Tiểu luận Nhà nước xã hội chủ nghĩa trong lịch sử

MỞ ĐẦU - Từ xưa đến nay từ cổ chí kim từ đông sang tây thì giai cấp nào giữ chính quyền là vấn đề then chốt nhất từ trước tới nay của xã hội loài người Kể từ khi con người xuất hiện, xã hội loài người đã trải qua và hình thành xã hội cuộc sống nguyên thuỷ, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và đỉnh cao đang huớng tới xã hội chủ nghĩa Tương ứng với mỗi tình thái xã hội trong một hình thái kinh tế mang nét đặc trưng riêng Nhà nước Tư bản chủ nghĩa cũng vậy, đây là một.

MỞ ĐẦU1.Lý do chọn đề tài

Từ xưa đến nay từ cổ chí kim từ đông sang tây thì giai cấp nào giữ chính quyền làvấn đề then chốt nhất từ trước tới nay của xã hội loài người Kể từ khi con người xuấthiện, xã hội loài người đã trải qua và hình thành xã hội: cuộc sống nguyên thuỷ, chiếmhữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa và đỉnh cao đang huớng tới xã hội chủ nghĩa.Tương ứng với mỗi tình thái xã hội trong một hình thái kinh tế mang nét đặc trưngriêng Nhà nước Tư bản chủ nghĩa cũng vậy, đây là một giai đoạn mà của cải vật chấtcủa xã hội được sản xuất ra nhiều hơn tất cả các giai đoạn trước cộng lại Một giai đoạnchứng kiến bao sự biến đổi cả về mặt chất lẫn về mặt lượng của xã hội loài người: kinh

tế, khoa học kĩ thuật, chính trị, văn hoá Tuy nhiên trong giai đoạn này cũng là mộtgiai đoạn phát triển còn nhiều thiếu sót như phân biệt giàu nghèo, khủng hoảng king tế,chiến tranh bất công bằng trong xã hội Từ những khuyết tật đó, con người muốnhướng tới một xã hội mới một Nhà nước mới Ở đó con người có quyền bình đẳng,không còn đói nghèo và áp bức bóc lột, vật chất sản xuất ra có thể đáp ứng mọi nhu cầucủa con người đó chính là Nhà nước xã hội chủ nghĩa

Là công dân của một nước theo chế độ xã hội chủ nghĩa, đồng thời là một sinhviên chuyên ngành xây dựng Đảng và Chính quyền Nhà nước Bản thân người thựchiện đề tài tiểu luận tuyệt đối luôn trung thành với Đảng và Nhà nước Cộng hòa xã hộichủ nghĩa Việt Nam Vả lại tôi cũng nhận thấy rằng Nhà nước xã hội chủ nghĩa việtnam là một có một xã hội vô cùng tốt đẹp Ở đó mội người đều bình đẳng và bái ái, cómột chế độ chính trị ổn định nhất trên thế giới Bản thân thân tôi vô cùng tự hào trướcbạn bè nước ngoài rằng, tôi là người con, người công dân của nước Việt Nam luôn hòa

bình và thân thiện Với tất cả lý do trên tôi quyết định chọn “Nhà nước xã hội chủ

nghĩa trong lịch sử” làm đề tài nghiên cứu cho chính bản thân mình

2 Mục tiêu nghiên cứu.

Trong quá trình người viết thực hiện đề tài “Nhà nước xã hội chủ nghĩa trong lịchsử”, nhằm để cũng có lại tri thức lại đã học Đồng thời cũng có tích lũy thêm những

kiến thức mới có liên quan đến đề tài này, đây là những tri thức quan trọng và rất có ích.Làm tăng khả năng hiểu biết cho bản thân và nó giúp tôi rất nhiều công việc giảng dạycủa tôi về sau.

3 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu

Bản thân người viết đề tài chỉ chọn “ Nhà nước xã hội chủ nghĩa trong lịch sử”làm đối tượng nghiên cứu cho mình Ngoài ra trong quá trình viết thì cũng có đề cậpđến những vấn đề cơ bản của Việt Nam

Phương pháp nghiên cứu

Ở đề tài này tôi đã áp dụng phương pháp nghiên cứu duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác – Lênin Trong đó phương pháp nghiên cứu trọng tâm của tôi là: lôgích lịch sử, tổng hợp, trích lọc tài liệu, quy nạp – diễn dịch.

4 Kết cấu của đề tài:

Kết cấu của đề tài gồm 2 phần

I Lý luận chung

II Nhà nước xã hội chủ nghĩa trong lịch sử

NỘI DUNG

I LÍ LUẬN CHUNG VỀ NHÀ NƯỚC

Nguồn gốc của Nhà nước

Khi nghiên cứu về nguồn gốc của Nhà nước, các nhà kinh điển của chủ nghĩaMác-Lênin đó chỉ ra rằng: Nhà nước không phải là hiện tượng vĩnh cửu, bất biến Nhànước là một phạm trù lịch sử có quá trình phát sinh, phát triển và tiêu vong Nhà nướcchỉ xuất hiện khi xã hội loài phát triển đến một mức độ nhất định và tiêu vong khinhững điều kiện khách quan cho sự tồn tại của nó mất đi Cũng theo quan điểm của chủnghĩa Mác- Lênin thì chế độ cộng sản nguyên thuỷ là hình thái kinh tế - xã hội đầu tiêncủa xã hội loài người, trong đó không tồn tại giai cấp chính vì vậy Nhà nước chưa xuấthiện Nhưng chính những nguyên nhân làm xuất hiện Nhà nước lại bắt nguồn từ xã hội

đó Cho nên, việc nghiên cứu về xã hội cộng sản nguyên thủy sẽ là cơ sở để giải thíchnguyên nhân làm xuất hiện Nhà nước

Trong chế độ cộng sản nguyên thuỷ, do trình độ phát triển của lực lượng sản xuấtthấp kém, công cụ lao động thô sơ, năng suất lao động thấp… Nên con người không thểsống riêng biệt mà phải dựa vào nhau để cùng chung sống, cùng lao động và cùnghưởng những thành quả lao động chung Điều đó dẫn đến việc cần phải sở hữu toàn xãhội về công cụ sản xuất, phân phối sản phẩm lao động trên nguyên tắc bình quân.Vì vậy

cơ sở kinh tế của xã hội cộng sản nguyên thủy được đặc trưng bằng chế độ sở hữuchung về lượng sản xuất và sản phẩm lao động

Điều kiện kinh tế của xã hội cộng sản nguyên thủy đó quy định đời sống của chế

độ xã hội đó Tế bào đầu tiên và là cơ sở của xã hội không phải là gia đình mà là thị tộc.Thị tộc là đơn vị kinh tế vừa sản xuất vừa tiêu dùng Trong thị tộc mọi người đều tự dobình đẳng, không một ai có đặc quyền, đặc lợi đối với người khác

Dưới chế độ thị tộc đó có sự phân công lao động nhưng mới chỉ là sự phân cônglao động tự nhiên giữa các thành viên thị tộc để làm công việc thị tộc chứ chưa mangtính xã hội Thị tộc là hình thức tự quản đầu tiên, ở mức độ thấp, tổ chức cũng rất đơngiản Tuy cách tổ chức xã hội mới ở mức sơ khai song đó xuất hiện nhu cầu quản lý

điều hành các hoạt động xã hội Muốn quản lý và điều hành xã hội thì phải có quyềnlực, tức là phải có khả năng bắt các tổ chức và cá nhân trong xã hội phải phục tùng ý chícủa một chủ thể nhất định Vì thế trong xã hội đó tồn tại hệ thống quản lý các công việccủa thị tộc Hệ thống đó bao gồm hội đồng thị tộc, tự tưởng và thủ lĩnh quân sự.

Hội đồng thị tộc là tổ chức quyền lực cao nhất của thị tộc, trong đó mọi người lớntuổi (không kể đàn ông, đàn bà) đều là thành viên của hội đồng thị tộc Thủ lĩnh quân sự

là những người đứng đầu thị tộc do hội nghị toàn thể thị tộc bầu ra từ những ngườinhiều tuổi, có kinh nghiệm và uy tín lớn nhất trong hội đồng Nhưng họ có thể bị bảinhiệm bất cứ lúc nào nếu uy tín không được tập thể cộng đồng ủng hộ nữa

Như vậy, trong xã hội cộng sản nguyên thuỷ đó có quyền lực và quyền lực này cóhiệu lực thực tế rất cao, có tính cưỡng chế mạnh Song đó lại là thứ quyền lực dựa trên

cơ sở của những nguyên tắc dân chủ thực sự, quyền lực xuất phát từ xã hội và phục vụcho lợi ích của toàn bộ cộng đồng, không có bộ máy riêng để thực hiện cưỡng chế

Xã hội thị tộc, bộ lạc chưa có Nhà nước, chính trong đó nảy sinh những tiền đềvật chất cho sự ra đời của Nhà nước Những nguyên nhân làm cho chế độ cộng sảnnguyên thủy tan rã cũng đồng thời là nguyên nhân làm xuất hiện Nhà nước

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin thì nguyên nhân trực tiếp làm xuấthiện Nhà nước đó là sự phân hóa xã hội thành giai cấp với những quyền lợi đối kháng

“Nhà nước là sản phẩm và biểu hịện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hoàđược”(1) Ph.Ăngghen cũng đã từng chỉ rõ sự phân hóa thành giai cấp và dẫn đến sự xuấthiện Nhà nước qua tác phẩm “Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của Nhànước”

Nền kinh tế dưới chế độ cộng sản nguyên thủy ngày càng phát triển do việc hoànthiện công cụ lao động, khả năng lao động của con người phát triển nhanh chóng, lựclượng sản xuất có bước tiến bộ rỏ rệt, phân công lao động tự nhiên thành phân công laođộng xã hội

Sự phân công lao động khiến cho các ngành kinh tế phát triển mạnh, sản phẩmlàm ra ngày càng nhiều, do đó nảy sinh khả năng chiếm đoạt sản phẩm dư thừa làm củariêng, điều đó dẫn đến sự xuất hiện chế độ tư hữu, xuất hiện kẻ giàu người nghèo Đây

là nguyên nhân dẫn đến sự bất bình đẳng về tài sản và khối thuần nhất của xã hội thị tộc

đó bị phân hóa thành hai bộ phận đối lập nhau Kẻ chiếm giữ nhiều tư liệu sản xuất trởthành giai cấp bóc lột và những người không có tài sản, bị bóc lột Giai cấp thống trịbằng mọi cách giữ vững và cũng cố địa vị thống trị của mình, còn giai cấp bị bóc lột thìmuốn thay đổi địa vị của mình

Như vậy, những điều kiện tiên quyết cho sự tồn tại của thị tộc đó bị phá vỡ Nhucầu khách quan của việc quản lý xã hội có giai cấp và đấu tranh giai cấp ấy đòi hỏi phải

có một tổ chức mới có sức mạnh quản lý và cưỡng chế lớn hơn thị tộc, bộ lạc thì mới đủkhả năng làm dịu xung đột giai cấp hoặc giữ cho xung đột ấy ở trong vòng “trật tự” nhấtđịnh Tổ chức ấy chính là Nhà nước và Nhà nước đó xuất hiện

Tóm lại, Nhà nước đó xuất hiện một cách khách quan, nó là sản phẩm của một xãhội đó phát triển đến một giai đoạn nhất định Nhà nước không phải là một quyền lực từbên ngoài áp đặt vào xã hội, mà là một lực lượng nảy sinh từ xã hội, có nhiệm vụ làmdịu bớt sự xung đột và giữ cho sự xung đột đó nằm trong vòng “trật tự”

II NHÀ NƯỚC XÃ HỘI CHỦ NGHĨA TRONG LỊCH SỬ

1 Sự ra đời và phát triển của Nhà nước Xã hội chủ nghĩa trong lịch sử.

Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định rằng, Cách mạng vô sản và sự ra đời của nhànước xã hội chủ nghĩa là tất yếu lịch sử Tính tất yếu này được quy định bởi những mâuthuẫn nội tại phát sinh trong lòng xã hội tư bản chủ nghĩa Chính trong lòng xã hội tưbản đã chứa đựng các yếu tố làm tiền đề cho sự ra đời của nhà nước xã hội chủ nghĩa:tiền đề về kinh tế, chính trị và xã hội

Những tiền đề về kinh tế

Chủ nghĩa tư bản độc quyền xuất hiện vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX đã làmcho nền kinh tế tư bản chủ nghĩa rơi vào tình trạng khủng hoảng trầm trọng, phươngthức sản xuất tư bản chủ nghĩa tỏ ra bất lực trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế vàcứu vãn nền kinh tế Để bảo vệ sở hữu tư nhân của các nhà tư sản và để thu được nhiềugiá trị thặng dư giai cấp tư sản đã ra sức duy trì các quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩatheo kiểu truyền thống, chính vì thế nó càng thúc đẩy mâu thuẫn giữa quan hệ sản xuấtvới lực lượng sản xuất Với sự tập trung tư bản đã làm cho lực lượng sản xuất phát triểnđến một trình độ cao, công nhân gia tăng về mặt số lượng với trình độ tay nghề cao.Lực lượng sản xuất ở trình độ cao này đòi hỏi phải có sự cải biến về quan hệ sản xuấtcho phù hợp, sự cải biến này phải được thực hiện thông qua một cuộc cách mạng xãhội, cuộc cách mạng này tất yếu dẫn đến sự thay thế kiểu nhà nước tư sản bằng kiểu nhànước mới - Nhà nước xã hội chủ nghĩa.

Tiền đề về xã hội

Đặc điểm của quan hệ sản xuất là yếu tố quyết định đặc điểm của nhà nước Vớiđặc điểm quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa là chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất vàbóc lột giá trị thặng dư tối đa đã quy định bản chất của nhà nước tư sản là nhà nướcchuyên chính tư sản

Sự tích luỹ và tập trung tư bản đã đẩy phần đông giai cấp công nhân đi vào conđường bần cùng hoá Mâu thuẫn giữa lao động làm thuê và tư bản ngày càng trở nêngay gắt, sự bất công trong xã hội cùng với những chính sách phản động, phản dân chủ

đã đưa xã hội tư bản tới sự phân chia sâu sắc

Mặt khác, nền sản xuất tư bản chủ nghĩa với nền đại công nghiệp đã làm tăng độingũ công nhân lên đông đảo Đội ngũ này không chỉ đông về số lượng mà còn pháttriển cả về chất lượng và thêm vào đó là tính tổ chức kỷ luật cao do nền sản xuất côngnghiệp tạo thành Chính điều này đã làm cho giai cấp công nhân trở thành giai cấp tiêntiến trong xã hội và có vai trò lịch sử của mình là phải đứng lên lãnh đạo cách mạng vôsản, thủ tiêu nhà nước tư sản, thiết lập nhà nước của mình

Tiền đề tư tưởng - chính trị

Giai cấp công nhân có vũ khí tư tưởng và lý luận sắc bén là chủ nghĩa duy vậtbiện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử để nhận thức đúng đắn các quy luật vận động

và phát triển của xã hội Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử là

cơ sở lý luận để giai cấp công nhân tổ chức và tiến hành cách mạng, xây dựng nhà nước

và xã hội của mình

Trong cuộc đấu tranh này hạt nhân lãnh đạo thuộc về các đảng cộng sản là độiquân tiên phong của giai cấp vô sản, lãnh đạo phong trào cách mạng của quần chúng vàtrở thành nhân tố có ý nghĩa quyết định đối với thắng lợi của cách mạng vô sản

Ngoài những tiền đề về kinh tế - xã hội, tư tưởng, chính trị chung của cả thế giới, ởmỗi nước với đặc thù riêng của mình có những yếu tố ảnh hưởng đến cách mạng vô sản

Vì thế, ở những quốc gia khác nhau, cách mạng vô sản diễn ra ở những thời điểm khácnhau là không hoàn toàn giống nhau về hình thức Cách mạng vô sản diễn ra nhanh haychậm là do nhiều yếu tố ảnh hưởng đến, đó là những điều kiện về kinh tế, chính trị, xãhội, tư tưởng và yếu tố thời đại, yếu tố dân tộc

Còn riêng với Lênin đã nhận thấy sự tất yếu sụp đổ của chủ nghĩa tư bản và ra đờicủa chủ nghĩa xã hội: “Trước mắt chúng ta, là thời kì mà các quốc gia tư bản chủ nghĩa đóhoàn toàn hình thành, có một chế độ lập hiến đã được xác lập từ lâu, và sự đối kháng giữagiai cấp vô sản và giai cấp tư sản đã phát triển mạnh mẽ - thời kì mà người ta có thể gọi làđêm trước của sự sụp đổ của chủ nghĩa tư bản”

2 Bản chất chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước xã hội chủ nghĩa trong lịch sử.

Bản chất của bất kỳ một Nhà nước nào trong xã hội bao giờ cũng mang bản chấtcủa giai cấp thống trị xã hội (ví dụ như Nhà nước chủ nô, Nhà nước quân chủ phong kiến,Nhà nước dân chủ tư sản…)

Bản chất của Nhà nước xã hội chủ nghĩa (Nhà nước chuyên chính vô sản), do đótrước hết mang bản chất giai cấp công nhân (giai cấp vô sản) nhưng giai cấp công nhânlại là giai cấp thuộc về nhân dân lao động mà ra, đại biểu phương thức sản xuất mới, hiệnđại và đại biểu cho lợi ích của toàn thể nhân dân lao động và dân tộc Do vậy, Nhà nước

xã hội chủ nghĩa vừa có bản chất giai cấp công nhân, vừa có tính nhân dân rộng rãi vàtính dân tộc sâu sắc

Bản chất giai cấp và vai trò xã hội của Nhà nước được thể hiện trực tiếp và đầy đủnhất qua các chức năng của Nhà nước Chức năng Nhà nước là những hoạt động chủ yếucủa Nhà nước nhằm thực hiện cỏc nhiệm vụ cơ bản của Nhà nước

Chức năng Nhà nước do bản chất: cơ sở kinh tế - xã hội và nhiệm vụ cơ bản củaNhà nước quy đinh Các Nhà nước bóc lột (Nhà nước chủ nô, phong kiến, tư sản) có bảnchất giống nhau ở chỗ chúng mang tính giai cấp sâu sắc, đều được xây dựng tên cơ sởkinh tế- xã hội giống nhau là chế độ tư hữu về lực lượng sản xuất, cùng có nhiệm vụ cơbản bảo vệ, duy trì sự thống trị của giai cấp bóc lột Cho nên, các Nhà nước này đều thựchiện những chức năng cơ bản như trong lĩnh vực đối nội và đối ngoại là bảo vệ và duy trìchế độ tư hữu về tư liệu sản xuất, đàn áp nhân dân lao động về chính trị, tư tưởng, tiếnhành chiến tranh xâm lược nhằm nô dịch các dân tộc khác Còn Nhà nước xã hội chủnghĩa do giai cấp công nhân lãnh đạo, có bản chất, nhiệm vụ cơ bản và mục tiêu khác vớiNhà nước bóc lột, dựa trên nền tảng kinh tế xã hội chủ nghĩa Bởi vậy các chức năng của

nó có nội dung khác với các nhà nước bóc lột, đó là: Tổ chức và quản lý nền kinh tế hànghóa xã hội chủ nghĩa; tổ chức và quản lý văn hóa, giáo dục, khoa học, đảm bảo các quyền

tự do dân chủ và lợi ích hợp pháp của công dân

Chức năng quan trọng nhất của Nhà nước xã hội chủ nghĩa là chức năng tổ chức.Lênin viết: “Cách mạng tư sản chỉ có một nhiệm vụ là: quét sạch, vứt bỏ, phá huỷ tất cảnhững ràng buộc của xã hội trước… cách mạng xã hội chủ nghĩa thì lại ở trong một hoàncảnh khác hẳn Một nước lạc hậu mà lại phải- do những bước ngoặt ngoặc của lịch sử -bắt đầu làm cách mạng xã hội chủ nghĩa, thì nước đó càng gặp khó khăn trong việcchuyển từ những quan hệ cũ, tư bản chủ nghĩa sang những quan hệ xã hội chủ nghĩa Ởđây ngoài nhiệm vụ phá hoại, còn có những nhiệm vụ mới khó khăn chưa từng thấy, đó lànhiệm vụ tổ chức” (1) Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước kiểu mới, là công cụ củagiai cấp vô sản, là chính quyền của đa số trong xã hội và tiếp theo của toàn thể nhân dân.Điều cơ bản trong hoạt động của nó không phải là bạo lực - điều đặc trưng cho các kiểuNhà nước tồn tại trước đó – mà là tổ chức, thuyết phục và giáo dục quần chúng Đươngnhiên, Nhà nước xã hội chủ nghĩa có nhiệm vụ là công cụ trấn áp chống lại sự phản

kháng của giai cấp tư sản và các thế lực phản động “trấn áp giai cấp tư sản và đập tan sựphản kháng của nó vẫn là một điều tất yếu”(2) Nhưng Lênin đã chỉ ra, nhiệm vụ trọngyếu nhất đặc trưng cho Nhà nước xã hội chủ nghĩa “Trước hết đó là nhiệm vụ tổ chứctrong nước”(3) Khi nêu ra nhiệm vụ tổ chức, Lênin đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọnghàng đầu của việc tổ chức nền sản xuất, tổ chức nền kinh tế XHCN Người chỉ ra rằng,cần tổ chức kiểm kê, kiểm soát các xí nghiệp lớn, biến toàn bộ kinh tế nhà nước thànhmột cơ cấu kinh tế hoạt động sao hàng triệu trăm con người đều được chỉ đạo bằng một

kế hoạch duy nhất Và rằng, “thống kê và kiểm soát, đó là điều chủ yếu cần cho cả việc

“tổ chức” lẫn hoạt động đều đặn của xã hội cộng sản, trong giai đoạn đầu của nó” (1)

Chức năng giai cấp của Nhà nước vô sản không chỉ thực hiện có hiệu quả công tác

tổ chức mà còn phải thực hiện tốt công việc xây dựng toàn diện xã hội mới, cả bằng việc

sử dụng những công cụ bạo lực đã có trong tay để đập tan sự phản kháng của kẻ thù giaicấp chống lại công cuộc tổ chức, xây dựng nó Lênin đó nhấn mạnh bạo lực và sự cầnthiết phải thực hiện cưỡng bức như là lý do tồn tại của nhà nước nhằm chuyển từ chủnghĩa tư bản lên xã hội chủ nghĩa

Lênin xem tổ chức, xây dựng mang tính sáng tạo là nhằm cải biến trật tự chủ nghĩa

tư bản và hình thành trật tự chủ nghĩa cộng sản là cái căn bản hơn trong chức năng củachuyên chính vô sản Đặt mối tương quan với chức năng tổ chức - xây dựng, thì chứcnăng trấn áp chỉ là việc quét sạch các đống rác rưởi trước khi xây dựng, chứ nó chưa phải

là bản thân việc xây dựng

Lênin xem việc tích cực xây dựng chủ nghĩa cộng sản, sáng tạo ra những quan hệkinh tế mới, sáng tạo ra một xã hội mới là nhiệm vụ cấp bách, quan trọng hơn là đập tancủa sự phản kháng của tư sản Nhưng không dừng lại ở việc khẳng định nhiệm vụ hàngđầu là tổ chức, xây dựng so với nhiệm vụ trấn áp, Lênin còn chỉ ra nội dung, biện phápcủa nhiệm vụ đó trên nhiều bình diện khác nhau:

(2) (2) sđd, T 33, tr 52

(3) (3) sđd, T36, tr 7,8

(1) (1) sđd, T 33, tr 124.

Trong lĩnh vực kinh tế: để thực hiện nhiệm vụ xây dựng, nhà nước vô sản phảihoàn thành việc tước đoạt giai cấp tư sản; Phát triển mạnh các lực lượng sản xuất, củng

cố kỷ luật lao động mới, và phải nâng cao năng suất lao động - đây là nhiệm vụ được đặtlên hàng đầu sau khi làm xong nhiệm vụ dành được chính quyền “Trong bất cứ một cuộccách mạng xã hội chủ nghĩa nào, khi giai cấp vô sản đó làm xong nhiệm vụ chính quyềnrồi, và trong chừng mực mà nhiệm vụ tước đoạt những kẻ đi tước đoạt và nhiệm vụ đậptan sự phản kháng của chúng đó được hoàn thành trên những nất chủ yếu và cơ bản, thìtất nhiên có một nhiệm vụ căn bản khác được đề lên hàng đầu, đó là: thiết lập một chế độ

xã hội cao hơn chủ nghĩa tư bản , nghĩa là nâng cao năng suất lao động và do đó phải tổchức lao động theo một trình độ cao hơn” (1)

Lênin nêu lên điều kiện để nâng cao năng suất lao động, trước hết là phải có cơ sởvật chất của nền đại công nghiệp; phải nâng cao trình độ học vấn và văn hóa quần chúngnhân dân, đồng thời phải nâng cao tinh thần kỷ luật của những người lao động, kỹ nănglao động của họ

Trong lĩnh vực xã hội: phải tạo ra quan hệ xã hội mới, tạo ra những tổ chức laođộng mới có khả năng phối hợp những thành tựu mới nhất của khoa học và kỷ thuật tậphợp đông đảo những người lao động: “thuyết phục cho đa số nhân dân thấy được sự đúngđắn của cương lĩnh và sách lược của mình”(2)

Như vậy, về bản chất, chức năng, nhiệm vụ của nhà nước xã hội chủ nghĩa đó là

cơ sở, nền tảng tư tưởng cho những đảng Macxit và các nước xã hội chủ nghĩa sau này

vì đó là những tư tưởng tiến bộ, vì những lợi ích của giai cấp công nhân và toàn thểnhân dân lao động

3 Các hình thức nhà nước xã hội chủ nghĩa trong lịch sử

Theo quan điểm của Mác-Lênin về sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hộitrong lịch sử thì việc thay thế một xã hội lỗi thời bằng một xã hội tiến bộ hơn là điều tấtyếu và hợp quy luật tự nhiên của xã hội loài người Vì thế vấn đề cơ bản của mọi thời

(1) (1) sđd T 36, tr 208.

(2) (2) sđd, T 36, tr 228.

đại là vấn đề chính quyền, trong đó việc giành chính quyền là vấn đề khó, việc giữchính quyền, củng cố và phát huy hiệu lực của chính quyền là càng khó hơn Vì vậy, saukhi cách mạng vô sản (cách mạng xã hội chủ nghĩa) đã giành được chính quyền thì việcgiai cấp vô sản lựa chọn và áp dụng một hình thức nhà nước phù hợp với nguyện vọngcủa lực lượng cách mạng đó là vấn đề rất cơ bản Và có thể nói đây là vấn đề then chốt

có ý nghĩa quyết định đối với việc xây dựng và tăng cường sức mạnh hiệu lực của nhànước được hình thành

Hình thức nhà nước xã hội chủ nghĩa trong lịch sử bao gồm 3 yếu tố cấu thành:Hình thức chính thể, hình thức cấu trúc nhà nước và chế độ chính trị Tuy nhiên phảidựa vào tình hình lịch sử cụ thể của mỗi quốc gia mà giai cấp vô sản có thể lựa chọnmột dạng hình thức nhà nước xã hội chủ nghĩa thích hợp cho mỗi quốc gia mình Tronglịch sử đã tồn tại các hình thức của nhà nước xã hội chủ nghĩa như: công xã Pari, nhànước Xô viết và Nhà nước dân chủ nhân dân

Công xã Pari: là hình thức nhà nước xã hội chủ nghĩa đầu tiên trong lịch sử ra

đời trong cuộc khởi nghĩa vũ trang ngày 18-13-1871 của công nhân thủ đô Pari chiếnthắng quân đội chính phủ Their Công xã Pari tồn tại 72 ngày nhưng công xã đã làmsáng tỏ những quan điểm lý luận về nhà nước của chủ nghĩa Mác-Lênin Công xã Pariđược ví như “một hình mẫu phát thảo” cho việc xây dựng Nhà nước xã hội chủ nghĩa vềsao

Công xã Pari có những đặc điểm sau:

Công xã bỏ chế độ đại nghị tư sản, đập tan bộ máy cũ, xóa quân đội thường trực

và lập nên bộ mấy nhà nước, tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ

Công xã là hình thức chính thể cộng hòa dân chủ của giai cấp vô sản Hội đồngcông xã là cơ quan quyền lực cao nhất, bao gồm các ủy viên xuất thân chủ yếu từ thànhphần công nhân, do nhân dân lao động thủ đô Pari bầu ra theo nguyên tắc phổ thông

Những đặc điểm trên cho thấy Công xã Pari đã là một hình thức nhà nước chuyênchính vô sản, mặc dù nó còn sơ khai và thời gian tồn tại không lâu, như V.I Lênin đãnói, nó thực chất là “một hình mẫu phác thảo” đầu tiên dưới sự lãnh đạo của giai cấpcông nhân xây dựng nên một chính quyền nhà nước đầu tiên mà ở đó nhân dân lao động

có thể làm chủ, quản lý xã hội, xây dựng một chế độ dân chủ kiểu mới, dân chủ với đại