BÀI 21 – PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG PHÁP CỦA NHÂN DÂN VIỆT NAM TRONG NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỈ XIX A – CÂU HỎI GIỮA BÀI Câu hỏi trang 125 SGK Lịch sử 11: Phong trào Cần Vương bùng nổ trong
Trang 1BÀI 21 – PHONG TRÀO YÊU NƯỚC CHỐNG PHÁP CỦA NHÂN DÂN VIỆT NAM
TRONG NHỮNG NĂM CUỐI THẾ KỈ XIX
A – CÂU HỎI GIỮA BÀI
Câu hỏi trang 125 SGK Lịch sử 11: Phong trào Cần Vương bùng nổ trong hoàn cảnh nào? Lời giải:
- Cuộc phản công của phái chủ chiến trong tại kinh thành Huế thất bại, Tôn Thất Thuyết buộc
phải đưa vua hàm Nghi ra sơn phòng tân Sở (Quảng Trị)
- Tại sơn phòng Tân Sở, ngày 13/7/1885, Tôn Thất Thuyết lấy danh vua Hàm Nghi xuống
“chiếu Cần Vương” → làm bùng lên một phong trào yêu nước chống xâm lược sôi nổi – phong trào Cần Vương
Câu hỏi trang 128 SGK Lịch sử 11: Tóm lược diễn biến 2 giai đoạn của phong trào Cần
vương chống Pháp cuối thế kỉ XIX và rút ra đặc điểm của mỗi giai đoạn
Lời giải:
Trang 2- Giai đoạn 1885 – 1888:
+ Lãnh đạo: Hàm Nghi và Tôn Thất Thuyết, văn thân, sĩ phu yêu nước
+ Lực lượng: đông đảo nhân dân, có cả dân tộc thiểu số
+ Địa bàn: rộng lớn, khắp Bắc và Trung Kì
+ Cuối năm 1888, vua Hàm Nghi rơi vào tay giặc, chịu án lưu đày sang An-giê-ri (Bắc Phi)
- Giai đoạn 1888 - 1896:
+ Lãnh đạo: văn thân, sĩ phu yêu nước
+ Địa bàn: thu hẹp, quy tụ dần thành các trung tâm lớn, chuyển trọng tâm hoạt động lên vùng trung du và miền núi
+ Năm 1896, phong trào Cần Vương chấm dứt
Câu hỏi trang 129 SGK Lịch sử 11: Trình bày diễn biến chính của cuộc khởi nghĩa Bãi
Sậy
Lời giải:
- Từ 1883 - 1885: giai đoạn chuẩn bị lực lượng, xây dựng căn cứ của nghĩa quân
+ Từ 1885 – 1892: nghĩa quân bước vào giai đoạn chiến đấu quyết liệt, đẩy lui nhiều cuộc tấn công xâm lược của thực dân Pháp
+ Để đối phó với nghĩa quân Bãi Sậy, thực dân Pháp đã tập trung lực lượng bao vây, cô lập căn cứ Bãi Sậy và căn cứ Hai Sông
+ Cuối năm 1889, Nguyễn Thiện Thuật phải lánh sang Trung Quốc; Đốc Tít phải ra hàng Phong trào tiếp tục duy trì trong một thời gian nữa rồi tan rã vào năm 1892
Câu hỏi trang 131 SGK Lịch sử 11: Mô tả cấu trúc của căn cứ Ba Đình
Trang 3Lời giải:
- Cấu trúc của căn cứ Ba Đình:
+ Được xây dựng ở 3 làng: Mậu Thịnh, Thượng Thọ, Mĩ Khê
+ Bao bọc xung quanh căn cứ là lũy tre dày đặc và hệ thống hào rộng, rồi đến lớp thành đất cao 3 mét, chân thành rộng từ 8 – 10 mét, trên thành có các lỗ châu mai
+ Phía trong thành có hệ thống giao thông hào dùng đển vận động và tiếp tế khi chiến đấu + Ở nhứng nơi xung yếu đều có công sự vững chắc
Câu hỏi trang 131 SGK Lịch sử 11: Trình bày diễn biến của khởi nghĩa Ba Đình
Lời giải:
Trang 4- Tháng 12/1866, thực dân Pháp tập trung 500 quân, mở cuộc tấn công vào căn cứ Ba Đình, nhưng thất bại
- Đầu năm 1887, Pháp lại huy động 2500 quân bao vây căn cú Ba Đình
- Nghĩa quân Ba Đình đã chiến đấu anh dũng chống trả kẻ thù trong suốt 34 ngày đêm Đến
20/1/1887, nghĩa quân buộc phải mở đường máu, rút chạy lên Mã Cao
Câu hỏi trang 133 SGK Lịch sử 11: Tóm lược các giai đoạn phát triển của khởi nghĩa
Hương Khê
Lời giải:
- Từ năm 1885 đến 1888: là giai đoạn chuẩn bị lực lượng, xây dựng căn cứ, chế tạo vũ khí,
tích trữ lương thực, của nghĩa quân
- Từ năm 1888 đến 1896, nghĩa quân bước vào giai đoạn chiến đấu quyết liệt, mở các cuộc tập kích, đẩy lùi quân địch, chủ động tấn công nhiều trận lớn
Câu hỏi trang 133 SGK Lịch sử 11: Tại sao khởi nghĩa Hương Khê được coi là cuộc khởi
nghĩa tiêu biểu nhất trong phong trào Cần vương?
Lời giải:
Trang 5- Khởi nghĩa Hương Khê có thời gian tồn tại lâu nhất (hơn 10 năm)
- Khởi nghĩa Hương Khê diễn ra trên địa bàn rộng lớn, khắp 4 tỉnh Bắc Trung Kì
- Trình độ tổ chức lực lượng của khởi nghĩa Hương Khê rất quy củ
- Vũ khí chiến đấu của nghĩa quân Hương Khê có sự tiến bộ hơn
- Nghĩa quân Hương Khê đẩy lui nhiều đợt tấn công của thực dân Pháp, gây cho Pháp nhiều tổn thất
Câu hỏi trang 135 SGK Lịch sử 11: Tóm lược các giai đoạn phát triển của cuộc khởi nghĩa
Yên Thế từ năm 1884 đến năm 1913
Lời giải:
- Giai đoạn 1884 - 1892: Các toán nghĩa quân hoạt động lẻ tẻ, chưa có sự thống nhất, song
đã đẩy lui nhiều cuộc tấn công của Pháp
- Giai đoạn 1893 - 1897:
+ Nghĩa quân mở rộng địa bàn hoạt động
+ Tháng 10/1894, Đề Thám đề nghị giảng hòa với Pháp
+ Tháng 12/1897, Đề Thám đề nghị giảng hòa với Pháp (lần 2)
- Giai đoạn 1898 - 1908: Nghĩa quân vừa sản xuất vừa tích cực luyện tập chiến đấu tại căn cứ Phồn Xương
- Giai đoạn 1909 - 1913: Pháp tập trung lực lượng, mở các đợt tấn công quy mô lớn lên Yên Thế → nghĩa quân hao mòn dần, rồi cuối cùng tan rã
Trang 6B – CÂU HỎI CUỐI BÀI
Câu 1 trang 136 SGK Lịch Sử 11: Cách tổ chức và chiến đấu của nghĩa quân Bãi Sậy có
những điểm gì khác với nghĩa quân Ba Đình?
Lời giải:
- Cách tổ chức:
+ Khởi nghĩa Bãi Sậy: có hai căn cứ chính, chia quân thánh những nhóm nhỏ để trà trộn vào nhân dân để hoạt động
+ Khởi nghĩa Ba Đình: tập trung trong căn cứ, xây dựng thành trì vững chắc
- Cách thức chiến đấu:
+ Khởi nghĩa Bãi Sậy: Sử dụng chiến thuật đánh du kích, tấn công khi địch hành quân
+ Khởi nghĩa Ba Đình: Chặn đánh các đoạn xe vận tải của địch và tập kích các toán lính trên đường hành quân
Câu 2 trang 136 SGK Lịch Sử 11: Lập bảng hệ thống kiến thức về các cuộc khởi nghĩa
tiêu biểu trong phong trào Cần vương theo mẫu sau:
Lời giải:
STT Tên cuộc khởi nghĩa,
thời gian, người lãnh đạo
Hoạt động nổi bật
Ý nghĩa và bài học kinh nghiệm
1 Khởi nghĩa Ba Đình
(1886 - 1887)
Phạm Bành,
- Xây dựng công
sự kiên cố có cấu trúc độc đáo
- Tiêu hao sinh lực địch, làm chậm quá trình bình định vùng Bắc Trung Kì của Pháp
Trang 7Đinh Công Tráng - Trận đánh nổi
tiếng nhất diễn ra tháng 1-1887
- Để lại nhiều bài học kinh nghiệm
về tổ chức nghĩa quân và xây dựng căn cứ địa kháng chiến
2 Khởi nghĩa Bãi Sậy
(1883 – 1892)
Nguyễn Thiện Thuật
- Chia quân thành nhóm nhỏ trà trộn vào dân
+ Đẩy lui nhiều cuộc tấn công của Pháp
- Tiêu hao sinh lực địch, làm chậm quá trình bình định của thực dân Pháp
- Nêu cao tinh thần yêu nước và ý chí chiến đấu của nhân dân
3 Khởi nghĩa Hương Khê
(1885 – 1896)
Phan Đình Phùng,
Cao Thắng
+ Chế tạo được
súng trường
+ Đẩy lui nhiều cuộc tấn công của Pháp
- Tiêu hao sinh lực địch, làm chậm quá trình bình định của thực dân Pháp
- Nêu cao tinh thần yêu nước và ý chí chiến đấu của nhân dân
Câu 3 trang 136 SGK Lịch Sử 11: Khởi nghĩa Yên Thế có những đặc điểm nào khác so với
các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần vương chống Pháp?
Lời giải:
Phong trào Cần vương (1885 – 1896)
Khởi nghĩa Yên Thế (1884 – 1914)
Tư tưởng Chịu sự chi phối của chiếu Cần vương Không chịu sự chi phối của chiếu
Cần vương
Phương hướng
đấu tranh
Đánh đuổi thực dân Pháp, giành độc lập dân tộc, khôi phục lại chế độ phong kiến chuyên chế
Chống lại chính sách cướp bóc, bình định quân sự của thực dân Pháp, bảo vệ quê hương,…
Lực lượng
lãnh đạo
Các văn thân, sĩ phu yêu nước chủ động đứng lên dựng cờ khởi nghĩa theo tiếng gọi Cần vương
Các thủ lĩnh nông dân có uy tín, được nghĩa quân bầu lên
Phạm vi,
quy mô
Diễn ra trên phạm vi rộng lớn, nhất là
ở Bắc Bì và Trung Kì; kéo dài 11 năm
Diễn ra chủ yếu tại địa bàn huyện Yên Thế; kéo dài 30 năm
