngTây thường duy lý nên không coi trọng bữa cơm gia đình, con cái họ khi trưởng thànhđều ra ở riêng và có cuộc sống riêng của mình; còn người Việt thì duy tình nên có thóiquen sau một ngày làm việc vất vả thường quay trở về mái nhà chung để quây quầnbên nhau dùng bữa cơm tối Đó là lúc ông bà, cha mẹ, con cái, anh chị em cùng ngồibên mâm cơm thưởng thức những món ăn ưa thích do bà, mẹ nấu và vui vẻ kể chuyệnhọc hành, công việc trong không khí ấm cúng và thân mật Sợi chỉ hồng vô hình này

đã gắn kết tình thân của các thành viên trong gia đình người Việt từ thế hệ này sangthế hệ khác Không chỉ là nơi gia đình tụ họp ăn uống, mâm cơm còn chính là nơi thểhiện rõ nét văn hóa giao tiếp ứng xử của người Việt “Ăn trông nồi, ngồi trông hướng”thể hiện ở chỗ: Người phụ nữ cao tuổi nhất, bà hoặc mẹ hoặc chị em gái là người ngồiđầu nồi, để vừa ăn vừa trông chừng vừa xới cơm phục vụ cả nhà Nếu thiếu, thì ngườiđầu nồi ăn chậm lại nhường khác phải luôn tạo không khí vui vẻ trong bữa ăn Ngoài

ra, phải biết “Học ăn, học nói, học gói, học mở” có ý muốn nói ăn uống cũng cần phảihọc Chính vì vậy mà trong cách ăn cũng được xem là nét văn hoá đậm đà bản sắc

dân tộc Mỗi bữa cơm gia đình không chỉ để ăn cho no mà để mọi người trong giađình hiểu nhau hơn, là sợi dây vô hình gắn kết tình thân của các thành viên trong giađình Truyền thống, nền nếp gia đình cũng được hình thành từ những bữa ăn đạm bạc

mà đầm ấm đó Trong bữa cơm mọi người không chỉ chuyện trò vui vẻ, thể hiện sựquan tâm chia sẻ với nhau mà thông qua đó biết bao bài học quý giá được ông bà, cha

mẹ truyền dạy cho con cháu Đó không chỉ là bài học về văn hóa ăn uống “ăn trôngnồi, ngồi trông hướng” mà còn cả những bài học về văn hóa ứng xử “Học ăn, học nói,học gói, học mở” và biết bao bài học về đạo lý làm người…

Với những ý nghĩa, vai trò và tầm quan trọng của bữa cơm gia đình trong nếp sống,nếp văn hoá của người Việt, thì vấn đề về thực trạng bữa cơm gia đình trong nhịp sốngnhanh của xã hội và đặc biệt hơn là lối sống cuốn theo vòng quay của xã hội của giớitrẻ đã làm thay đổi nhận thức và cách hành động của giới trẻ đối với bữa cơm của giađình họ như thế nào Từ đó khai thác được đặc điểm hành vi của giới trẻ khi thườngxuyên và không thường xuyên tham gia vào bữa cơm của gia đình

- Lý do thực tiễn:

Trong thời đại công nghiệp hóa hiện nay con người trở nên cũng bận rộn, nhất là ởnhững thành phố lớn đã khiến nhiều gia đình ít có cơ hội được ngồi bên nhau trongbữa cơm thân mật Người ta thường chọn cách ăn tiện lợi như: ăn ở cửa hàng, ở cáctiệm hay thức ăn nhanh… mà không còn chú tâm đến các bữa cơm gia đình nữa Đó

có lẽ cũng là một trong những nguyên do làm cho tình cảm trong gia đình bị rạn nứt.Thế nhưng, phần lớn trong tiềm thức của mỗi người dân Việt, khung cảnh mâm cơmgia đình vẫn là nét đẹp không thể thiếu trong đời sống thường nhật Bởi vậy, vào cácdịp lễ, tết, giỗ, rằm…mọi thành viên đều sum họp lại với nhau dù có đi làm ăn xa ởđâu đều về quây quần bên mâm cơm gia đình Bữa cơm bao giờ cũng là nơi các thànhviên trong gia đình mong ngóng, chờ đợi mỗi ngày để luôn được hưởng những cảmgiác được gần gũi nhau hơn trong tình cảm của con cái đối với cha mẹ, ông bà, anhchị em và ngược lại Là nơi để chia sẻ, giãi bày những công việc trong ngày

Nhưng đôi lúc, đối với một số gia đình, khi mà cuộc sống của chúng ta ngày cànghiện đại, gấp gáp, mâm cơm gia đình đầy đủ càng thành viên trở nên tẻ nhạt, lạnh lẽo

và thưa dần Trôi dòng chảy hối hả của cuộc mưu sinh, cha mẹ mãi chạy theo côngviệc, con cái bận rộn với chuyện học hành, bè bạn, việc quây quần bên mâm cơm giađình nóng hổi mỗi tối dần trở thành một dịp hiếm hoi và từ đó bị mai một Thế hệ trẻngày nay trong một số gia đình không còn biết đến bữa cơm gia đình là như thế nào

nữa, cơm nước được nấu sẵn, ai đói thì cứ việc tự lấy mà ăn, ai có công việc phải đisớm thì ăn trước, ai không có việc gì thì cứ từ từ ăn sau… Tình trạng ấy làm cho sựgắn kết trong gia đình giữa các thành viên trở nên lỏng lẻo, mọi sự chia sẻ hầu nhưkhông còn.

2 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu (Mục đích nghiên cứu)

- Mục tiêu: Đánh giá thực trạng và tầm quan trọng của bữa cơm gia đình

trong suy nghĩ của người trẻ ở nhịp sống nhanh của xã hội hiện nay

- Câu hỏi nghiên cứu:

- Việc tham gia vào bữa cơm gia đình thường xuyên có tác động đến tâmtrạng của giới trẻ hay ko?

- Thời gian học tập và làm việc của giới trẻ có ảnh hưởng tới việc thamgia vào bữa cơm cùng gia đình không?

- Nhịp sống nhanh của giới trẻ khiến họ còn coi trọng, đề cao sự sum họpviệc ngồi lại cùng ăn cơm với gia đình mình không?

- Tần suất các bạn trẻ về nhà ăn cơm với gia đình trong 1 tuần?

- Bữa cơm gia đình tác động tới hiệu quả công việc của bạn như thế nào?

- Suy nghĩ của người trẻ về quyền tự chủ của bản thân qua đó có tác độngđến quyết định tham gia bữa cơm gia đình hay ko?

- Chất lượng, hành vi ăn uống và vấn đề về sức khỏe của người trẻ nhưthế nào khi tham gia so với khi không tham gia vào bữa cơm gia đình?

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Giới trẻ từ độ tuổi từ 18-23 tuổi

- Phạm vi nghiên cứu: Khu vực miền Bắc trong khoảng thời gian từ

tháng 1→ 4 (năm 2022)

4 Phương pháp nghiên cứu.

● Phương pháp điều tra: Cung cấp các bảng thủ để thu thập các thông tin

khách qua và chủ quan từ người tham gia phiếu khảo sát

● Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Phân tích là nghiên cứu

các tài liệu, lý luận khác nhau bằng cách phân tích chúng thành từng bộphận để tìm hiểu sâu sắc về đối tượng, Tổng hợp là liên kết từng mặt,từng bộ phận thông tin đã được phân tích tạo ra một hệ thông lý thuyếtmới đầy đủ và sâu sắc về đối tượng

● Phương pháp lịch sử: thể hiện được vấn đề được nói tới trong quá khứ

và hiện tại diễn ra như thế nào

5 Kết cấu bài nghiên cứu.

- Câu hỏi nghiên cứu

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu.

B Phần nội dung nghiên cứu.

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực về bữa cơm gia đình, mô hình nghiên cứu

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 4: Thảo luận về kết quả nghiên cứu và đề xuất

PHẦN B: PHẦN NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Tổng quan nghiên cứu

1.1.1 Các nghiên cứu về việc liệu bữa cơm gia đình có còn quan trọng đối với giới trẻ hiện nay

Thế hệ trẻ, hay cụ thể hơn là Gen Z là một thế hệ sinh ra và lớn lên cùng với sựphát triển và bùng nổ của Internet Trong một xã hội luôn đổi mới với công nghệ, nhịpsống nhanh và bận rộn là một lẽ dĩ nhiên, cùng theo đó hình ảnh mọi người trong giađình cùng ngồi lại bên mâm cơm lại càng trở nên quý giá Vì thế, đôi khi tác giả thắcmắc rằng, liệu bữa cơm gia đình có còn quan trọng đối với thế hệ trẻ nên đã có khánhiều bài nghiên cứu được diễn ra để đánh giá về tầm ảnh hưởng của các bữa cơmtrong gia đình lên thế hệ trẻ hiện nay

Đầu tiên có thể kể đến là bài nghiên cứu “Đánh giá về ảnh hưởng của bữa ăn giađình đối với khẩu phần ăn của thanh thiếu niên” của tác giả Sarah J.Woodruff PhD vàRhona M.Hanning PhD đã tiết lộ bảy bài báo liên quan đặc biệt đến thanh thiếu niên,bữa ăn gia đình và khẩu phần ăn, được phân tích về sức mạnh của bằng chứng và tínhxác đáng Mặc dù các phương pháp thu thập dữ liệu dựa trên tự báo cáo, kết quả chothấy rằng bữa ăn gia đình có liên quan đến việc cải thiện khẩu phần ăn Gia đình trong

xã hội ngày nay rất phức tạp Tuy nhiên, cha mẹ có khả năng ảnh hưởng tích cực đếnbữa ăn gia đình, thức ăn nào được cung cấp, nơi cung cấp (ví dụ: nhà riêng, nhà hàng),

và loại bầu không khí được cung cấp

Thứ hai, là bài nghiên cứu về đề tài “Tần suất bữa ăn gia đình, chế độ ăn uống vàchức năng của gia đình: Đánh giá có hệ thống với phân tích tổng hợp” của tác giảShannon M.Robson PhD, MPH, RD, Mary Beth Mccullough PhD, Samantha Rex MS,Marcus R.Munafo PhD, Gemma Taylor PhD đưa ra kết quả về chế độ ăn uống chothấy một số bằng chứng về mối liên quan tích cực giữa tần suất bữa ăn gia đình vớitrái cây, rau, trái cây và rau, đồ uống có đường và Chỉ số Ăn uống Lành mạnh Không

có bằng chứng rõ ràng hơn về mối liên quan này trong đồ ăn nhẹ, đồ ăn nhanh và món

tráng miệng Mối liên hệ tích cực được tìm thấy giữa tần suất bữa ăn gia đình hoặc tầnsuất bữa ăn tối của gia đình và kết quả hoạt động của gia đình

Tiếp đến là đề tài “Đánh giá có hệ thống về ảnh hưởng của tần suất bữa ăn gia đìnhđối với kết quả tâm lý xã hội ở thanh niên” của các tác giả Megan E Harrison, Mark

L Norris, Nicole Obeid, Maeghan Fu, Hannah Weinstangel and Margaret Sampsoncho thấy bữa ăn gia đình thường xuyên có tỷ lệ nghịch với việc ăn uống rối loạn, sửdụng rượu và chất kích thích, hành vi bạo lực và cảm giác trầm cảm hoặc ý nghĩ tự tử

ở thanh thiếu niên Có một mối quan hệ tích cực giữa các bữa ăn gia đình thườngxuyên và sự gia tăng lòng tự trọng và thành công ở trường Các nghiên cứu cho thấy

sự khác biệt đáng kể về kết quả đối với trẻ em nam và nữ và thanh thiếu niên, với nữ

đa số thanh thiếu niên (70%) mô tả bữa ăn họ đã ăn vào tối hôm trước như một bữa ăngia đình theo năm tiêu chí chính Chỉ 7% (n = 47) chỉ định tất cả năm tiêu chí là biểuhiện của bữa ăn gia đình, với 9 phần trăm bổ sung (n = 57) cho biết tất cả các tiêu chíngoại trừ TV đang tắt Khoảng 1/5 (n = 140, 21,7%) xem bữa ăn gia đình theo mộttiêu chí duy nhất, phần lớn trong số này (n = 98, 22%) chỉ ra rằng tiêu chí duy nhấtcần thiết là 'mọi người đều ở đó' Không người tham gia nào coi bữa ăn gia đình vớiđiều kiện tắt tivi là tiêu chí duy nhất

Đề tài “Bữa cơm gia đình trong bối cảnh xã hội đô thị hóa biến đổi nhanh” Quađây cho ta thấy được quan niệm của giới trẻ hiện nay về bữa cơm gia đình trong quátrình đô thị hóa ngày càng cũng bị suy thoái dần đi và bị mai một đi tầm quan trọng vềbữa cơm gia đình theo phong cách của các cụ thời xưa Giới trẻ có quan niệm riêng vànhững suy nghĩ riêng theo hướng khác xa về bữa cơm gia đình như là về bữa cơm giađình ấm cúng có thể thay thế bằng những bữa cơm ở quán ăn hay nhà hàng gì đó Giớitrẻ không còn quan trọng về bữa cơm gia đình như các cụ già ngày xưa nữa mà cónhững suy nghĩ theo xu hướng thời đại ngày nay

Đề tài “Khám phá các khía cạnh khác nhau của bữa ăn gia đình, thói quen ăn uống

và cách thưởng thức bữa ăn có liên quan như thế nào đến chế độ ăn của trẻ nhỏ” của

tác giả Valeria Skafidas Hay là đề tài “Mô hình bữa ăn gia đình: Mối liên hệ với cácđặc điểm xã hội học và cải thiện chế độ ăn uống ở thanh thiếu niên” của tác giảDianne Neumark-Sztainer PhD, MPH, RD Peter JHannan MSTAT Mary Story PhD,

RD Jillian Croll MPH, RD Cheryl Perry PhD;

1.1.2 Khoảng trống nghiên cứu

Hiện nay, vấn đề cấp thiết nghiên cứu là thực trạng của bữa cơm gia đình hiện nayvẫn còn khá nhiều tồn đọng tại một số khoảng trống, vì vậy nhóm nghiên cứu sẽ làm

rõ các khoảng trống đó ở một số điểm sau:

Thứ nhất, hầu hết các bài nghiên cứu trên đều được phân tích tích ở các quốc gia cóvăn hóa, truyền thống khác với Việt Nam vì vậy văn hóa trên mâm cơm gia đình cũng

sẽ khác biệt từ đó phát sinh kết quả khác nhau

Thứ hai, các đề tài nghiên cứu trên hầu như đều đề cập đến chế độ ăn uống cũngnhư dinh dưỡng mà bữa cơm gia đình mang lại mà chưa đi sâu vào các tác động củanhịp sống nhanh ở xã hội hiện đại ảnh hưởng như thế nào đến suy nghĩ của giới trẻ vềtầm quan trọng của bữa cơm gia đình

1.2 Cơ sở lý luận

1.2.1 Khái niệm về bữa cơm gia đình

Bữa cơm gia đình chính là biểu hiện của hạnh phúc, sự yêu thương và là nơi nuôidưỡng tình cảm giữa các thành viên trong nhà Hình ảnh người phụ nữ tất bật trongkhói bếp nghi ngút chuẩn bị những món ăn thơm ngon luôn khắc sâu vào ký ức củabất kỳ ai trong chúng ta

Hầu hết các gia đình Việt Nam đều có truyền thống tốt đẹp là cùng ăn cơm chung.Trong mỗi bữa cơm gia đình, mọi người ngồi quây quần quanh một mâm cơm, từ ông

bà, cha mẹ, con cái, cháu chắt cùng ăn cơm với nhau Bữa cơm là lúc cả nhà có mặtngồi quây quần quanh mâm cơm, mọi người vừa ăn vừa trò chuyện, mẹ hỏi con, cháuhỏi bà ríu rít; không khí ấm cúng của mâm cơm gia đình

1.2.2 Ý nghĩa của bữa cơm gia đình

Như mọi người đã biết, gia đình là tế bào của xã hội, nơi nuôi dưỡng, hình thành vàgiáo dục nhân cách mỗi con người Gia đình tốt xã hội mới tốt Gia đình là điểm tựacủa mọi người vì ở đó có tình yêu, sự chở che vô điều kiện của các bậc làm cha, làm

mẹ Gia đình Việt Nam gắn với bữa cơm gia đình, gắn với những món ăn dân dã,nhưng đậm vị ngọt quê nhà như: “canh rau muống”, “cà dầm tương” … Chính vì vậy,gia đình là nơi chúng ta lớn lên, được đắm chìm trong những lời ru ngọt ngào của mẹ

“Cái ngủ mày ngủ cho ngoan

Để mẹ đi cấy đồng xa chưa về”

Cuộc sống của mỗi người lúc nào cũng bộn bề những lo toan, nhưng khi nhắc vềgia đình không ai không khỏi bùi ngùi, xúc động và có lẽ kỷ niệm đáng nhớ nhất vớimỗi con người vẫn là những bữa cơm gia đình đầy đủ các thành viên Dù bữa cơm giađình đạm bạc hay có nhiều món ngon, cũng không ai quên được hình ảnh người mẹcần mẫn lo lắng, chăm sóc từng món ăn cho các thành viên trong gia đình, bên cạnhhình ảnh người cha đầm đìa những giọt mồ hôi mặn chát kiếm thêm đồng tiền để locho các con bữa cơm đủ chất; rồi hình ảnh anh, chị em cùng giành nhau những con cá,miếng thịt đã vơi trên đĩa, với tiếng cười giòn tan, vô tư … Tất cả những kỷ niệm đó

là tình yêu thương vô bờ bến mà các thành viên trong gia đình dành cho nhau Bữacơm kết tinh thành quả lao động của các thành viên trong gia đình, là nơi truyền nhậnnhững kinh nghiệm giáo dục, đạo đức, lối sống (người già truyền kinh nghiệm sống,dạy những điều hay, lẽ phải cho con cháu, các thành viên trong gia đình thể hiện sựhiếu nghĩa, tôn kính với ông bà, cha mẹ), nơi gắn kết tình cảm giữa các thành viên đểcùng nhau xây dựng gia đình tiến bộ, hạnh phúc

Hạnh phúc nào bằng được sống trong tình yêu thương của những người thân yêunhất, được hít hà những món ăn do chính tay mẹ nấu, được ngồi bên mâm cơm vớinhững lời cha dặn “Phải gắng học nghe con” Hạnh phúc là không thể đong đếm khingười mẹ chăm sóc con, được nấu những món ăn các thành viên trong gia đình thích,khi người cha được nhìn các con lớn lên, thành đạt, hạnh phúc Chính vì vậy, bữa cơmgia đình là nơi giữ lửa của văn hóa truyền thống Việt Nam nói chung và của mỗi giađình nói riêng

Bữa cơm gia đình cũng chính là chìa khóa của hạnh phúc, bởi chính bữa cơm ấy sẽgắn kết các thành viên trong gia đình, xua tan những mệt mỏi, bỏ qua những giận hờn

để rồi mỗi người tự thấy mình được chở che, được quan tâm, được bày tỏ nhữngnguyện vọng, được ân cần chỉ bảo Gia đình lưu giữ những khoảnh khắc tốt đẹp nhất

mà mỗi người đều được một lần là nhân vật chính – nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp Yêugia đình để yêu hơn những lời ông bà căn dặn, cảm nhận rõ hơn tình cảm của cha mẹ

sau tấm áo đã bạc màu vì mưa nắng, muốn được trở về, được vỗ về, chăm chút nhưnhững ngày thơ bé bên bữa cơm gia đình.

Mâm cơm gia đình không chỉ là ngọn lửa gìn giữ hạnh phúc, tình yêu thương, sựgắn bó và nuôi dưỡng tình cảm giữa các thế hệ trong gia đình, nó còn thể hiện nét đẹpvăn hóa trong ẩm thực của người Việt Trải qua nhiều biến động về lịch sử, kinh tế, xã

hô ¦i nhưng mâm cơm gia đình vẫn giữ nguyên giá trị tinh thần, thể hiê ¦n ý nghĩa nhânvăn đẹp đẽ trong văn hóa ẩm thực của người Việt

1.2.3 Nhịp sống nhanh của xã hội hiện nay

Khi cuộc sống của chúng ta ngày càng hiện đại, gấp gáp, mâm cơm gia đình đầy đủcàng thành viên trở nên tẻ nhạt, lạnh lẽo và thưa dần Trôi dòng chảy hối hả của cuộcmưu sinh, cha mẹ mãi chạy theo công việc, con cái bận rộn với chuyện học hành, bèbạn, việc quây quần bên mâm cơm gia đình nóng hổi mỗi tối dần trở thành một dịphiếm hoi và từ đó bị mai một

Thế hệ trẻ ngày nay trong một số gia đình không còn biết đến bữa cơm gia đình lànhư thế nào nữa, cơm nước được nấu sẵn, ai đói thì cứ việc tự lấy mà ăn, ai có côngviệc phải đi sớm thì ăn trước, ai không có việc gì thì cứ từ từ ăn sau… Tình trạng ấylàm cho sự gắn kết trong gia đình giữa các thành viên trở nên lỏng lẻo, mọi sự chia sẻhầu như không còn.Sau một ngày bươn chải, có lẽ ai cũng mong muốn được trở vềnhà, ăn bữa cơm với người thân Bữa cơm gia đình ấm áp khi mọi người cùng quâyquần bên nhau là một hình ảnh bình dị, thân thương đã in sâu trong tâm khảm củanhiều người trong chúng ta

1.2.4 Nguy cơ tan rã của bữa cơm gia đình

 Các nguyên do không giữ được bữa cơm gia đình

Trong xã hội Việt Nam hiện đại, bữa ăn gia đình đang bị mất dần đi bởi nhiều lý

do, tựu trung do cơ cấu gia đình có nhiều thay đổi Đây là một tất yếu của lịch sử đãtừng xảy ra tương tự ở các nước có nền văn minh lúa nước khi đi vào thời kỳ côngnghiệp hóa, hiện đại hóa như ở Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc…

- Gia đình truyền thống Việt Nam đã có nguồn gốc từ hàng ngàn năm, đó là nhữngđại gia đình với nhiều thế hệ cùng chung sống Nho giáo ảnh hưởng sâu sắc đến tôn ti,trật tự, gia phong, gia kỷ trong gia đình Mối quan hệ phụ-mẫu-phu-thê-tử-tôn đã đượcphân định Trong các đại gia đình có sự thống nhất về kinh tế, nguồn kinh tế chủ yếu

là sản xuất tự túc, tự cấp Trong đó người cha trong gia đình giữ vị trí gia trưởng quyếtđịnh mọi vấn đề về tài sản, phân chia tài sản, ra riêng tạo lập gia đình mới…

Trong biến đổi lịch sử, các đại gia đình ngày càng bị thu hẹp do điều kiện kinh tế, xãhội có nhiều biến đổi mới Các đại gia đình nhanh chóng bị tan rã để thay thế bởi cáctiểu gia đình

- Các tiểu gia đình chỉ gồm 1-2 thế hệ chung sống chủ yếu là thế hệ trẻ ngày càngphổ biến Khi xã hội càng hiện đại, cuộc sống càng bận rộn khiến người ta ít chú trọngđến việc gìn giữ nét văn hoá rất thuần Việt đó Nhiều gia đình trẻ lấy “cơm bụi” làmchính, buổi trưa phần lớn vợ chồng ăn tại nơi làm việc, con cái học bán trú ăn tạitrường, tối về lại tụ tập với bạn bè quán xá đến khuya, nên có khi cả tuần, vợ chồng,con cái không ngồi ăn với nhau một bữa cơm có đầy đủ các thành viên trong gia đình.Cũng không ít gia đình coi việc nấu nướng là mất thời gian, cứ thức ăn sẵn cho tiện,nên không còn cảnh vợ chồng cùng vào bếp, hay người vợ tỉ mẩn làm những món ănchồng con mình yêu thích, cảnh cả nhà quây quần quanh mâm cơm mỗi tối đối vớinhiều gia đình trẻ càng trở nên xa xỉ Đó có lẽ cũng là một trong những nguyên nhânkhiến cho sự gắn kết các thành viên gia đình trong xã hội hiện đại ngày càng lỏng lẻo,thiếu sự quan tâm chia sẻ với nhau, tình cảm gia đình rạn nứt

Thêm nhiều lý do khác của đời sống công nghiệp, giờ giấc việc làm có sự ràngbuộc Giới lao động trẻ chưa lập gia đình là một lực lượng lao động quan trọng trong

xã hội thường làm việc xa nhà, bữa ăn chủ yếu là cơm tiệm, cơm đường phố nên đãtác động tới các bữa ăn gia đình

Sự du nhập vô tội vạ của các nền văn hóa khác nhau thì đôi khi, con người vẫn cómột gia đình nhưng lại cảm thấy cô đơn, xa lạ ngay chính trong tổ ấm của mình Nếu người phương Tây tôn trọng tự do cá nhân một cách tuyệt đối, thể hiện trong

sự tự do chọn lựa thức ăn, cách ăn thì bữa cơm gia đình Việt Nam của chúng ta cóphần hơi khác Chúng ta ăn chung nồi cơm, ăn chung món ăn như tô canh, dĩa cá chứkhông ăn theo “khẩu phần” Quan niệm Tây hóa theo bữa ăn cá nhân chính là tự lykhai với bữa ăn truyền thống của Ta Điều này cũng đã từng là nổi buồn day dứt củangười Việt sống ở nước ngoài

 Hậu quả của việc mất đi bữa ăn gia đình truyền thống ở Việt Nam

Nó tóm lại, mất đi bữa ăn truyền thống của gia đình Việt Nam là mất đi nét đẹpvăn hóa Việt Nam Mà khi văn hóa đã mất thì mất đi tất cả!

Mất đi bữa ăn gia đình Việt Nam là một báo động sự lung lay của gia đình.Trong gia đình truyền thống Việt Nam không thể có nhiều bếp ăn, nhiều mâm cơmriêng!

Theo GS Từ Giấy thì: “Sự tan rã của gia đình thường bắt đầu từ sự tan rã của bữa

ăn truyền thống” nhưng dường như, bữa cơm gia đình truyền thống của Việt Namđang dần dần bị lãng quên!

1.3 Cơ sở thực tiễn

Bữa cơm gia đình từ lâu đã trở thành một nét văn hóa truyền thống của người dânViệt Nam Từ xưa đến nay, bữa cơm trong quan niệm của người Việt là vô cùng quantrọng Với các gia đình xưa, bữa cơm luôn được chú trọng Trong giai đoạn đói kém,nhiều nhà chỉ ăn một bữa cơm, nhưng tất cả các thành viên đều có mặt đông đủ, đểchia sẻ và gặp mặt nhau sau một ngày làm việc Nhiều người lớn tuổi chưa quên đượccảnh một gia đình thôn quê khoảng nhá nhem tối, trải chiếu ra ngoài hiên, quây quầnbên mâm cơm, trò chuyện và tận hưởng không gian thoáng đãng cuối ngày Trong giađình xưa của người Việt Nam chúng ta, thường có rất đông thành viên và có thể có cả4- 5 thế hệ hiện diện trong một mâm cơm Do đó, vai trò của phụ nữ trong việc bếpnúc là rất quan trọng Bữa cơm cũng hàm chứa ý nghĩa to lớn, phải theo đúng nghithức, theo đúng cái trật tự, nền nếp của truyền thống “Tứ đại đồng đường”, “ngũ đạiđồng đường” Trung tâm của mâm cơm chính là ông bà, cha mẹ; con cháu phải thểhiện được lòng tôn kính, sự hiếu thảo ngay từ khi chưa bước vào mâm cơm

Ngày nay, trong xu thế hội nhập và toàn cầu hóa của xã hội hiện đại, sự phát triểnnhanh chóng cùng với sự giao thoa văn hoá Đông - Tây, bữa cơm của gia đình ngườiViệt đã bị tác động ít nhiều Nếu như bữa cơm xưa được chuẩn bị công phu, cẩn trọng,

cả nhà thường ăn chung, là dịp để giao tiếp, trò chuyện tâm tình, thì ngày nay ngườiViệt có xu thế ăn nhanh và ít ăn chung

Nhịp sống hối hả, nhất là ở các đô thị, người ta không có quá nhiều thời gian đểthường xuyên đi chợ, lựa chọn nguyên liệu, chế biến món ăn cầu kỳ phù hợp với từngthành viên trong gia đình, có chăng thì chỉ vào những ngày lễ, tết, ngày cuối tuần,những dịp gia đình có giỗ hay có khách Còn phần các bà nội trợ ưu tiên chọn nhữngmón chế biến đơn giản, nhanh gọn với tiêu chí đảm bảo dinh dưỡng cho các thành

viên trong gia đình Còn trong cuộc sống hiện đại, bữa cơm gia đình đã dần mất đivới nhiều lý do khác nhau Người phụ nữ không còn quan tâm nhiều tới nấu nướng, và

nói như nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, như thế thì “Người chồng sẽ không thấy được hình ảnh người vợ xách giỏ đồ chợ bước vô nhà, mồ hôi bết tóc, mặt mày đỏ lơ đỏ lưởng Không thấy được cái cảnh người phụ nữ ngồi bên bếp than hồng, làm cá, vo gạo, băm ớt, lặt rau rồi chí thú và hồi hộp bày biện các món ra bàn, thắc thỏm hỏi

“Anh có ngon miệng không?” Bên cạnh đó, nhiều gia đình còn chọn các món ăn

nhanh, những món ăn chế biến sẵn hay đi ăn ở hàng, quán… để tiết kiệm thời gian.Ngày nay, việc duy trì thường xuyên bữa cơm chung cho gia đình thật không dễ chútnào Có nhiều người tâm sự, rất muốn hàng ngày duy trì bữa cơm gia đình, nhất làbuổi tối để gắn chặt tình cảm giữa vợ chồng, con cái nhưng nhiều khi khó thực hiện.Bài nghiên cứu này, nhóm đề cập đến cái nhìn của giới trẻ về bữa cơm gia đình Thực

tế, chưa có nhiều nghiên cứu về bữa ăn gia đình trong xã hội hiện đại hóa ngày nay Nghiên cứu đi trước của Boutelle và các đồng nghiệp đã so sánh phản hồi của phụhuynh và thanh thiếu niên về tần suất ăn tối của gia đình, tranh luận trong bữa tối, xemtivi trong bữa tối, và chuẩn bị bữa ăn Phát hiện của họ cho thấy rằng cha mẹ và thanhthiếu niên có quan điểm khác nhau về bữa ăn gia đình Cụ thể, thanh thiếu niên ít cókhả năng hơn cha mẹ của họ báo cáo ngồi xuống với gia đình ăn tối và bật tivi nhưnglại có nhiều khả năng báo cáo sự xuất hiện của các cuộc tranh luận trong bữa tối và tầnsuất giúp chuẩn bị cho bữa tối.1

Tần suất bữa ăn gia đình đã được chứng minh là có liên quan tích cực đến việc tănglượng canxi, chất xơ, magiê, kali, sắt, kẽm, folate, thiamin, riboflavin, B12, B6 vàvitamin A, C và E2, 3, 4 Các chuyên gia y tế nhận ra rằng mô hình ăn uống kém có thểdẫn đến các vấn đề dinh dưỡng Hơn nữa, thói quen ăn uống hình thành ở tuổi vị thànhniên tiếp tục vào tuổi trưởng thành; do đó, chế độ ăn uống kém những khuôn mẫutrong giới trẻ có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe và tinh thần ở tuổi trưởng thành.Nghèo tiêu thụ trái cây và rau quả có nguy cơ mắc các bệnh mãn tính như ung thư,bệnh tiểu đường, tăng huyết áp và bệnh tim mạch, 4 trong số 10 nguyên nhân gây tửvong hàng đầu ở Hoa Kỳ Tiêu thụ không đủ canxi có liên quan tăng nguy cơ loãngxương và thấp bé,có thể làm suy giảm sự tăng trưởng và phát triển của thanh thiếuniên Phân tích mức tiêu thụ thức ăn của thanh thiếu niên từ năm 1965 đến năm 1996chỉ ra rằng dinh dưỡng và sức khỏe tình trạng của thanh thiếu niên có thể bị tổn hại.Trong thời kỳ này, tổng lượng chất béo tiêu thụ của thanh thiếu niên tăng lên, nhưnglượng trái cây tươi, rau và tiêu thụ sữa giảm, lượng chất xơ không đủ Chế độ ăn kiêng

này, cùng với tỷ lệ thanh thiếu niên thừa cân ngày càng tăng, làm tăng nguy cơ mắcbệnh tiểu đường, tăng huyết áp, và bệnh tim mạch ở tuổi trưởng thành.

Tình trạng hiện tại của bằng chứng về mối quan hệ giữa bữa ăn gia đình và các chỉ

số hạnh phúc cho thanh niên cho thấy rằng bữa ăn gia đình có thể đóng vai trò nhưmột yếu tố bảo vệ chống lại trầm cảm ở tuổi vị thành niên và các hành vi chấp nhậnrủi ro phổ biến, và vai trò bảo vệ này có thể hoạt động độc lập với sự kết nối trong giađình Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu trước đây đã lấy từ các quần thể ở Hoa Kỳ,

để lại suy đoán là vai trò của bữa ăn gia đình đối với hạnh phúc của giới trẻ ở nơikhác Hơn nữa, trong khi có sự quan tâm lớn trong mối quan hệ giữa bữa ăn gia đình

và trầm cảm tâm trạng, có một số ít nghiên cứu xem xét mối quan hệ giữa bữa ăn giađình và tâm trạng tích cực Bên cạnh đó, phần lớn phụ huynh đồng ý rằng bữa ăn giađình có thể tăng sự kết nối tình cảm gia đình, họ còn chia sẻ rằng bữa cơm gia đình làmột trong những điều đáng nhớ nhất tuổi thơ của họ, nơi mà nó có thể trao đổi và chia

sẻ với các thành viên, và những bậc cha mẹ có thể truyền lại văn hóa, hiểu biết chocon cái của mình.5,6,7

Dựa trên những cơ sở thực tiễn nghiên cứu về bữa ăn gia đình, nhóm đã xâydựng một mô hình nghiên cứu về bữa cơm gia đình của giới trẻ trong bối cảnh hiệnnay với biến phụ thuộc là “Bữa cơm gia đình trong nhịp sống nhanh của xã hội” Báocáo nghiên cứu sẽ chỉ ra những gì đã tác động đến việc dùng bữa của giới trẻ trong xãhội hiện đại

1.4 Mô hình nghiên cứu

1.4.1 Mô hình nghiên cứu đề xuất

Mô hình nghiên cứu đề xuất kiểm tra sự ảnh hưởng của nhịp sống nhanh đến bữacơm gia đình của giới trẻ hiện nay bị tác động thông qua các yếu tố ảnh hưởng là: Sựkhác nhau của bữa cơm xưa và nay, lợi ích của bữa cơm gia đình, nguy cơ tan rã củabữa cơm gia đình, những nét đẹp của bữa cơm gia đình truyền thống, suy nghĩ củagiới trẻ về bữa cơm gia đình và cuối cùng là giới trẻ cần gì cho một bữa ăn

Hình 1.1: Mô hình nghiên cứu đề xuất

Bữa cơm gia đình xưa

và nay

Lợi ích của bữa cơmgia đình đối với giới trẻ

Thực trạng củagiới trẻ trongnhịp sốngnhanh của xãhội tới việcdùng cơm với

Nguy cơ tan rã cuả bữa

cơm gia đình trong nhịp

sống nhanh của xã hội

Bữa cơm gia đình – nét

văn hóa trong lòngngười Việt

Giới trẻ suy nghĩ gì vềbữa cơm gia đình

Giới trẻ cần gì cho mộtbữa ăn

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

 Sự khác nhau giữa bữa cơm gia đình thời xưa và nay: Sự thay đổi trong lối

sống và nề nếp của các gia đình hiện nay có lẽ là một xu hướng tất yếu theosau sự phát triển của toàn xã hội Bữa cơm gia đình có thể đầy đủ với nhiềuthức ăn ngon hơn, thế nhưng liệu thời gian mỗi người dành ra để tham giavào bữa cơm có đủ để gắn kết thành viên như trước hay không, đó là mộtđiều cần đặt dấu nghi vấn

 Lợi ích của bữa cơm gia đình đối với giới trẻ: như đã đề cập, bữa cơm gia

đình giúp cho giới trẻ có chế độ ăn uống thích hợp, cân bằng và đầy đủ chấtdinh dưỡng dẫn đến đầu ra cân nặng, sức khỏe tốt hơn, thậm chí là đời sốngtinh thần cũng tốt hơn

 Nguy cơ tan rã của bữa cơm gia đình trong nhịp sống nhanh của xã hội: ở

thời đại số, khi mà mỗi người đều có những mối bận tâm riêng, vậy thì đốivới mỗi cá nhân, mức độ tham gia vào bữa cơm gia đình của họ có đượcduy trì thường xuyên như ngày trước hay không, điều này sẽ cho thấy nguy

cơ tan rã của bữa ăn gia đình truyền thống Mọi người đều lý giải rằng: dovòng xoáy của cơ chế thị trường, cuộc sống bận rộn, nhu cầu công việc đòihỏi người ta rất cần thời gian để giải quyết Có người phải công tác xa nhànhiều ngày Cộng thêm với “cơ chế thoáng” mọi dịch vụ cơm hộp đều rấtsẵn, mọi người có thể lo cho cái dạ dày bằng nhiều cách “đa dạng, tiện lợi”

Do đó, những bữa cơm gia đình với đầy đủ các thành viên trong nhàthường trở nên hiếm hoi

 Bữa cơm gia đình - nét văn hóa truyền thống trong lòng người Việt: Hình

ảnh bữa cơm trong các gia đình nông thôn Việt Nam xưa đã trở thành hìnhảnh biểu tượng Những bữa cơm gia đình quan trọng không ở chỗ nhiềumón ăn ngon mà là ở không khí đầm ấm, tuy có khi chỉ là bát canh raumuống luộc, chút dưa tương, không thịt, không cá, nhưng đầy đủ mọi thànhviên trong gia đình… Những giây phút cùng nhau tận hưởng, chìm đắmtrong tình yêu thương, niềm hạnh phúc gia đình mới là mục đích chính củabữa cơm sum vầy chứ không hẳn là vì món ăn ngon Đó mới là ý nghĩađích thực và sâu sắc của mâm cơm gia đình.Thế hệ xưa nhớ đến nó trong

ký ức, còn thế hệ trẻ biết đến qua sách vở, qua những bài học trên lớp Sự

gắn bó giữa ông bà, cha mẹ, con cái, hàng xóm láng giềng thể hiện vẹnnguyên bên mâm cơm đạm bạc nhưng thẫm đẫm tình người

 Giới trẻ suy nghĩ gì về bữa cơm gia đình: Suy nghĩ của không ít bạn trẻ

hiện nay khi nghĩ về bữa cơm tối: họ sợ những kỳ vọng của bố mẹ, nhữnglời hỏi han thông thường đôi khi trở thành gánh nặng và nỗi lo lắng củanhững bậc làm cha làm mẹ Giới trẻ hiện đại không chỉ chịu áp lực cao độ

từ tình yêu, học hành mà còn phải lo lắng, nỗ lực cho con đường sự nghiệpphía trước Đôi khi, những mâu thuẫn xảy ra do khoảng cách giữa các thế

hệ càng khiến cho những người trẻ không muốn trở về nhà ăn cơm cùnggia đình vì muốn trốn tránh những câu hỏi khó trả lời và đầy áp lực Tìnhtrạng này khiến cho sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình trở nênlỏng lẻo, thiếu sự đồng cảm, sẻ chia, và thậm chí, có số ít trường hợp đâychính là một trong những tác động làm đổ vỡ quan hệ hôn nhân trong cáccặp vợ chồng trẻ

 Giới trẻ cần gì ở một bữa ăn: có thể nói, giới trẻ ngày nay rất eo hẹp thời

gian Có lẽ vì vậy mà họ ưa chuộng những bữa ăn nhanh, không cần dọndẹp mà vẫn đa dạng, ngon và lạ miệng Tuy nhiên, những điều ấy gần như

là khó khăn với một bữa cơm gia đình truyền thống Cuộc sống sôi nổi củangười trẻ luôn khiến cho GenZ rất ít thời gian để chuẩn bị bữa ăn cho mình.Thay vào đó, họ sẽ nghiêng về thức ăn nhanh và thức ăn chế biến sẵn Hiệnnay, các ứng dụng gọi đồ ăn ngoài phát triển như vũ bão và trở thành xuhướng Xu hướng đó đang được dẫn đầu bởi thế hệ GenZ Chỉ với một thiết

bị thông minh, GenZ có thể thỏa mái tận hưởng hàng ngàn món ăn với đủkhẩu vị, phong cách từ Đông sang Tây bất kể ở đâu, bất kể thời gian nào

mà không phải tốn công sức

 Thực trạng của giới trẻ trong nhịp sống nhanh của xã hội trong việc dùng bữa cơm gia đình: cuộc sống bận rộn vì học hành, công việc, gen Z ngày

càng có nhiều mối quan hệ để bận tâm, có nhiều công việc và thú vui bênngoài dẫn đến việc trở về nhà muộn giờ, việc tham gia vào bữa cơm giađình ngày càng khó khăn

1.4.2 Thang đo nhân tố

Bảng 1.1: Thang đo nhân tố “Bữa cơm gia đình xưa và nay”

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Bảng 1.2: Thang đo nhân tố “Lợi ích của bữa cơm gia đình”

Thức ăn ngon hơn Hoàn toàn không đồng ý

Không đồng ýTrung lậpĐồng ýHoàn toàn đồng ý

Bữa cơm gia đình là môitrường tốt để chia sẻ, cũngnhư giáo dục nhân cách…

Chế độ ăn uống điều độGiải quyết mâu thuẫn

Thói quen sinh hoạt Hoàn toàn không đồng ý

Không đồng ýTrung lậpĐồng ýHoàn toàn đồng ý

Sở thích ăn uốngĐiều kiện kinh tế

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Bảng 1.3: Thang đo nhân tố “Nguy cơ tan rã của bữa cơm gia đình trong nhịp sống nhanh hiện nay”

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Bữa cơm gia đình bị ảnhhưởng nhiều, có ít thờigian quây quần bên nhau

Hoàn toàn không đồng ýKhông đồng ý

Trung lậpĐồng ýHoàn toàn đồng ý

Bữa cơm gia đình đượcduy trì ở mức vừa phải

Bữa cơm gia đình vẫnđược duy trì thườngxuyên

Bảng 1.4: Thang đo nhân tố “Bữa cơm gia đình - nét văn hóa trong lòng người Việt”

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Bữa cơm gia đình biểu

tượng cho sự sum họp, đoàn

viên…

Hoàn toàn không đồng ýKhông đồng ý

Trung lậpĐồng ýHoàn toàn đồng ý

Nơi chia sẻ niềm vui, nỗi

Bảng 1.5: Thang đo nhân tố “Giới trẻ suy nghĩ gì về bữa cơm gia đình”

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Bảng 1.6: Thang đo nhân tố “Giới trẻ cần gì cho một bữa ăn”

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Mong muốn giữ gìn Hoàn toàn không đồng ý

Không đồng ýTrung lậpĐồng ýHoàn toàn đồng ý

Phương Tây hóaKhông quá quan trọng

Bữa cơm đơn giản đầy đủ

các thành viên

Hoàn toàn không đồng ýKhông đồng ý

Trung lậpĐồng ýHoàn toàn đồng ýĐầy đủ chất dinh dưỡng

Nhanh, tiện lợi

Bảng 1.7 Thang đo nhân tố “Thực trạng của giới trẻ trong nhịp sống nhanh của

xã hội tới việc dung cơm với gia đình”

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Đi học xa nhà Hoàn toàn không đồng ý

Không đồng ýTrung lậpĐồng ýHoàn toàn đồng ý

Có những mối quan hệ,công việc…mới

Xuất hiện đồ ăn nhanhthuận lợi thời gian chocông việc và học tậpMối quan tâm tớiMXH/Internet

Bất đồng quan điểm vớigia đình

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Quy trình nghiên cứu

Xác định mô hình nghiêncứu và các thang đoNghiên cứu định tính

Phân tích đánh giá kết quả nghiên

cứu

Đưa ra đề xuất

Tổng hợp, hoàn thiện báo cáo

nghiên cứu

Hình 2.1 Quy trình nghiên cứu

Nguồn: Nhóm tác giả xây dựng

Quy trình nghiên cứu được thực hiện theo các bước: Xuất phát từ ý tưởng nghiêncứu, tìm hiểu cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu để xây dựng mô hình và thang

đo, nghiên cứu định tính để kiểm tra các biến độc lập và phụ thuộc; xác định mối quan

hệ giữa các nhân tố, nghiên cứu định lượng để kiểm tra độ tin cậy của các thang đobao gồm: phân tích độ tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích các nhân tố khám phá(EFA), phân tích hồi quy tương quan, từ đó đề xuất ra các giải pháp (hình 3.1)

2.2 Phương pháp thu nhập và xử lý dữ liệu

Tác giả sử dụng công cụ Google Scholar, Emerald, ScienceDirect để tổng hợp

và thống kê các bài nghiên cứu về bữa cơm gia đình, giới trẻ trong nhịp sống nhanhcủa xã hội hiện nay, các nhân tố ảnh hưởng đến bữa cơm gia đình của giới trẻ Bêncạnh đó, tác giả tập hợp một số bài nghiên cứu trong nước đã xuất bản về chủ đề bữacơm gia đình, Bữa ăn của giới trẻ… Từ hệ thống các tạp chí chuyên ngành trong nước Sau đó, tác giả tiến hành so sánh và đối chiếu các kết quả nghiên cứu, tìm cácđiểm chung và khác nhau, phân tích kết quả đạt được và phương pháp nghiên cứu củatừng bài nghiên cứu trước

2.2.1 Nghiên cứu định tính – Phỏng vấn sâu

Phương pháp này được sử dụng nhằm kiểm tra độ phù hợp của các nhân tố vàcác quan sát dự định sử dụng để nghiên cứu Các nhân tố và quan sát được tác giả sửdụng trong bài viết phần lớn được tổng hợp từ các bài nghiên cứu trước, đa phần làđược thực hiện từ nước ngoài

Do lúc thực hiện phương pháp này đang trong bối cảnh dịch bệnh covid kháphức tạp nên nhóm tác giả đã thực hiện bằng cách phỏng vấn online với 31 người vàhầu như đều là sinh viên hiện đang học tập tại Hà Nội

Sau đây là một số thông tin về một số người trong 31 người mà nhóm tác giả

đã phỏng vấn:

Bảng 2.1 Thông tin về một số người được phỏng vấn

T

Giới tính

Độ tuổi

Nghề nghiệ p

Bạn có đang

ở cùng gia đình

Tần suất tham gia vào bữa cơm khi ở cùng gia đình

Tác động đến việc

họ ít tham gia vào bữa cơm

1 Nữ 18-23 Sinh

viên Có

Thườngxuyên

● Tần suất tham gia vào bữa cơm gia đình khi họ ở cùng với gia đình

● Nhu cầu ăn uống của giới trẻ

● Những tác động đến việc họ ít tham gia vào bữa cơm của gia đìnhhơn

● Lợi ích khi dùng bữa với gia đình

● Nguy cơ tan rã của những bữa ăn truyền thống gia đình Việt Namhiện nay

Các cuộc phỏng vấn được thực hiện trong khoảng 40 phút trên các ứng dụngonline như Microsoft Teams, Zoom, Google Meet hay Facebook… Nội dung cuộcphỏng vấn được lưu trữ, tổng hợp và phân tích để kết luận các nhân tố trong mô hìnhnghiên cứu Từ kết quả phỏng vấn, nhóm tác giả đưa ra mô hình nghiên cứu chínhthức bao gồm: Bữa cơm gia đình xưa và nay khác về, thực trạng của giới trẻ trongnhịp sống nhanh của xã hội tới việc dùng cơm với gia đình, lợi ích của bữa cơm giađình đối với giới trẻ, nguy cơ tan rã của bữa cơm gia đình trong nhịp sống nhanh của

xã hội, bữa cơm gia đình – nét văn hóa truyền thống trong lòng người Việt, giới trẻsuy nghĩ gì về bữa cơm gia đình, giới trẻ cần gì cho một bữa ăn

2.2.2 Nghiên cứu định lượng – điều tra bảng hỏi

Phương pháp định lượng được sử dụng sau phương pháp phân tích tổng hợp và

phương pháp định tính nhằm đo lường ảnh hưởng của các nhân tố ảnh hưởng đến bữacơm gia đình hiện nay Phương pháp này đòi hỏi phải xây dựng bảng hỏi để thực hiệnđiều tra Kết quả điều tra cần phân tích thông qua sử dụng các kỹ thuật của phần mềmSPSS 26 Các dữ liệu sau khi thu thập sẽ qua các bước: phân tích hệ số tin cậyCronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA), phân tích hồi quy tương quan

2.3 Các biên và thang đo

Bảng 2.2 Các thang đo sử dụng trong nghiên cứu

1 Bữa cơm gia đình xưa và nay khác về (A)

2 Lợi ích của bữa cơm gia đình (B)

3 Nguy cơ tan rã của bữa cơm gia đình trong nhịpsống nhanh của xã hội (C)

4 Bữa cơm gia đình – nét văn hóa truyền thống tronglòng người Việt (D)

5 Giới trẻ suy nghĩ gì về bữa cơm gia đình (E)

6 Giới trẻ cần gì cho một bữa ăn (F)

7 Thực trạng của giới trẻ trong nhịp sống nhanh của

xã hội tới việc dùng cơm với gia đình (G)

Bảng 2.3 Thang đo nhân tố “Bữa cơm gia đình xưa và nay khác nhau về”

Ký hiệu

Bữa cơmgia đìnhxưa vànay khácnhau về(A)

Thói quen sinh hoạt

Bảng 2.4 Thang đo nhân tố “Lợi ích của bữa cơm gia đình đối với giới trẻ”

hiệu

Lợi íchcủa bữacơm giađình (B)

Bữa cơm gia đình là một môitrường tốt (chia sẻ, giáo dục nhâncách…)

B3

Tăng hiệu quả làm việc, học tập B4Chế độ ăn uống điều độ B5Giải quyết mâu thuẫn B6

đo hiệu

Nguy cơtan rã củabữa cơmgia đìnhtrongnhịp sốngnhanhcủa xãhội (C)

Bữa cơm gia đình vẫn được duy trì

C3

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Bảng 2.6 Thang đo nhân tố “Bữa cơm gia đình – nét văn hóa truyền thống trong lòng người Việt”

Ký hiệu

Bữa cơmgia đình –nét vănhóatruyềnthốngtronglòngngườiViệt (D)

Bữa cơm gia đình biểu tượng cho sự

Nơi chia sẻ những niềm vui nỗibuồn và những vấn đề trong cuộcsống

Giới trẻsuy nghĩ

gì về bữacơm giađình (E)

Phương tây hóa (Cách ăn…) E2

Không quá quan trọng E3

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Bảng 2.8 Thang đo nhân tố “Giới trẻ cần gì cho một bữa ăn”

đo hiệu

Giới trẻcần gìcho mộtbữa ăn(F)

Bữa ăn đơn giản đầy đủ các thành

Đầy đủ dinh dưỡng là được F2

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Bảng 2.9 Thang đo nhân tố “Thực trạng của giới trẻ trong nhịp sống nhanh của

xã hội tới việc dùng cơm với gia đình”

Thang

Ký hiệu

Thựctrạng củagiới trẻtrongnhịp sốngnhanhcủa xãhội tớiviệc dùngcơm vớigia đình(G)

Bất đồng quan điểm với gia đình G5

Nguồn: Nhóm tác giả tổng hợp

Các biến được đo lường bằng thang đo Likert với thang đo đánh giá từ 1 đến 5.Mức độ đồng ý của người trả lời sẽ tăng dần từ 1 đến 5, trong đó 1- hoàn toàn khôngđồng ý, 2 – không đồng ý, 3 – trung lập, 4 – đồng ý, 5 – hoàn toàn đồng ý

2.4 Nghiên cứu định lượng

2.4.1 Mục tiêu của nghiên cứu định lượng

Nhóm tác giả tiến hành nghiên cứu định lượng để đánh giá độ tin cậy của thang

đo bằng hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha để loại bỏ những quan sát không phù hợp Kiểm định giá trị thang đo bằng phương pháp phân tích nhân tố khám phá EFA Phân tích hồi quy tương quan để kiểm định các giả thuyết nghiên cứu và đánhgiá mức độ ảnh hưởng của các biến độc lập đến biến phụ thuộc

2.4.2 Phương pháp nghiên cứu định lượng

2.4.2.1 Thiết kế bảng hỏi

Kết cấu bảng hỏi:

● Phần mở đầu: giới thiệu với người trả lời về mục đích, ý

nghĩa và tính bảo mật của thông tin mà họ sẽ cung cấp

● Phần 1: Tìm hiểu mức độ đồng ý của người trả lời về các

phát biểu liên quan đến các nhân tố được cho là ảnh hưởngđến bữa cơm gia đình

● Phần 2: Tìm hiểu thông tin cá nhân người trả lời

Quy trình xây dựng bảng hỏi:

● Xác định thang đo và các biến quan sát cho từng thangđo

● Các biến quan sát cho từng thang đo được đưa vào bảnghỏi người trả lời dưới dạng mức độ đồng ý từ 1 (hoàntoàn không đồng ý) đến 5 (hoàn toàn đồng ý)

● Bảng hỏi nháp được nhóm tác giả gửi đến 30 đối tượngkhảo sát thử để đánh giá và nhận xét để đảm bảo không

có sự khó hiểu về từ ngữ và nội dung từng câu hỏi

2.4.2.2 Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ báo cáo và các công trình nghiên cứu được thựchiện liên quan đến bữa cơm gia đình, giới trẻ trong nhịp sống nhanh của xã hội hiệnnay, các nhân tố ảnh hưởng đến bữa cơm gia đình của giới trẻ.

Dữ liệu sơ cấp: Do dịch bệnh nên nhóm chủ thu thập qua 1 hình thức:

● Thiết kế phiếu khảo sát trên công cụ Google Forms và khảosát trực tuyến với các đối tượng tham gia

Thời gian khảo sát: Từ đầu tháng 3/2022 đến gần cuối tháng 3/2022

2.4.2.3 Phương pháp phân tích dữ liệu

Phương pháp phân tích dữ liệu thứ cấp: Nhóm tác giả sử dụng phương pháp

phân tích, tổng hợp, so sánh dữ liệu

Phương pháp phân tích dữ liệu sơ cấp: Sau khi thu thập bảng hỏi được trả lời,nhóm tác giả tiến hành lọc và làm sạch dữ liệu, mã hóa thông tin, nhập dữ liệu và phântích dữ liệu bằng phần mềm SPSS 26 theo các bước sau:

Thứ nhất: Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu

Mức kỳ vọng về độ tin cậy, phương pháp ước lượng, số lượng tham số cần ướclượng và mức kỳ vọng về độ tin cậy trong nghiên cứu quyết định quy mô mẫu nghiêncứu Theo nguồn từ Hoàng Trọng và Chu Nguyễn Mộng Ngọc (2008) xác định sốquan sát tối thiểu phải bằng 4 lần số biến trong phân tích nhân tố

Để đảm bảo kết quả nghiên cứu có độ tin cậy tốt nhóm tiến hành điều tra được

129 quan sát, kết quả thu được 129 quan sát (đạt 100%), sau khi làm sach, số phiếuđược giữ lại để tiến hành phân tích vẫn là 129 phiếu Như vậy, khi 30 biến được đưavào phân tích thì mẫu nghiên cứu với 129 phiếu điều tra là phù hợp

Mẫu điều tra đa số là đối tượng sinh viên hiện đang sinh sống và học tập tại HàNội Số phiếu sau khi làm sạch sẽ được thống kê theo các đặc điểm: Giới tính, độ tuổi,nghề nghiệp, trình độ học vấn, bạn có sống cùng gia đình hay không, Tần suất thamgia vào bữa cơm gia đình

Thứ 2: Kiểm định độ tin cậy của thang đo

Độ tin cậy của thang đo được đánh giá thông qua hệ số Cronbach’s Alpha, sử

dụng Cronbach’s Alpha để loại bỏ các biến quan sát không phù hợp trước khi phântích nhân tố khám phá (EFA) do các biến quan sát này có thể tạo ra các yếu tố giả

Thứ 3: Kiểm định giá trị thang đo bằng phương pháp phân tích nhân tố khám phá EFA.

Phương pháp phân tích nhân tố khám phá EFA là phương pháp phân tích địnhlượng thuộc nhóm phân tích đa biến phụ thuộc lẫn nhau Khi phân tích nhân tố khámphá EFA không có biến phụ thuộc và biến độc lập mà dựa vào mối tương quan giữacác biến với nhau, từ đó, rút gọn một tập gồm nhiều biến thành một tập biến ít hơn đểchúng có ý nghĩa hơn nhưng vẫn chứa đựng hầu hết nội dung thông tin của tập biếnban đầu

Thứ 4: Phân tích hồi quy tương quan và kiểm định giả thuyết

Theo Cooper và Schindler (2006), hồi quy tương quan bội được sử dụng đểkiểm định và giải thích lý thuyết nhân quả Sau khi xác định mối liên hệ giữa các biếntrong mô hình, nhóm tác giả thực hiện mô hình hóa mối quan hệ bằng phương pháphồi quy tương quan với biến phụ thuộc là “thực trạng của giới trẻ trong nhịp sốngnhanh của xã hội tới việc dùng cơm với gia đình” Từ kết quả hồi quy nhóm tác giả sẽtiếp tục thực hiện kiểm định các giả thuyết đưa ra lúc đầu

Tài liệu tham khảo tiếng anh

1 Arnett, J.J (2007) Adolescence and Emerging Adulthood: A Cultural Approach, 3rdedn Upper Saddle River, NJ: Pearson

2 Boutelle, K.N., L.A Lytle, D.M Murray, A.S Birnbaum and M Story (2001)

3 Caraher, M and T Lang (1999) ‘Can’t Cook, Won’t Cook: A Review of Cooking

4 Cheng, S., W Olsen, D Southerton and A Warde (2007) ‘The Changing Practice ofEating: Evidence from UK Time Diaries, 1975 and 2000’, British Journal ofSociology 58(1): 39–61

5 Cinotto, S (2006) ‘“Everyone Would Be Around the Table”: American FamilyMealtimes in Historical Perspective, 1850–1960’, New Directions for Child andAdolescent Development 111: 17–34.

6 DeVault, M (1991) Feeding the Family: The Social Organization of Caring asGendered Work Chicago: University of Chicago Press.Dillman, D (2000) Mail andInternet Surveys: The Tailored Design Method, 2nd edn New York: John Wiley andSons

7 Denzin, N and Y Lincoln (eds) (2005) The Sage Handbook of QualitativeResearch Thousand Oaks, CA: SAGE

8 Huntley, R (2008) White Paper: ‘Because Family Mealtimes Matter’, prepared forContinental by Ipsos Australia, URL (consulted August 2008): http://www.continental.com.au/mealtimesmatter/pdf/white-paper.pdf

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Mô tả mẫu nghiên cứu

Tổng thể đối tượng của nghiên cứu này là giới trẻ trong độ tuổi trưởng thành vàđặc biệt là các sinh viên đang theo học tại trường Đại học trên địa bàn Hà Nội Đốivới kích thước mẫu nghiên cứu, trường hợp sử dụng phương pháp phân tích nhân tố(EFA),về dữ liệu sơ cấp được thu thập theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên thuậntiện thông qua hình thức khảo sát bằng bảng câu hỏi Bảng khảo sát gửi đến 150 các

độ tuổi sinh viên của trường Đại học trên địa bàn Hà Nội Kết quả thu về 150 bảngkhảo sát, trong đó có 129 người đạt yêu cầu được đưa vào phân tích.Mẫu nghiên cứuđịnh lượng chính thức của nhóm (N = 129) được mô tả như sau:

3.1.1 Giới tính

Qua kết quả khảo sát thu được của nhóm nghiên cứu ta có thể thấy rõ được có sựcách biệt giữa các giới tính với 88 sinh viên nữ tham gia khảo sát (chiếm 68,2%), 39sinh viên nam tham gia khảo sát (chiếm 30,2%) và với giới tính bí mật và riêng tưđiều có 1 sinh viên khảo sát, mỗi phiếu đó ( chiếm 0,8%) Vì thế kết quả bài nghiêncứu vẫn sẽ có thể đảm bảo được sự cân bằng giới tính, nên ta có thể chọn làm đại diệncho tổng thể

Hình 3.1: Tỷ lệ giới tính (%)

3.1.2 Độ tuổi

Trong quá trình khảo sát, nhóm nghiên cứu đã thu thập được đã dạng kết quả từ

giới trẻ trong nhiều độ tuổi khác nhau trên địa bàn Hà Nội như sau: Độ tuổi dưới 18 tuổi chiếm 9,3% ( 12 câu trả lời), trên 23 tuổi chiếm 4,7% ( 6 câu trả lời ), và ở độ tuổi

từ 18-23 tuổi chiếm tỉ trọng cao nhất chiếm tới 86% ( 111 câu trả lời) và ở tùy chọn 4 (

hay tùy chọn khác) không có phiếu nào cả Sự đa dạng giữa các nhóm sinh viên có thểkhiến cho mẫu mang tính đại diện cao hơn và có được độ tin cậy tốt hơn.

Hình 3.2: Cơ cấu theo độ tuổi (%)

3.1.3 Nghề nghiệp

Với kết quả khảo sát cho câu hỏi “ nghề nghệp”, kết quả nhóm thu được cho câu trảlời “ sinh viên” chiếm 86% và câu trả lời “ học sinh” là 9,3%, “ người đi làm” chiếm4,7% Kết quả thu được cho thấy “ nghề nghiệp là sinh viên” chiếm phần lớn kết quảthể hiện tác động của thực trạng bữa cơm gia đình trong nhịp sống nhanh xã hội hiệnnay ở địa bàn Hà Nội

Hình 3.3: Cơ cấu theo nghề nghiệp (%)