Ông cho rằng chỗ hấp dẫn đặc biệt của ngồi bút Tô Hoài là thường nhìn nông thôn nghiêng về phía phong tục với cặp mắt hóm hỉnh, sắc sảo và “đẳng sau cái “nhãn quan phong tục” ấy vẫn có
Trang 1V_A_N HOC
Truyĩn ngan phong tuc dudi gĩc nhin van hoa
Bước vă0 những năm 40
của thế ký XX, bức tranh
chính trị, xê hội nước ta
hết sức ảm fạm vă nó cú
nhing tâc động sđu sac
tứi văn học Bâo chí bi
kiểm tuyệt chat chẽ
Nhiều từ hâo bị đóng cửa
vă hăng l0ạt câc nhă văn
ộng sản oó xu hướng
tiến hộ bị bắt Văn học
hiện tực không còn vị trí
nổi hật, khí thế sôi nổi
như trước Ngô Tất Tố, sau
* khí viết W/4c /2øø (1940)
đê chuyển sang khảo
cứu, dịch thuật Nguyín
§ông Hoan van sang tac
nhung khĩng con di theo
con đường của Øước
đường củng Cuốn tiểu
thuyết 7#2// Z2 (19/3)
lô hiểu lộ day du tu tưởng
phong kiến, bảo thủ của
nhă văn khi ông thần
thânh hóa một nhđn vật
quan lại với tất cả đạo lý
lí giâo, nhong tục phong
kiến lỗi thừi Thậm chí,
thoi ky năy ông con lam
tho tinh bi luy khóc gió,
than mưa Vũ Trọng
Phụng, sau hăng loạt
những cuốn tiểu thuyết
tăi hơi, gđy được tiếng
vang mạnh mẽ trong lùng
độc gia, gid đđy đắm
chìm trong tỉnh thần hư
vô chủ nghĩa mệt mỏi,
chan chuong (7ĩ? cu cd,
Ø/ cân) thính những biểu
hiện i xuống ấy đê khiến
không ít ý kiến cho rằng
đđy lă thời kỳ “suy tăn”,
“tan lui” của văn học hiện
thực phí phân Việt Nam
VENT so 284
Thang 2 - 2008
ĩt trĩn nhiều
phuong diĩn, diĩu
đó chưa hẳn đúng
Thời kỳ năy văn học vẫn phât triển mạnh mẽ Tuy nhiín,
cũng phải công bằng để nhận thấy rằng thể loại tiểu thuyết
đê không còn có nhiều tiếng vang như thời kỳ 1936-1989
Ngược lại, truyện ngắn lại được xem lă thể loại đạt được những “ thănh tựu đâng chú
ý nhất” vă “đê được nđng lín tới mức độ có thể nói lă hoăn
thiện”) Nó đê tạo ra sự đa
dạng về khuynh hướng, phong câch vă có nhiều tâc giả, tâc phẩm được xem lă “cổ
điển”, “đỉnh cao” Đặc biệt, đđy cũng lă giai đoạn văn học
có điện mạo vă đặc điểm riíng
về nội dung, thể loại so với câc giai đoạn văn học trước đó
Trong bức tranh truyện ngắn giai đoạn năy, câc sâng tâc theo khuynh hướng phong tục đê tạo ra một dòng
chảy riíng khi đi văo những
sinh hoạt mang giâ trị văn
hóa truyền thống Đđy lă một nội dung khơi gợi được cảm
hứng sâng tâc của không ít
nhă văn khi họ viết về đời sống sinh hoạt hăng ngăy ở chốn hương thôn
ĐINH THỊ CẨM LÍ
Trước đđy, xung quanh khuynh hướng phong tục, trong giới nghiín cứu chúng
ta, đê có không ít ý kiến phủ nhận Một số người cho rằng,
viết về nông thôn muốn có giâ trị thì phải đề cập tới mđu thuẫn giai cấp, tới nỗi khổ của người nông dđn chứ
không phải lă chuyện cúng
bâi, đấm cưới, đâm ma, lai
căng không thể lă chuyện mấy người đăn bă chí chồng,
dỗi chồng hay những sinh hoạt văn hóa ở nông thôn như
chọi gă, chơi chìm, đấu vật
Vì thế mă Vũ Đức Phúc đê coi
những sâng tâc theo khuynh hướng phong tục của Tô Hoăi,
Bùi Hiển, Kim Lđn lă một bước lằi của văn học hiện
thực (9)
Chu Nga cũng có những ý kiến đânh giâ tập Nằm va
của Bùi Hiển: “ Nếu như ta
nhìn lại Bùi Hiển những năm trước Câch mạng, ta sẽ thấy
anh không phải đứng văo
hăng câc nhă văn tiến tiến
Ngược lại, ngòi bút của anh
mang nhiều yếu tố tự nhiín chủ nghĩa Anh có xu hướng
biến tất cả mọi chuyện thănh
hăi hước Anh cười một chị phụ nữ nằm vạ, một cô gâi
Trang 2chê chẳng, cười hai anh học
trò lớn tuổi, cười sự ngờ
nghệch của một anh viên
chức nghẻo mới ra tỉnh lẻ,
cười một chàng thanh niên
lười biếng, cười cái vẻ vụng
về của một kẻ mới học làm
cha anh cười tất cả”
Các ý kiến trên có một
điểm chung là đều đánh giá
thấp khuynh hướng phong
tục và đều cho rằng sáng
tác theo khuynh hướng
phong tục không thể có giá
trị hiện thực thực sự
Tuy nhiên, nếu vì thế
mà cho rằng tất cả các tác
phẩm sáng tác theo khuynh
hướng phong tục là không
có giá trị hiện thực thì
không hẳn đúng Hiện thực
cuộc sống là phong phú, đa
dạng, nên nhà văn có thể
phan ánh nó dưới những
góc độ khác nhau Và
phong tục cũng là một
phương diện của đời sống
Hơn nữa, bên cạnh loại
truyện phong tục thuần túy
còn có nhiều tác phẩm mà
nhãn quan phong tục
không lấn át được nhãn
quan hiện thực của tác giả
Vi vay, phan ánh phong tục
cũng là cách để nhận thức
đẩy đủ, sâu sắc hơn về cuộc
sống xã hội, con người
Sau này, Nguyễn Đăng
Mạnh cũng có sự nhìn nhận
lại những đánh giá trước
đây về các tác giả Tô Hoài,
Bùi Hiển, Kim Lân Ông
cho rằng chỗ hấp dẫn đặc
biệt của ngồi bút Tô Hoài là
thường nhìn nông thôn
nghiêng về phía phong tục
với cặp mắt hóm hỉnh, sắc
sảo và “đẳng sau cái
“nhãn quan phong tục” ấy
vẫn có con mắt của một nhà
văn xã hội, một cây bút
hiện thực" Còn Nằm uạ,
Ma đậu, Chuyện ông ba
bị dân chải của Bùi Hiển
thì “có cái nhìn nghiêng về
phía những phong tục lạc
hậu, ngộ nghĩnh, những cung cách sinh hoạt, giao
tiếp hàng ngày chất phác
thật thà của người dân vùng biển” Với Kim Lân, ông cũng đánh giá rất khách quan: “Văn Kim Lân
tỏ ra độc đáo và hấp dẫn
hơn khi ông viết về những cái gọi là “thú đồng quê”
hay “phong lưu đổng
ruộng” và “,.đọc Kim Lân
người ta thấy cả cuộc sống
và con người, hay nói cách khác, thấy nội dung văn học thực sự (3) Không chỉ
Nguyễn Đăng Mạnh mà
Phan Cự Đệ, Nguyễn Văn Long, Hà Minh Đức, Trần
Hữu Tá cũng đưa ra
những ý kiến đánh giá thỏa đáng khi đề cập tới khuynh hướng văn học này
Nói đến truyện ngắn phong tục, người ta thường
nhớ ngay tới Bùi Hiển - một
nhà văn thường đi vào những phong tục ở miền
quê xứ Nghệ như: tục nằm
vạ, tục đuổi tà ma, tục hôi
cá với sự quan sát chân thực, tự nhiên và ngòi bút
sắc sảo pha chút hóm hỉnh,
tỉnh nghịch Trong Nằm
uợ, tác giả miêu tả về thói
quen ăn vạ của những người phụ nữ quê Chỉ vì bị
chồng mắng mấy câu vì tội
đi ngủ không đóng cửa
chuồng gà mà chị Đỏ lăn ra
ăn vạ suốt bẩy ngày trời
Hay trong Ma déu, anh Do
và lão Năm Xười đã nghĩ ra
cách dùng roi dâu đuổi tà
ma để chị Đỏ vì sợ ma mà
gắn bó với chồng hơn Rõ
ràng người lao động có những mặt tốt và mặt xấu
Có những cái xấu đã trở
thành thói quen và cũng có những cái tốt đã trở thành
nếp sống Thế nhưng, nhà
văn không có ý định phê
phán hay giễu cợt họ, trái
lại, trong cách nhìn của ông chứa đựng những thiện cảm, thân thiết, tươi vui
Mỗi câu chuyện là một bức
tranh phong tục chứa đựng
nếp sinh hoạt nơi làng xóm
và cách suy nghĩ của những
người dân quê Dù hàng ngày phải vật lộn với sự mưu sinh, phải đối mặt với bao hiểm nguy của biển cả,
song cuộc sống của họ vẫn
không thiếu những giây phút thi vị Đặc biệt, đẳng sau những bức tranh phong tục ấy, nhà văn đã thể hiện cái nhìn đôn hậu, mối đồng cảm và sự quan tâm tới cuộc sống của những người lao động hiển lành, chất phác nơi đải đất miền Trung Có thể nói, chính sự đôn hậu trong lối viết luôn
ẩn chứa chút duyên kín đáo
của Bùi Hiển đã tạo ra những ngân nga trong tâm hôn người đọc
Qua những câu chuyện phong tục của Tô Hoài (Vợ chồng trẻ con, Ông Cứm
bà Co, Nhà nghèo,
YHNT sz2s+
Thang 2 - 2008
Trang 3vV_A_N H QO ¢
*
Khách nợ), búc tranh xã
hội đương thời và cuộc sống
bị thảm của con người trước
Cách mạng được phản ánh
khá rõ nét Đó là sự đói
khổ, cùng quấn về vật chất
và những đẻ nén, bất công
về tỉnh thần cộng thêm
những luật tục từ bao đời
đã trở thành thứ gánh nặng
đè nghiến lên số phận của
họ khiến họ không thể ngóc
đầu lên nổi, chẳng hạn như:
tục tảo hôn, tục đòi nợ, tục
cúng lễ
Vợ chồng trẻ con là
truyện ngắn viết về tục tảo
hôn Đó là đám cưới của
thằng cu Phúc mới mười
tuổi và cái Ngói mười hai
tuổi Cu Phúc thì hả hệ,
sung sướng như mở cờ
trong bụng vì “nhà mấy
hôm nay ổn lên, ken ních
những người, lại đốt pháo,
mổ bò, các bạn của chú rể
lại kéo đến chơi day san,
đầy vườn Cả những đứa
mọi khi vẫn thù, vẫn giã
nhau với chú, bây giờ cũng
theo người nhà len lén đến
ăn cỗ” Còn cái Ngói thì lại
khác: "Nó khóc um lên Nó
gọi bà hương Cải ầm ï Rồi
nó chun lại, khiến cho mấy
cô kia phải lôi hai tay Làm
như người ta dọa trẻ sắp
đem giết thịt nó Chị em
kèm riết hai bên nách nó
kéo đi Bởi các cô và các cụ
sợ Ngói chạy tụt mất Ngói
khóc e é giữa những nếp áo
mới, giữa đám cưới đi dài,
lặng lẽ trong khói hương và
bóng đêm còn âm u”,
Với cách miêu tả sinh
động, hóm hỉnh, Tô Hoài đã
a VENT sé 284
Thang 2 - 2008
dựng lên bức tranh đám cưới thật chân thực
Nhung, dang sau nó là sự
thương cảm, xót xa khi
chứng kiến tương lai mờ mịt như "bóng đêm còn âm
u” của cặp “vợ chẳng trẻ
con”
Trong Khách nợ, tục đòi nợ vào những ngày cuối
năm đã đẩy gia đình bác
hương Cay vào sự cùng
quan, tội nghiệp đến mức
không có cả bát hương và
chút lễ mọn để tưởng nhớ
ông bà tổ tiên Món nợ lưu cữu truyển kiếp của mẹ hương Cay với nhà bá Khoản đến đời hương Cay phải gánh, vì trước khi chết
bà đã kịp sang tên cho con
trai Bá Khoản thường thuê lái Khế đi đòi các món nợ
Vì thế, lão là nỗi khiếp sợ của nhà hương Cay cũng
như nhiều gia đình khác ở
làng Bởi, dù chỉ được thuê
đi đòi nợ, nhưng lão tự cho phép mình quyền ức hiếp, phá phách cuộc sống của
những người dân nghèo
khốn khổ
Dùng nhãn quan phong
tục để soi vào hiện thực đời
sống, Tô Hoài đã thể hiện
một tấm lòng cảm thông,
chia sé day ân tình với
những người dân nghèo ở nông thôn Ông đã nhận thấy rằng, chính sự hiểu biết hạn chế đã khiến cuộc
sống của những người nông
đân trở nên tăm tối Họ
không chỉ khổ vì những áp bức, bất công mà họ còn
phải chịu đựng biết bao sự trới buộc của những tập tục
đã ăn sâu vào nếp suy nghĩ, vào đời sống sinh hoạt từ bao đời
Tam Kính, tuy viết
không nhiều, nhưng cũng
đã góp vào khuynh hướng này hai truyện ngắn gây
xúc động, đó là: Đập đất
và Sắm mã Đập đất (Xông đất ngày Tết) kể về
cuộc đời của mụ Mọc, một người đàn bà suốt đời vất
vả, cực nhục Chêng mất
sớm, thương đứa con gái
nhỏ, mụ quyết ở vậy nuôi con khôn lớn Nghèo thế,
nhưng Tết đến mụ cũng cố sắm sửa mọi thứ và điểu
mụ mong mỗi nhất là được
mọi người đến “đập đất” để
mụ được may mắn quanh
năm Nhưng, cuộc đời
chẳng ưu ái mụ Đứa con gái mà mụ hết lòng yêu
thương quay ra đối xử tệ bạc cả với chính người đã đẻ
ra nó Tuổi già của mụ leo
lét trong sự cô đơn, buồn
bã
Sắm mã lại khiến người đọc xót xa bởi một cảnh ngộ khac A Cu Thiu là mét người đàn bà nghèo, góa chông Người chỗổng đột
ngột chét di, dé lai cho a
một thằng cu con và một
gia tài đã khánh kiệt, Theo
tục của làng, cứ vào thượng tuần tháng bẩy, họ lại đốt
mã cho những người thân
thích mới chết, chưa đoạn
tang Thương chẳng đói rét dưới suối vàng, mụ đành bấm bụng bán đi cái cuốc
và cái rua, hai “dé dung
chạy gạo”, hai cánh tay của
ả, để lấy tiền sắm mã cho
Trang 4chồng Có được ba đồng bạc
trong tay, mụ mua sắm lễ
lạt rồi nhờ ông Thủ Tín đến
làm lễ giúp Lễ xong xuôi,
ông sai ä ngả lễ rồi một
mình ngồi đánh chén Khi
đã no nê, những thứ còn lại
trên mâm ông trút hết vào
túi mang về Mặc cho thằng
bé con đứng thêm nhạt sau
lưng mẹ, còn mẹ nó thì
“nhìn theo ông thầy cúng,
nhìn mâm không, nhìn con,
thở dài, ứa hai hàng nước
mắt”
Kim Lan là một trong
những nhà văn đã đưa các
thú chơi dân gian vào văn
học với tất cả niềm yêu
thích, trân trọng Bằng cái
nhìn hồn hậu của một
người sinh ra và lớn lên
trên mảnh đất Kinh Bắc
giàu truyền thống văn hóa,
ông đã sớm nhận thấy
trong những buổi sang
xuân người nông dân vẫn tổ
chức được những trò vui mà
qua đó "thể hiện một sự
thông minh, tài hoa, một
tâm hồến tươi sáng, lành
mạnh (4 Cái nhìn ấy đã
tạo ra những sáng tác thấm
đẫm phong vị của nền văn
hóa Việt: thả chìm, chọi gà,
đánh vật những trò chơi
dân đã mà thân thuộc với
biết bao thế hệ người Việt
Nam
Đổi chữn thành phan
ánh thú chơi chim bê câu,
một nét văn hóa tỉnh thần
của người dân thôn quê
Qua những lời bình luận
đầy nhiệt huyết của trưởng
Thuận, người chơi chim
sành sối nức tiếng hàng
phủ, người đọc như thấy mình đang được chứng kiến
cuộc thi tài của những chú chim Ông là một người
nông dân nhưng niềm say
mê của ông là niểm say mê
của một người nghệ sĩ yêu
cái tài, cái đẹp
Con mã mới lại là một
cách chơi khác, đó là thú
chơi gà chọi Những chú gà
Không thể phú nhận
một thực tế là, đương thửi,
có một số sáng tác chỉ tập trung miêu tả tỉ mỉ phong tục hoặc hủ tục của người dân quê Với cảm hứng và nhãn quan phong tục làm chủ đạo, các nhà văn đó thường chỉ miêu ta xem người ân quê họ cúng lễ như thế nào, họ lên đồng ra sao Hình ánh người nông dân thường rất mừ nhạt, nhân vật thường được xây dựng dé minh hoa cho những nhong tục có vẻ như
rất ngớ ngẩn, buổn cười
trong mắt đám người thành phố hiếu kỷ Nhìn chung, những sáng tác như vậy
thường chỉ có gia trị về
dan téc học chứ không có mấy giá trị về văn học
thường ngày hiển lành là thế, nhưng khi lâm trận thì cũng hết sức dũng mãnh
Chúng “sat phat” nhau,
“tranh hùng trả đòn nhau
kịch liệt” với những miếng
võ, những ngón đòn làm
“tung chuyển cả người” đối
thủ, khiến cho đối thủ
“hoang mang, biéng siéng nhu say” Chan thap, chan
cao tấp tếnh và bối rối quay đầu “tháo chai’ Trong Thượng tưởng Trần
Quang Khai - Trạng uật thì lại là những trận đấu sôi nổi, quyết liệt và căng
thẳng giữa các đô vật, thu
hút không chỉ sự say sưa của những người trong sới
mà còn làm cho độc giả như
đang cùng tham gia vào
một trận đấu thực sự
Truyển thống thượng võ của dân tộc được tôn vinh qua ngòi bút miêu tả sống động, tài tình của tác giả:
*, Có lúc hai bên cứ “bá tay
tư” ghé đầu vào nhau nghĩ
ngợi cách hàng phục kẻ
địch Có lúc dồn dập, xô đẩy
túi bụi cả sới Trạng Kế đem hết tài ba, nhanh nhẹn với những miếng bí truyền
ra hai Trang Sat Nhung
không sao lại với sức mạnh
kinh hồn của Sặt Có miếng
“móc quai xanh” thì bị Sat
hết sức giữ gìn, hễ giỏ ra là
bị phá Người quanh sói reo
hò cổ võ Tiếng trống ngũ
lôi thúc dồn dập trợ uy”
Qua ngòi bút miêu tả
đầy chất sống của Kim Lân,
có thể thấy người nông đân Việt Nam đâu phải chỉ biết
quần quật quanh năm với
miếng ăn Họ cũng là
những người có tâm hồn
nghệ sỹ và có đôi bàn tay
tài hoa, khéo léo Khi làm
thì đốc hết sức mà khi chơi
cũng chẳng kém ai Cuộc sống của họ, rõ ràng, không chỉ là những ngày tháng
triển miên trong khổ sở,
HỆ VHNT se 2s+
Tháng 2 - 2008
Trang 5V ẻĂ N H © CC
tăm tối của nạn sưu thuế,
tô tức, phu phen Họ cũng
có những say mê, ham
thích riêng và có cả những
giây phút tràn đẩy niềm
vui sống
Phi Vân, một cây bút
Nam Bộ, cũng đã giành
phần lớn những sáng tác để
viết về các phong tục tập
quán của những người nông
dân vùng Cà Mau, Bạc
Liêu Trong đó, đáng chú ý
là các truyện: ?rưo thần
¡ con khỉ mốc, Đổng Trác
biết sập giàn, Tiếng hò
trong đêm uống Qua
những trang viết sinh động
và chân thực, ông đã dựng
lên những bức tranh về
cuộc sống tuy lam lũ, vất và
nhưng hết sức sôi nổi,
phóng khoáng của những
nguời dân quê nơi tận cùng
Tổ quốc Những phong tục
trong tác phẩm của ông từ
cưới hỏi, hò đối đáp đến
xem bói luôn gắn liền với
hình ảnh của thiên nhiên,
con người ở miền đất này
Tất cả đã tạo nên một nét
riêng khó trộn lẫn trong nội
dung các truyện ngắn
phong tục của Phi Vân: dí
đốm, tỉnh nghịch và đậm
chất Nam Bộ Trao thân
con khỉ mốc là những lễ
nghi phải thực hiện trong lễ
đón dâu: Người tham gia
buổi lễ phải ăn mặc thế
nào, vị trí đứng của từng
người, thời gian vào đón
dâu là bao giờ, đồ lễ phải
bao gồm những gì những
yếu tố ấy đều được tính
toán, chuẩn bị một cách kỹ
lưỡng và nó đã trở thành
một nét văn hóa không thể
"VENT so 284
{a Tháng 2 - 2008
thiếu trong đời sống của cư dân Nam Bộ
Sanh nghề tử nghiệp lại là câu chuyện kể về tục xem bói Mét Văn Quang là
một gã chuyên nghề bói
toán Nhưng, những ngón
bịp bợm của lão đến một
ngày đã bị “tên đại điển chủ
có thế lực, keo kiết và tàn
nhẫn” ở làng bên cạnh “bắt
đền tội” sau khi tên này nghe Mét Văn Quang phán một câu xanh rờn: “Ông là người thất tín! Cách đây 13 ngày ông lừa bạn ông để lấy
một số bạc ngàn Vì vậy, tôi quả quyết hai ngày tới đây
ông sẽ bị nắm chóp” Trong cách nhìn của Phi Vân, có
những phong tục cần bảo tổn, lưu giữ như một nếp
văn hóa đẹp, nhưng cũng có
những phong tục cần loại
bỏ để làm sạch môi trường sinh hoạt nơi làng quê vốn yên bình
Trần Tiêu, bên cạnh
những truyện ngắn nặng về
nhãn quan phong tục (Ma,
Năm hạn), cũng có những
sáng tác, mà ở đó, có sự đan
xen, kết hợp nhuần nhụy
giữa phong tục và hiện thực
của cuộc sống, con người
(Ai phải, Hữu sinh uô dưỡng )
Truyện ngắn phong tục còn có sự góp mặt của một
số tên tuổi như: Đđm ma
nhà qué (Xuan Tong), Sét
ké (Vũ Xuân Ty), Con 6
mơ (Ngọc Cư) Dù tên tuổi
của họ ít người biết đến, nhưng sáng tác của họ đã làm phong phú hơn cho
khuynh hướng phong tục giai đoạn này
Mặc dù phản ánh phong tục ở những phương diện và mức độ khác nhau, nhưng
các tác giả truyện ngắn
1940-1945 lại gặp nhau ở
sự kết hợp nhuần nhị, linh hoạt cả hai yếu tố phong
tục và hiện thực để tạo nên
những giá trị mới cho
khuynh hướng văn học này Phong tục lúc này không chỉ được các tác giả kể lại một cách đơn giản hoặc chỉ
là yếu tố được dùng minh họa cho nội dung tác phẩm,
mà nó đã trở thành những
thú chơi dân gian mang tính văn hóa truyền thống
(Đôi chỉm thành, Con
Mã Mái, Thượng tướng Trần Quang Khai - Trang vat, Ông Cản Ngũ
(Kim Lan); Déng Trác
biết sập giàn, Tiếng hò
trong đêm uống (Phi
Vân)) phản ánh khiếu thẩm
mỹ, tỉnh thần thượng võ thể hiện sức mạnh trí tuệ tập thể của người đân đất Việt Những sáng tác này
đã chứng tỏ sự hiểu biết tường tận, sự đồng cảm,
kính trọng, yêu mến của các nhà văn đối với người đân lao động Bằng văn học, họ đã khơi dậy trong
lòng người đọc nhu cầu thưởng thức, giao tiếp văn
hóa và niềm tự hào đối với những truyền thống tốt đẹp
của người Việt Tất cả đã
tạo nên tính dân tộc đậm nét trong những sáng tác phong tục thời kỳ này
Các nhà văn phong tục cũng nhìn thấy, bên cạnh
những phong tục mang
Trang 6đậm nét văn hóa truyền
thống cần bảo tồn, lưu giữ
là những hủ tục lạc hậu cần
phải loại bỏ để giúp con
người thoát ra khỏi sự u mê
và những trật tự, quy định
khắt khe, vô lý đã trói buộc
họ từ bao đời như: tục cúng
bái để chữa bệnh, tục xem
bói, tục tảo hôn, tục sắm
mã Nó không chỉ làm cho
cuộc sống của những người
nông dân trở nên cơ cực,
rách nát mà nó còn biến họ
thành những cái bóng chỉ
biết sống lặng lẽ và nhẫn
nhục chịu đựng
Nhưng, dù còn nhiều
khó khăn, vất vả cuộc sống
của người nông dân vẫn
không thiếu đi niềm vui và không thiếu đi những tiếng cười hài hước, đí dồm Nó
đã mang đến cho họ niểm lạc quan để quên đi những
khó khăn trong cuộc sống
hàng ngày
Các cây bút truyện ngắn
phong tục giai đoạn 1940-
1945 đã mang đến cho văn học một phong vị mới, vừa đậm đà, vừa sâu sắc Tuy đâu đó, ở một vài tác phẩm,
yếu tố hiện thực còn chưa
được thể hiện rõ nét, nhưng không vì thế mà vị trí của khuynh hướng văn học này
không được khẳng định trong nền văn học đân tộc
Trái lại, với những nét đặc
sắc riêng, khuynh hướng
phong tục đã góp thêm vào
sự phong phú, đa đạng của một thời kỳ văn học, thời kỳ
mà Phạm Thế Ngũ đã từng xem là “Bộ mặt đặc biệt của
những năm 1940-1948”
D.T.C.L
1, 8 Nguyễn Đăng Mạnh, Tổng tập uăn học Việt Nam, tập 30A, Nxb Khoa học Xã hội, Hà
Nội, 1981
2, Nhiéu tac gia, Sơ thảo lịch
sử udn học Việt Nam, Nxb Văn
học, Hà Nội, 1964
4 Nguyễn An, Nhà uấn của
các em, Nxb Văn học, Hà Nội,
1996, tr.34, 36
BANG KHUANG HỀ XIẾC
(Tiếp theo trang 73)
sân khấu Các thế hệ nghệ
sĩ sau cần có hướng sáng tác
những màn, lớp hề có nội
dung chính luận
3 Tìm đường cho
nghệ thuật xiếc?!
Để có được những tiết
mục xiếc hề thật sự là xiếc
Việt Nam, có nhiều hướng
phát triển, song trước mắt
nên hướng vào kho tàng
truyện cười dân gian Việt
Nam (cũ và mới), khai thác
ở đó những khía cạnh hợp
với xiếc để xây dựng những
tiết mục hể hài, hể châm
biếm và hề thoại có ý nghĩa
chiều sâu và hấp dẫn Với
dạng hề nhại (nhại tiết mục
trước), nên xoáy vào những
nét đặc trưng của tiết mục
đó với cách diễn “nghịch”
lại,
Hề hay và hấp dẫn phải
là hề có chất lượng cả về kỹ
thuật và nghệ thuật Đó là
một trong những yếu tố
chính dấy lên sự sôi động và
tươi mát của sân khấu xiếc
Được vậy, trước hết là diễn viên hề xiếc, ngoài có trình
độ kỹ xảo, còn phải có
duyên hể, có thủ pháp thé
hiện, thấy anh hề xuất hiện trên sân khấu đã gợi cho người xem một cảm giác vui vui
Nay, xiếc nói chung và
hề xiếc nói riêng đã thuộc
loại phát triển chậm, rất chậm Chúng ta không nên
đi theo con đường cũ mà
phải tìm ra một hướng đi mới, phát triển đúng hướng, đúng sở trường, có trọng
điểm, tập trung vào cái
riêng, cái độc đáo của mình thì dù trình độ kỹ xảo chưa vươn tới tầm cao, xiếc của ta
vẫn có khả năng hội nhập
với xiếc thế giới Muốn vậy,
chúng ta cần tìm cho ra
khâu “mũi nhọn”, sở trường
của xiếc
Bên cạnh đó, vấn để mấu
chốt là phải xây dựng cho
được lực lượng sáng tạo
đồng bộ của xiếc Lực lượng này phải thành thạo về
chuyên môn, ngoài dàn diễn viên giỏi, còn phải có biên đạo xiếc (sáng tác và dàn dựng tiết mục), người
nghiên cứu lý luận chuyên
ngành và người chuyên thiết kế đạo cụ xiếc, Khác với trước kia, xiếc hiện đại
không thể không có hoặc thiếu hụt lực lượng đồng bộ
đồ +
Hà Nội, tháng 11-2007
N.N,T
VENT so 284 Thang 2 - 2008