CÁC THIẾT KẾ NGUYÊN CỨU CƠ BẢN & ỨNG DỤNG TRONG NGUYÊN CỨU LÂM SÀNG. TS. Lê Minh Giang

Một số khái niệm Quần thể population: Là một nhóm mà từ đó các cá thể được chọn tham gia nghiên cứu và kết quả có thể ngoai suy ra cho nhóm đó  Mẫu nghiên cứu sample: Là một nhóm cá th

Các thiết kế nghiên cứu cơ bản

& ứng dụng trong nghiên cứu

lâm sàng

TS Lê Minh Giang

Bộ môn Dịch tễ học, Viện YHDP & YTCC

Phòng Quản Lý NCKH & CN Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo HIV/AIDS

Trường ĐHYHN

leminhgiang@hmu.edu.vn

Mục tiêu học tập

Sau bài học này, học viên có thể:

 Trình bày được khái niệm, đặc điểm chính, ưu nhược

điểm và ứng dụng của các loại thiết kế nghiên cứu cơ bản trong nghiên cứu y sinh học

 Phân tích các yếu tố cân nhắc khi lựa chọn được thiết

kế phù hợp cho đề tài nghiên cứu

Tài liệu tham khảo

 Lưu Ngọc Hoạt (2014) Nghiên cứu Khoa học trong

Y học Nhà xuất bản Y học, Hà Nội

 Hulley, S; Cummings, S et al (2007) Designing

clinical research Philadelphia: LWW

Một số khái niệm

 Quần thể (population): Là một nhóm mà từ đó các cá thể được chọn tham gia nghiên cứu và kết quả có thể ngoai suy ra cho nhóm đó

 Mẫu nghiên cứu (sample): Là một nhóm cá thể đại diện được chọn từ quần thể để tham gia nghiên cứu

 Phơi nhiễm (exposure): Tiếp xúc với yếu tố nguy cơ, tác nhân gây bệnh hoặc yếu tố bảo vệ

 Nguy cơ (risk): Xác suất xảy ra một hiện tượng sức khoẻ trong một

khoảng thời gian xác định

 Yếu tố nguy cơ/bảo vệ (risk/protective factor): Là yếu tố làm tăng/giảm nguy cơ mắc bệnh

 Can thiệp (intervention): Là biện pháp do nghiên cứu viên thực hiện

nhằm cải thiện một tình trạng sức khỏe

Phân loại nghiên cứu khoa học

Theo tri ết lý khoa h ọc

Theo lo¹i thiÕt kÕ

Định tính

Định lượng

Quan s¸t Can thiÖp

Mô tả Phân

tích

Phòng bệnh

Thử nghiệm

Theo loại

hình

Cơ bản

Hành

động

Ứng

dụng

CÁC THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ĐỊNH LƯỢNG

Nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu quan sát

Mô tả

Ca bệnh,

loạt bệnh ngangCắt

Tương quan

Phân tích

Bệnh chứng Thuầntập

Nghiên cứu can thiệp

Không đối chứng Cóchứngđối

Không ngẫu nhiên

Ngẫu nhiên

Nghiên cứu quan sát và NC can thiệp

 Khác nhau về vai trò của nghiên cứu viên

o Nghiên cứu quan sát: NCV chỉ quan sát, đo lượng,

phân tích chứ không tác động mối liên quan phơi

nhiễm và bệnh

o Nghiên cứu can thiệp: NCV tác động vào mối liên

quan phơi nhiễm và bệnh và đo lượng sự thay đổi

Nghiên cứu quan sát

Nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu quan sát

Mô tả

Ca bệnh,

loạt bệnh ngangCắt

Tương quan

Phân tích

Bệnh chứng Thuầntập

Nghiên cứu can thiệp

Không đối chứng Cóchứngđối

Không ngẫu nhiên

Ngẫu nhiên

Nghiên cứu quan sát

 Nghiên cứu mô tả: Mô tả sự xuất hiện của bệnh/vấn

đề nghiên cứu (Tỷ lệ hiện mắc)

 Nghiên cứu tương quan: Xác định mối tương quan

giữa 2 hoặc một số yếu tố ở cấp độ quần thể

 Nghiên cứu phân tích: Đánh giá tương quan giữa

phơi nhiễm/nguy cơ với bệnh (Tỷ lệ mới mắc, OR, RR)

Nghiên cứu mô tả

Nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu quan sát

Mô tả

Ca bệnh,

loạt bệnh ngangCắt

Tương quan

Phân tích

Bệnh chứng Thuầntập

Nghiên cứu can thiệp

Không đối chứng Cóchứngđối

Không ngẫu nhiên

Ngẫu nhiên

Nghiên cứu mô tả

 Nghiên cứu hình thái xuất hiện của bệnh/vấn đề sức khoẻ theo các đặc trưng về:

o Con người: Ai?

o Thời gian: Khi nào?

o Không gian: Ở đâu?

 Ứng dụng để:

o Mô tả đặc điểm, phân bố của bệnh/vấn đề sức khoẻ/hoặc một can thiệp mới (thuốc, quy trình điều trị)

o Cung cấp thống tin lập kế hoạch, đánh giá dịch vụ y tế

o Hình thành giải thuyết căn nguyên cho các nghiên cứu phân tích

Nghiên cứu mô tả

 Nghiên cứu ca bệnh, loạt bệnh: mô tả sâu về các đặc

điểm của một hoặc một vài “trường hơp” bệnh nhân có bệnh “mới” hoặc đang nhận một điều trị “mới”

 Nghiên cứu mô tả cắt ngang: mô tả và lượng hoá sự

phân bố của một số biến số trong một mẫu nghiên cứu được chọn tại một thời điểm

Nghiên cứu ca bệnh

Nghiên cứu loạt bệnh

 Cuối năm 1980, mô tả về 5 thanh niên đồng tính luyến

ái mắc bệnh viêm phổi không đáp ứng với kháng sinh ở một số bệnh viện của Hoa Kỳ là những trường hợp ghi nhận bệnh nhân AIDS đầu tiên

Nghiên cứu mô tả cắt ngang

 Tình trạng bệnh và phơi nhiễm được đánh giá đồng thời

 Cung cấp hình ảnh chụp nhanh về bệnh, tình trạng sức khoẻ cộng đồng, các yếu tố ảnh hưởng

o Bệnh lý, cấp mạn tính

o Các chỉ số sinh học

o Điều kiện kinh tế, văn hoá xã hội

o Thói quen, lối sống

o Sử dụng dịch vụ y tế,

NC ca bệnh và NC cắt ngang

* o *o*

o*oo * * o * o

*o* o* ***o o o*oo*o**o*o*

o* oo * o * oo

o o o

Nghiên cứu cắt

ngang

* * *

* * * * ** *

** * * * * * *

* * * * * * * *

* * * * * ** *

* * * *

Nghiên cứu ca

bệnh, loạt bệnh

* Có bệnh

o Không bệnh

Tính được tỷ

lệ bệnh Không tính được

tỷ lệ bệnh

Nghiên cứu mô tả cắt ngang

Ưu điểm Nhược điểm

Cho biết tỷ lệ hiện mắc, giá

trị trung bình của một tham

số quần thể

Không cho biết tỷ lệ mới mắc

Tính được tỷ suất chênh

hiện mắc POR (Prevalence

Odds Ratio)

Nghiên cứu phơi nhiễm và bệnh cùng lúc nên không biết quan hệ nhân – quả Giúp hình thành giả thuyết Không kiểm định được giả

thuyết Nhanh, ít tốn kém Với bệnh hiếm cỡ mẫu

nghiên cứu phải rất lớn

Mẫu nghiên cứu

Có bệnh

Có phơi nhiễm (a)

Không phơi nhiễm (c)

Không bệnh

nhiễm (b)

nhiễm(d)

Nghiên cứu mô tả cắt ngang

Phân tích tương quan E

và D dựa vào POR

Có thể tính được tỷ suất chênh hiện mắc POR (Prevalence Odds ratio), thường viết tắt là OR

Nghiên cứu tương quan

Nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu quan sát

Mô tả

Ca bệnh,

loạt bệnh ngangCắt

Tương quan

Phân tích

Bệnh chứng Thuầntập

Nghiên cứu can thiệp

Không đối chứng Cóchứngđối

Không ngẫu nhiên

Ngẫu nhiên