SKKN: hướng dẫn thực hành môn tin học phù hợp năng lực của mỗi học sinh cấp THPT

SKKN Hướng dẫn thực hành môn Tin học phù hợp năng lực của mỗi học sinh cấp THPT Tr­êng THPT TrÇn Phó Gi¸o viªn NguyÔn ThÞ Nhung SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG NGÃI TRƯỜNG THPT SỐ I ĐỨC PHỔ SÁNG KIẾN “HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH MÔN TIN HỌC PHÙ HỢP NĂNG LỰC CỦA MỖI HỌC SINH CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG” Môn Tin học Họ và tên Nguyễn Thị Lợi Giáo viên môn Tin học NĂM HỌC 2019 2020 MỤC LỤC PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1 1 1 Lý do chọn đề tài 1 1 1 1Lý do khách quan 1 1 1 2 Lý do chủ quan 1 1 2 Nhiệm vụ của đề tài 2 1 3 Phương ph.

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO QUẢNG NGÃI

Họ và tên: Nguyễn Thị Lợi

Giáo viên môn: Tin học

NĂM HỌC 2019 - 2020

MỤC LỤC

PHẦN 1 MỞ ĐẦU … 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.1.1Lý do khách quan 1

1.1.2 Lý do chủ quan 1

1.2 Nhiệm vụ của đề tài 2

1.3 Phương pháp nghiên cứu 2

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

PHẦN 2 NỘI DUNG …3

2.1 Cơ sở lý luận khoa học 3

2.2 Thực trạng trước khi thực hiện các giải pháp 4

2.2.1 Thuận lợi 4

2.2.2 Khó khăn 4

2.3 Những biện pháp thực hiện 5

2.3.1.Tiến hành khảo sát chất lượng thực hành bộ môn: 5

2.3.2 Thiết kế bài dạy thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh: 5

2.3.3 Điều hành tổ chức hoạt động của học sinh trên lớp 6

2.4 Ví dụ về minh họa và thiết kế và điều hành tổ chức các hoạt động của tiết thực hành 8

PHẦN TIỂU KẾT NỘI DUNG 16

PHẦN 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

1.1.1 Lý do khách quan

Ngày nay, với sự phát triển vượt bậc của khoa học công nghệ nói chung,của ngành Tin học nói riêng, với những đặc tính ưu việt, sự tiện dụng vàđược ứng dụng rộng rãi, Tin học đã trở thành một ngành khoa học không thểthiếu trong công cuộc xây dựng và phát triển xã hội Nó đi sâu vào mọi lĩnhvực của đời sống con người Chính vì vậy để có một thế hệ trẻ năng động,sáng tạo, nắm vững tri thức khoa học công nghệ, làm chủ trong mọi hoàncảnh công tác và hoạt động xã hội nhằm đáp ứng được nhu cầu trong thời kỳcông nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước, Việt Nam nói chung và ngànhgiáo dục nói riêng đã chú trọng đến vấn đề đưa Tin học vào giảng dạy trongcác trường phổ thông

Sau vài năm đưa Tin học vào giảng dạy chính thống, môn Tin học vớinhững đặc thù riêng mà việc thực hành cần có những phương pháp, hình thứccần linh hoạt, phong phú Trên cơ sở chuẩn kiến thức kỹ năng của từngchương từng bài và mục tiêu của cả cấp học mà các câu hỏi, bài tập, bài thựchành cần đo được mức độ thực hiện các mục tiêu đã được xác định

Thực hành là một phần quan trọng trong chương trình Tin học 11 Việcđổi mới thực hành là việc làm có ý nghĩa rất thiết thực Thực hành sẽ tạo cơhội cho học sinh bổ sung kiến thức, nắm vững các khái niệm về lý thuyết vàrèn luyện kỹ năng, làm sáng tỏ những giờ học tại lớp và học qua sách vở

Từ thực tế trên, tôi luôn băn khoăn và mong muốn tìm ra biện pháp khắcphục, nâng cao chất lượng trong mỗi giờ thực hành giúp các em sau nhữnggiờ thực hành có một kỹ năng đạt được yêu cầu đề ra nên trong quá trìnhgiảng dạy tôi luôn chú trọng đến việc hướng dẫn, chia nhóm thực hành saocho các nhóm đều có thời gian tiếp xúc, sử dụng máy nhiều nhất có hiệu quảnhằm giúp các em có thể rèn kỹ năng và tự học, tự khám phá các kiến thức.

Do đó, tôi đã quyết định chọn đề tài nghiên cứu của mình là “HƯỚNG DẪN THỰC HÀNH MÔN TIN HỌC PHÙ HỢP VỚI NĂNG LỰC CỦA MỖI HỌC SINH CẤP TRUNG HỌC PHỔ THÔNG” (Áp dụng cho học sinh

khối 11)”

1.2 Nhiệm vụ của đề tài

- Phân tích sự cần thiết, vai trò của thực hành trong quá trình dạy vàhọc

- Các phương pháp dạy học được áp dụng trong dạy thực hành môn Tinhọc lớp 11

- Một số phương pháp dạy thực hành đã được sử dụng có hiệu quả trongtrường Trung học phổ thông (THPT) Số I Đức Phổ trong năm học 2017 –

218, 2018 – 2019

1.3 Phương pháp nghiên cứu

- Dựa trên mục tiêu, yêu cầu của cấp học, môn học và lớp học

- Thông qua việc giảng dạy bộ môn Tin học 11 trong các năm học đã quatại trường THPT Số I Đức Phổ, phương pháp thực nghiệm sư phạm, khảo sát,điều tra, phân tích tổng hợp và đánh giá kết quả

- Vấn đáp tìm hiểu các giáo viên bộ môn khác, giáo viên chủ nhiệm, phụhuynh học sinh và học sinh

- Kết hợp với tình hình thực tế và đối tượng học sinh, từ đó đưa ra nhữnghình thức, nội dung kiểm tra đánh giá thích hợp

1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Học sinh lớp 11 của trường THPT Số I Đức Phổ trong năm học 2018– 2019, 2019 – 2020

- Chương trình dạy và học môn Tin học 11

PHẦN 2 NỘI DUNG2.1 Cơ sở lý luận khoa học

Công nghệ thông tin là một trong các phương tiện quan trọng nhất củamột xã hội hiện đại, đang làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hóa, xãhội, giáo dục của thế giới, trong đó có Việt Nam Chúng ta đang sống trongthời đại thông tin kỹ thuật số, ở tất cả các lĩnh vực ngành nghề đều sử dụngcác sản phẩm của Tin học Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương chínhsách đầu tư và phát triển về ứng dụng công nghệ thông tin như:

- Chỉ thị số 58 - CT/TW của bộ chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và pháttriển công nghệ thông tin (CNTT) trong sự nghiệp công nghiệp hóa – hiệnđại hóa đã chỉ rõ: “ Ứng dụng và phát triển CNTT là một nhiệm vụ ưu tiêntrong chiến lược phát triển kinh tế xã hội, là phương tiện chủ lực để đi tắt đónđầu, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các nước đi trước”

- Chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT của bộ GD&ĐT về tăng cường giảngdạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngành giáo dục đã chỉ rõ: “Nâng caonhận thức về vai trò của CNTT, ứng dụng và phát triển CNTT trong GD&ĐT

sẽ tạo một bước chuyển cơ bản trong quá trình đổi mới nội dung, chươngtrình, phương pháp giảng dạy, học tập và quản lý giáo dục”

Phấn đấu thực hiện các mục tiêu cụ thể của ngành là: Tổ chức tốt việcdạy và học Tin học ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học nhằm phổ cậpTin học trong nhà trường,

Đặc trưng của môn Tin học là khoa học gắn liền với công nghệ, do vậydạy học Tin học một mặt trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học,phát triển tư duy thuật toán, rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề, mặt khácphải chú trọng đến rèn luyện kỹ năng thực hành, ứng dụng, tạo mọi điều kiện

để học sinh được thực hành, nắm bắt và tiếp cận với những công nghệ mớicủa Tin học phục vụ học tập và đời sống

Chương trình Tin học 11 cung cấp kiến thức cơ bản cũng như kỹ năngthực hành Học sinh thông qua thực hành và sử dụng một phần mềm cụ thể để

hiểu rõ hơn những kiến thức có tính trừu tượng, khái quát, đồng thời thấyđược sâu sắc hơn ý nghĩa của những ứng dụng thực tế

- Toàn bộ chương trình Tin học 11 là những kiến thức về ngôn ngữ lậptrình (NNLT) Pascal, yêu cầu chính ở đây là học sinh cần nắm được cấu trúc

dữ liệu và các câu lệnh của NNLT Pascal Kỹ năng viết chương trình Pascalđơn giản được chú trọng rèn luyện thông qua việc sử dụng tốt phần mềmtương ứng Trên cơ sở kiến thức trong sách giáo khoa (SGK), để học sinh cóthể tiếp thu tốt và hiểu rõ hơn thì việc thực hành là không thể xem nhẹ Chính

vì vậy, chương trình tin học 11 đã đưa vào nhiều bài thực hành để học sinhcủng cố lại kiến thức sau những tiết lý thuyết

2.2 Thực trạng trước khi thực hiện các giải pháp

Trên thực tế qua những năm giảng dạy bộ môn Tin học, thông qua họcsinh, phụ huynh và qua trao đổi với các đồng nghiệp tôi nhận thấy: hầu nhưhọc sinh đều chưa hứng thú với môn Tin học, chất lượng bộ môn qua các nămhọc chưa cao, đặc biệt là kỹ năng thực hành trên máy tính còn hạn chế, một sốhọc sinh còn chưa có thái độ tích cực trong giờ thực hành để rèn kỹ năng

trên 1 máy còn cao (2 học sinh/máy), buộc các em phải thay nhau thực hành.Không khí trong phòng máy không thông thoáng làm cho học sinh không chútâm vào bài giảng, ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của bài học

- Về thái độ học tập, nhiều em có tư tưởng chỉ chú trọng các môn họcchính mà những môn còn lại các em không học hoặc học chống đối, thậm chícòn có tư tuởng rất ngại khi sử dụng máy tính để thực hành rèn luyện kỹ năng

- Tin học 11 học về một loại NNLT: Học sinh chưa sử dụng một loạiNNLT nào nên chưa hình dung được cụ thể phải làm như thế nào Để tổ chức

và điều khiển các công việc của học sinh đòi hỏi giáo viên cần chú trọngphương pháp giảng dạy để đạt được mục tiêu là Tin học 11 có môi trường chohọc sinh có thể phát huy cao các chức: “Nghe, Nhìn, Đọc, Nói, Viết và Làm”

2.3 Những biện pháp thực hiện

2.3.1 Tiến hành khảo sát chất lượng thực hành bộ môn:

Sau một số giờ thực hành đầu năm, tiến hành khảo sát chất lượng tôithấy học sinh còn rất ngại thực hành, thao tác cơ bản trên máy còn chưachuẩn, đa số việc thực hành trên máy chỉ tập trung vào các em khá và giỏi, sốcòn lại các em chỉ quan sát, nên khi giáo viên hỏi thì không thực hiện đượccông việc theo yêu cầu Vì thế, kết quả học tập còn thấp

Bảng kết quả khảo sát thực hành đầu năm học 2019 - 2020

2.3.2 Thiết kế bài dạy thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh:

Đây là một phần không thể thiếu đối với một giáo viên trước mỗi giờdạy, đặc biệt là với giờ thực hành với những đặc thù riêng “ Thiết kế trướcbài dạy giúp giáo viên chuẩn bị chu đáo hơn về kiến thức, kỹ năng, phươngpháp, tiến trình và tâm thế để đi vào một tiết dạy” Để thiết kế được một bài

dạy phù hợp với nhiều đối tượng học sinh thì tối thiểu cần làm được nhữngcông việc sau:

- Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kỹ năng,thái độ, năng lực hướng tới Tìm ra được những kỹ năng cơ bản dành cho họcsinh yếu kém và những kiến thức kỹ năng dành cho học sinh khá - giỏi

- Tham khảo thêm tài liệu để mở rộng và đi sâu hơn vào bài giảng, giúpgiáo viên nắm một cách tổng thể, giải thích cho học sinh khi cần thiết

- Nắm được mục đích yêu cầu, chuẩn kiến thức của chương, của bài đểthiết kế các hoạt động học tập phù hợp với trình độ học sinh và điều kiện dạyhọc

- Chuẩn bị tốt phòng thực hành, các thiết bị dạy và học

- Hoàn chỉnh tiến trình của một giờ dạy học với đầy đủ các hoạt động cụthể

Nếu thực hiện tốt những việc này xem như giáo viên đã chuẩn bị tốt tâmthế để bước vào một tiết dạy thực hành và thành công bước đầu

2.3.3 Điều hành tổ chức hoạt động của học sinh trên lớp

Việc thiết kế tốt một bài dạy và phù hợp với từng đối tượng học sinhxem như đã có bước đầu thành công nhưng đó mới chỉ là bước khởi đầu chomột tiết dạy còn khâu quyết định thành công chính là ở khâu tổ chức điềukhiển các đối tượng học sinh trên lớp

Trong điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường, với một giờ thực hành,việc quan trọng là chia nhóm thực hành Với việc chia thành từng nhóm họcsinh có điều kịên hỗ trợ lẫn nhau - bài học trở thành quá trình học hỏi lẫnnhau chứ không chỉ là thụ động tiếp thu từ giáo viên Với số lượng học sinhđông và số máy là có hạn nên căn cứ vào hai yêu cầu này mà giáo viên cóphương án chia nhóm cho phù hợp

Ví dụ:

- Chia nhóm một cách ngẫu nhiên

- Chia nhóm theo đôi bạn cùng tiến

- Chia nhóm theo lực học

- Chia nhóm đa dạng nhiều đối tượng

Tuy nhiên để việc thực hành theo nhóm có hiệu quả buộc giáo viên phảilựa chọn nội dung đưa vào thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh.Chia nhóm 2 đến 3 học sinh một máy Các học sinh có thể tự cử nhóm trưởngcủa nhóm mình

Các bước tiến hành:

- Giáo viên nêu vấn đề, yêu cầu nội dung thực hành

- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh các kỹ năng thao tác trong bài thựchành, thao tác mẫu cho học sinh quan sát

- Tổ chức hướng dẫn các nhóm thực hành, gợi mở, khuyến khích họcsinh tích cực hoạt động

- Giáo viên quản lý, giám sát học sinh thực hành theo nhóm:

+ Trong quá trình học sinh thực hành, giáo viên quan sát, theo dõi và

đặc biệt là nhóm trưởng Hoặc cho nhóm trưởng kiểm tra kết quả thực hànhlẫn nhau giữa các thành viên trong nhóm và các nhóm kiểm tra nhau theovòng tròn Làm như vậy các em sẽ có ý thức hơn trong thực hành

+ Giáo viên tổng kết, nhận xét, bổ sung kiến thức

Giáo viên cũng có nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc của cácnhóm để kịp thời động viên, khuyến khích các nhóm thực hành tốt và rút kinhnghiệm đối với các nhóm kết quả chưa cao

2.4 Ví dụ minh họa về thiết kế và điều hành tổ chức các hoạt động của tiết thực hành

Bài tập và thực hành 1 (SGK – trang 34 – tiết 1)

1 Thiết kế bài dạy

1.1 Xác định mục tiêu và trọng tâm của bài

Kiến thức:

- Biết được một chương trình Pascal hoàn chỉnh

- Làm quen với các dịch vụ chủ yếu của Turbo Pascal trong việc soạn thảo,lưu, dịch và thực hiện chương trình

1.2 Năng lực hướng tới:

+ Năng lực giải quyết vấn đề thông qua việc trao đổi, thảo luận, lựa chọngiải pháp

+ Năng lực tự đọc, hiểu và giải quyết vấn đề theo giải pháp đã lựa chọn+ Đối với học sinh trung bình - yếu: Gõ đúng chương trình, biết lưu vàchạy chương trình với các bộ Input tiêu biểu

+ Đối với học sinh khá - giỏi: Chỉnh sửa chương trình khi không dùngbiến trung gian D, thay đổi công thức tính nghiệm x2, thực hiện chương trình

đã sửa với bộ dữ liệu 1:1:1 sau đó quan sát kết quả trên màn hình và giải thíchtại sao?

1.3 Chuẩn bị phòng máy, thiết bị dạy và học, Phần mềm Turbo Pascal

2 Thiết kế và điều hành tổ chức hoạt động học tập của học sinh trên lớp

Chia nhóm học sinh đa dạng, các nhóm tự đề cử nhóm trưởng

Hoạt động 1: Soạn thảo chương trình (chương trình SGK Tin học 11

trang 34).

Hình 1 Chương trình Pascal SGK tin học 11 trang 34.

Mục tiêu : Biết được một chương trình Pascal hoàn chỉnh

Tổ chức thực hiện:

Giáo viên yêu cầu các nhóm học sinh soạn thảo chương trình trang 34

- SGK Tin học 11

Hoạt động 2 : Lưu, biên dịch và thực hiện chương trình với một số bộ

Input tiêu biểu.

Mục tiêu: Biết cách lưu, biên dịch và thực hiện chương trình bằng lệnhtrong bảng chọn hoặc tổ hợp phím

Với đối tượng học sinh trung bình - yếu: biết lưu, biên dịch và chạychương trình

Với đối tượng học sinh khá - giỏi: biết lưu, biên dịch, chạy chươngtrình, quan sát kết quả trên màn hình và giải thích

Tổ chức thực hiện:

Giáo viên nêu yêu cầu chung của hoạt động 2 cho các nhóm

Hướng dẫn học sinh thảo luận theo các câu hỏi sau:

Câu hỏi 1 Để lưu một chương trình Pascal lên đĩa ta có những cách

nào?

Trả lời:

+ Nhấn phím F2

+ Vào bảng chọn File, chọn Save hoặc Save As

Câu hỏi 2 Biên dịch chương trình bằng cách nào? Biên dịch có thật sự

cần thiết sau khi soạn thảo chương trình?

Trả lời: Nhấn Alt + F9 hoặc vào bảng chọn Compile chọn Compile đểbiên dịch chương trình Biên dịch là một công việc cần thiết sau khi soạnchương trình để giúp chúng ta phát hiện lỗi cú pháp

Câu hỏi 3 Có những cách nào để chạy một chương trình Pascal?

Trả lời: Nhấn tổ hợp phím Ctrl + F9 hoặc vào bảng chọn Run, chọnRun

Giáo viên tổ chức cho các nhóm thực hành: Giáo viên yêu cầu cácnhóm soạn thảo chương trình, lưu chương trình vào ổ đĩa D với tên

PTB2.PAS Sau đó biên dịch chương trình và sửa lỗi cú pháp (nếu có) Chạychương trình với hai bộ dữ liệu sau:

Hình 2 Lưu chương trình Pascal lên đĩa

Hình 3 Biên dịch chương trình

Hình 4 Kết quả chạy chương trình

Hình 5 Kết quả chạy chương trình

Với đối tượng học sinh trung bình - yếu: thực hiện các yêu cầu giáoviên đưa ra, nhất là thao tác chạy chương trình, các em còn vướng nhiều ởthao tác nhập dữ liệu

Với đối tượng học sinh khá - giỏi: Hiểu rõ ý nghĩa của chương trình:Chương trình nhập ba số thực a, b, c Sau đó tính giá trị biểu thức D:= b*b –4*a*c, tính x1, x2 theo công thức Cuối cùng là viết ra màn hình giá trị củax1 và x2 Và học sinh cũng cần phải biết rằng x1, x2 ở đây là số thực nên khiđưa kết quả ra màn hình thì có quy cách ra (cụ thể: x1:6:2, x2:6:2, với 6 là độrộng và 2 là số chữ số thập phân)

Giáo viên quản lý, giám sát học sinh thực hành theo nhóm, nhắc nhởđiều chỉnh kịp thời các nhóm làm việc chưa hiệu quả

- Nhận xét đánh giá hoạt động 2

- Kiểm tra, cho điểm một số học sinh trong giờ thực hành

- Tổ chức cho các nhóm tự nhận xét đánh giá, hoặc các nhóm nhận xétlẫn nhau Đánh giá các hoạt động tích cực của nhóm tạo cho các em có ýthức thi đua cao trong học tập