Phân tích các nguyên tắc áp dụng thủ tục tố tụng hình sự thân thiện đối với người chưa thành niên

Quy định của pháp luật tố tụng hình sự nước ta liên quan đến thủ tục tố tụng hình sự theo hướng thân thiện đối với người chưa thành niên phạm tội.. Trong mọi trườnghợp nếu không xác định

MỤC LỤC

A MỞ BÀI 1

B NỘI DUNG 1

I Khái quát chung 1

1 Khái niệm chung người chưa thành niên phạm tội 1

2 Khái quát về các thủ tục tố tụng thân thiện đối với người chưa thành niên phạm tội theo pháp luật Việt Nam 2

2.1 Khái niệm thủ tục tố tụng thân thiện đối với người chưa thành niên phạm tội ………2

2.2 Cơ sở của việc quy định thủ tục tố tụng đối với người chưa thành niên phạm tội 5

3 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự nước ta liên quan đến thủ tục tố tụng hình sự theo hướng thân thiện đối với người chưa thành niên phạm tội .9 II Các nguyên tắc áp dụng thủ tục tố tụng hình sự thân thiện đối với người chưa thành niên 10

III Đánh giá các nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam so với các chuẩn mực quốc tế 15

1.Nguyên tắc xử lý người chưa thành niên phạm tội theo các chuẩn mực quốc tế: ……… 15

2.Các nguyên tắc xử lí người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam trong BLHS 2015 ( điều 91)………18

3 Đánh giá 19

3.1 Ưu điểm 19

3.2 Một số hạn chế của việc áp dụng các nguyên tắc xử lí đối với người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam 22

3.2.1 Một số vướng mắc, hạn chế trong hoạt động điều tra, truy tố 22

3.2.2 Một số vướng mắc, hạn chế trong hoạt động xét xử 23

3.3 Kiến nghị 24

C KẾT LUẬN 25

TÀI LIỆU THAM KHẢO 26

A MỞ BÀI

Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ của Bộ Công an, chỉ tính riêng trong năm

2010, trên địa bàn cả nước có 13.572 đối tượng phạm tội là người chưa thành niên,trong đó 1.600 vụ học sinh đánh nhau, tăng nhiều lần so với những năm trước kể

về số lượng phạm tội lẫn các vụ trọng án.Theo Bộ Công an, năm 2010 số vụ phạmpháp hình sự do người chưa thành niên gây ra tuy giảm so với năm 2009, nhưngmức độ phạm tội nghiêm trọng hơn Các vụ án do đối tượng vị thành niên gây rakhông chỉ xuất hiện ở thành phố, thị xã mà còn ở cả các xã, bản làng miền núi,vùng sâu, vùng xa Để giải quyết lượng lớn người chưa thành niên phạm tội nhưvậy cần có những nguyên tắc thủ tục tố tụng như thế nào cũng như nguyên tắc xử língười chưa thành niên ra sao để đảm bảo quyền con người mang tính giáo dục cao

Nhận thấy tầm quan trọng của đề tài nhóm em xin chọn đề số 4 “Hãy phân tích các nguyên tắc áp dụng thủ tục tố tụng hình sự thân thiện đối với người chưa thành niên ? Theo em ,các nguyên tắc xử lí người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam

đã phù hợp với các chuẩn mực quốc tế hay chưa ? Tại sao?” làm đề bài nhóm của

nhóm mình để phân tích, làm rõ

B NỘI DUNG

I Khái quát chung

1 Khái niệm chung người chưa thành niên phạm tội

“Người chưa thành niên phạm tội” là thuật ngữ được sử dụng trong ngành luậthình sự và tố tụng hình sự Theo Điêu 12 BLHS 2015 quy định về độ tuổi chịuTNHS như sau:

“1 Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm mà Bộ luật này có quy định khác.

2 Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng quy định tại một trong các điều

123, 134, 141, 142, 143, 144, 150, 151, 168, 169, 170, 171, 173, 178, 248, 249,

250, 251, 252, 265, 266, 286, 287, 289, 290, 299, 303 và 304 của Bộ luật này.”

Theo pháp luật hình sự Việt Nam nói chung và Luật tố tụng hình sự nói riêngthì đều thể hiện thống nhất khái niệm người chưa thành niên là những người dưới

18 tuổi và trong đó bao gồm cả những trẻ em là những người chưa đủ 16 tuổi Theonhư quy định về độ tuổi chịu TNHS, người chưa thành niên phạm tội là nhữngngười chưa thành niên từ đủ 14 tuổi trở lên đến chưa đủ 18 tuổi thực hiện hành viphạm tội Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu TNHS đối với những tộirất nghiêm trọng do cố ý hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng; và những người từ đủ 16tuổi trở lên nhưng chưa đủ 18 tuổi phải chịu TNHS về mọi hành vi phạm tội Việc quy định, thống nhất khái niệm như vậy có ý nghĩa thể hiện nguyên tắc cáthể hóa TNHS, nguyên tắc bình đẳng trong luật hình sự, làm cơ sở cho việc quyếtđịnh hình phạt bảo đảm mục đích giáo dục, cải tạo người phạm tội

2 Khái quát về các thủ tục tố tụng thân thiện đối với người chưa thành niên phạm tội theo pháp luật Việt Nam

2.1 Khái niệm thủ tục tố tụng thân thiện đối với người chưa thành niên phạm tội

Thủ tục tố tụng đối với người chưa thành niên được quy định tại Chương

XXVIII trong BLTTHS 2015 với tên gọi là: “Thủ tục tố tụng đối với người dưới 18 tuổi” gồm 18 Điều (từ Điều 413 đến Điều 430) Các quy định về thủ tục tố tụng đối

với người chưa thành niên trong BLTTHS 2015 được thể hiện trên các điểm cơ bảnsau:

Thứ nhất, về việc xác định tuổi của người bị buộc tội, người bị hại:BLTTHS 2015 đã bổ sung quy định mới để xác định tuổi của người bị buộc

tội, người bị hại là người dưới 18 tuổi đảm bảo phù hợp với nguyên tắc có lợi chongười bị buộc tội là người chưa thành niên Theo đó: trường hợp đã áp dụng cácbiện pháp hợp pháp mà vẫn không xác định được chính xác thì ngày, tháng nămsinh của họ được xác định theo quy định tại Khoản 2 Điều 417 Trong mọi trườnghợp nếu không xác định được năm sinh thì phải tiến hành giám định để xác địnhtuổi (Khoản 3 Điều 417).

Thứ hai, quy định về trách nhiệm giám sát đối với người bị buộc tội:

Nhằm đảm bảo việc áp dụng biện pháp giám sát người chưa thành niên phạm tội

có hiệu quả, đúng pháp luật, BLTTHS 2015 bổ sung xác định rõ trách nhiệm của

cơ quan tiến hành tố tụng, người đại diện trong việc giao và thực hiện giám sát đốivới người bị buộc tội là người dưới 18 tuổi trong các trường hợp được quy định tạiKhoản 2 Điều 418

Thứ ba, việc áp dụng biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế: Điều

419 BLTTHS 2015 đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng quy định chặt chẽ các căn

cứ, điều kiện nhằm hạn chế tối đa việc áp dụng biện pháp ngăn chặn đối với ngườichưa thành niên phạm tội Quy định chi tiết cụ thể tại Khoản 1, 2, 3, 4, 5 của Điềunày

Thứ tư, về quyền của người đại diện, nhà trường, tổ chức: Nhằm bảo đảm

cho sự trợ giúp cần thiết cho người chưa thành niên và để việc giải quyết vụ ánđược chính xác, khách quan, Điều 420 BLTTHS 2015 quy định đầy đủ hơn về cácquyền khi tham gia tố tụng của người đại diện, nhà trường, tổ chức của người chưathành niên tại Khoản 1, 2, 3

Thứ năm, về thủ tục lấy lời khai, hỏi cung, đối chất: Để bảo đảm các thủ

tục lấy lời khai người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt, người bị tạmgiữ, người bị hại, người làm chứng; hỏi cung bị can; đối chất người chưa thành

niên được đúng quy định pháp luật, tránh bị xâm hại, Điều 421 BLTTHS 2015 quyđịnh thủ tục lấy lời khai, hỏi cung, đối chất người chưa thành niên.

Thứ sáu, về quyền bào chữa: Để đảm bảo sự cụ thể, chặt chẽ về thủ tục,

trình tự bào chữa đối với người chưa thành niên, Điều 422 BLTTHS 2015 quy định

rõ việc bào chữa như sau: Người bị buộc tội là người dưới 18 tuổi có quyền tự bàochữa hoặc nhờ người khác bào chữa Người đại diện của người dưới 18 tuổi bịbuộc tội có quyền lựa chọn người bào chữa hoặc tự mình bào chữa cho người dưới

18 tuổi bị buộc tội Nếu họ không có người bào chữa hoặc người đại diện của họkhông lựa chọn người bào chữa thì CQĐT, VKS, TA phải chỉ định người bào chữa

Thứ bảy, về thủ tục xét xử (Điều 423):

- Về thành phần HĐXX sơ thẩm, ngoài giáo viên hoặc cán bộ Đoàn thanh niên thì

có bổ sung đối tượng là người có kinh nghiệm, hiểu biết tâm lý người dưới 18 tuổitham gia với tư cách là Hội thẩm

- Quy định cụ thể trường hợp đặc biệt cần bảo vệ bị cáo, bị hại là người dưới 18tuổi thì Tòa án có thể xử kín Nhằm đảm bảo sự khách quan, tạo điều kiện trợ giúptốt hơn về mặt tâm lý cho người dưới 18 tuổi thì phiên tòa phải có mặt người đạidiện của bị cáo, đại diện của nhà trường, tổ chức nơi bị cáo học tập, sinh hoạt…

- Việc xét hỏi, tranh luận với bị cáo, bị hại, người làm chứng là người dưới 18 tuổitại phiên tòa phải được tiến hành phù hợp với lứa tuổi, mức độ phát triển của họ;phòng xử án được bố trí thân thiện, phù hợp… Vụ án có bị hại, người làm chứngdưới 18 tuổi, HĐXX phải hạn chế việc tiếp xúc giữa bị hại, người làm chứng với bịcáo khi bị hại, người làm chứng trình bày lời khai Chủ tọa phiên tòa có thể yêucầu người đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hỏi bị hại, người làmchứng

- Biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội chỉ có duynhất biện pháp giáo dục tại trường giáo dưỡng Nếu thấy không cần thiết phảiquyết định hình phạt, HĐXX áp dụng biện pháp này.

- Chánh án TAND tối cao quy định chi tiết việc xét xử vụ án có người dưới 18 tuổicủa Tòa gia đình và người chưa thành niên

Từ những đặc điểm trên chúng ta có khái niệm thủ tục tố tụng thân thiện đối

với người chưa thành niên phạm tội như sau: thủ tục thân thiện đối với người chưa thành niên phạm tội là những thủ tục đặc biệt cần phải thực hiện khi tiến hành giải quyết vụ án mà người bị bắt, bị tạm giữ, bị can, bị cáo là người chưa thành niên từ

đủ 14 đến dưới 18 tuổi vào thời điểm tiến hành các thủ tục tố tụng nhằm giải quyết đúng đắn, khách quan vụ án và bảo vệ quyền và lợi ích của họ trong suốt các hoạt động tố tụng hình sự.

2.2 Cơ sở của việc quy định thủ tục tố tụng đối với người chưa thành niên phạm tội

2.1.1.Về cơ sở tâm sinh lý:

Nghiên cứu để tìm hiểu những đặc điểm tâm lý lứa tuổi người chưa thànhniên là một hoạt động không thể thiếu được đối với người tiến hành tố tụng Ởngười chưa thành niên, về cơ bản họ cũng có những trạng thái tâm lý khác nhưngười bình thường Thế nhưng, do đặc trưng lứa tuổi và do sự phát triển chưa đầy

đủ về thể chất và tinh thần, kinh nghiệm sống ít ỏi, trình độ nhận thức còn hạn chế

mà ở họ tồn tại những đặc điểm tâm sinh lý riêng biệt Khi chưa đủ 18 tuổi, ở độtuổi càng nhỏ thì càng hạn chế về năng lực, về nhận thức và bị ảnh hưởng mạnhbởi môi trường xung quanh BLTTHS cần phải có những quy định đặc biệt về thủtục tố tụng đối với người chưa thành niên phạm tội dựa trên cơ sở đặc điểm tâmsinh lý riêng biệt sau đây:

+ Điểm đầu tiên có thể nhận thấy trong quá trình tìm hiểu tâm sinh lý của ngườichưa thành niên là ở lứa tuổi này các em đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ

về thể lực và tâm sinh lý, đang ở trong giai đoạn hình thành và phát triển nhâncách Khi các em phạm tội, nhận thức về hành vi và hiểu biết về pháp luật chưaphát triển đầy đủ

+ Quá trình phát triển sinh lý đã ảnh hưởng đến tính cách của người chưa thànhniên, làm cho họ dễ xúc động, khi thì trầm tư, lúc thì sôi nổi, tư duy nông cạn, sựhiểu biết pháp luật còn mơ hồ cũng là một nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng đến

sự khai báo thành khẩn của các em

+ Tâm trạng của người chưa thành niên rất thất thường, dễ bị kích động, lòng kiêntrì và năng lực tự kiềm chế thấp Có những em khi phạm tội và bị bắt đã chán nản

và tuyệt vọng, các em đã coi "thế là hết đời" vì vậy buồn bã, không muốn gặp vàtiếp xúc với cán bộ hỏi cung, khép mình và sợ nói ra càng nặng tội thêm do vậy imlặng không chịu khai báo sự việc xảy ra

+ Thái độ khai báo của các em còn phụ thuộc vào quan điểm, quan niệm cũng nhưthói quen và cách sống của các em Đặc biệt cần phải chú ý đến tình cảm gia đình,bạn bè của bị can cũng tác động trực tiếp đến lời khai báo của bị can

+ Ở lứa tuổi này các em do còn non nót nên đễ xúc động, nếu ngay từ đầu điều traviên tạo được cho các em những ấn tượng tốt, tạo được niềm tin trong các em, các

em nhận thấy đó là niềm an ủi và là chỗ dựa cho mình thì các em sẽ thành khẩnkhai báo hết sự thật Nhưng nếu gặp phải Điều tra viên lạnh lùng, quát nạt tạo chocác em cảm giác sợ hãi thì ảnh hưởng rất lớn đến lời khai của các em cho nên tínhtrung thực cũng như độ chính xác trong lời khai cũng không cao

+ Về mặt động cơ hành vi của người chưa thành niên là loại hành vi dễ chịu ảnhhưởng, chi phối bởi môi trường xung quanh, có tính hay bắt chước nhưng chưa có

khả năng tự kiềm chế và đánh giá vấn đề xảy ra với mình một cách toàn diện nênkhi đã phạm tội cần phải xem xét giam giữ riêng các em và người đã thành niên.

2.1.2 Cơ sở xã hội

Việt Nam coi việc bảo vệ, giáo dục người chưa thành niên là trách nhiệmcủa Nhà nước, của toàn xã hội Nhà nước ta luôn luôn coi trọng công tác giáo dụcthế hệ trẻ với nhận thức trẻ em, người chưa thành niên là hạnh phúc của gia đình,

là tương lai của đất nước Mục tiêu tổng quát quan trọng được đặt ra trong dự thảo

Chiến lược bảo vệ trẻ em và người chưa thành niên là: “Mọi trẻ em và người chưa thành niên 16-18 tuổi được bảo vệ để phòng ngừa và tránh khỏi bị lạm dụng, xâm hại và bóc lột, có cơ hội phát triển hài hòa về thể chất, trí tuệ, tinh thần và đạo đức trong môi trường an toàn và thân thiện Trẻ em và người chưa thành niên 16 -

18 tuổi có hoàn cảnh đặc biệt được giúp đỡ kịp thời, giải quyết khó khăn, có cơ hội tiếp cận với các dịch vụ xã hội cơ bản để phát triển và hòa nhập”

Những quy định của thủ tục tố tụng đối với người chưa thành niên trong luật

tố tụng hình sự Việt Nam cũng đã tạo nên hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ,chăm sóc và giáo dục người chưa thành niên một cách hiệu quả.Dựa trên nguyêntắc BLTTHS đã thể hiện rõ quan điểm người bị bắt, người bị tạm giữ, bị can, bịcáo là người chưa thành niên cần được đối xử phù hợp với các đặc điểm lứa tuổi,trên tinh thần tôn trọng nhân cách, phẩm giá và các quyền tự do cơ bản của các emcũng như tăng cường lòng tôn trọng của các em đối với quyền con người và cácquyền tự do cơ bản của người khác nhằm mục đích giáo dục, thúc đẩy sự tái hoànhập của người chưa thành niên trong cộng đồng, tránh cho các em có những áccảm, mặc cảm với mọi người, với xã hội

2.1.3 Cở sở pháp lý

Đặc biệt có hẳn một đạo luật điều chỉnh lĩnh vực này, đó là Luật bảo vệ, chăm sóc

và giáo dục trẻ em Hệ thống pháp luật về trẻ em bao gồm: các Hiến pháp, các đạoluật về hôn nhân và gia đình; Luật bảo vệ sức khoẻ nhân dân; Bộ luật hình sự;Pháp lệnh đến Luật Trẻ em năm 2018; Luật giáo dục năm 2019; Bộ luật lao động;

Bộ luật dân sự, Luật xử lý vi phạm hành chính

Tại Hiến pháp 2013 cử nước ta có quy định: “Trẻ em được Nhà nước, gia đình và xã hội bảo vệ, chăm sóc và giáo dục; được tham gia vào các vấn đề về trẻ

em Nghiêm cấm xâm hại, hành hạ, ngược đãi, bỏ mặc, lạm dụng, bóc lột sức lao động và những hành vi khác vi phạm quyền trẻ em” (Điều 37) Hiến pháp 2013 đã

đề ra định chế “nghiêm cấm”, chính là sự bảo hộ và bảo đảm pháp lý tối cao cho hệthống bảo vệ quyền trẻ em trong mọi quan hệ pháp luật Tại khoản 3 Điều 103Hiến pháp 2013 quy định về hoạt động xét xử của Toà án nhân dân là xét xử công

khai, nhưng “Trong trường hợp đặc biệt cần giữ bí mật nhà nước, thuần phong, mỹ tục của dân tộc, bảo vệ người chưa thành niên hoặc giữ bí mật đời tư theo yêu cầu chính đáng của đương sự, Tòa án nhân dân có thể xét xử kín” Đây chưa phải là

định chế pháp lý điều chỉnh trực tiếp và mang tính bắt buộc đối với việc bảo vệquyền của người chưa thành niên trong hoạt động tố tụng, mà là một quy phạm tùynghi dựa trên quyền lựa chọn áp dụng của cơ quan tòa án, nhưng quy phạm nàycũng đồng thời xác lập một nguyên tắc xét xử có nội dung bảo vệ người chưathành niên, để họ không phải gánh chịu thêm sự tổn thương tâm lý không cần thiếttrong quá trình tham gia tố tụng tại phiên tòa

Như vậy Đảng và nhà nước ta không những quan tâm đến việc chăm sóc vàbảo vệ trẻ em mà còn quan tâm đến đối tượng đặc biệt đó là người chưa thành niênphạm tội Điều này thể hiện ở nguyên tắc xử lý đối với người chưa thành niênphạm tội: Trong mọi trường hợp điều tra, truy tố, xét xử hành vi phạm tội củangười chưa thành niên, các cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải xác định khả

năng nhận thức của họ về tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội,nguyên nhân và điều kiện gây ra tội phạm Đây chính là cơ sở pháp lý thể chếchính sách của Đảng, Nhà nước ta về bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em phù hợpvới công ước quyền trẻ em

Có thể nhận thấy đặc thù xuyên suốt của hệ thống pháp luật về trẻ em ở nước ta

là xu thế nhân đạo, thiên về giáo dục, sự nghiêm khắc đối với vi phạm và mục đíchbảo vệ, phát triển nguồn nhân lực tương lai Tính nhân đạo và giáo dục thể hiện rõnét trong hệ thống các quy định pháp luật về trách nhiệm pháp lý đối với trẻ em viphạm pháp luật

3 Quy định của pháp luật tố tụng hình sự nước ta liên quan đến thủ tục tố tụng hình sự theo hướng thân thiện đối với người chưa thành niên phạm tội

- Xác định độ tuổi: Việc xác định độ tuổi của NCTN có ý nghĩa quan trọng trongviệc xác định năng lực trách nhiệm hình sự của họ, vì người từ đủ 14 tuổi đến dưới

16 tuổi được coi là có năng lực trách nhiệm hình sự hạn chế và phải chịu tráchnhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý và tội phạm đặc biệt nghiêmtrọng, còn người từ đủ 16 tuổi trở lên mới được coi là có năng lực trách nhiệm hình

sự đầy đủ và phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm Việc xác định tuổi củaNCTN phạm tội còn có ý nghĩa trong việc áp dụng đường lối xử lý và thủ tục tốtụng đối với họ Như vậy, trẻ em dưới 14 tuổi vi phạm pháp luật sẽ không bị xử lýtheo pháp luật hình sự

- Trình độ phát triển về thể chất và tinh thần, mức độ nhận thức về hành vi phạmtội: Việc xác định trình độ phát triển thể chất và tinh thần, mức độ nhận thức vềhành vi phạm tội của NCTN là nhằm xác định chính xác lỗi của NCTN Muốn xácđịnh những yếu tố này, cần lấy lời khai của cha mẹ, cô giáo, bạn bè của NCTN,nhận xét của tổ dân phố, đoàn thanh niên; các tài liệu y tế, kêt luận giám định cũng

hết sức cần thiết trong trường hợp có sự nghi ngờ về khả năng nhận thức củaNCTN;

- Điều kiện sinh sống và giáo dục: Việc hiểu điều kiện sinh sống và giáo dục củaNCTN có thể làm sáng tỏ nguyên nhân và điều kiện dẫn đến hành vi phạm tội của

họ Đồng thời, muốn tìm được giải pháp xử lý thích hợp nhất đối với NCTN,không thể không tìm hiểu điều kiện sinh sống và giáo dục của các em;

II Các nguyên tắc áp dụng thủ tục tố tụng hình sự thân thiện đối với người chưa thành niên

a) Bảo đảm thủ tục Tố tụng thân thiện phù hợp với tâm lý lứa tuổi mức độ trưởng thành khả năng nhận thức của người dưới 18 tuổi; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dưới 18 tuổi; bảo đảm lợi ích tốt nhất của người dưới 18 tuổi

- Đối với nguyên tắc này, các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng phải tuânthủ các quy định về thủ tục đặc biệt đối với người chưa thành niên sao cho bảođảm quyền và lợi ích tốt nhất cho họ Các quy định về thủ tục tố tụng cần bảo đảm

sự thân thiện phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, lứa tuổi của người chưa thành niên Khi áp dụng các thủ tục tố tụng hình sự thì ngoài việc bảo đảm thuwuwjc thicông lí , thì cần hướng tới mục đích giáo dục, hướng thiện đối với người chưathành niên là chủ yếu, đồng thời bảo đảm lợi ích tốt nhất đối với họ

BLTTHS 2015 đã quy định nội dung này như một nguyên tắc của tố tụng hình

sự: “Bảo đảm thủ tục tố tụng thân thiện, phù hợp với tâm lý, lưa tuổi, mức độ trưởng thành, khả năng nhận thức của người dưới 18 tuổi; bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dưới 18 tuổi; bảo đảm lợi ích tốt nhất của người dưới 18 tuổi”

V í dụ : Trong vụ án Mộng Thế Xương giết người cướp vàng, Tòa đã áp dụng

nguyên tắc thân thiện đảm bảo lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên khi điềuchuyên gia tâm lý trẻ em đến nói chuyện tiếp xúc với Xương trong quá trình lầy lờikhai Nhằm đảm bảo tương lai của Xương và lợi ích của em, tòa tuyên Xương mức

án 10 năm tù trước sự phản đối của người nhà bị hại, sau khi kết thúc phiên tòa,thẩm phán còn nán lại tận tình giải thích cho gia đình bị hại về nguyên tắc áp dụngđối với người chưa thành niên với hi vọng gia đình bị hại sẽ phần nào giảm bớt sựthù hận với Xương, tạo điều kiện thuận lợi để em hòa nhập cộng đồng sau khi thihành án

b) Bảo đảm giữ bí mật cá nhân của người dưới 18 tuổi

Quy định cụ thể trường hợp đặc biệt cần bảo vệ bị cáo là người dưới 18 tuổi thìTòa án có thể xử kín nhằm đảm bảo giữ kín bí mật cá nhân cho người chưa thànhniên phạm tội Đây là nguyên tắc vô cùng quan trọng để tránh được sự mặc cảm, tự

ti của người chưa thành niên trước sự kì thị, xa lánh của bạn bè

Hiện nay có rất nhiều văn bản pháp luật như Luật trẻ em, Nghị định số56/2017/NĐ – CP quy định chi tiết một số điều về luật trẻ em cũng có nhữngnguyên tắc cơ bản quy định về việc bảo mật thông tin đối với người chưa thànhniên

c) Bảo đảm quyền tham gia tố tụng của người đại diện của người dưới 18 tuổi nhà trường, đoàn thanh niên và các cá nhân, tổ chức khác

Trên cơ sở các quy định trong các văn bản pháp lý của LHQ, Việt Nam đã đưa

ra nguyên tắc này nhằm đảm bảo sự khách quan, tạo điều kiện trợ giúp tốt hơn vềmặt tâm lý cho người dưới 18 tuổi thì phiên tòa phải có mặt người đại diện của bịcáo, đại diện của nhà trường, tổ chức nơi bị cáo học tập, sinh hoạt,…

Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tốtụng phải có trách nhiệm tạo điều kiện, cung cấp những thông tin cần thiết về quátrình tố tụng; sự tham gia của người địa diện của người chưa thành niên, nhàtrường, Đoàn thanh niên, hiểu biết về tâm lý, xã hội, tổ chức khác để bảo vệ lợi íchtốt nhất cho người chưa thành niên.

Ví dụ: Trong vụ án Mộng Thế Xương giết em nhỏ hang xóng để cướp vàng,tòa án có mời đến sự có mặt của một số người bạn thân và thầy cô ở trường Trướckhi nghiện game, Xương vốn rất ngoan ngoãn và chăm chỉ học, do đó sự có mặtcủa thầy cô và bạn bè phần nào giúp Xương được khích lệ tinh thần, cũng là nhữngngười đứng ra xin giảm án cho Xương

d) Tôn trọng quyền được tham gia trình bày ý kiến của người dưới 18 tuổi

Người chưa thành niên được đặc biệt trao cho cơ hội nói lên ý kiến của mìnhtrong bất kỳ quá trình tố tụng nào có liên quan đến họ, trực tiếp hoặc thông quamột người đại diện hay một cơ quan thích hợp Khi tiến hành tố tụng, những ngườitiến hành tố tụng cũng cần phải tôn trọng những ý kiến của họ về các thủ tục tốtụng

Các thủ tục tố tụng đặc biệt đảm bảo sự tiếp xúc với cơ quan tiến hành tố tụng,các em được đối xử một cách thân thiện, công bằng, được tạo cơ hội và hướng dẫn

để chịu trách nhiệm đối với hành vi của mình , được tạo cơ hội tránh mắc phải saiphạm như vậy tỏng tương lai và có trách nhiệm chấp hành pháp luật

Trên cơ sở đó, BLTTHS 2015 quy định: “Tôn trọng quyền được tham gia, trình bày ý kiến của người dưới 18 tuổi” (Khoản 4 Điều 414)

e) Bảo đảm quyền bào chữa quyền được trợ giúp pháp lý của người dưới 18 tuổi

Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của người chưa thành niên, sự nhận thức vềmặt pháp luật còn hạn chế, không thể tự mình bảo vệ mình trước sự buộc tội và cácquyết định của các cơ quan tiến hành tố tụng được Vì vậy, họ cần được bảo đảm

về quyền bào chữa cũng như quyền được trợ giúp pháp lý miễn phí

Nhằm đảm bảo sự cụ thể, chặt chẽ về thủ tục, trình tự bào chữa đối với ngườichưa thành niên, Điều 422 BLTTHS 2015 quy định rõ ràng về việc bào chữa như

sau: “Người bị buộc tội là người dưới 18 tuổi có quyền tự bào chữa hoặc nhờ người khác bào chữa Người đại diện của người dưới 18 tuổi bị buộc tội có quyền lựa chọn người bào chữa hoặc tự mình bào chữa cho người dưới 18 tuổi bị buộc tội Nếu họ không có người bào chữa hoặc người đại diện của họ không lựa chọn người bào chữa thì cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án phải chỉ định người bào chữa”

Cơ quan tiến hành tố tụng phải yêu cầu Đoàn Luật sư phân công tổ chức luậtsư; Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước cử Trợ giúp viên pháp lý, luật sư bàochữa cho người thuộc diện được trợ giúp pháp lý; yêu cầu Ủy ban Mặt trận Tổquốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận cử bào chữa viên nhân dânbào chữa cho người bị buộc tội là thành viên của tổ chức mình, theo quy định tạiĐiều 76 của Bộ luật tố tụng hình sự

f)Bảo đảm các nguyên tắc xử lý của bộ luật hình sự Đối với người dưới 18 tuổi phạm tội

Quy định này nhằm mục đích giúp đỡ người chưa thành niên nhận thức và sữachữa được sai lầm, chỉ áp dụng hình phạt khi cần thiết Các biện pháp áp dụng hìnhphạt nhằm hướng tới mục đích giáo dục người chưa thành niên phạm tội Cácquyết định được đưa ra trong quá trình tiến hành tố tụng cần bảo đảm các nguyêntắc xử lý hình sự này tránh áp dụng tùy tiện, thiếu công bằng