Đối tượng giáo dục pháp luật Trong hoạt động giáo dục pháp luật cho trẻ em cần nghiên cứu, tìm hiểu những đặc trưng cơ bản về độ tuổi, tâm sinh lý, trình độ học vấn, lợi ích, nhu cầu, đ
Trang 1TỔNG QUAN VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO TRẺ EM
1 Đối tượng giáo dục pháp luật
Trong hoạt động giáo dục pháp luật cho trẻ em cần nghiên cứu, tìm hiểu những đặc trưng cơ bản về độ tuổi, tâm sinh lý, trình độ học vấn, lợi ích, nhu cầu, điều kiện, hoàn cảnh sống, môi trường sống, học tập, lao động của các em, nhận thức, nhu cầu về pháp luật; điều kiện khả năng tiếp nhận pháp luật của các
em Đây là một trong những điều kiện cơ bản bảo đảm chất lượng, hiệu quả của giáo dục pháp luật cho trẻ em ở nước ta hiện nay
Trẻ em do chưa có nhận thức đầy đủ, nên dễ bị lôi kéo, dụ dỗ Do đặc thù của lứa tuổi, trẻ em rất hiếu động, thích tò mò, khám phá cái mới, lạ, nhưng vốn kinh nghiệm sốngchưa nhiều không có sự hiểu biết về pháp luật nên dễ vi phạm pháp luật Trẻ em có những đặc điểm hạn chế như nông nổi, bồng bột, dễ bị kích động, khó kìm chế, đôi khi tự cao, tự mãn hoặc tự ti, tự phụ, thích tự do, phóng khoáng
Thực tế qua điều tra khảo sát của Viện Nghiên cứu Thanh niên (Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh) vừa qua cho thấy, nhận thức về pháp luật của thanh thiếu niên hiện nay còn rất hạn chế, có nhiều điều luật rất quan trọng và thiết thực với cuộc sống của thanh thiếu niên mà thanh thiếu niên lại không nắm được Số thanh thiếu niên vi phạm pháp luật vì không hiểu biết pháp luật cũng chiếm tỷ lệ rất đáng kể và cũng là nguyên nhân xếp thứ hai trong
số các nguyên nhân dẫn thanh thiếu niên đến vi phạm pháp luật
Một đặc điểm phổ biến của trẻ em là thích sinh hoạt theo nhóm Nhóm có ảnh hưởng lớn đến đời sống tinh thần của trẻ em Những quan điểm, sở thích của các nhóm có khả năng chi phối mạnh mẽ đối với nhận thức và hành động của các em Nếu trong nhóm hình thành các quan niệm, quan điểm tích cực thì
sẽ mang lại những điều có ích cho nhóm và cho xã hội Nhưng ngược lại, nếu trong nhóm hình thành các quan niệm, quan điểm tiêu cực thì các em cũng dễ bị ảnh hưởng, bị lôi kéo vào những việc làm sai trái đạo đức và pháp luật
Nhu cầu giao tiếp bạn bè phát triển nên các em sẽ hình thành nhóm bạn để chơi bời, học tập Nắm vững đặc điểm này để phát hiện, ngăn chặn sự lôi kéo,
dụ dỗ, rủ rê của kẻxấu đối với các em Đồng thời có các giải pháp thu hút, lôi cuốn các em tham gia vào các hoạt động xã hội, từ thiện nhóm học tích cực Chính vì vậy, giáo dục pháp luật cho trẻ em phải phù hợp với đặc điểm về tâm, sinh lý, các mối quan hệ xã hội của trẻ em Để đạt được hiệu quả của giáo dục ý
Trang 2thức pháp luật và ý thức đạo đức cho trẻ em, cần áp dụng linh hoạt những cách thức như: hiểu rõ, quan tâm - quan sát, hợp tác, tình cảm, khuyên giải, động viên, tâm huyết – trách nhiệm1
Trẻ em đang trong giai đoạn hình thành và phát triển nhân cách, trí tuệ, thể lực nên tâm lý khá phức tạp, thiếu ổn định Môi trường sống, học tập, vui chơi, tham gia các hoạt động xã hội luôn có tác động mạnh đến các em Trẻ em
sẽ phát triển theo chiều hướng tốt nếu môi trường gia đình mà các thành viên sống hòa thuận, hạnh phúc Đây là những đặc điểm cần nắm vững trong công tác giáo dục pháp luật cho trẻ em ở nhà trường cũng như trong cộng đồng, xã hội và gia đình để có sự phối hợp tốt giữa gia đình, nhà trường và xã hội - Về phương diện tâm, sinh lý, trẻ em ở lứa tuổi 15 - 16 dễ bị bốc đồng, khó làm chủ bản thân khi gặp những tình huống tác động tiêu cực Sự bốc đồng không có định hướng
sẽ có thể dẫn đến vi phạm pháp luật Nhiều em do tác động của phim ảnh, thông tin bạo lực trên internet,game online đã có những suy nghĩ và hành vi bắt chước tiêu cực, thậm chí gây hậu quả xấu cho bản thân và những người chung quanh
Gia đình là tế bào của xã hội, là nơi nuôi dưỡng trẻ em khôn lớn, do vậy, mọi tác động trong đời sống gia đình đều có ảnh hưởng đến tâm hồn, tình cảm của trẻ em Điều kiện sống của gia đình ảnh hưởng trực tiếp tới việc hình thành nhân cách của con cái Sự quan tâm giáo dục con cái chưa đúng phương pháp cũng ảnh hưởng không nhỏ đến nhân cách của trẻ Theo số liệu của Bộ Công an,
có tới 21% trẻ em vi phạm pháp luật vì gia đình quá chiều chuộng Qua điều tra
ở Trường giáo dưỡng số 2 (Bộ Công an) thấy có 62,45% thanh, thiếu niên hư là
do cha mẹ để mặc, thờ ơ và 29% do được nuông chiều quá mức2
Sự bỏ mặc của nhiều bậc cha mẹ đối với con cái do nhu cầu mưu sinh cũng đã dẫn đến tình trạng trẻ em lang thang, sớm sa vào con đường tội lỗi Nhiều trường hợp do quá nghiêm khắc, nóng nảy, không kiềm chế, cha mẹ đã đánh đập con, đối xử với con hết sức tàn nhẫn, làm cho đứa trẻ không còn cảm nhận được tình thương của gia đình, của cha mẹ dẫn đến tình trạng khủng hoảng
về tâm lý, sinh ra tư tưởng trả thù, bỏ nhà đi lang thang Tình trạng ly hôn, ly thân gia tăng cũng là một trong những nguyên nhân đẩy trẻ em vào bước đường cùng, nạn nhân của sự kiện ly hônbao giờ cũng là con cái, các em cảm thấy tự ti,
1 Trần Đình Tuấn: Cách giáo dục trẻ em chưa ngoan: http://tieuhoc.info/eng/Tre-o-truong/5-quy-tac-giao-duc-hoc-sinh-chua-ngoan.html
2 Mai Quỳnh Nam: Quan hệ xã hội và tội phạm vị thành niên, Tạp chí Xã hội học, số 4(56), 1996, tr 47
Trang 3không còn tin tưởng vào cuộc sống Thậm chí đã dẫn đến hậu quả xấu, nhiều em
đã sa vào con đường rượu chè, cờ bạc, nghiện hút và vi phạm pháp luật
Lứa tuổi các em luôn có xu hướng muốn vươn lên để trở thành người lớn Đặc điểm này luôn thôi thúc các em có khuynh hướng tự lập, bứt phá sự ràng buộc, sự kiểm tra, áp đặt của những người lớn trong gia đình, của thầy, cô giáo Giai đoạn này các em thường có những hành động bộc phát, thiếu suy nghĩ, không phân biệt được đúng, sai, do đó trong hành động thường liều lĩnh, không
sợ nguy hiểm, không sợ vi phạm pháp luật, luôn có tính tò mò, bắt chước (cả những cái sai) Một số em có tính bốc đồng, thường dễ bị kích động gây gổ, theo đuôi, đua đòi, bắt chước một cách mù quáng về “người hùng” trong phim ảnh Nhiều em còn có xu hướng tìm cho mình một thần tượng và hành động theo thần tượng đó Đây là những đặc điểm cần nắm vững, nhất là trong việc giáo dục pháp luật đối với trẻ em có hành vi làm trái pháp luật hay trẻ em lang thang, thiếu sự quản lý, chăm sóc của gia đình để thường xuyên giám sát, quản lý chặt chẽ, phát hiện ngăn chặn các hành vi làm trái của các em
Theo các chuyên gia tâm lý, đối với trẻ em làm trái pháp luật còn có những đặc điểm khác như: tính ích kỷ, chỉ nghĩ và làm cho mình, thiếu trách nhiệm với gia đình và xã hội; tính thiếu kiên định, thay đổi nhanh chóng các tâm trạng, các hứng thú, ham muốn cá nhân một cách tùy hứng, gây khó khăn cho công tác giáo dục Nắm vững đặc điểm này để kiên trì giáo dục, uốn nắn cho các
em về tính kiên nhẫn, lòng khoan dung, vị tha
Do luôn có ý thức tự trọng và mong muốn được tôn trọng nên các em thường có sở thích làm một điều gì đó khác người nhằm muốn thể hiện sự độc đáo của bản thân, phô diễn tài năng, gây sự chú ý của mọi người Ở lứa tuổi này, nhất là các em nam thích thử nghiệm cái mới lạ, các em thường khuyến khích, đôi khi ép bạn bè hút thuốc lá, uống rượu, thậm chí dùng ma túy Các em có thể không muốn tâm sự, thường hay chất vấn và phê phán các giá trị của người lớn nhưng khi ở trong nhóm bạn bè các em muốn thu hút sự chú ý và thán phục của bạn bè dẫn tới có thể phát ngôn hoặc làm những điều nguy hiểm Công tác giáo dục pháp luật cần có những sự thay đổi phù hợp, trong đó nhấn mạnh giáo dục
kỹ năng sống giúp các em làm chủ chính bản thân mình và làm chủ những tình huống trong cuộc sống
Bên cạnh đó, sự tò mò, thích khám phá cái mới, khả năng kiềm chế thấp,
dễ bị mất cân bằng nội tâm là đặc điểm tâm lý cơ bản của lứa tuổi trẻ em Những điều đó cũng có thể dẫn các em đến những hành vi thiếu lành mạnh, bắt
Trang 4chước cái tốt lẫn cái xấu, cái hay lẫn cái dở, nếu các nhà giáo dục không kịp thời uốn nắn có thể lâu dần thành thói quen như nghiện thuốc lá, ma túy, rượu, trò chơi điện tử, văn hóa phẩm đồi trụy, bạo lực
Trong giáo dục pháp luật cho các em, cũng cần hướng dẫn các em có thái
độ đúng đắn trong học tập môn giáo dục công dân cũng như các môn học khác Hiện nay, có tình trạng là nhiều học sinh chán học, học là để đối phó với gia đình, nhà trường, đến lớp học chỉ để có lý do chính đáng là chơi bời, giao lưu với nhóm bạn bè “cùng sở thích” Nhiều môn học, nhiều nội dung môn học hoặc cách truyền đạt của giáo viên còn đơn điệu, tẻ nhạt, xa lạ nên cũng gây tâm lý chán nản, căng thẳng cho học sinh Nhiều công trình nghiên cứu về người chưa thành niên phạm tội đã chứng minh mối quan hệ giữa thái độ học tập với hành vi phạm tội Khi ở trường do không có thái độ đúng đắn, thiếu sự hứng thú trong học tập, cộng với nội dung, phương pháp giảng dạy chưa phù hợp nên đã dẫn đến sự phản ứng, tâm lý chán nản của nhiều em3
Việc trang bị kiến thức và kỹ năng pháp luật cần thiết chưa kịp thời, đầy
đủ cùng với sự hạn chế về vốn sống, vốn hiểu biết xã hội nên trẻ em dễ bị ảnh hưởng bởi những tác động tiêu cực Vì vậy, yêu cầu đối với hoạt động giáo dục pháp luật là phải có những biện pháp tích cực và phương pháp hợp lý để giúp các em tiếp cận đời sống pháp luật và nhờ đó gia nhập cuộc sống một cách tốt nhất Để công tác giáo dục pháp luật cho trẻ em thực sự có hiệu quả, có ý nghĩa thiết thực đối với chính các em và xã hội thì cần nắm thông tin phản hồi của các
em về việc học, chương trình, cách thức, nội dung của các môn học như giáo dục công dân, giáo dục đạo đức, giáo dục pháp luật ở nhà trường
Giáo dục pháp luật cho trẻ em để đạt được hiệu quả, thực sự có ý nghĩa thiết thực, có tính hấp dẫn, sinh động đối với các em thì nhất thiết phải nắm vững các đặc điểm cơ bản về tâm, sinh lý, môi trường sống, nhu cầu giao tiếp,
về các hiện tượng mới nảy sinh Giáo dục pháp luật cho các em do vậy như là một khoa học, nghệ thuật, đòi hỏi tính sáng tạo, linh hoạt và tâm huyết, trách nhiệm của các chủ thể giáo dục pháp luật
2 Chủ thể giáo dục pháp luật
Giáo dục pháp luật cho trẻ em được thực hiện bởi nhiều loại chủ thể như chủ thể Nhà nước, xã hội và gia đình Chủ thể giáo dục pháp luật cho trẻ em có
3 Phạm Thị Đức: Một số đặc điểm nhận thức của học sinh phạm pháp, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, tháng 6,
1981, tr 10-13
Trang 5thể là chuyên nghiệp hoặc không chuyên nghiệp Chủ thể giáo dục pháp luật cho trẻ em là tất cả những cá nhân, tổ chức theo chức năng, nhiệm vụ hay trách nhiệm xã hội tham gia hoặc góp phần thực hiện các mục tiêu của giáo dục pháp luật
Từ góc độ của lý luận giáo dục học, chủ thể giáo dục pháp luật cho trẻ em rất đa dạng, bao gồm các giáo viên ở nhà trường, cán bộ đoàn, đội, các báo cáo viên pháp luật đến từ các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị, xã hội, tổ chức nghề nghiệp, các tổ chức dịch vụ pháp luật, gia đình, tổ viên tổ hòa giải v
Trong đội ngũ các chủ thể giáo dục pháp luật cho trẻ em, giáo viên giảng dạy pháp luật, giáo dục công dân và giáo dục đạo đức trong các trường phổ thông có vai trò và trách nhiệm đặc biệt quan trọng Giáo viên giảng dạy môngiáo dục công dân có vai trò chủ đạo trong công tác giáo dục pháp luật ở các trường phổ thông Để thực hiện vai trò giáo dục ý thức pháp luật cho trẻ em, các giáo viên giảng dạy môn giáo dục công dân phải có kiến thức, năng lực chuyên môn, hiểu biết nhất định về pháp luật thuộc nội dung giáo dục pháp luật cho trẻ em và đặc biệt là tâm huyết, trách nhiệm, yêu thương các em
Theo chế độ hiện hành, chính sách, chế độ đối với giáo viên giảng dạy môn giáo dục công dân còn rất nhiều bất cập, bản thân các giáo viên cũng chưa được đào tạo, bồi dưỡng đúng yêu cầu về pháp luật để giảng dạy cho học sinh Nhiều trường, nhất là các trường dân lập, môn giáo dục công dân chưa được coi trọng, thậm chí không có giáo viên chuyên trách giảng dạy môn này Chính vì vậy mà chất lượng, hiệu quả, tính hấp dẫn, thiết thực của việc giảng dạy, giáo dục pháp luật cho học sinh còn thấp Đây cũng là một trong những đặc điểm nổi bật cần quan tâm xem xét trong công tác giáo dục pháp luật cho trẻ em (nhất là học sinh ở các trường phổ thông) ở nước ta hiện nay
Cùng với các giáo viên giảng dạy môn giáo dục công dân tham gia vào công tác giáo dục pháp luật ở nhà trường còn có các giáo viên chủ nhiệm lớp và các giáo viên các môn học khác Trong công tác giáo dục pháp luật cho học sinh
ở nhà trường, vai trò của giáo viên chủ nhiệm và giáo viên bộ môn hết sức quan trọng Giáo viên chủ nhiệm là người quản lý giáo dục toàn diện học sinh lớp mình phụ trách, vai trò giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức của họ được thể hiện thông qua công tác chủ nhiệm lớp, nắm bắt tình hình học tập, tu dưỡng đạo đức của học sinh, kịp thời nhắc nhở, uốn nắn các em về những hành vi lệch chuẩn trong đó có lệch chuẩn pháp luật Ở đây, không cần hiểu giáo dục pháp luật theo nghĩa rộng, là quá trình tác động bởi nhiều yếu tố đến ý thức, hành vi
Trang 6của trẻ em nhằm hình thành ở các em ý thức tôn trọng kỷ luật, pháp luật và các chuẩn mực văn hóa, đạo đức
Giáo viên bộ môn là những người làm công tác giảng dạy và giáo dục học sinh thông qua các môn học cụ thể Qua việc giảng dạy, giáo viên cung cấp tri thức khoa học một cách hệ thống cho học sinh, giáo dục học sinh những quy tắc ứng xử phù hợp, hình thành ở các em những giá trị tốt đẹp của đời sống trong đó
có giá trị pháp luật Các môn khoa học xã hội, nhân văn có ý nghĩa to lớn trong việc hình thành, củng cố tình cảm, nhận thức xã hội và nhận thức pháp luật, bồi đắp tình yêu đối với chân lý, sự công bằng, bình đẳng và lòng hướng thiện Các môn khoa học tự nhiên, kỹ thuật cung cấp tri thức, phát triển tư duy sáng tạo là điều kiện quan trọng giúp học sinh nắm bắt được những quy tắc, quy luật của tự nhiên và xã hội, phát huy năng lực hoạt động thực tiễn của học sinh, rèn luyện cho học sinh lối sống có quy tắc, chuẩn mực
Bên cạnh đội ngũ giáo viên giảng dạy môn giáo dục công dân ở nhà trường, tham gia vào hoạt động giáo dục pháp luật cho trẻ em còn có các cán bộ đoàn, đội, gia đình, thành viên của các tổ chức ở cộng đồng dân cư Giáo dụcpháp luật cho trẻ em chỉ thực sự có chất lượng, hiệu quả, có ý nghĩa thiết thực cho các em khi có sự tham gia ở cách thức, mức độ này hay mức độ khác của các chủ thể này Nhưng trên thực tế, ở nhiều nơi, còn thiếu sự phối kết hợp giữa các chủ thể nêu trên trong việc giáo dục pháp luật, giáo dục đạo đức và kỹ năng sống cho các em
Vai trò của tổ chức đoàn rất quan trọng ở nhà trường cũng như tại các cộng đồng dân cư trong việc chăm lo và bảo vệ lợi ích hợp pháp của đoàn viên, học sinh trong nhà trường Các tổ chức đoàn cùng tổ chức đội thiếu niên tiền phong tại các cơ sở theo chức năng của mình tổ chức các hoạt động ngoại khóa, các sân chơi bổ ích, thu hút học sinh vào các hoạt động lành mạnh, một mặt rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh, mặt khác loại trừ đến mức thấp nhất nguy cơ các em tham gia vào những việc làm tiêu cực như đánh nhau, đua xe, trộm cắp vv
Gia đình có vai trò to lớn trong công tác giáo dục pháp luật Để giáo dục pháp luật trong nhà trường, gia đình và ngoài xã hội muốn có hiệu quả thì các chủ thể giáo dục phải là người có ý thức tôn trọng, tuân thủ pháp luật, có tình cảm, niềm tin pháp luật, bản thân gương mẫu trong cuộc sống Bản thân mỗi công dân cũng có thể là chủ thể giáo dục pháp luật Bằng sự gương mẫu thi hành pháp luật sẽ có tác dụng ảnh hưởng tích cực đến hiểu biết, nhận thức của công
Trang 7dân khác Trong gia đình, sự giáo dục thường xuyên của ông bà, cha mẹ, giảng giải cho con cháu về việc cần tuânthủ pháp luật, sống có đạo đức, biết làm điều thiện, tránh xa điều ác có tác dụng rất to lớn đối với việc hình thành nhân cách, xây dựng ý thức pháp luật cho trẻ em
3 Nội dung giáo dục pháp luật
Nội dung là một trong những thành tố cấu thành cơ bản của giáo dục pháp luật, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với chất lượng, hiệu quả giáo dục pháp luật cho trẻ em Nội dung giáo dục pháp luật cho trẻ em cần được thay đổi phù hợp với thực tiễn xã hội Chẳng hạn, trong xã hội hiện đại,một trong những nội dung quan trọng trong giáo dục pháp luật cho trẻ em là giáo dục quyền trẻ em và
kỹ năng sống, kỹ năng bảo vệ, phòng tránh các loại tệ nạn xã hội và rủi ro trong cuộc sống
Nội dung giáo dục pháp luật cho trẻ em không nhất thành bất biến mà luôn có sự thay đổi cho phù hợp với thực tiễn pháp luật và thực tiễn xã hội Ví
dụ, trong xã hội hiện đại, nội dung giáo dục pháp luật không chỉ là những quy định pháp luật liên quan đến trẻ em mà còn bao gồm các kỹ năng sống, kỹ năng bảo vệ trẻ em, để hạn chế đến mức thấp nhất những tổn hại đến trẻ em Xuất phát từ mục đích, ý nghĩa của giáo dục pháp luật, từ những đặc điểm cơ bản của trẻ em, nội dung giáo dục pháp luật cho trẻ em bao gồm:
Một là, những kiến thức cơ bản về quyền, bổn phận, trách nhiệm của trẻ
em, những kiến thức phổ thông về phápluật, về giá trị, vai trò của Nhà nước và pháp luật; về mối quan hệ giữa Nhà nước và cá nhân, qua đó giáo dục ý thức trách nhiệm công dân cho trẻ em ngay từ khi còn nhỏ tuổi
Hai là, giáo dục những giá trị, chuẩn mực cơ bản của pháp luật như dân chủ, công bằng, bình đẳng, công lý, tự do giúp cho trẻ em hiểu được giá trị, ý nghĩa của các giá trị của các chuẩn mực và thực hành chúng trong cuộc sống Từ
“giáo dục giá trị sống” nghe có vẻ lý thuyết nhưng thực tế lại hoàn toàn ngược lại, những giá trị cốt lõi của con người như Hòa bình, Tôn trọng, Trách nhiệm được truyền tải một cách nhẹ nhàng nhưng sâu sắc thông qua các hoạt động đa dạng, phù hợp từng lứa tuổi trẻ em Có 12 điều được coi là những giá trị sống chân thực Đó là: Giản dị, Hòa bình; Hạnh phúc; Hợp tác; Khiêm tốn; Khoan dung Tự do; Thương yêu; Trách nhiệm; Trung thực; Đoàn kết; Tôn trọng
Ba là, trang bị những kiến thức pháp luật cơ bản, phổ thông thuộc những lĩnh vực quan trọng trong đời sống xã hội liên quan trực tiếp đến đời sống vật
Trang 8chất và tinh thần, lao động và học tập của trẻ em như pháp luật giao thông, các quyền trẻ em, nghĩa vụ tôn trọng, tuân thủ pháp luật; trách nhiệm hình sự, hành chính, một số quy định pháp luật trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, môi trường, phòng chống ma túy, phòng chống HIV/AIDS, pháp luật về ứng xử có văn hóa, pháp luật phòng, chống tệ nạn xã hội, phòng chống bạo lực gia đình, bình đẳng giới pháp luật về khai thác và sử dụng Internet
Nội dung giáo dục pháp luật cho trẻ em bao gồm những kiến thức pháp luật phổ thông về quyền, nghĩa vụ cơ bản của con người và công dân, kiến thức
cơ bản về cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích Trong đó có những kiến thức cơ bản, phổ thông về Hiến pháp, những nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp, vai trò của Hiến pháp trong việc xác định, bảo vệ, bảo đảm các quyền cơ bản của con người
và công dân Giáo dục Hiến pháp, pháp luật cho trẻ em nhằm hình thành ở trẻ
em tình yêu, trách nhiệm công dân đối với Tổ quốc, đối với những người chung quanh, cộng đồng và xã hội
Trong chương trình học tập ở bậc phổ thông, giáo dục pháp luật được lồng ghép đưa vào giảng dạy trong chương trình môn học Giáo dục công dân Ngoài ra, các kiến thức và nội dung giáo dục pháp luật cũng được lồng ghép, tích hợp vào một số môn học có liên quan: như Đạo đức, Tìm hiểu tự nhiên xã hội, Địa lý, bảo vệ môi trường, Sinh học, hoạt động ngoài giờ lên lớp và các chương trình ngoại khoá về giáo dục an toàn giao thông, giáo dục dân số, giới tính
Bốn là, giáo dục kỹ năng sống cơ bản, thiết thực trong cuộc sống của trẻ
em, những kỹ năng thực hành pháp luật, kỹ năng bảo vệ quyền của các em Nội dung này nhằm hướng đến mục tiêu phát triển của trẻ em, giúp các em có bản lĩnh, có kiến thức, kinh nghiệm trong học tập, lao động, tham gia các hoạt động cộng đồng, xây dựng ý thức và lối sống tuân theo pháp luật
Năm là, các thông tin về tình hình vi phạm pháp luật và tội phạm, về xử lý
vi phạm pháp luật, về những hiệntượng tiêu cực trong xã hội gây thiệt hại cho trẻ em như nạn bắt cóc, tống tiền, rủ rê trẻ em tham gia những hoạt động tiêu cực Việc giáo dục pháp luật thường gắn liền với áp dụng pháp luật Chính trong các tình huống đời thường khi pháp luật được thực thi chúng ta thấy rõ được giá trị, vai trò của giáo dục pháp luật
Xác định đúng đắn nội dung giáo dục pháp luật cho trẻ em có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc lựa chọn các hình thức, phương tiện và phương
Trang 9pháp giáo dục phù hợp với đặc điểm, điều kiện sống, học tập của trẻ em Hiệu quả, ý nghĩa thiết thực và sự hấp dẫn của giáo dục pháp luật cho trẻ em phụ thuộc phần lớn vào nội dung giáo dục pháp luật Điều này cũng góp phần lý giải,
vì sao trong thực tiễn, rất nhiều địa phương cũng hoàn thành “kế hoạch” phổ biến, giáo dục pháp luật cho trẻ em, song, chất lượng, hiệu quả, ý nghĩa thiết thực lại rất thấp bởi những nội dung giáo dục pháp luật không thật sự phù hợp hoặc thiếu vắng những kiến thức cần thiết cho cuộc sống của trẻ em
4 Hình thức giáo dục pháp luật
Chất lượng, hiệu quả của giáo dục pháp luật chỉ có thể đạt được khi được thực hiện thông qua những hình thức phù hợp với từng nhóm đối tượng trẻ em
và đặc điểm của từng địa bàn sinh sống, học tập của các em
Hình thức giáo dục pháp luật cho trẻ em chính là sự chuyển tải nội dung giáo dục pháp luật cho trẻ em với mục đích đạt được kết quả, hiệu quả cao nhất Việc xác địnhđúng đắn, đầy đủ nội dung giáo dục pháp luật cho từng đối tượng
là yếu tố có ý nghĩa quyết định cho việc đạt tới mục đích của giáo dục pháp luật Đối với lứa tuổi trẻ em, hình thức giáo dục pháp luật thông qua các hoạt động ngoại khóa, các tình huống pháp luật có ý nghĩa thiết thực bên cạnh hình thức giáo dục pháp luật thông qua các môn học ở nhà trường
Hình thức giáo dục pháp luật cho trẻ em là một trong những điều kiện quan trọng quyết định chất lượng, hiệu quả giáo dục pháp luật cả về phương diện nhận thức, cảm xúc và hành vi pháp luật Việc lựa chọn, áp dụng hình thức trong giáo dục pháp luật cần phải phù hợp với điều kiện, đặc điểm của trẻ em nói chung, của từng nhóm đối tượng trẻ em nói riêng Ví dụ, đối với nhóm đối tượng trẻ em lang thang, gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống thì cần lựa chọn những hình thức giáo dục pháp luật linh hoạt, khác với trẻ em là học sinh trong các nhà trường
Đồng thời, giáo dục pháp luật cho trẻ em muốn đạt được hiệu quả cao thì cần kết hợp nhiều hình thức đa dạng như hình thức giáo dục pháp luật ở nhà trường, chính khóa và ngoại khóa, các câu lạc bộ pháp luật; hình thức giáo dục của gia đình, hình thức giáo dục thông qua các phương tiện thông tin đại chúng vv Để lựa chọn các hình thức giáo dục pháp luật phù hợp, cần dựa vào một số tiêu chí cơ bản sau đây:
- Tính phù hợp với đối tượng giáo dục pháp luật
Trang 10- Về đặc điểm tâm, sinh lý, về điều kiện sống, học tập,môi trường xã hội, đặc điểm của các kiến thức, thông tin hay kỹ năng pháp luật cần giáo dục cho trẻ
em
- Tính khả thi trong điều kiện của địa bàn thực hiện như việc huy động phương tiện, sách báo và lực lượng đến thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật
- Tính hiệu quả của hình thức được chọn đối với các nhóm đối tượng trẻ
em
Hình thức, theo Từ điển Tiếng Việt “ cái chứa đựng hoặc biểu hiện nội dung ”4, là “ cách thể hiện, cách điều hành một hoạt động5 Trong giáo dục học, khái niệm “hình thức giáo dục được hiểu là hình thức tổ chức hoạt động phù hợp giữa chủ thể giáo dục và đối tượng giáo dục Hình thức giáo dục pháp luật là các dạng hoạt động cụ thể tổ chức quá trình giáo dục pháp luật và thể hiện nội dung giáo dục pháp luật
Hình thức giáo dục pháp luật là các dạng hoạt động cụ thể để tổ chức quá trình giáo dục pháp luật, để thực hiện nội dung giáo dục pháp luật như: dạy và học pháp luật trong các nhà trường; tuyên truyền, giải thích pháp luật thông qua báo chí, phương tiện thông tin đại chúng; phổ biến, nói chuyện pháp luật tại các
cơ quan Nhà nước, tổ chức quần chúng, địa bàn dân cư, các hội nghị, hội thảo pháp luật; các câu lạc bộ pháp luật; giáo dục pháp luật trong các hoạt động lập pháp, hành pháp và tư pháp của các cơ quan Nhà nước, giáo dục pháp luật thông qua hoạt động của các tổ chức xãhội, tổ chức nghề nghiệp, tổ hòa giải, các tổ chức cung ứng dịch vụ, tư vấn pháp luật v.v
Theo kết quả nghiên cứu của Dự án VIE/98/001 về tăng cường năng lực pháp luật tại Việt Nam - giai đoạn II, các hình thức giáo dục pháp luật bao gồm6:
(1) Giáo dục pháp luật trực tiếp (tuyên truyền miệng);
(2) Phổ biến, giáo dục pháp luật trên các phương tiện thông tin đại chúng; (3) Biên soạn giáo trình, tài liệu phổ biến, giáo dục pháp luật;
(4) Giáo dục pháp luật trong nhà trường; (5) Tổ chức thi tìm hiểu pháp luật;
4 Viện Khoa học xã hội Việt Nam - Viện Ngôn ngữ học: Từ điển Tiếng Việt, Sđd, tr 443
5 Viện Khoa học xã hội Việt Nam - Viện Ngôn ngữ học: Từ điển Tiếng Việt, Sđd, tr 443
6 Xem: Bộ Tư pháp Kỷ yếu Dự án VIE/ 98/001, Sđd, tr 23 - 25