ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT HỌC PHẦN Học phần : Dịch tễ học bảo vệ thực vật. giảng viên: Trần Thị Mai Thạc sỹ Nông nghiệp Bộ môn: Khoa học trồng

Mục tiêu cụ thể 3.2.1.Về kiến thức Nắm được những kiến thức cơ bản về dịch hại cây trồng nông nghiệp, tình hình gây hại, biến động số lượng của những loài dịch hại chủ yếu, mối quan hệ g

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC

Khoa: Nông Lâm Ngư nghiệp

Bộ môn: Khoa học cây trồng

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ Nông nghiệp

Bộ môn: Khoa học cây trồng

Thời gian địa điểm làm việc: tổ bộ môn, vào giờ hành chính

Địa chỉ liên hệ: SN 25/58 Lê Lai – Đông Hương – TP Thanh Hóa

Điện thoại: 0983689246

Email: tranmaith.@gmail.com

Thông tin về trợ giảng:

1 Nguyễn Văn Hoan

Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ Nông nghiệp

Bộ môn: Khoa học cây trồng

Thời gian địa điểm làm việc: tổ bộ môn, vào giờ hành chính

Địa chỉ liên hệ: Khu 3 Thị trấn Lam Sơn - huyện Thọ Xuân - tỉnh Thanh Hoá Điện thoại: 0904709963

2 Lê Văn Cường

Chức danh, học hàm, học vị: Kỹ sư ngành Bảo vệ Thực vật

Bộ môn: Khoa học cây trồng

Thời gian địa điểm làm việc: tổ bộ môn , vào giờ hành chính

Địa chỉ liên hệ: Xã Quảng Thành - thành phố Thanh Hoá

Điện thoại: 0978779168

2 Thông tin chung về học phần

- Tên ngành đào tạo: Bảo vệ thực vật, Trồng trọt

- Tên học phần: Dịch tễ học BVTV

- Số tín chỉ: 02

- Mã học phần: 163061

- Học kỳ: VII

- Học phần bắt buộc

- Các học phần tiên quyết: Bệnh cây đại cương, bệnh cây chuyên khoa, côn trùng đại cương, côn trùng chuyên khoa

- Các học phần kế tiếp: Quản lý dịch hại tổng hợp, Kiểm dịch thực vật

- Các yêu cầu đối với học phần: Không

- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

Thảo luận, bài tập, kiểm tra, hoạt động theo nhóm: 20

3.2 Mục tiêu cụ thể

3.2.1.Về kiến thức

Nắm được những kiến thức cơ bản về dịch hại cây trồng nông nghiệp, tình hình gây hại, biến động số lượng của những loài dịch hại chủ yếu, mối quan hệ giữa cây trồng, dịch hại và yếu tố sinh thái, phương pháp điều tra biến động số lượng quần thể dịch hại và DTDB tình hình gây hại của chúng Nắm được quy luật diễn biến số lượng, gây hại của một số loài dịch hại chủ yếu trên cây trồng chính và biện pháp tác động nhằm phòng chống dịch hại có hiệu quả

3.2.2 Về kỹ năng

Sinh viên phải có những kỹ năng sau: kỹ năng tìm kiếm thông tin và xử lý thông tin về kiến thức liên quan đến môn học; kỹ năng làm việc theo nhóm; kỹ năng sử dụng các trang thiết bị máy móc, dụng cụ, hoá chất liên quan đến môn học (Kính hiển vi huỳnh quang, tủ bảo ôn, kính hiển vi điện tử, )

3.2.3 Về tư tưởng thái độ

Sinh viên hiểu được dịch tễ học BVTV không phải là môn khoa học lý thuyết mà là môn khoa học có giá trị thực tiễn từ đó sinh viên có khả năng phân tích, đánh giá dịch hại đề xuất biện pháp ngăn ngừa, thanh toán các loại dịch hại vừa bảo vệ sản xuất nông nghiệp, vừa bảo vệ môi trường sống của con người và động vật nuôi

4 Tóm tắt nội dung học phần

Học phần dịch tễ học BVTV trang bị cho sinh viên kiến thức về:

- Các loài dịch hại chủ yếu và tình hình gây hại của chúng trong sản xuất nông nghiệp

- Những yếu tố sinh thái ảnh hưởng đến sự phát sinh, phát triển của các loài dịch hại chủ yếu

- Phương pháp điều tra đánh giá quá trình hình thành, lan truyền của các loài dịch hại trong dịch học BVTV

5 Nội dung chi tiết học phần

A Lý thuyết

Chương 1 Dịch hại và tình hình gây hại của chúng đối với sản xuất nông nghiệp

1 Dịch hại cây trồng nông nghiệp

2 Tình hình gây hại của dịch hại đối với sản xuất nông nghiệp

2.1 Tình hình gây hại của dịch hại đối với sản xuất nông nghiệp trên thế giới 2.2 Tình hình gây hại của dịch hại đối với sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam Chương 2 Biến động số lượng của dịch hại và yếu tố sinh thái ảnh hưởng

1 Khái niệm chung

2 Những yếu tố sinh thái ảnh hưởng đến biến động số lượng dịch hại cây trồng 2.1 Phân loại những yếu tố sinh thái

2.2 Vai trò của các yếu tố sinh thái đến biến động số lượng của dịch hại 2.2.1 Vai trò của nhóm yếu tố khí hậu thời tiết

2.2.2 Vai trò của nhóm yếu tố hữu sinh

2.2.3 Vai trò của hoạt động sản xuất của con người

Chương 3 Phương pháp điều tra biến động các vụ dịch ở Việt Nam

1 Phương pháp điều tra ngoài đồng ruộng

1.1 Phương pháp điều tra trực tiếp sâu hại

1.1.1 Điều tra số lượng sâu trong đất

1.1.2 Điều tra số lượng sâu trên mặt đất

1.1.3 Điều tra số lượng sâu trên tàn dư cây trồng

1.1.4 Điều tra số lượng sâu trên cây trồng đang sinh trưởng

1.2 Điều tra số lượng sâu trong không gian bằng sử dụng bẫy bả

1.2.1 Phương pháp sử dụng bẫy ánh sáng

1.2.2 Phương pháp sử dụng bẫy mùi vị

1.2.3 Phương pháp sử dụng bẫy màu sắc

1.2.4 Phương pháp sử dụng bẫy dẫn dụ sinh học (Bẫy Pheromone)

2 Phương pháp xác định biến động số lượng trong phòng thí nghiệm

2.1 Phương pháp nuôi sâu tùy thuộc vào đối tượng nuôi

2.1.1 Đối với các loài sâu ăn lá trên cây trồng

2.1.2 Đối với các loài sâu hại trên cây ăn quả

2.1.3.Đối với các loài sâu có kiểu miệng chích hút có kích thước nhỏ bé 2.1.4 Đối với các loài sâu trong đất

2.2 Phương pháp nuôi sâu tùy thuộc vào yêu cầu nghiên cứu

Chương 4 Phương pháp DTDB biến động số lượng quần thể dịch hại

1 Phương pháp dự tính dự báo sâu hại

1.1 Phương pháp dự tính dự báo dựa vào điều tra tiến độ phát dục của sâu 1.2 Phương pháp dự tính dự báo dựa vào việc phân tích tổng tích ôn

1.3 Phương pháp DTDB dựa trên đồ thị khí hậu

1.4 Ứng dụng hiện tuợng học để DTDB trong BVTV

1.5 Dự tính dự báo theo phương pháp thống kê

2 Phương pháp dự tính dự báo bệnh hại

2.1 Phương pháp dùng cây chỉ thị

2.2 Phương pháp sử dụng số liệu điều tra định kỳ đồng ruộng để DTDB 2.3 Phương pháp DTDB bệnh hại dựa vào việc lập ruộng dự tính kết hợp bẫy bắt bào tử

2.4 Phương pháp DTDB bệnh hại theo tổng tích ôn hữu hiệu

3 Phương pháp DTDB chuột hại

4 Phương pháp DTDB nhện hại

4.1 Dự tính dự báo mật độ quần thể nhện và ra quyết định phòng chống 4.2 Phương pháp xác định số lượng nhện hại

4.2.1 Đơn vị lấy mẫu

4.2.2 Phương pháp lấy mẫu

4.2.3.Phương pháp điều tra thành phần nhện hại:

4.2.4 Phương pháp điều tra diễn biến nhện hại cây trồng:

4.2.5 Phương pháp dự báo sự phát sinh thành dịch của nhện hại

5 Phương pháp DTDB ốc bươu vàng

Chương 5 Biến động số lượng của dịch hại chính trên cây lương thực

1 Dịch hại lúa

1.1 Khái quát tình hình dịch hại lúa

1.2 Biến động số lượng, tỷ lệ hại của một số loài dịch hại chính trên cây lúa

1.2.1 Sâu đục thân lúa hai chấm (Schoenobius incertellus)

1.2.2 Sâu cuốn lá loại nhỏ (Cnaphalocrocis medinalis G.)

1.2.3.Bọ xít dài hại lúa (Leptocorisa varicornis F.)

1.2.4 Rầy nâu (Nilaparvata lugens Stal.)

1.2.5 Bệnh khô vằn (Rhizoctonia salani Palo.)

1.2.6 Bệnh đạo ôn (Pyricularia oryzae C.)

1.2.7 Bệnh bạc lá lúa (Xanthomonas oryzae Davson)

2 Dịch hại trên cây ngô

2.1 Khái quát tình hình sâu hại ngô

2.2 Dịch hại chính trên cây ngô

2.2.1 Sâu đục thân ngô (Ostrinia nubilalis H)

2.2.2 Sâu xám (Agrotis ypsilon Rott.)

2.2.3 Rệp ngô (Rhopalosiphum maydis F)

2.2.4 Bệnh đốm lá lớn (Helminthosporium turcicum Pass)

2.2.5 Bệnh đốm lá nhỏ (Helminthosporium maydis N.)

3 Sâu hại khoai lang

3.1 Khái quát tình hình sâu hại khoai lang

3.2 Một số loài sâu hại khoai lang chủ yếu

3.2.1.Bọ hà khoai lang (Cylas formicarius Fabr.)

3.2.2 Bệnh ghẻ khoai lang (Sphaceloma batatas)

Chương 6 Biến động số lượng của các dịch hại chính trên cây công nghiệp

1 Dịch hại trên cây đậu tương

1.1 Giòi đục thân đậu tương (Melanagromyza sojae)

1.1.1 Các vụ dịch đã xảy ra do giòi đục thân đậu tương

1.1.2 Quy luật diễn biến của giòi đục thân đậu tương

1.1.3 Phương pháp dự tính dự báo giòi đục thân đậu tương 1.1.4 Biện pháp phòng ngừa và dập dịch

1.2 Sâu cuốn lá đậu tương (Hedylepta indicata Fabr.)

1.2.1 Các vụ dịch đã xảy ra do sâu cuốn lá đậu tương

1.2.2 Quy luật diễn biến số lượng của sâu cuốn lá đậu tương 1.2.3 Phương pháp dự tính dự báo sâu cuốn lá đậu tương

1.2.4 Biện pháp phòng ngừa và dập dịch

2 Dịch hại trên cây mía

2.1 Sâu đục thân mía

2.2.2 Quy luật diễn biến số lượng của rệp xơ trắng

2.2.3 Phương pháp dự tính dự báo rệp xơ trắng

2.2.4 Biện pháp phòng ngừa và dập dịch

3 Dịch hại trên cây chè

3.1 Bọ xít muỗi hại chè (Helopeltis theivora Waterb)

3.1.1 Các vụ dịch đã xảy ra

3.1.2 Quy luật diễn biến số lượng của bọ xít muỗi hại chè 3.1.3 Phương pháp dự tính dự báo bọ xít muỗi hại chè 3.1.4 Biện pháp phòng ngừa và dập dịch

3.2 Rầy xanh hại chè (Chlorita flavescens Fabr.)

4 Dịch hại trên cây bông

4.1 Sâu keo da láng (Spodoptera exigua Hubner.)

Chương 7 Dịch hại chính trên cây thực phẩm

1 Dịch hại trên cây khoai tây

1.1 Rệp sáp hại khoai tây (Pseudococcus citri Risso)

1.2.1 Các vụ dịch đã xảy ra

1.2.2 Quy luật diễn biến

1.2.3 Phương pháp DTDB

2 Dịch hại trên cây cải bắp

2.1 Sâu tơ (Plutella maculipennis Curtis)

3 Dịch hại trên cây cà chua

3.1 Sâu đục quả cà chua

4 Dịch hại trên cây đậu rau

4.1 Sâu đục quả đậu rau (Maruca vitrata (Geyer))

4.2.4 Biện pháp phòng ngừa và dập dịch

Chương 8 Biến động của số lượng dịch hại chính trên cây ăn quả

1 Dịch hại chính trên cây có múi

2 Biến động số lượng, tỷ lệ hại của một số loài dịch hại chính trên cây có múi 2.1 Bệnh Greening vàng lá cam, chanh

2.1.1 Các vụ dịch của bệnh Greening

2.1.2 Diên biến của bệnh Greening

2.1.3 Phương pháp điều tra tình hình phát sinh, diễn biến của bệnh

Greening trên đồng ruộng

2.1.4 Biện pháp ngăn chặn, phòng chống bệnh Greeningn

2.2 Rầy chổng cánh (Diaphorina citri Kuwayama)

2.2.1 Các vụ dịch của rầy chổng cánh D citri

2.2.2 Diễn biến của rầy chổng cánh

2.2.3 Phương pháp điều tra diễn biến mật độ rầy chổng cánh

2.3 Nhện đỏ (Panonychus citri) hại cây có múi

2.3.1 Dịch của nhện đỏ P citri

2.3.2.Diễn biến mật độ của nhện đỏ P citri

2.3.3 Phương pháp điều tra diễn biến mật độ nhện đỏ P citri

II Ngoài đồng ruộng

1 Điều tra, nhận dạng một số sâu bệnh hại trên cây lúa

- Điều tra, nhận dạng một số loại sâu hại trên lúa

- Điều tra, nhận dạng một số loại bệnh hại trên lúa

2 Điều tra, nhận dạng một số sâu bệnh hại trên cây rau

- Điều tra, nhận dạng một số loại sâu hại trên cây rau

- Điều tra, nhận dạng một số loại bệnh hại trên cây rau

6 Học liệu

+ Học liệu bắt buộc:

- Bài giảng Dịch tễ học BVTV - Trần Thị Mai, 2009 ( TL1)

- Giáo trình Dịch tễ học BVTV - NXB nông nghiệp – GS TS Hà Quang Hùng,

2005, (TL2)

- Giáo trình Dự tính dự báo sâu hại cây trồng nông nghiệp – PGS.TS Nguyễn Thị Kim Oanh, 2001.(TL3)

Làm việc nhóm

Kiểm tra

Tự học, n/c

Thực hành

của môn học

- Các khái niệm cơ bản

về dịch hại nông nghiệp

- Tình hình phát sinh

và gây hại của các loài dịch hại trong sản xuất nông nghiệp

- Diễn biến một số dịch hại lớn trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam và trên thế giới

SV nắm vững:

- Mục đích, yêu cầu của môn học

- Các khái niệm

cơ bản về dịch hại nông nghiệp

- Tình hình phát sinh, gây hại của dịch hại trong sản xuất nông nghiệp

Đọc TL1 tr

1-08; TL2

tr 01-12; TL3 tr 01-

08

Serminar,

Thảo luận

Các vụ dịch lớn trong sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam và trên thế giới trong thời gian gần đây

Nâng cao kỹ năng tìm kiếm và

xử lý thông tin của sinh viên

Tham khảo thêm tài liệu trên các trang báo điện tử

có liên quan đến môn học

học ở môn côn trùng chuyên khoa và bệnh cây chuyên khoa

Kiễm tra khả năng lĩnh hội kiến thức đã học của sinh viên va khả năng vận dụng

Ôn tập tất

cả các kiến thức về lý thuyết đã học

- Biến động số lượng của dịch hại và yếu tố sinh thái ảnh hưởng

- Ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu thời tiết

đến sự phát sinh,

phát triển của các loài dịch hại trong sản xuất nông nghiệp

Đọc TL1 tr

5-8; TL2 tr 14-10; TL3

- Cho các nhóm sinh viên thảo luận và tự rút ra kết luận

- Nâng cao kỹ năng tìm kiếm và

xử lý thông tin cho sinh viên

- Nâng cao khả năng thuyết trình cho sinh viên

Tham khảo các thông tin trên các trang web chuyên nghành bảo

vệ thực vật

yếu tố hữu sinh đến sự phát sinh, phát triển của các loài dịch hại

Sinh viên tự giác

ôn tập, lĩnh hội kiến thức

Ôn tập tất

cả các kiến thức đã học

pháp điều tra biến

động các vụ dịch ở

Việt Nam Phương pháp điều tra biến động các vụ dịch ngoài đồng ruộng

- Phương pháp điều tra trực tiếp sâu hại

- Điều tra số lượng sâu trong đất

- Điều tra số lượng sâu trên mặt đất

- Điều tra số lượng sâu trên tàn dư cây trồng

- Điều tra số lượng sâu trên cây trồng đang sinh trưởng

- Điều tra số lượng sâu trong không gian bằng

sử dụng bẫy bả

- Phương pháp sử dụng bẫy ánh sáng

- Phương pháp sử dụng bẫy mùi vị

- Phương pháp sử dụng bẫy màu sắc

- Phương pháp sử dụng bẫy dẫn dụ sinh học

Giúp sinh viên nắm được các phương pháp

điều tra biến động các vụ dịch

ngoài đồng ruộng trên các

đối tượng dịch

hại khác nhau

Đọc TL1 tr

9-12, TL2 tr20- 26,TL3 tr 37-60

biến động số lượng trong phòng thí nghiệm

Sinh viên tự giác

ôn tập, lĩnh hội kiến thức

Đọc TL1 tr

12-14, TL2

tr 26-30, TL3 60-64

pháp DTDB biến động

số lượng quần thể dịch hại

- Phương pháp dự tính

dự báo dựa vào việc phân tích tổng tích ôn

- Phương pháp DTDB dựa trên đồ thị khí hậu

- Ứng dụng hiện tuợng học để DTDB trong BVTV

- Dự tính dự báo theo phương pháp thống kê

Giúp sinh viên nắm được các phương pháp dự tính dự báo biến

động số lượng

quần thể sâu hại

và bệnh hại dựa vào điều tra tiến

độ phát dục của

sâu; tổng tích ôn hữu hiệu, khí hậu

Đọc TL2 tr

52-64

1, Phương pháp điều tra sâu đục thân hại mía

2, Phương pháp dự tính

dự báo chuột hại được

sử dụng phổ biến ở địa phương anh (chị) là gì?

2 Phương pháp dự tính

dự báo bệnh hại

- Phương pháp dùng cây chỉ thị

- Phương pháp sử dụng

số liệu điều tra định kỳ

đồng ruộng để DTDB

- Phương pháp DTDB bệnh hại dựa vào việc lập ruộng dự tính kết hợp bẫy bắt bào tử

- Phương pháp DTDB bệnh hại theo tổng tích

ôn hữu hiệu Serminar,

Thảo luận

Phương pháp nuôi sâu trong phòng thí nghiệm

- Nâng cao kỹ năng tìm kiếm và

xử lý thông tin cho sinh viên

- Giúp sinh viên nắm được phương pháp nuôi sinh học sâu

- Giúp sinh viên thực hành khả năng thuyết trình

Tìm kiếm thêm thông tin trên các trang web chuyên nghành trong và ngoài nước

Serminar,

Thảo luận

1 Phương pháp dự tính

dự báo chuột hại

- Phương pháp điều tra chuột hại

- Phương pháp dự báo

sự phát sinh thành dịch cuả chuột hại

Giúp sinh viên nắm được:

- Phương pháp

điều tra chuột

hại, nhện hại, ốc bươu vàng

- Phương pháp

dự báo sự phát sinh thành dịch của chuột hại, nhện hại và ốc bươu vàng

Đọc TL1 tr

12-30, TL2

tr 20-64, TL3 tr 37-

85

yếu trên lúa và các vụ dịch trên lúa trong những năm gần đây

Giúp sinh viên nâng cao kỹ năng tìm kiếm và

xử lý thông tin

Trên các tạp chí chuyên nghành, trên internet

chính trên cây lương thực

1 Dịch hại lúa

- Khái quát tình hình dịch hại lúa

- Biến động số lượng

và tỷ lệ hại của một số dịch hại chính trên cây lúa

- Phương pháp dự tính

dự báo các loài dịch hại: sâu cuốn lá nhỏ,

bọ xít dài hại lúa; bệnh khô vằn, bạc lá lúa

Giúp sinh viên nắm bắt được:

- Các loài dịch hại chính trên cây lương thực

- Phương pháp

dự tính dự báo các loài dịch hại chính trên lúa

Đọc TL1

tr31-55, TL2 tr64-

88, TL3 tr 85-94

Phương pháp dự tính,

dự báo sâu xám hại ngô Đề xuất biện pháp phòng trừ

Đánh giá khả

năng tổng hợp kiến thức của SV

Ôn tập tất

cả các kiến thức đã học